CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TY QUẢN LÝ NỢ VÀ TÀI SẢN VÀ PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ NỢ XẤU THÔNG QUA MÔ HÌNH CÔNG TY QUẢN LÝ TÀI SẢN 1. TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY QUẢN LÝ NỢ VÀ KHAI THÁC TÀI SẢN 1. Khái niệm về công ty quản lý nợ và tài sản Về cơ bản, trên thế giới chưa có định nghĩa về những công ty quản lý nợ và tài sản. Tuy nhiên, theo những thông tin được công bố, công ty quản lý tài sản nói chung hay công ty nợ và quản lý nợ và tài sản nói riêng là một công ty có chức năng mua những tài sản có cùng tính chất như nhau và sau đó dùng những biện pháp để sinh lời dựa trên những tài sản đó.
Mô hình công ty quản lý nợ và tài sản được tồn tại ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ở tại mỗi nơi, phụ thuộc vào thể chế chính trị, điều kiện kinh tế và chính sách phát triển của từng nước mà công ty quản lý nợ và khai thác tài sản lại có những tên gọi, đặc trưng, quyền và nghĩa vụ nhất định. Tuy nhiên, về cơ bản, có thể chỉ ra khái niệm của công ty quản lý nợ và khai thác tài sản như sau: “Công ty quản lý nợ và tài sản là một định chế được lập ra với mục đích đặc biệt, có trách nhiệm và quyền lực đặc biệt trong việc thực hiện chức năng mua, quản lý các khoản nợ khó đòi từ hệ thống ngân hàng và đưa ra những biện pháp đặc biệt để xử lý khoản nợ đó một cách tối ưu” Định hướng hoạt động của công ty quản lý tài sản Là công cụ đặc biệt nhắm góp phần xử lý nhanh nợ xấu, làm hệ thống tài chính trở nên trong sạch, giảm thiểu rủi roc ho các TCTC, doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng tín dụng lành mạnh trong nền kinh tế. Khi tỷ lệ nợ quá hạn hay nợ khó đòi của một TCTD trên tổng dư nợ tăng cao thì năng lực tài chính của tổ chức đó đang bị suy giảm và đứng trước những rủi ro lớn, trong đó đặc biệt là rủi ro không thu hồi được nợ.
Việc này sẽ làm cho hệ thống ngân hàng bị tổn hại nghiêm trọng, dẫn đến nền kinh tế cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Khi đó, để củng cố lại hệ thống tài chính – ngân hàng, các công ty quản lý tài sản sẽ thay mặt Chính phủ thực hiện chức năng mua, quản lý các khoản nợ xấu và tiến hành những biện pháp để xử lý những khoản nợ xấu đó một cách hiệu quả nhất. 6 Các công ty AMC sẽ hoạt động dựa trên mục tiêu tối ưu hóa giá trị các khoản nợ, dựa trên việc sử dụng ít nhất những chi phí, giúp cho quá trình cơ cấu lại hệ thống ngân hàng được hiệu quả. Các công ty quản lý nợ và tài sản hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.
Đồng thời, các công tay này hoạt động theo nguyên tắc lấy thu để bù chi, công khai, minh bạch. Vai trò của các công ty quản lý tài sản Đối với nền kinh tế Hệ thống tài chính – ngân hàng được coi là huyết mạch của nền kinh tế, thể hiện bộ mặt cũng như sự thay đổi của nền kinh tế đó. Sự tiến bộ hay suy thoái của nên kinh tế được thể hiện qua sự hùng mạnh hay yếu kém của hệ thống tài chính – ngân hàng. Sau khi một cuộc khủng hoảng kinh tế đi qua, mỗi quốc gia sẽ lại phải đề ra những biện pháp để khắc phục hậu quả mà nó gây ra.
Một trong những biện pháp ưu tiên là tái cơ cấu, làm lành mạnh lại hệ thống ngân hàng và việc thành lập những AMC để có thể giải quyết những tồn đọng đó. Vì vậy, AMC được coi là một công cụ để tiến hành những biện pháp làm trong sạch hệ thống ngân hàng, thúc đẩy hệ thống tài chính hoạt động trơn tru, thúc đẩy nền kinh tế quay trở lại đà phát triển. Hệ thống tài chính trở nên lành mạnh sẽ dẫn đến một nền kinh tế phát triển ổn định và hiệu quả, kết hợp với một thể chế chính trị ổn định sẽ là nhân tố cốt lõi để thu hút những nguồn đầu tư từ khu vực tư nhân trong nước cũng như những nhà đầu tư nước ngoài. Từ đó, dòng vốn sẽ trở nên dồi dào hơn, mang lại nhiều lợi nhuận hơn, thúc đẩy phát triển kinh tế, xây dựng cơ sở hạ tầng, kỹ thuật và phát triển khoa học – công nghệ.
Quan trọng hơn, khi nợ xấu được giải quyết, dòng vốn tồn đọng sẽ được sử dụng ở những ngành kinh tế mang lại nhiều lợi ích hơn, từ đó, cơ cấu nền kinh tế sẽ chuyển dịch sang hướng an toàn, hợp lý. Đối với hệ thống ngân hàng Các AMC được coi là một công cụ hữu hiệu để những ngân hàng có thể xử lý những khoản nợ xấu của mình, đặc biệt là đối với những ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao 7 và đang bị đặt vào trạng thái cảnh báo. Với mỗi ngân hàng, họ đều có những định hướng riêng cho mình về chính sách hoạt động và tạo ra những hệ thống, quy định để kiểm soát rủi ro sao cho có hiệu quả nhất. Tuy vậy, với một tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, quy mô và tốc độ tăng trưởng tín dụng ngày càng được đẩy mạnh, hệ thống ngân hàng luôn đòi hỏi một công cụ chuyên nghiệp có thể giúp họ giải quyết được vấn đề nợ xấu.
