CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGĂN NGỪA VÀ GIẢM THIỂU RỦI RO TRONG KINH DOANH 1.1: Một số khái niệm về rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp 1.1: Khái niệm về rủi ro trong kinh doanh Rủi ro là những sự kiện bất lợi, bất ngờ đã xảy ra gây tổn thất cho con người. Rủi ro trong kinh doanh là những sự kiện khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu kinh doanh, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc các chủ thể phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, tài lực, vật lực, thời gian, trong quá trình phát triển của mình. Rủi ro trong kinh doanh có các đặc điểm cơ bản sau: - Rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng của doanh nghiệp là hai đại lượng đồng biến với nhau trong một phạm vi nhất định, mà mọi nhà kinh doanh thường nói “ rủi ro càng lớn thì lợi nhuận hứa hẹn càng cao”. - Khi đề cập đến rủi ro người ta thường nhắc đến hai yếu tố đặc trưng của rủi ro là biên độ rủi ro (mức độ thiệt hại do rủi ro gây ra) và tần suất xuất hiện của rủi ro (số trường hợp thuận lợi để rủi ro xuất hiện/ tổng số trường hợp đồng khả năng).
- Rủi ro là yếu tố khách quan, nên người ta không thể nào loại trừ được hẳn mà chỉ có thể hạn chế sự xuất hiện và những tác hại của chúng gây ra/ 1.2: Khái niệm về quản trị rủi ro Có nhiều khái niệm về quản trị rủi ro trong doanh nghiệp, dưới đây là một vài khái niệm: - Quản trị rủi ro là toàn bộ hoạt động của nhà quản trị thông qua nhận dạng, đo lường, kiểm soát rủi ro tổn thất để đưa ra biện pháp ngăn ngừa thích hợp nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. - Có quan điểm cho rằng: Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro tổn thất mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro.3: Khái niệm về ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh Hiện nay có rất nhiều quan điểm về ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro Theo PGS.TS Nguyễn Quang Thu – Quản trị rủi ro và bảo hiểm trong doanh nghiệp 2008 – cho rằng : “ Phòng chống hạn chế rủi ro là biện pháp cơ bản chủ động SV: Nguyễn Thị Thu Hương 6 Lớp: K7HQ1K1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Quản trị doanh nghiệp tích cực nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, giảm thiểu chi phí, nâng cao hiệu quả kinh doanh, duy trì sự phát triển bền vững”. Theo TS Nguyễn Anh Tuấn – Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại thương – Đại học kinh tế quốc dân, cho rằng : “ Giảm thiểu rủi ro là các biện pháp được sử dụng sau khi rủi ro tổn thất đã xảy ra làm hạn chế và ngăn chặn những thiệt hại về người và tài sản.Đoàn Thị Hồng Vân – Quản trị rủi ro và khủng hoảng, cho rằng: “ngăn ngừa rủi ro là sử dụng các biện pháp để giảm thiểu số lần xuất hiện các rủi ro hoặc mức độ thiệt hại do rủi ro đem lại”. “ Giảm thiểu rủi ro là sử dụng biện pháp để giảm thiểu những thiệt hại mất mát do rủi ro mang lại”.
Từ các quan điểm trên ta có thể tổng hợp và rút ra khái niệm về ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro: - Ngăn ngừa rủi ro là một trong những giải pháp của nhà quản trị khi họ chấp nhận rủi ro với một sự chuẩn bị trước để ngăn ngừa và hạn chế những tác động bất lợi khi rủi ro xảy ra. Các hoạt động ngăn ngừa rủi ro là tìm cách can thiệp vào ba mắt xích của chuỗi rủi ro đó là: Mối hiểm họa, môi trường rủi ro và sự tương tác giữa mối hiểm họa và môi trường rủi ro. - Giảm thiểu rủi ro là những biện pháp giảm bớt thiệt hại, tổn thất do rủi ro gây ra. Ví dụ như cứu vớt những tài sản còn sử dụng được, chuyển giao rủi ro, xây dựng và thực hiện các kế hoạch ngăn ngừa, thực hiện các hoạt động dự phòng, phân tán rủi ro.2: Nội dung ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp 1.1: Phân loại rủi ro trong doanh nghiệp.
Rủi ro kinh doanh tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau. Mỗi rủi ro có thể xuất phát từ các nguyên nhân khác nhau, có tính chất, phạm vi ảnh hưởng và gây ra các mức độ tổn thất khác nhau. Trong kinh doanh thường gặp các rủi ro sau: 1.1: Rủi ro sự cố và rủi ro cơ hội. - Rủi ro sự cố: là rủi ro gắn liền với những sự cố ngoài dự kiến, đây là những rủi ro khách quan khó tránh khỏi( nó gắn với yếu tố bên ngoài).
