Luận án tiến sĩ giải pháp phát huy vai trò của mặt trận tổ quốc trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở phục vụ phát triển kinh tế xã hội tại huyện võ nhai

Luận án tiến sĩ đề xuất giải pháp phát huy vai trò Mặt trận Tổ quốc trong thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội huyện Võ Nhai.

• Tác giả: Hoàng Thị Thúy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Ngô Thị Thanh Vân
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế & Quản lý
• Đề tài: Giải pháp phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tại huyện Võ Nhai
• Loại tài liệu: luận văn
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC TRONG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 1.1. Cơ sở lý luận về vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện quy chế dân chủ
• 1.1.1. Khái niệm về Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị
• 1.1.2. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị và trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở phục vụ phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.3. Nội dung thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở phục vụ phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.4. Quy định vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện quy chế dân chủ cấp cơ sở phục vụ phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.5. Những chỉ tiêu đánh giá vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện quy chế dân chủ cấp cơ sở phục vụ phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.6. Những nhân tố ảnh hưởng đến vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện quy chế dân chủ cấp cơ sở
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện quy chế dân chủ
• 1.2.1. Kinh nghiệm công tác phát huy vai trò của Mặt trận tổ quốc trong việc thực hiện quy chế dân chủ cấp cơ sở một số địa phương
• 1.2.2. Bài học kinh nghiệm đối với huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• 1.2.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đề tài
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC TRONG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ TẠI HUYỆN VÕ NHAI
• 2.1. Đặc điểm chung của huyện Võ Nhai
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Khái quát việc triển khai thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở của Mặt trận Tổ quốc huyện Võ Nhai
• 2.2.1. Hoạt động của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện
• 2.2.2. Hoạt động của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã
• 2.3. Thực trạng vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại huyện Võ Nhai
• 2.3.1. Hoạt động tuyên truyền, phổ biến quy chế thực hiện dân chủ
• 2.3.2. Hoạt động phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc với chính quyền và các tổ chức thành viên trong việc thực hiện quy chế
• 2.3.3. Hoạt động giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ của Mặt trận Tổ quốc
• 2.4. Đánh giá kết quả và nguyên nhân của những hạn chế yếu kém
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Những hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC TRONG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI HUYỆN VÕ NHAI
• 3.1. Quan điểm và định hướng phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc các cấp trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại huyện Võ Nhai
• 3.2. Những cơ hội và thách thức của phát huy vai trò Mặt trận Tổ quốc các cấp trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại huyện Võ Nhai
• 3.3. Một số giải pháp phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tại huyện Võ Nhai
• 3.3.1. Giải pháp về nhận thức, tư tưởng
• 3.3.2. Giải pháp về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác Mặt trận Tổ quốc và công tác giám sát của Mặt trận Tổ quốc
• 3.3.3. Giải pháp đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, nhất là Mặt trận Tổ quốc cấp xã
• 3.3.4. Giải pháp về phối hợp giữa Mặt trận với các tổ chức khác trong hệ thống chính trị ở cơ sở
• 3.3.5. Giải pháp xây dựng mô hình tự quản của nhân dân
• 3.3.6. Giải pháp cải cách hành chính
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong thực hiện quy chế dân chủ cơ sở

Mặt trận Tổ quốc đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở tại huyện Võ Nhai. Đây là tổ chức liên minh chính trị, tập hợp các tầng lớp nhân dân, đại diện cho quyền lợi và nguyện vọng của cộng đồng. Theo Hiến pháp 2013 và Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 2015, Mặt trận Tổ quốc là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, thực hiện giám sát, phản biện xã hội, và tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước. Trong bối cảnh huyện Võ Nhai, Mặt trận Tổ quốc đã tích cực tham gia vào việc tuyên truyền, phổ biến quy chế dân chủ, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

1.1. Khái niệm và vị trí của Mặt trận Tổ quốc

Mặt trận Tổ quốc là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội. Đây là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân. Trong hệ thống chính trị, Mặt trận Tổ quốc có vai trò quan trọng trong việc tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, và tăng cường đồng thuận xã hội.