Vì vậy, những AMC được lập ra với nhu cầu về một doanh nghiệp chuyên môn trong lĩnh vực quản lý nợ, xử lý các khoản nợ xấu và cợ cấu lại các khoản nợ. Tỷ lệ nợ xấu là một chỉ số quan trọng để đánh giá chất lượng tín dụng của TCTD cũng như khả năng hoạt động hiệu quả của tổ chức đó. Khi nợ xấu trở nên nghiêm trọng thì sự tất yếu thành lập một công ty quản lý tài sản trước hết là để làm lành mạnh hóa hoạt động tín dụng của ngân hàng thông qua các nghiệp vụ mua bán và xử lý nợ xấu. AMC được coi là công cụ hữu hiệu, luôn chủ động trong hoạt động kiểm soát chất lượng các khoản nợ, thúc đẩy sự phát triển của cả hệ thống ngân hàng cũng như khu vực sản xuất kinh doanh; đồng thời, nó cũng ngăn cản sự gia tăng khủng hoảng thông qua những biện pháp mạnh mẽ trong quản lý và xử lý nợ.
Theo đó, các ngân hàng yếu kém sẽ đẩy mạnh việc thanh lý tái sản để có thể thu về tiền mặt hay giấy nhận nợ để có thể giảm được tỷ lệ nợ xấu, tài sản của ngân hàng cũng trở nên “sạch” hơn, nâng cao hiệu quả tín dụng; đồng thời tăng khả năng thanh khoản, nâng cao vị thế của ngân hàng trong nền kinh tế. Thêm vào đó, việc thành lập công ty quản lý tài sản cũng góp phần cơ cấu lại hệ thống ngân hàng, giúp cho hệ thống trở nên tinh gọn và hiệu quả, cải thiện hệ thống tài chính và khôi phục lại nền kinh tế. Mỗi một ngân hàng là một mắt xích trong hệ thống ngân hàng. Khi bất kỳ một ngân hàng nào trong hệ thống sụp đổ thì gần như ngay lập tức cả hệ thống cũng có thể sụp đổ.
Do vậy, an toàn của hệ thống ngân hàng là cốt lõi cho một nền kinh tế ổn định, bền vững. AMC được coi là công cụ vô hình chủ động trong kiểm soát rủi ro, thúc đẩy sự phát triển của khu vực ngân hàng, cho phép lưu thông dòng vốn đến với khu vực sản xuất, góp phần cơ cấu và ổn định lại nền kinh tế. 8 Như vậy, hoạt động mua bán nợ của những công ty quản lý tài sản không chỉ ảnh hưởng đến hệ thống ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế. Hoạt động này sẽ giúp quá trình lưu chuyển vốn được trơn tru hơn, làm lành mạnh hệ thống tài chính – ngân hàng, tăng cường vị thế của một quốc gia và giúp các doanh nghiệp trong nước có tiếng nói riêng trong cộng đồng tài chính quốc tế, thúc đẩy hội nhập thị trường vốn toàn cầu.
Các mô hình và hoạt động của các công ty quản lý tài sản 1. Phân loại mô hình của AMC Có thể phân loại những AMC thành 3 mô hình: mô hình tập trung, mô hình phân tán và mô hình hỗn hợp. Mô hình AMC phân tán Mô hình này được áp dụng dựa trên việc mỗi ngân hàng sẽ tự xử lý nợ xấu của mình bằng việc thành lập ra các AMC của riêng mình hoặc giao cho một bộ phận chuyên trách để xử lý nợ xấu hoặc là tư nhân đứng ra thành lập các công ty xử lý nợ xấu và hoạt động theo mục tiêu lợi nhuận. Mục tiêu của các ngân hàng là tập trung vào xử lý các khoản nợ xấu và tối đa hóa tỷ lệ thu hồi thông qua tái cơ cấu lại các khoản nợ một cách chủ động.
Với hình thức này, các khoản nợ xấu vẫn nằm trên bảng cân đối kế toán của ngân hàng. Ưu điểm của mô hình: Các ngân hàng chủ động trong việc đưa ra quyết định xử lý, không phải phụ thuộc vào ý kiến hay chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền trong việc xử lý nợ xấu. Đồng thời, ngân hàng cũng gặp thuận lợi trong quá trình xử lý cơ cấu nợ do ngân hàng nắm trong tay dữ liệu của khách hàng và khoản vay cần được cơ cấu lại. Việc các ngân hàng tự xử lý các khoản nợ xấu cũng giúp ngân hàng định giá các khoản nợ sao cho tỷ lệ thu hồi là tối đa và giúp họ có thể tránh được phát sinh lỗ trong tương lai do có thể áp dụng những quy trình thẩm định và giám sát những khoản vay.
Nhược điểm của mô hình: Ngân hàng có thể sử dụng mô hình này để có thể che đậy các khoản nợ xấu của mình thông qua việc chuyển các khoản nợ xấu đó sang cho 9 những công ty quản lý tài sản của mình với mức giá cao. Khi đó, mức thua lỗ của ngân hàng sẽ không được đánh giá chính xác. Vì vậy, để mô hình này có thể hoạt động hiệu quả cần có một hành lang pháp lý hiệu quả, cùng với đề ra những nguyên tắc kế toán và quy định chặt chẽ về công bố thông tin phù hợp để có thể giám sát hiệu quả mô hình AMC độc lập này. Mô hình AMC tập trung Đây là mô hình mà Chính Phủ đóng vai trò chủ đạo trong quá trình xử lý nợ bằng việc thành lập ra một cơ quan nhà nước để quản lý và xử lý nợ quốc gia.