Chương 1: Tổng quan về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của NHTMCP Á Châu Chương 3: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTMCP Á Châu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm và các quan điểm về cạnh tranh 1.1 Khái niệm về cạnh tranh Thực tế có nhiều khái niệm khác nhau về cạnh tranh, nhìn ở góc độ đơn giản thì cạnh tranh là hành động ganh đua, đấu tranh chống lại các cá nhân hay các nhóm vì mục đích giành được sự tồn tại, lợi nhuận, địa vị, phần thưởng hay những thứ khác. Trong kinh tế chính trị học thì cạnh tranh là sự ganh đua về kinh tế giữa những chủ thể trong nền sản xuất hàng hóa nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, tiêu thụ hoặc tiêu dùng hàng hóa để từ đó thu được nhiều lợi ích nhất cho mình. Theo Michael Porter, nhà hoạch định chiến lược và cạnh tranh hàng đầu thế giới hiện nay thì cạnh tranh là giành lấy thị phần, bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận cao nhất, cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có. Kết quả quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả giá cả có thể giảm đi.2 Các quan điểm về cạnh tranh Cạnh tranh là một hành vi không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh trên tất cả các lĩnh vực.
Cạnh tranh thúc đẩy quá trình sản xuất thông qua việc các đối thủ trong một ngành luôn thực hiện việc cải tiến quy trình sản xuất, mở rộng quy mô hoạt động nhằm chiếm thị phần cao nhất trên thị trường. Bên cạnh mặt tích cực của cạnh tranh, cũng có nhiều quan điểm khác nhau cho cạnh tranh là một hành vi gây lũng đoạn thị trường bằng việc giữa các đối thủ sử dụng những công cụ hay những hành động vi phạm đạo đức, vi phạm pháp luật gây tổn thất cho nhau nhằm chiếm lĩnh thị trường. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Quan điểm về cạnh tranh không lành mạnh Từ khi hình thành những mối quan hệ trao đổi hàng hóa, các nhà buôn luôn có những hành động cạnh tranh khốc liệt trong tình huống đối đầu để duy trì cuộc sống cũng như làm tăng đồng tiền họ đang có nhiều hơn so với các nhà buôn khác. Cho đến khi hình thành khái niệm thị trường, các nhà buôn trở thành nhà kinh doanh, hoạt động cạnh tranh trở nên quy mô hơn.
Cạnh tranh không lành mạnh là bất cứ hành động nào trong hoạt động kinh tế trái với đạo đức nhằm làm hại đối thủ kinh doanh hay khách hàng, cạnh tranh khốc liệt mang tính tiêu diệt chỉ dẫn đến một hậu quả thường thấy là sự sụt giảm mức lợi nhuận ở khác mọi nơi. Một trong những thủ đoạn ít tốn kém là tung tin đồn thất thiệt, tin đồn gây ảnh hưởng đến doanh nghiệp đối thủ, thường tập trung vào các vấn đề nhạy cảm như phương thức kinh doanh, tổ chức nhân sự, chất lượng sản phẩm, thậm chí đôi khi là những khiếm khuyết về đời tư của các nhân vật chủ chốt của doanh nghiệp đối thủ.2Quan điểm về cạnh tranh lành mạnh Cạnh tranh không lành mạnh gây xáo trộn thị trường, là những hành vi không tốt ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Các hành vi này không phù hợp khi thị trường ngày càng được mở rộng, không những chỉ có những mối quan hệ trong nước mà còn những mối quan hệ bên ngoài, khiến hàng rào quan điểm trên được gỡ bỏ, hay cũng có thể nói các hành vi đó dần dần được cải thiện chuyển sang những hành vi lành mạnh, đem lại lợi ích kinh tế cao. Cạnh tranh lành mạnh là những hành vi cạnh tranh theo đúng quy định của pháp luật, đạo đức xã hội, đạo đức kinh doanh.
Cạnh tranh có tính chất thi đua, thông qua đó mỗi chủ thể nâng cao năng lực của chính mình mà không dùng thủ đoạn triệt hạ đối thủ. Nếu trong cạnh tranh không lành mạnh, doanh nghiệp chỉ chạy theo lợi nhuận, thì trong cạnh tranh lành mạnh, doanh nghiệp không chỉ chạy theo lợi nhuận mà còn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 biết lắng nghe khách hàng, hợp tác với các nhà cung cấp, xây dựng những mối quan hệ với các đối tác chiến lược, thậm chí với cả đối thủ cạnh tranh của mình. Chính vì những ưu điểm của hành vi cạnh tranh lành mạnh đem tới, nhà nước luôn khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện cạnh tranh lành mạnh, xóa bỏ các hành vi không lành mạnh, tạo môi trường kinh doanh chuyên nghiệp, từng bước đẩy mạnh kinh tế khu vực với các nước trên thế giới.3 Cạnh tranh tự do và độc quyền Cạnh tranh tự do hay cạnh tranh hoàn hảo là loại cạnh tranh theo các quy luật của thị trường mà không có sự can thiệp của các chủ thể khác. Giá cả của sản phẩm được quyết định bởi quy luật cung cầu trên thị trường, cung nhiều cầu ít sẽ dẫn đến giá giảm, và cung ít cầu nhiều sẽ dẫn đến giá tăng.