- Rủi ro cơ hội: là rủi ro gắn liền với qua trình ra quyết định của chủ thể. Xét theo quá trình ra quyết định thì rủi ro cơ hội bao gồm: SV: Nguyễn Thị Thu Hương 7 Lớp: K7HQ1K1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Quản trị doanh nghiệp + Rủi ro liên quan đến giai đoạn trước khi ra quyết định: liên quan đến việc thu thập và xử lý thông tin, lựa chọn cách thức ra quyết định. + Rủi ro trong quá trình ra quyết định: rủi ro phát sinh do ta chọn quyết định này mà không chọn quyết định khác + Rủi ro liên quan đến giai đoạn sau khi đưa ra quyết định + Rủi ro về sự tương hợp giữa kết quả thu được với dư biến ban đầu.2: Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán. - Rủi ro thuần túy: tồn tại khi có 1 nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác là rủi ro trên đó không có khả năng có lợi cho chủ thể.
- Rủi ro suy đoán: tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời cũng như một nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro vừa có khả năng có lợi, vừa có khả năng tổn thất.3: Rủi ro có thể phân tán và rủi ro không thể phân tán. - Rủi ro có thể phân tán: là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp( VD: tài sản, tiền bạc.) và chia sẻ rủi ro. - Rủi ro không thể phân tán: là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho những người tham gia vào quỹ đóng góp chung, 1.4: Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. - Giai đoạn khởi sự: rủi ro không được thị trường chấp nhận (do mục tiêu trên giai đoạn này: thị trường chấp nhận) - Giai đoạn trưởng thành: (Mục tiêu Pmax, Cfmin).
Rủi ro tốc độ tăng trưởng của kết quả Pmax không tương hợp với tốc độ phát triển của CF min. - Giai đoạn suy vong: Rủi ro phá sản.5: Rủi ro do tác động của yếu tố môi trường kinh doanh. - Yếu tố pháp luật - Yếu tố kinh tế - Yếu tố văn hóa _ xã hội - Yếu tố điều kiện tự nhiên SV: Nguyễn Thị Thu Hương 8 Lớp: K7HQ1K1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Quản trị doanh nghiệp 1.6: Rủi ro theo chiều dọc và rủi ro theo chiều ngang. - Rủi ro theo chiều dọc: là rủi ro theo chiều chức năng chuyên môn truyền thống của doanh nghiệp: VD như từ nghiên cứu thị trường -> thiết kế sản phẩm -> nhập nguyên vật liệu -> sản xuất -> đưa sản phẩm ra thị trường.
- Rủi ro theo chiều ngang: là rủi ro xảy ra ở các bộ phận chuyên môn như: nhân sự, tài chính, marketing, nghiên cứu phát triển. Sơ đồ 1: Rủi ro theo các mức Rủi ro Rủi ro Rủi ro mức cao Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro mức trung bình Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro mức thấp Rủi ro Rủi ro Rủi ro Rủi ro 1.2: Nội dung ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Có nhiều biện pháp để kiểm soát rủi ro nhằm đem lại hiệu quả cao nhất trong kinh doanh cho mỗi doanh nghiệp. Ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro là 1 trong những biện pháp mà doanh nghiệp hay dùng nhằm hạn chế tổn thất do rủi ro gây ra.1: Ngăn ngừa rủi ro Cơ hội kinh doanh nhiều tiềm năng thường gắn với rủi ro cao, gắn với sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ cạnh tranh. Doanh nghiệp muốn có lợi nhuận cao thì phải chấp nhận mạo hiểm, để thành công thì doanh nghiệp phải biết cách ứng phó nhanh nhạy kịp thời với khó khăn biến rủi ro thành cơ hội nếu có thể.
Để làm được điều đó doanh nghiệp phải chuẩn bị trước, phải biết phân tích và dự đoán tình hình, đưa ra các SV: Nguyễn Thị Thu Hương 9 Lớp: K7HQ1K1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Quản trị doanh nghiệp giải pháp để giải quyết các rủi ro có thể xảy ra. Do đó các biện pháp ngăn ngừa rủi ro cần được tiến hành tốt để tránh các rủi ro, hoặc làm giảm thiệt hại mà nó gây ra. Nghiên cứu để tìm ra các biện pháp ngăn ngừa rủi ro trong kinh doanh đồng nghĩa với việc tìm ra các biện pháp công cụ để đảm bảo lợi ích cho doanh nghiệp. Các hoạt động ngăn ngừa rủi ro tập trung tìm cách can thiệp vào ba mắt xích đầu tiên của chuỗi rủi ro đó là : mối hiểm họa, môi trường rủi ro và sự tương tác.
Sự can thiệp đó là: - Thay thế hoặc sửa đổi mối hiểm họa - Thay thế sửa đổi môi trường nơi mà mối hiểm họa tồn tại. - Can thiệp vào quy trình tác động lẫn nhau giữa môi trường kinh doanh và mối hiểm họa. Cụ thể hoạt động ngăn ngừa rủi ro trong doanh nghiệp như sau. Hoạt động ngăn ngừa rủi ro tập trung vào mối hiểm họa Mối hiểm họa là những điều kiện hay yếu tố tạo ra rủi ro hoặc những điều kiện những yếu tố làm tăng mức độ thiệt hại khi rủi ro xảy ra.
Để có thể can thiệp vào mối hiểm hoạ trước tiên ta phải nhận dạng được chúng. Sau khi đã liệt kê được các mối hiểm họa cụ thể trong doanh nghiệp và phân loại chúng. Sau đó đưa ra các biện pháp cụ thể để ngăn ngừa và hạn chế chúng.