1.2. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong quy chế dân chủ cơ sở

Mặt trận Tổ quốc tham gia tích cực vào việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở thông qua các hoạt động tuyên truyền, phổ biến quy chế, giám sát việc thực hiện quy chế, và phối hợp với chính quyền địa phương. Tại huyện Võ Nhai, Mặt trận Tổ quốc đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền làm chủ, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.

II. Thực trạng vai trò của Mặt trận Tổ quốc tại huyện Võ Nhai

Tại huyện Võ Nhai, Mặt trận Tổ quốc đã có nhiều đóng góp trong việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như sự thiếu đồng bộ trong công tác chỉ đạo, sự yếu kém trong hoạt động giám sát, và việc tuyên truyền chưa đạt hiệu quả cao. Các hoạt động của Mặt trận Tổ quốc tại địa phương đã góp phần nâng cao nhận thức của người dân về quyền làm chủ, nhưng cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục các hạn chế hiện có.

2.1. Hoạt động tuyên truyền và phổ biến quy chế

Mặt trận Tổ quốc tại huyện Võ Nhai đã tích cực tham gia vào việc tuyên truyền, phổ biến quy chế dân chủ cơ sở thông qua các buổi họp dân, các cuộc vận động, và các chương trình giáo dục cộng đồng. Tuy nhiên, hiệu quả của các hoạt động này còn hạn chế do thiếu sự đồng bộ và chưa phù hợp với đặc điểm của địa phương.

2.2. Hoạt động giám sát và phản biện

Mặt trận Tổ quốc đã thực hiện công tác giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở tại huyện Võ Nhai, nhưng hiệu quả chưa cao do thiếu nguồn lực và sự phối hợp chưa chặt chẽ với các tổ chức khác. Cần có những biện pháp cụ thể để tăng cường hiệu quả của công tác giám sát và phản biện xã hội.

III. Giải pháp phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc

Để phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở tại huyện Võ Nhai, cần có những giải pháp cụ thể như tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đổi mới phương thức hoạt động, và tăng cường sự phối hợp giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị. Các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của người dân vào các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.

3.1. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng

Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả hoạt động của tổ chức này. Cần có những chính sách cụ thể để tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời đảm bảo tính độc lập và tự chủ của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện các nhiệm vụ của mình.

3.2. Đổi mới phương thức hoạt động

Đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức này. Cần có những biện pháp cụ thể để đổi mới phương thức hoạt động, đặc biệt là trong công tác tuyên truyền, giám sát, và phối hợp với các tổ chức khác trong hệ thống chính trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực thi dân chủ ở cấp cơ sở là nền tảng vững chắc để phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, nơi có diện tích đất tự nhiên 83.000 ha với tỷ lệ đất nông nghiệp chiếm tới 92,4% (tương đương 77.552,71 ha), việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân gắn liền trực tiếp với đời sống và sinh kế nông thôn. Mặc dù thu ngân sách địa phương năm 2018 đạt 62,612 tỷ đồng (vượt 83% kế hoạch), nhưng tỷ lệ hộ nghèo vẫn ở mức 19,48%, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao hiệu quả quản trị công. Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu giải quyết là sự thiếu đồng đều, lúng túng trong chỉ đạo của Mặt trận Tổ quốc cấp xã và tính hình thức trong công tác giám sát, phản biện tại địa bàn vùng cao đặc biệt khó khăn.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, đánh giá thực trạng hoạt động giai đoạn 2016-2018 (cập nhật số liệu dự ước 2019) tại 15 xã, thị trấn của huyện Võ Nhai. Từ đó, luận văn xác định các điểm nghẽn thể chế, đề xuất 6 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực giám sát của các ban tự quản, củng cố niềm tin của nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học giúp địa phương hoàn thiện quy chế phối hợp công tác và gia tăng tỷ lệ tiếp cận thông tin của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị công dân chủ và lý thuyết về nền dân chủ xã hội chủ nghĩa với phương châm cốt lõi: Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra. Khung phân tích vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận, khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và Mặt trận Tổ quốc là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân.

