Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NHẬP KHẨU HÓA CHẤT 1. Tổng quan về hoạt động nhập khẩu 1. Khái niệm Về mặt lý thuyết thì xuất nhập khẩu được hiểu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là sự trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ là môi giới và thường tính trong một khoảng thời gian nhất định. Nhập khẩu không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà nó là hệ thống các quan hệ buôn bán trong một nền kinh tế có cả tổ chức bên trong và bên ngoài.
Nhập khẩu của mỗi quốc gia còn phụ thuộc vào thu nhập của người cư trú trong nước và tỷ giá hối đoái tại đây. Nếu thu nhập bình quân của người dân nước đó càng cao thì nhu cầu sử dụng hàng nhập khẩu cũng theo đó mà tăng hơn. Ngược lại, nếu tỷ giá hối đoái tăng, thì giá hàng nhập khẩu tính bằng nội tệ trở nên cao hơn, điều này có thể tác động đến nhập khẩu và khiến nhu cầu nhập khẩu giảm. Hàng nhập khẩu quan trọng trên hai phương diện.
Một là, cùng với hàng xuất khẩu nó tạo thành cán cân thương mại của một nước. Hàng nhập khẩu phải được thanh toán bằng giá trị tương đương của hàng xuất khẩu để duy trì trạng thái cân bằng trong cán cân thanh toán. Hai là, nó là khoản rút ra hay rò rỉ khỏi vòng chu chuyển của thu nhập quốc dân, do đó làm giảm sản lượng và thu nhập trong nước. Một mặt, nhập khẩu có lợi vì nó tạo điều kiện cho đất nước hưởng thụ những ích lợi do chuyên môn hóa và thương mại quốc tế mang lại, tức đất nước mua được hàng hóa và dịch vụ với giá thấp hơn trường hợp nó tự sản xuất.
Nhưng mặt khác, như điểm thứ hai nêu trên chỉ ra, nó là một trở ngại vì làm giảm sản lượng và thu nhập trong nước. Điều quan trọng là phải duy trì được sự cân bằng giữa xuất và nhập khẩu. Nhập khẩu có lợi khi nó được thanh toán bằng hàng xuất khẩu, vì thu nhập bị mất cho hàng nhập khẩu được thu lại từ xuất khẩu hoặc nguồn vốn chảy vào để đầu tư ở nền kinh tế trong nước. Đặc điểm Thị trường nhập khẩu rất đa dạng: Hàng hoá và dịch vụ có thể được nhập khẩu từ nhiều nước khác nhau.
Dựa trên lợi thế so sánh của mỗi quốc gia khác nhau mà các doanh nghiệp có nhiều cơ hội để mở rộng, thu hẹp hay thay đổi thị trường nhập khẩu của mình. Đầu vào (nguồn cung ứng trong đó có nguồn nhập khẩu), đầu ra (khách hàng) của doanh ngiệp rất đa dạng thường thay đổi theo nhu cầu của người tiêu dùng trong nước. Nguồn cung ứng hoặc đầu ra có thể ổn định, tập trung hoặc đa dạng phụ 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thuộc vào điều kiện kinh doanh của Công ty, khả năng thích nghi và đáp ứng nhu cầu thị trường cũng như biến động của nguồn cung ứng. Phương thức thanh toán: Trong kinh doanh nhập khẩu các bên sử dụng nhiều phương thức thanh toán, việc sử dụng phương thức thanh toán nào là do hai bên tự thỏa thuận được quy định trong điều khoản của hợp đồng và trong kinh doanh nhập khẩu thường sử dụng các ngoại tệ mạnh chủ yếu là USD để thanh toán.
Vì vậy mà thanh toán trong nhập khẩu phụ thuộc rất lớn vào tỷ giá hối đoái giữa các đồng tiền nội tệ (VND) và ngoại tệ. Chịu sự chi phối của nhiều hệ thống luật pháp, thủ tục: Hoạt động nhập khẩu có sự tham gia của nhiều đối tác có quốc tịch khác nhau nên chịu sự chi phối bởi các hệ thống luật pháp và các thủ tục liên quan của nhiều nước khác nhau. Việc trao đổi thông tin với đối tác phải được tiến hành nhanh chóng thông qua các phương tiện công nghệ hiện đại hơn như Telex, Fax. Đặc biệt trong thời đại thông tin hiện nay giao dịch qua thư điện tử, qua hệ thống mạng internet hiện đại là công cụ phục vụ đắc lực cho kinh doanh.
Về phương thức vận chuyển: Hoạt động nhập khẩu liên quan trực tiếp đến yếu tố nước ngoài, hàng hóa được vận chuyển qua biên giới các quốc gia, có khối lượng lớn và được vận chuyển qua đường biển, đường hàng không, đường sắt và vận chuyển vào nội bộ bằng các xe có trọng tải lớn… Do đó hoạt động nhập khẩu đòi hỏi chi phí vận chuyển lớn làm ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Nhập khẩu là cơ hội để các doanh nghiệp có quốc tịch khác nhau hợp tác lâu dài. Thương mại quốc tế có ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ kinh tế - chính trị của các nước nhập khẩu góp phần phát triển kinh tế đối ngoại. Nhập khẩu là một trong hai hoạt động cấu thành ngoại thương, thể hiện sự phụ thuộc gắn bó lẫn nhau giữa nền kinh tế của một quốc gia với nền kinh tế thế giới.
