CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ TƯ VẤN XÂY DỰNG 1. Khái niệm về tư vấn, tư vấn xây dựng Dịch vụ Tư vấn đã xuất hiện và được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam từ nhiều năm trước đây, tuy vậy, Tư vấn vẫn còn là một khái niệm rất mới đối với nước ta. Trước đây, trong các giới hữu quan ở Việt Nam, tư vấn thường được hiểu một cách phổ biến như là "việc bán những lời khuyên nghề nghiệp" và "thường có sự hiểu lẫn lộn giữa Tư vấn và Môi giới, giữa hoạt động Tư vấn và việc đưa ra những lời khuyên đơn giản". Việc định nghĩa "Tư vấn là gì" vẫn đang là vấn đề tranh cãi.
Theo "Những vấn đề cơ bản về kinh tế đầu tư và thiết kế xây dựng" (Nhà xuất bản Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội, năm 1998) của tác giả Nguyễn Văn Chọn: - Tư vấn (consulting), thuật ngữ "consulting" có rất nhiều nghĩa, tựu chung lại một ý tưởng chính là đưa ra các lời khuyên về nghiệp vụ. Công ty tư vấn sẽ “tư vấn” một doanh nghiệp theo đúng cách mà một người đưa ra lời khuyên cho bạn bè hay người than lúc cần thiết. - Tư vấn là một dịch vụ trí tuệ, một hoạt động "chất xám" cung ứng cho khách hàng những lời khuyên đúng đắn về chiến lược, sách lược, biện pháp hành động và giúp đỡ, hướng dẫn khách hàng thực hiện những lời khuyên đó, kể cả tiến hành những nghiên cứu soạn thảo dự án và giám sát quá trình thực thi dự án đạt hiệu quả yêu cầu. - Tư vấn xây dựng (TVXD) là một loại hình tư vấn đa dạng trong công nghiệp xây dựng, kiến trúc, quy hoạch đô thị và nông thôn…có quan hệ chặt chẽ với tư vấn đầu tư, thực hiện phần việc tiếp theo của tư vấn đầu tư.
Tư vấn xây dựng giúp cho khách hàng – chủ đầu tư xây dựng, các cơ quan tổ chức và cá nhân có nhu cầu – quản lý dự án ĐTXD : Tổ chức việc khảo sát XD, thiết kế XD, và tổ chức đấu thầu để mua sắm thiết bị đàu tư, đấu thầu xây lắp công trình , giám sát thi công xây dựng, nghiệm thu công việc đã hoàn thành. TVXD còn có thể hiểu được là các kỹ sư, kiến trúc sư,…, những chuyên gia xây dựng có kỹ năng đa dạng, cung cấp các dịch vụ thiết kế, quản lý cho một dự án xây dựng thông qua các hợp đồng kinh tế. Cách hiểu này phản ánh bản chất đa dạng của hoạt động tư vấn xây dựng, nó liên quan đến nhiều lĩnh vực, trong mọi giai đoạn của dự án và đòi hỏi không những khả năng về kỹ thuật, quản lý, mà còn phụ thuộc một cách quyết định vào sự hiểu biết và những kỹ năng khác, bao gồm “cập nhật”, “phát hiện”, “sáng tác”, ”lựa chọn”, “chuyển giao”. Các loại hình dịch vụ tư vấn xây dựng 1.
Các dịch vụ tư vấn chuẩn bị dự án: Các công việc tư vấn chuẩn bị dự án bao gồm các dịch vụ như: Lập quy hoạch tổng thể, quy hoạch chi tiết, lập báo cáo đầu tư, dự án đầu tư…. Các dịch vụ tư vấn quản lý và thực hiện dự án: - Khảo sát địa hình, địa chất… - Thiết kế, thẩm tra, lập dự toán, lập hồ sơ mời thầu, phân tích đánh giá hồ sơ dự thầu,… - Quản lý điều hành dự án. - Giám sát thi công xây dựng công trình. - Khảo sát địa kỹ thuật, kiểm định chất lượng.