Các căn cứ pháp lý và thể chế chủ đạo gồm Điều 9 Hiến pháp 2013, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015, Chỉ thị số 30-CT/TW, Kết luận số 120-KL/TW của Bộ Chính trị về thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, cùng các Quyết định 217-QĐ/TW và 218-QĐ/TW về quy chế giám sát, phản biện xã hội. Luận văn làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

• Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân.
• Quy chế dân chủ ở cơ sở: Hệ thống quy phạm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội nhằm mở rộng quyền làm chủ trực tiếp và gián tiếp của công dân tại địa phương.
• Giám sát xã hội: Hoạt động theo dõi, xem xét, đánh giá của Mặt trận và nhân dân đối với hoạt động của cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức.
• Dân chủ trực tiếp: Cơ chế cho phép công dân trực tiếp thảo luận, quyết định các vấn đề nội bộ cộng đồng và giám sát ngân sách đóng góp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm dữ liệu thứ cấp từ các văn kiện, báo cáo định kỳ giai đoạn 2016-2019 của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Võ Nhai, Ủy ban nhân dân huyện, cùng các số liệu thống kê kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên.

Về quy mô mẫu và địa bàn: Nghiên cứu thực hiện khảo sát toàn diện trên 15 đơn vị hành chính cấp cơ sở (gồm thị trấn Đình Cả và 14 xã), phân bổ theo 3 tiểu vùng sinh thái - kinh tế:

• Tiểu vùng I (vùng trung tâm dọc quốc lộ 1B gồm 4 xã, thị trấn với diện tích 14.008,33 ha).
• Tiểu vùng II (5 xã phía Nam chuyên canh cây ăn quả với diện tích 26.000 ha).
• Tiểu vùng III (6 xã vùng cao đặc biệt khó khăn phía Bắc với diện tích 43.000 ha).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp thống kê mô tả, hệ thống hóa thể chế và phân tích so sánh, đối chiếu với hệ thống văn bản pháp quy. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, đo lường chính xác các chỉ tiêu kinh tế - xã hội định lượng và đánh giá toàn diện khoảng cách giữa quy định pháp luật với thực tế triển khai ở cơ sở trong mốc thời gian từ năm 2016 đến hết năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác bồi dưỡng và củng cố tổ chức đạt kết quả cao với 100% cán bộ chuyên trách Mặt trận từ huyện đến cơ sở và đội ngũ Trưởng ban Công tác Mặt trận, Trưởng ban Thanh tra nhân dân được tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ về Quy chế dân chủ.

Thứ hai, vai trò của Mặt trận trong việc huy động nguồn lực xã hội hóa xây dựng nông thôn mới phát huy hiệu quả rõ rệt. Điển hình tại xã La Hiên, thông qua việc công khai, minh bạch các khoản thu chi để dân bàn và dân quyết định, xã đã huy động được gần 10 tỷ đồng đầu tư xây dựng nông thôn mới, trong đó nhân dân tự nguyện đóng góp trên 2 tỷ đồng tiền mặt, hiến trên 8.000 m2 đất và đóng góp hơn 3.000 ngày công lao động, giúp xã cán đích nông thôn mới ngay từ năm 2016.

Thứ ba, sự đồng thuận của nhân dân đã tạo đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. Tổng giá trị sản xuất toàn huyện tăng trưởng liên tục từ 1.789 tỷ đồng năm 2016 lên 2.035 tỷ đồng năm 2018 (tăng 13,75%), trong đó khu vực công nghiệp - xây dựng tăng từ 934 tỷ đồng lên 1.080 tỷ đồng (tăng 15,63%), khu vực nông - lâm - thủy sản tăng từ 733 tỷ đồng lên 812 tỷ đồng (tăng 10,77%).

Thứ tư, đời sống văn hóa - xã hội có bước chuyển biến tích cực với 84,7% hộ gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa, 74,14% thôn bản đạt chuẩn văn hóa; hệ thống giáo dục có 42/65 trường đạt chuẩn quốc gia (chiếm 65,6%) và 15/15 xã đạt Bộ Tiêu chí quốc gia về y tế.