Hiện nay khi các nước đều có xu hướng chuyển đổi từ đối đầu sang đối thoại, nền kinh tế quốc gia đã hòa nhập với nền kinh tế thế giới thì vai trò của nhập khẩu đã trở nên vô cùng quan trọng. Tuy nhiên kinh doanh nhập khẩu là hoạt động thương mại trên thị trường quốc tế nên thông tin về các đối tác rất khó kiểm soát, do đó giữa các bên cần phải có sự hiểu biết và quan hệ với nhau hoặc trực tiếp hoặc thông qua môi giới. Vai trò của hoạt động nhập khẩu đối với nền kinh tế quốc dân và doanh nghiệp Đối với nền kinh tế quốc dân Bất kỳ quốc gia nào cũng không thể tự sản xuất để đáp ứng đầy đủ mọi nhu cầu trong nước. Đặc biệt trong xu thế ngày nay, đời sống nhân dân ngày càng nâng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cao, nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, thoát khỏi nền kinh tế tự cung tự cấp lạc hậu.
Mục tiêu phát triển nền kinh tế quốc dân phụ thuộc rất nhiều vào lợi thế so sánh. Ở đó mỗi quốc gia sẽ đẩy mạnh sản xuất có lợi thế để phục vụ cho nhu cầu trong nước và xuất khẩu đi các quốc gia khác. Trong thực tế không có quốc gia nào là có lợi thế về tất cả các mặt hàng, các lĩnh vực, sự bổ sung hàng hóa giữa các quốc gia đã đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu. Những quốc gia phát triển thường xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu và ngược lại những nước kém phát triển thì kim ngạch nhập khẩu lớn hơn xuất khẩu.
Với Việt Nam, một quốc gia mới chuyển sang nền kinh tế thị trường gần 20 năm lại chịu nhiều hậu quả từ sự tàn phá chiến tranh. Do đó hoạt động nhập khẩu đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình khôi phục nền kinh tế và tiến tới quá trình Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước. Cụ thể những vai trò được thể hiện rõ nét như sau: + Nhập khẩu góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội Nhập khẩu cùng với xuất khẩu là hai bộ phận của hoạt động kinh tế đối ngoại, là chiếc cầu nối giữa thị trường trong nước và thị trường quốc tế. Thông qua hoạt động xuất nhập khẩu, một nước phát huy được những thế mạnh của mình và khắc phục những điểm bất lợi của nền sản xuất trong nước, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội và cải thiện đời sống nhân dân.
+ Nhập khẩu thúc đẩy quá trình Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước Nước ta cũng như nhiều nước khác đó là có sức mạnh về tài nguyên thiên nhiên và lao động nhưng trình độ khoa học kỹ thuật công nghệ lại rất lạc hậu. Do đó, nhập khẩu sẽ là nhân tố giúp ta tháo bỏ những vướng mắc mà các nước nghèo thường gặp phải, phương châm đó là vay mượn công nghệ của các nước phát triển trong thời kỳ Công nghiệp hoá. Xu thế nhập khẩu bổ sung để thoả mãn nhu cầu trong nước cũng là một điều tất yếu, thông qua đó nước ta có thể từng bước thay đổi hoàn thiện cơ cấu tiêu dùng của nhân dân theo hướng hiện đại hoá. Điều đó cũng đồng thời dẫn tới việc phải nâng cao kỹ thuật công nghệ để phục vụ sản xuất trong nước.
Do vậy Nhà nước ta đã đề ra chính sách nhập khẩu vật tư thiết bị máy móc, kỹ thuật công nghệ của nước ngoài, từ đó tạo công nghệ nguồn để phát triển kỹ thuật mới ngay trong nước. Có thể nói, nhập khẩu có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước. Điều đó cũng đồng thời nâng cao kỹ thuật sản xuất trong nước. Nước ta hiện nay vẫn là một nước chậm phát triển, nền kinh tế vẫn còn dựa vào sản xuất nông nghiệp là chính.
Để thực hiện mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ Nông nghiệp - Công nghiệp - Dịch vụ sang cơ cấu Công nghiệp - Nông 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệp - Dịch vụ, chúng ta cần phải đi theo một hướng mới đó là tận dụng các thành tựu khoa học của nhân loại, ngoài việc phát huy một cách có hiệu quả nỗ lực của đất nước. Giải pháp cơ bản để thực hiện mục đích này là mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại cũng như đa dạng hoá các hình thức kinh doanh quốc tế như việc: tạo điều kiện hình thành các liên doanh; thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI); xây dựng các chiến lược nhập khẩu máy móc thiết bị, các sáng kiến kỹ thuật, nguyên vật liệu quý hiếm. Nhằm tranh thủ vốn, kỹ thuật tiến tạo tiền đề cho Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước. + Nhập khẩu là chiếc cầu nối giữa thị trường trong nước và thị trường quốc tế Tình hình kinh tế thế giới hiện nay, các nước không ngừng mở rộng, thống nhất thị trường quốc tế thì sự phụ thuộc lẫn nhau trong quan hệ kinh tế quốc tế càng lớn mạnh.Việc hình thành các trung tâm thương mại, các khu vực mậu dịch tự do đã phá bỏ rào cản thương mại giữa các quốc gia, hàng hoá được tự do di chuyển trên thế giới.
Quan hệ cung cầu trên thị trường không phải lúc nào cũng ở điểm cân bằng tối ưu mà nhiều khi do tác động của cả các nhân tố chủ quan lẫn khách quan gây nên những biến động trên thị trường hàng hoá. Trong điều kiện hiện nay khi mà tất cả các quốc gia đều tham gia vào hệ thống phân công lao động quốc tế và tập trung phát triển ngành hàng có lợi thế của mình. Trong khi đó nhu cầu của con người ngày càng đa dạng.