- Các dịch vụ thực hiện cho tư vấn nước ngoài: Chủ yếu là về kỹ thuật, thiết kế, tư vấn giám sát và khảo sát đo đạc. Các dịch vụ tư vấn chuyên ngành khác: - Nghiên cứu khoa học công nghệ. - Công tác đào tạo và chuyển giao công nghệ. - Các dịch vụ về môi trường, đánh giá điều tra xã hội, dân cư,… 1.
Các loại hình tổ chức và quy trình hoạt động của tư vấn xây dựng quốc tế 1. Tập đoàn tư vấn đa quốc gia: Đại bộ phận tập đoàn đa quốc gia thuộc sở hữu tư nhân 6 TËp ®oµn cæ phÇn TËp ®oµn cæ phÇn quèc tÕ quèc tÕ Scott WILSON Scott WILSON c«ng ty cæ phÇn C«ng ty C«ng ty Scott Scott WILSON WILSON ch©u ¸ - Scott WILSON ch©u phi th¸i b×nh d¬ng C«ng ty C«ng ty t nh©n C«ng ty Scott WILSON Scott WILSON Scott WILSON Scottland zimbabwe malaisia C«ng ty gãp vèn C«ng ty Scott WILSON Scott WILSON Scott WILSON & (Scottland) bosnhia C«ng ty Scott C«ng ty gãp vèn C«ng ty t nh©n WILSON Scott WILSON Scott WILSON & kirkpatrik malawi irwin johnston C«ng ty Kü thuËt C«ng ty C«ng ty mÆt ®êng Scott WILSON Scott WILSON Scott WILSON (mozambic) hång k«ng C«ng ty t nh©n C«ng ty t vÊn Scott WILSON & kü thuËt scott kirkpatrik (Ên ®é) wilson jiangsu Hình 1.1 - Sơ đồ tổ chức của tập đoàn Scott Wilson - Vương quốc Anh Đặc trưng cơ bản của mô hình đa quốc gia là tính đa ngành nghề trong tập đoàn, thường cung cấp các dịch vụ trong các ngành nghề khác nhau như: xây dựng dân dụng, xây dựng công nghiệp, giao thông, thủy lợi, cảng biển, năng lượng, mỏ, môi trường,…Tập đoàn tư vấn có các chi nhánh trải rộng tại nhiều nước trên thế giới. Các tập đoàn đa quốc gia thường có từ 1200 – 3000 nhân viên. Công ty mẹ đặt tại nước sở tại, công ty con (hoặc chi nhánh) có trụ sở chính ở các nước và các văn phòng đại diện tại các địa phương của nước đó.
7 Đặc điểm của các tổ chức đa quốc gia: a. Hình thành hệ thống các công ty trong nước và các công ty ở nước ngoài. Các công ty ở nước ngoài được phân chia theo khu vực – tạm gọi là công ty khu vực. Bên cạnh đó có các văn phòng đại diện cho các công ty ở các nước trong khu vực, các văn phòng này thực hiện công tác tiếp thị, tìm kiếm dự án và chịu sự điều hành trực tiếp của các công ty khu vực.
Khi dự án triển khai, nhân lực có thể dược điều dộng chủ yếu giữa các công ty trong khu vực và tập đoàn (khi cần thiết). Các công ty đa quốc gia cung cấp các dịch vụ đa chuyên môn thuộc các lĩnh vực khác nhau như: nhà ở và công trình cộng cộng, công trình công nghiệp, giao thông, thủy lợi, năng lượng, công trình biển…Ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại, công ty mẹ có thể giao việc, điều hành và phối hợp các công ty con chuyên ngành triển khai có hiệu quả các dự án theo yêu cầu của khách hàng. Tập đoàn tư vấn: Tại một số quốc gia đã hình thành những tập đoàn tư vấn theo kiểu mô hình công ty mẹ - con. Ở đó, công ty mẹ chi phối công ty con bằng chế độ kinh tế giao việc và điều phối công việc của các công ty con trong việc thực thi dự án.