Thảo luận kết quả

Thành công trong việc thực hiện Quy chế dân chủ tại huyện Võ Nhai bắt nguồn từ việc cấp ủy, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc đã kịp thời gắn dân chủ với lợi ích thiết thực của người dân. Điển hình là việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo quy hoạch công khai, tạo dựng các vùng sản xuất hàng hóa giá trị cao như na dai La Hiên (thu nhập đạt trên 200 triệu đồng/hộ/năm), bưởi Diễn Tràng Xá, cam Vinh Lâu Thượng, giúp giá trị sản xuất trên 1 ha đất trồng trọt đạt 63,7 triệu đồng vào năm 2018.

Dữ liệu kinh tế - xã hội của nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đường (Combo Chart) để thể hiện sự dịch chuyển tỷ trọng giữa 3 khu vực kinh tế qua các năm 2016-2019, song song với bảng tổng hợp cơ cấu thu ngân sách nhà nước nhằm so sánh mức tăng trưởng 76,4% của năm 2018 so với năm 2017.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra những hạn chế cố hữu: Tại các xã thuộc Tiểu vùng III, hoạt động giám sát đầu tư cộng đồng còn mang tính hình thức; kỹ năng phát hiện sai phạm của Ban Thanh tra nhân dân còn yếu do tâm lý nể nang; công tác tiếp xúc cử tri đôi lúc còn đơn điệu, chưa thực sự giải quyết dứt điểm các vướng mắc về quản lý đất đai và đền bù giải phóng mặt bằng ngay từ cấp cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy mạnh mẽ vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở tại huyện Võ Nhai, luận văn đề xuất 4 giải pháp trọng tâm:

1. Đổi mới công tác đào tạo và nâng cao năng lực giám sát: Tổ chức định kỳ tối thiểu 02 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% cán bộ Mặt trận cấp xã, Trưởng ban Công tác Mặt trận và thành viên Ban Thanh tra nhân dân về kỹ năng thẩm định dự toán, giám sát công trình xây dựng nông thôn mới. Chủ thể thực hiện là Ban Thường trực Ủy ban MTTQ huyện phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng chính trị huyện, triển khai liên tục trong giai đoạn 2020-2025.

2. Chuẩn hóa quy chế phối hợp liên ngành và công khai thông tin: Ban hành quy định bắt buộc về việc niêm yết công khai các dự án hạ tầng, phương án đền bù giải tỏa tại nhà văn hóa thôn, xóm trước khi phê duyệt tối thiểu 30 ngày. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân huyện phối hợp với Ủy ban MTTQ huyện, phấn đấu 100% dự án đầu tư công cấp xã đều có sự tham gia giám sát của Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng từ năm 2021.

3. Xây dựng và hoàn thiện mô hình tự quản khu dân cư: Kiện toàn các tổ hòa giải và tổ tự quản tại 100% thôn, xóm; quy định rõ trách nhiệm giải trình bằng văn bản của Ủy ban nhân dân cấp xã đối với các kiến nghị sau giám sát của Mặt trận trong thời hạn không quá 15 ngày làm việc. Chủ thể thực hiện là Đảng ủy và UBND các xã, thị trấn, thực hiện từ quý I năm 2021.

4. Đẩy mạnh cải cách hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin: Thiết lập hòm thư điện tử, đường dây nóng và kênh tiếp nhận phản ánh trực tuyến của Mặt trận tại 15/15 xã, thị trấn nhằm tăng tỷ lệ xử lý đơn thư khiếu nại, phản ánh của nhân dân đúng hạn lên trên 95%. Chủ thể thực hiện là Ban Chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ huyện Võ Nhai, hoàn thành vào năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên Mặt trận Tổ quốc các cấp: Nắm vững quy trình nghiệp vụ giám sát đầu tư cộng đồng, phương pháp hiệp thương dân chủ và kỹ năng tổ chức các phong trào thi đua yêu nước tại địa bàn nông thôn miền núi.
• Lãnh đạo cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương cấp huyện, cấp xã: Vận dụng bài học kinh nghiệm từ mô hình công khai tài chính tại xã La Hiên để chỉ đạo huy động nguồn lực xây dựng nông thôn mới và quản lý đất đai hiệu quả tại 15 đơn vị hành chính cơ sở.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản lý công, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước: Sử dụng tài liệu như một nguồn tham khảo phong phú về khung lý thuyết thể chế và dữ liệu thực chứng giai đoạn 2016-2019.
• Thành viên Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng và Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn, bản: Tra cứu cẩm nang hướng dẫn thực hiện quyền giám sát trực tiếp, tổ chức hội nghị nhân dân và tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò cốt lõi của Mặt trận Tổ quốc trong thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở là gì? Mặt trận Tổ quốc đóng vai trò là cầu nối chính trị, đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân thông qua việc tổ chức thực hiện phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra. Tại Võ Nhai, Mặt trận đã tập huấn cho 100% cán bộ cơ sở và giám sát các chương trình giảm nghèo, giúp tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân trên 4% mỗi năm.

