CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu trong nước Quản lý rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả hệ thống KSNB trong NHTM là vấn đề được quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu cũng như các lãnh đạo trong ngân hàng. Hiện tại có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động tín dụng điển hình như sau: [1] “ Một số giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam” – Luận văn Thạc sỹ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Diệu Hiền năm 2009. Luận văn khảo sát hệ thống KSNB đối với nghiệp vụ tín dụng tại NH Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam thông qua thảo luận với một số nhà quản lý, KSNB và một số CBTD tại chi nhánh NH Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Gia Định đồng thời tổng hợp báo cáo số liệu liên quan đến tình hình dư nợ tại chi nhánh của ngân hàng.
Tác giả đã tập trung vào hoạt động KSNB với hoạt động tín dụng của ngân hàng: môi trường kiểm soát, vấn đề về thông tin truyền thông, bộ phận kiểm soát, các hoạt động kiểm soát. Tác giả đã chỉ rõ nguyên nhân của rủi ro tín dụng, các ưu điểm, nhược điểm của hoạt động KSNB trong ngân hàng từ đó đưa ra giải pháp hoàn thiện về môi trường kiểm soát, chính sách nhân sự, các hoạt động kiểm soát. Tuy nhiên hướng hoàn thiện của đề tài tập trung vào thủ tục hơn là đưa ra cho người đọc một cái nhìn toàn diện hơn về hệ thống KSNB tại NH Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Gia Định, theo Coso và Basel. [2] “Giải pháp kiểm soát rủi ro tín dụng tại chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh” – Luận văn Thạc sỹ kinh tế của tác giả Trần Thái Trúc Lam năm 2010.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Luận văn đề cập đến công tác quản trị rủi ro tín dụng tại chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh. Tác giả đã sử dụng phương pháp phương pháp phân tích số liệu đồng thời sử dụng bảng câu hỏi về các nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng tại Chi nhánh để khảo sát thực trạng hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng tại Chi nhánh. Luận văn đã chỉ ra những yếu kém của hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng như: Chi nhánh chưa có một số quy định cụ thể về tài sản đảm bảo, bộ máy kiểm soát chưa có sự phân định rõ ràng giữa các chức năng, công tác thu thập, lưu trữ thông tin khách hàng còn mang tín tự phát, quy trình tín dụng thiếu chặt chẽ, để từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường kiểm soát rủi ro tín dụng tại chi nhánh. [3] “ Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại các ngân hàng thương mại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh”- Luận văn thạc sỹ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thảo năm 2010.
Tác giả nghiên cứu về hệ thống KSNB của các NHTM trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh để đánh giá về ưu điểm và nhược điểm của từng mô hình quản lý của ngân hàng. Từ đó đánh giá các nhược điểm còn tồn đọng chung của các ngân hàng để đưa ra giải pháp: - Đối với Ngân hàng nhà nước: Đưa ra những kiến nghị đối với NHNN cải thiện hơn nữa môi trường pháp lý cho hoạt động tín dụng, những biện pháp về thanh tra, giám sát đối với các NHTM, tạo kênh thông tin cho các NHTM. - Đối với các ngân hàng thương mại: Đưa ra kiến nghị để hoàn thiện hơn nữa hệ thống KSNB nói chung và KSNB đối với hoạt động tín dụng nói riêng. [4] “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ đối với hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đông Á- Chi nhánh Bình Định” –Luận văn Thạc sỹ kinh tế của tác giả Lê Thị Thanh Mỹ năm 2010.
Dựa trên nghiên cứu lý thuyết liên quan đến hoạt động tín dụng, KSNB và KSNB đối với hoạt động tín dụng kết hợp với khảo sát thực tế thực trạng KSNB tại ngân hàng Đông Á chi nhánh Bình Định, tác giả đã làm rõ những mục tiêu nghiên cứu đề tài: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Nghiên cứu nội dung và phân tích vai trò KSNB đối với hoạt động tín dụng trong ngân hàng. - Đánh giá những ưu điểm, nhược điểm của hệ thống KSNB bao gồm các nhóm giải pháp liên quan đến nhà nước và các nhóm giải pháp liên quan đến ngân hàng như: hoàn thiện về môi trường kiểm soát, chức năng kiểm soát, hoàn thiện quy trình tín dụng cũng như nâng cao chất lượng thông tin trong ngân hàng. [5] “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ đối với hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam”- Luận văn Thạc sỹ kinh tế của tác giả Đặng Trần Vân Anh năm 2013. Luận văn đưa ra cơ sở lý luận khái quát về hệ thống KSNB theo Coso 2004 và Basel.
Luận văn mô tả thực trạng KSNB hoạt động tín dụng tại ngân hàng BIDV thông qua việc sử dụng công cụ đánh giá Coso và Basel áp dụng cho lĩnh vực ngân hàng. Kết quả luận văn cho thấy BIDV đã xây dựng hệ thống KSNB trên cơ sở vận dụng lý thuyết KSNB vào thực tế để kiểm soát và quản lý hoạt động tín dụng nhằm bảo đảm mục tiêu hoàn thiện KSNB trong hoạt động tín dụng. Luận văn đã có đề xuất những giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn trên Báo cáo Coso 2004 và Basel để hoàn thiện hệ thống KSNB nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng. [6] “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Thương Tín” – Luận văn thạc sỹ kinh tế của tác giả Trần Dũng Khôi Nguyên năm 2013.