Cạnh tranh độc quyền là sự cạnh tranh mang tính chất ảo, cạnh tranh này là sự quảng cáo để chứng minh sự đa dạng của một sản phẩm nào đó, để khách hàng lựa chọn một trong số sản phẩm của doanh nghiệp này chứ không phải của doanh nghiệp khác. Loại cạnh tranh này xảy ra khi trên thị trường một số lượng lớn các nhà sản xuất sản xuất ra những sản phẩm tương đối giống nhau nhưng khách hàng lại cho rằng chúng có sự khác biệt, do chiến lược khác biệt hóa sản phẩm của các công ty. Cạnh tranh độc quyền có thể được chia ra thành 2 nhóm nhỏ là độc quyền nhóm (xảy ra khi trong ngành có rất ít nhà sản xuất, bởi vì các ngành này đòi hỏi vốn lớn, rào cản gia nhập ngành khó, như ngành công nghiệp sản xuất ô tô, máy bay), độc quyền tuyệt đối (xảy ra khi trên thị trường tồn tại duy nhất một nhà sản xuất và giá cả, số lượng sản xuất ra hoàn toàn do nhà sản xuất này quyết định như điện, nước ở Việt Nam do Nhà Nước cung cấp).2 Khái quát về lợi thế cạnh tranh và năng lực cạnh tranh trong hoạt động kinh doanh ngân hàng 1.1 Lợi thế cạnh tranh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Lợi thế cạnh tranh là sở hữu của những giá trị đặc thù, có thể sử dụng được để nắm bắt cơ hội, để kinh doanh có lãi. Khi nói đến lợi thế cạnh tranh, là nói đến lợi thế mà một doanh nghiệp, một quốc gia đang có và có thể có so với các đối thủ cạnh tranh của họ.
Lợi thế cạnh tranh là một khái niệm vừa có tính vi mô, vừa có tính vĩ mô. Theo Michael Porter, nhà hoạch định chiến lược hàng đầu thế giới cho rằng các doanh nghiệp muốn thành công trong dài hạn cần xây dựng một lợi thế cạnh tranh bền vững, lợi thế cạnh tranh bền vững theo ông đó là doanh nghiệp phải liên tục cung cấp cho thị trường một giá trị đăc biệt mà không có đối thủ cạnh tranh nào có thể cung cấp được. Loại hình ngân hàng được xem là một loại hình doanh nghiệp nhưng hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ, cung cấp nhu cầu về tiền tệ cho xã hội, với tư cách là trung gian giữa chủ thể phát hành và chủ thể tiêu dùng, vì vậy trong hoạt động của nó cũng có yếu tố cạnh tranh với mục đích chiếm ưu thế trên thị trường tiền tệ. Để tạo ra lợi thế cạnh tranh, cần chú ý một số đặc thù trong cạnh tranh ngân hàng: Lĩnh vực tiền tệ là lĩnh vực kinh doanh rất nhạy cảm, chịu tác động bởi nhiều nhân tố về kinh tế, chính trị, truyền thống, văn hóa.
Mỗi sự thay đổi nhỏ của các nhân tố này đều tác động nhanh chóng và mạnh mẽ đến môi trường kinh doanh chung. Vì vậy nếu các ngân hàng cạnh tranh không lành mạnh khiến đối thủ cạnh tranh suy yếu dẫn đến sụp đổ thì hậu quả để lại có thể là chính ngân hàng này cũng sụp đổ do ảnh hưởng dây chuyền. Hoạt động kinh doanh ngân hàng có liên quan đến tất cả các tổ chức kinh tế, chính trị -xã hội, đến từng các nhân thông qua hoạt động huy động tiền gửi, tiết kiệm, cho vay,đồng thời giữa các ngân hàng cũng có mối liên hệ với nhau bằng cách mở tài khoản cho nhau để cùng phục vụ các đối tượng khách hàng chung. Nếu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 một ngân hàng gặp khó khăn, có nguy cơ đổ vỡ thì các ngân hàng khác cũng chịu ảnh hưởng theo.
Do hai yếu tố trên, để tránh các ngân hàng cạnh tranh dẫn đến sự sụp đổ dây chuyền, các ngân hàng đều chịu sự quản lý và giam sát của Ngân hàng Trung Ương (NHTW). Nhờ vậy trong cạnh tranh ngân hàng không dễ xảy ra tình trạng thôn tính lẫn nhau như các loại hình kinh doanh khác trong nền kinh tế. Hoạt động kinh doanh ngân hàng liên quan đến lưu chuyển tiền tệ không chỉ trong phạm vi một nước mà có liên quan đến nhiều nước để hỗ trợ cho các hoạt động kinh tế đối ngoại, do vậy kinh doanh ngân hàng vừa chịu sự chi phối của các yếu tố trong nước vừa chịu sự chi phối của các yếu tố nước ngoài như tập quán kinh doanh của các nước,các thông lệ quốc tế, đặc biệt nó chịu sự chi phối của cơ sở hạ tầng, trong đó công nghệ thông tin đóng vai trò hết sức quan trọng. Với các đặc thù trên, cạnh tranh trong ngân hàng là một loại hình cạnh tranh bậc cao, với những chuẩn mực khắt khe hơn bất cứ loại hình kinh doanh nào khác, vì vậy việc mỗi ngân hàng cố gắng tạo ra lợi thế cạnh tranh là một điều hết sức khó khăn, đòi hỏi phải có sự nghiên cứu nghiêm túc và cẩn trọng.2 Năng lực cạnh tranh 1.1 Lý luận chung về năng lực cạnh tranh Năng lực cạnh tranh thể hiện thực lực và lợi thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thỏa mãn tốt nhất các đòi hỏi của khách hàng để thu lợi nhuận ngày càng cao, bằng việc khai thác, sử dụng thực lực và lợi thế bên trong, bên ngoài nhằm tạo ra những sản phẩm, dịch vụ hấp dẫn người tiêu dùng để tồn tại và phát triển.