2. Quy chế dân chủ đã tạo động lực phát triển kinh tế tại huyện Võ Nhai như thế nào? Việc công khai quy hoạch và thảo luận chuyển đổi cây trồng đã tạo niềm tin vững chắc cho nhân dân, hình thành các vùng chuyên canh na dai, bưởi Diễn mang lại thu nhập trên 200 triệu đồng/hộ/năm. Động lực này góp phần đưa tổng giá trị sản xuất của huyện đạt mức 2.035 tỷ đồng vào năm 2018.

3. Rào cản lớn nhất đối với hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân cấp xã hiện nay là gì? Rào cản lớn nhất là năng lực chuyên môn của cán bộ còn hạn chế và tâm lý e dè, nể nang va chạm tại địa bàn nông thôn. Đặc biệt tại 6 xã vùng cao của huyện Võ Nhai, việc thiếu hụt tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chuyên sâu khiến công tác giám sát các công trình xây dựng chưa đạt hiệu quả tối ưu.

4. Giám sát đầu tư của cộng đồng mang lại lợi ích cụ thể gì trong xây dựng nông thôn mới? Giám sát cộng đồng giúp phòng ngừa tham nhũng, lãng phí và đảm bảo tiến độ, chất lượng công trình. Minh chứng cụ thể là xã La Hiên đã huy động gần 10 tỷ đồng và hơn 8.000 m2 đất hiến từ nhân dân để đạt chuẩn nông thôn mới năm 2016 mà không phát sinh bất kỳ đơn thư khiếu kiện nào.

5. Giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận cấp cơ sở là gì? Giải pháp đột phá là chuẩn hóa cơ chế đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với nhân dân, đồng thời bắt buộc chính quyền xã phản hồi văn bản trong vòng 15 ngày đối với mọi kiến nghị của Mặt trận, gắn trách nhiệm hoàn thành nhiệm vụ với kết quả thực thi dân chủ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và pháp lý về vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
• Đánh giá thực chứng bức tranh kinh tế - xã hội của huyện Võ Nhai giai đoạn 2016-2018 với giá trị sản xuất trên 1 ha đất canh tác đạt 63,7 triệu đồng và thu ngân sách đạt 62,612 tỷ đồng.
• Phân tích thành công của các mô hình dân chủ tiêu biểu như xã La Hiên (huy động trên 2 tỷ đồng và 8.000 m2 đất từ nhân dân), đồng thời chỉ rõ những điểm nghẽn tại 6 xã vùng cao phía Bắc.
• Đề xuất 6 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao, bao gồm đổi mới tập huấn cho 100% cán bộ cơ sở, siết chặt kỷ luật giải trình và số hóa kênh phản ánh ý kiến cử tri.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng giúp hoàn thiện cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ trong giai đoạn 2020-2025.

Các cơ quan quản lý nhà nước, cấp ủy Đảng và tổ chức Mặt trận có thể tham khảo, ứng dụng ngay các khuyến nghị của luận văn vào thực tiễn quản trị địa phương nhằm củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và xây dựng nông thôn mới văn minh, giàu đẹp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC TRONG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ 1.1 Cơ sở lý luận về vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc thực hiện quy chế dân chủ 1.1 Khái niệm về Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị Điều 9 Hiến pháp 2013 khẳng định: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [[8]]. Điều này cũng được khẳng định một lần nữa trong Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 [[11]]. Đây là quan điểm, chủ trương chiến lược của Đảng ta về Mặt trận Tổ quốc trong thời kỳ đổi mới, tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, được thể chế hóa và bảo đảm bằng pháp luật của nhà nước.