Luận văn mô tả thực trạng hệ thống KSNB tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín thông qua các nguyên tắt đánh giá của Coso và Basel. Luận văn đã vận dụng lý thuyết KSNB vào thực tế kiểm soát và quản lý các hoạt động của ngân hàng mình nhằm đạt được mục tiêu hoàn thiện KSNB. Tuy nhiên, việc thiết kế này hầu như chỉ mang tính chất minh họa, không thống nhất nên mức độ thành công chưa cao, vẫn còn nhiều điều khiến hệ thống KSNB chưa phát huy hết hiệu quả như về văn hóa kiểm soát, tổ chức nhân sự, phân chia trách nhiệm, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 quyền hạn, kiểm soát hệ thống máy tính, đánh giá và phân tích các rủi ro tại ngân hàng. Bên cạnh đó tác giả cung đã cung cấp thêm các bài học về sự thất bại của hệ thống KSNB được báo cáo bởi Ủy ban giám sát Basel để đúc kết thêm các nguyên nhân làm giảm tính hữu hiệu và hiệu quả của hệ thống KSNB từ đó có giải pháp và kiến nghị phù hợp.
[7] “ Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Bản Việt theo hướng kiểm soát rủi ro”- Luận văn thạc sỹ kinh tế của tác giả Lê Thị Hậu năm 2013. Luận văn đưa ra cơ sở lý luận khái quát về hệ thống KSNB theo báo cáo Coso 1992 và lý luận quản trị về rủi ro doanh nghiệp theo hướng mở rộng hơn về KSNB theo báo cáo Coso 2004. Đưa ra cơ sở lý luận về rủi ro trong NHTM và KSNB trong NHTM tiếp cận theo quan điểm quản trị rủi ro. Tác giả đã đưa ra các giải pháp mang tính kịp thời và những giải pháp trong dài hạn, đặc biệt lưu ý đến giải pháp cơ cấu, tổ chức như: tổ chức bộ phận KSNB tại các đơn vị kinh doanh làm việc độc lập và báo cáo trực tiếp lên cấp trên, song song đó là đẩy mạnh vai trò chức năng của bộ phân kiểm toán nội bộ trong công tác kiểm tra, đánh giá, tham mưu cho Ban lãnh đạo để củng cố, hoàn thiện, nâng cao hiệu quả của hệ thống KSNB.
Tuy nhiên, tác giả chưa khảo sát đầy đủ những đơn vị kinh doanh của Ngân hàng TMCP Bản Việt. Tác giả chưa tiếp xúc trực tiếp được nhiều với những cán bộ phụ trách về KSNB và Ban lãnh đạo cấp cao của Ngân hàng TMCP Bản Việt để từ đó chưa đưa ra đầy đủ kết luận, đánh giá về hệ thống KSNB tại ngân hàng. [8] “ Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Kỹ Thương Việt Nam nhằm đối phó với rủi ro hoạt động”- Luận văn thạc sỹ kinh tế của tác giả Tưởng Thị Thu Huyền năm 2013. Luận văn đưa ra cơ sở lý luận khái quát về hệ thống KSNB theo báo cáo Coso 1992 và lý luận về quản trị rủi ro trong doanh nghiệp theo hướng mở rộng hơn về KSNB theo Báo cáo Coso 2004.
Đưa ra cơ sở lý luận về rủi ro hoạt động trong NHTM và KSNB trong NHTM tiếp cận theo quan điểm quản trị rủi ro hoạt động. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Luận văn đã đánh giá chung hệ thống KSNB tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương VN nhằm đối phó với rủi ro hoạt động tại các phòng ban và chi nhánh của ngân hàng. Luận văn đề xuất các giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn dựa trên báo cáo Coso 2004 để hoàn thiện hệ thống KSNB nhằm đối phó với rủi ro tín dụng. [9] “ Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam”- Luận văn tiến sỹ kinh tế của tác giả Hồ Tuấn Vũ năm 2016.
Thông qua các đề tài nghiên cứu trên thế giới và những nghiên cứu ở Việt Nam có liên quan đến Hệ thống kiểm soát nội bộ, các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu hệ thống KSNB tác giả đã xây dựng thang đo mô hình nghiên cứu của mình để đưa ra các nhân tố đã ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống KSNB trong các ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Bằng cách nghiên cứu định tính và định lượng được đề xuất thông qua mô hình nghiên cứu tác giả đã có những kết luận và gợi ý đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao sự hữu hiệu hệ thống KSNB tại các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Các công trình nghiên cứu nước ngoài [1] “Agency problems and risk taking at banks”( Các vấn đề của cơ quan và rủi ro tại ngân hàng) –Tác giả Demsetz, Rebecca S., xuất bản bởi Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York năm 1997.