Mỗi công ty con là một công ty tư vấn chuyên ngành, hoạt động độc lập trong sự phối hợp với các công ty tư vấn khác cùng nằm trong một tập đoàn để thực thi dự án. Ví dụ: Singapore có tập đoàn tư vấn JTC trực thuộc Bộ thương mại và công nghiệp; tập đoàn JTC có các công ty thành viên là: Công ty tư vấn Jurong, công ty tư vấn cầu cảng Jurong, công ty tư vấn sân vườn Jurong, công ty giải trí Singapore… 1. Công ty tư vấn chuyên ngành: Là dạng mô hình khá phổ biến ở nhiều nước, có ba loại mô hình cơ bản là: chuyên ngành kiến trúc, ngành dự toán và chuyên ngành kỹ thuật. Các công ty chuyên ngành kỹ thuật thường đảm nhận các dịch vụ kỹ thuật cho nhiều lĩnh vực xây dựng: dân dụng, công nghiệp, giao thông, thủy lợi, điện lực, công trình biển,…Các công ty kiến trúc cung cấp các dịch vụ tư vấn kiến trúc cho các ngành nêu trên.
Việc áp dụng mô hình tư vấn chuyên ngành đã tập hợp được những đội ngũ chuyên gia giỏi để thực thi một lĩnh vực chuyên môn của dự án. Một số công ty tư vấn chuyên ngành kỹ thuật như: - Squire Mech.Ltd lĩnh vực chuyên ngành : Cơ điện 8 - Beca Carter Holding & Ferner (S.Ltd lĩnh vực chuyên ngành : Cơ điện, kết cấu và công trình kỹ thuật - Daryl Jackson (Úc), Allies and Morrison Architects (Anh), lĩnh vực chuyên ngành: Kiến trúc - Công ty tư vấn chuyên ngành dự toán David Langdon & Everest Ngoài ra có một số công ty tư vấn hoạt động đa lĩnh vực như - ST Architects & Engineers (Singapore) lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, kết cấu, cơ điện, khảo sát - Heerim – Arch. (Hàn Quốc) lĩnh vực hoạt động: Kiến trúc & kỹ thuật - Jurong Consultants Singapore hoạt động trong nhiều lĩnh vực bao gồm quy hoạch, kiến trúc, kết cấu công trình, cơ điện, dự toán, quản lý dự án, đánh giá chất lượng công trình… - PCI (Nhật Bản) lĩnh vực hoạt động hỗn hợp: dân dụng, kỹ thuật hạ tầng , thủy lợi, môi trường, công nghệ thông tin. - Parsons Brinckerhoff (Mỹ) lĩnh vực hoạt động hỗn hợp: Kiến trúc, cơ điện, môi trường, hạ tầng, đường sắt, đường không, đường biển… Như vậy có thể thấy hầu hết các công ty tư vấn chuyên ngành kỹ thuật đều hoạt động trên lĩnh vực xây dựng…Điều đó đã tạo cho công ty tư vấn những thị trường đa dạng, nhiều tiềm năng với mục tiêu cuối cùng là thu được lợi nhuận cao.
Các công ty thường đặt văn phòng ở các trung tâm hay thành phố lớn. Mỗi văn phòng thường có quy mô từ vài chục đến 100 nhân viên. Việc chia các văn phòng đại diện theo vùng lãnh thổ với quy mô tương đối gọn nhẹ có thể hoạt động độc lập, một mặt tạo cho công ty có thể vừa thực thi các dự án vừa và nhỏ, mặt khác có thể dễ dàng huy động nhân lực thực thi các dự án lớn. Giữa các công ty kiến trúc và kỹ thuật thường có mối quan hệ chặt chẽ với nhau để thực thi dự án.
Về cơ cấu điều hành, mỗi một lĩnh vực đều có một chuyên gia có kinh nghiệm phụ trách chung các dự án; mỗi một dự án chỉ định một chủ nhiệm dự án. 9 Nhận xét chung: - Hầu hết các công ty tư vấn nước ngoài là công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần. - Lĩnh vực hoạt động rộng khắp trên tất cả các ngành nghề xây dựng cơ bản, do đó việc điều hành hết sức linh hoạt và hiệu quả. - Quy mô tập đoàn từ 1200-3000 nhân viên.
Quy mô công ty trung bình từ 100-300 nhân viên. Dưới 100 nhân viên là công ty nhỏ. - Việc hình thành các công ty chuyên ngành cung cấp các dịch vụ cho các ngành nghề khác nhau giúp cho việc mở rộng thị trường và tăng tính cạnh tranh để có được sản phẩm tốt.