Trước hết cần thấy rằng, ở nước ta hệ thống chính trị là hệ thống về mặt tổ chức và chức năng của các cơ quan, các tổ chức như Đảng - Nhà nước - Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội là thành viên của Mặt trận Tổ quốc (như Đoàn thanh niên, Hội nông dân, Tổ chức công đoàn, Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh) và đoàn thể quần chúng nhằm thực hiện một trong những nhiệm vụ quan trọng bậc nhất là phát huy dân chủ, quyền làm chủ của Nhân dân. Để nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, tăng cường hiệu lực quản lý của Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân cần xác định đúng đắn vai trò và mối quan hệ qua lại giữa Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc. Đảng ta đã khẳng định [[5]], trong hệ thống chính trị nước ta, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân, phát huy dân chủ, 5 là nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, thực hiện giám sát của nhân dân. Mặt trận Tổ quốc với tư cách là bộ phận của hệ thống chính trị - một trong những chủ thể tổ chức thực hiện, phát huy dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân.

Một trong những vấn đề bức xúc nhất từ nhiều năm nay trong số các vấn đề cơ bản của hệ thống chính trị ở nước ta là: làm thế nào để thực sự phát huy dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân. Vấn đề này có thể thấy trong vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam [[11]] ra đời xác định địa vị pháp lý của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị và là một công cụ pháp lý hữu hiệu tổ chức thực hiện và phát huy dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân. Điều 1 Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quy định: "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân" và "Mặt trận Tổ quốc là Tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài" [[11]].

Như vậy, Luật đã khẳng định: Một mặt, Đảng Cộng sản Việt Nam với tư cách là Đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam vừa là tổ chức lãnh đạo hệ thống chính trị, trong đó có Mặt trận Tổ quốc, vừa là tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc; Mặt khác, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - một tổ chức bao gồm hầu hết các thành phần giai cấp và tầng lớp xã hội ở nước ta là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân. Do vậy, trong hệ thống chính trị Đảng Cộng sản với tư cách là Đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam vừa là tổ chức lãnh đạo hệ thống chính trị, trong đó có Mặt trận Tổ quốc, vừa là tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc [[11]]. Sự tập hợp của nhân dân thông qua các đoàn thể và cá nhân rộng rãi trong toàn xã hội trong một thực thể tổ chức là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để trở thành một bộ phận của hệ thống chính trị, tức là nhân dân có tổ chức đứng ra tổ chức thực hiện và phát huy dân chủ, quyền làm chủ của mình. Đó là điểm quan trọng nhất trong Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam bảo đảm tính dân chủ và cơ sở pháp lý cho việc triển khai và đổi mới các hoạt động của Mặt trận Tổ quốc các cấp.

Việc tự nhân dân đứng ra tổ chức thực hiện và phát huy dân chủ, quyền làm chủ của mình thông qua Mặt trận Tổ quốc 6 với tư cách một bộ phận của hệ thống chính trị thể hiện ở bản chất và tính nhân dân của Mặt trận Tổ quốc, ở nhiệm vụ và chức năng của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị, và ở quan hệ của Mặt trận Tổ quốc với nhà nước. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc được dựa trên cơ sở tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động. Quan hệ của các tổ chức thành viên trong Mặt trận Tổ quốc dựa trên cơ sở thỏa thuận hợp tác bình đẳng, đoàn kết chân thành, tôn trọng lẫn nhau. Tất cả những điều đó quy định bản chất và tính nhân dân của Mặt trận Tổ quốc.

Về bản chất, Mặt trận Tổ quốc với tư cách là bộ phận của hệ thống chính trị, không phải là cơ quan nhà nước, mà là nơi tập hợp tự nguyện của mọi tầng lớp xã hội không có sự phân biệt nào về giai cấp, quá khứ, tôn giáo, thành phần xã hội. Điều này quy định vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn đặc trưng của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị. Đồng thời chính bản chất đó khẳng định Mặt trận Tổ quốc là bộ phận quan trọng và không thể thiếu của hệ thống chính trị, như một Tổ chức để thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân ở nước ta. Đây là một nét rất độc đáo của chế độ chính trị nước ta, thể hiện rõ nét nền dân chủ, trong đó nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân, vì dân và truyền thống Đại đoàn kết quý báu của dân tộc Việt Nam.

Có thể nói Mặt trận Tổ quốc chính là cái cốt vật chất đầy sức hút để chuyển hóa tinh thần và truyền thống Đại đoàn kết dân tộc thực hiện các nhiệm vụ cách mạng của dân. Quyền làm chủ của nhân dân qua kênh Mặt trận Tổ quốc được Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xác định nổi bật trong những nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam do Mặt trận Tổ quốc tham gia và phối hợp cùng với nhà nước thực hiện các nhiệm vụ của công cuộc đổi mới đất nước. Với tư cách là bộ phận của hệ thống chính trị, Mặt trận Tổ quốc trong khi thực hiện các nhiệm vụ của mình phải xác lập mối quan hệ với các cơ quan nhà nước và ngược lại. Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam [[11]] xác định tính chất quan hệ giữa Mặt trận Tổ quốc với nhà nước là quan hệ phối hợp, và nhà nước có trách nhiệm tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc hoạt động có hiệu quả.

Như vậy, Mặt trận Tổ quốc là bộ phận độc lập của hệ thống chính trị, có địa vị bình đẳng với nhà nước và quan hệ giữa Mặt trận Tổ quốc với nhà nước là quan hệ phối hợp, tôn trọng lẫn nhau. Mặt trận không nằm 7 trong hệ thống bộ máy nhà nước. Đây là điểm mấu chốt để Mặt trận Tổ quốc thực hiện chức năng của mình trong hệ thống chính trị, phát huy dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân trong điều kiện cụ thể của Việt Nam. Trách nhiệm và quyền của Mặt trận Tổ quốc với tư cách là một bộ phận của hệ thống chính trị trong thời kỳ đổi mới.

Các quyền và trách nhiệm này được thực hiện trong mối quan hệ gắn bó chặt chẽ giữa Mặt trận Tổ quốc với nhân dân và nhà nước cũng như vai trò cầu nối giữa nhân dân với Đảng và nhà nước của Mặt trận Tổ quốc. Tập hợp và đoàn kết mọi lực lượng yêu nước. Chức năng vốn có này của Mặt trận Tổ quốc hiện nay càng phải đặc biệt được nhấn mạnh nhằm hoàn thành nhiệm vụ lịch sử vĩ đại là đổi mới đất nước - một nhiệm vụ mà chỉ có toàn dân "không phân biệt giai cấp và tầng lớp xã hội, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, quá khứ", người Việt Nam ở trong nước hay người Việt Nam ở nước ngoài mới thực hiện được. Đó cũng là di sản tư tưởng quý giá nổi bật mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại cho chúng ta về Đại đoàn kết dân tộc.

Người còn nói: "Trong Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân cũng như trong Cách mạng xã hội chủ nghĩa, Mặt trận Dân tộc thống nhất vẫn là một trong những lực lượng to lớn của Cách mạng Việt Nam" [[16]]. Mặt trận Tổ quốc tập trung trong cơ cấu nhiều tổ chức quan trọng như: Liên đoàn lao động, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Hội Chữ thập đỏ,… và các thành viên là các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo, giới kinh doanh,. là nơi thu hút được nhiều người tham gia, làm cho các cuộc vận động toàn dân, các phong trào quần chúng trong việc giải quyết các nhiệm vụ do Đảng phát động trở thành hiện thực. Xây dựng và tập hợp khối Đại đoàn kết toàn dân là trách nhiệm lớn lao của Mặt trận Tổ quốc mà Đảng giao phó trở thành trách nhiệm pháp lý của Mặt trận Tổ quốc - một vinh dự của Mặt trận Tổ quốc như một công cụ có hiệu lực thực sự và thực tế phát huy sức mạnh của toàn dân.