Khóa luận: Nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo tại NHCSXH

Khóa luận phân tích thực trạng công tác tín dụng cho người nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội, đề xuất các giải pháp khả thi nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Đinh Thị Thu
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Diệp
• Trường học: Trường Đại học Dân lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tín dụng đối với người nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hải Phòng

Tóm tắt

I. Khái niệm và vai trò của tín dụng đối với người nghèo

Tín dụng đối với người nghèo là một công cụ tài chính quan trọng giúp hộ gia đình có thu nhập thấp tiếp cận nguồn vốn để phát triển sản xuất kinh doanh. Theo định nghĩa, đây là các khoản vay có lãi suất ưu đãi được cấp bởi các tổ chức tín dụng, đặc biệt là Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH). Vai trò của tín dụng chính sách không chỉ giúp giảm nghèo mà còn thúc đẩy tạo việc làm, phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao chất lượng cuộc sống. Các chương trình vay vốn cho người nghèo được thiết kế linh hoạt, phù hợp với khả năng trả nợ của hộ gia đình có thu nhập thấp, từ đó tạo điều kiện cho họ tham gia vào nền kinh tế thị trường.

1.1. Khái niệm tín dụng chính sách xã hội

Tín dụng chính sách xã hội là hình thức cho vay có lãi suất thấp hơn lãi suất thị trường, được Nhà nước hỗ trợ để giúp người nghèo tiếp cận vốn vay. Các khoản vay này có điều kiện thể chế linh hoạt, không yêu cầu tài sản đảm bảo quá khắt khe. Mục đích chính là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và giúp hộ gia đình phát triển sản xuất, kinh doanh nhỏ.

1.2. Vai trò kinh tế và xã hội của tín dụng người nghèo

Tín dụng đối với người nghèo đóng vai trò then chốt trong giảm nghèo bền vững. Nó giúp tạo cơ hội kinh doanh, tăng thu nhập gia đình và phát triển kỹ năng quản lý tài chính. Ngoài ra, chương trình tín dụng còn góp phần xây dựng quan hệ tín dụng dài hạn, nâng cao ý thức trách nhiệm trả nợ trong cộng đồng.

II. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng chính sách

Để đánh giá hiệu quả hoạt động tín dụng một cách khoa học, cần xem xét các chỉ tiêu định tính và định lượng. Chỉ tiêu định tính bao gồm mức độ hài lòng của người vay, khả năng tiếp cận tín dụng và tác động xã hội của các khoản vay. Chỉ tiêu định lượng gồm tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ hoàn vốn, hiệu suất vốn cho vay và mức lợi nhuận hoạt động. Các chỉ tiêu này giúp đánh giá hiệu quả tín dụng từ các góc độ khác nhau, từ mục tiêu xã hội đến hiệu quả kinh tế.

2.1. Nhóm chỉ tiêu định tính

Các chỉ tiêu định tính bao gồm: mức độ đạt được mục tiêu giảm nghèo, tác động lên công ăn việc làm, sự thay đổi trong thu nhập hộ gia đình và độ tin cậy về khả năng trả nợ. Những chỉ tiêu này giúp đánh giá hiệu quả xã hội của các chương trình tín dụng và mức độ cải thiện chất lượng cuộc sống của người vay.

2.2. Nhóm chỉ tiêu định lượng

Chỉ tiêu định lượng chính gồm: tỷ lệ nợ quá hạn (phản ánh rủi ro tín dụng), tỷ lệ hoàn vốn (khả năng thu hồi vốn), lợi nhuận hoạt động tín dụng và hiệu suất sử dụng vốn. Các chỉ tiêu này cho phép đánh giá hiệu quả kinh tế và khả năng bền vững tài chính của hoạt động cho vay người nghèo.

III. Thực trạng hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Chính sách xã hội

Hiện nay, Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) đã triển khai nhiều chương trình tín dụng với quy mô ngày càng lớn. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những thách thức trong nâng cao hiệu quả tín dụng như tỷ lệ nợ quá hạn chưa được kiểm soát tốt, tính linh hoạt của sản phẩm tín dụng còn hạn chế, và chất lượng nguồn nhân lực quản lý tín dụng cần được cải thiện. Kết quả hoạt động tín dụng trong những năm gần đây cho thấy tốc độ tăng trưởng dư nợ ổn định, nhưng hiệu suất sử dụng vốn vẫn thấp. Để nâng cao hiệu quả tín dụng, cần có những giải pháp toàn diện nhằm cải thiện quy trình cho vay, tăng cường giám sát và quản lý rủi ro.

3.1. Kết quả hoạt động tín dụng giai đoạn 2015 2017

Trong giai đoạn này, dư nợ tín dụng của NHCSXH tăng trưởng ổn định, tỷ lệ chi phối vốn được cải thiện. Số hộ được vay vốn liên tục tăng, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ quá hạn vẫn ở mức đáng lo ngại, và chi phí hoạt động tín dụng chưa được tối ưu hóa.

3.2. Những tồn tại chính trong hoạt động tín dụng

Các vấn đề chính bao gồm: thiếu sản phẩm tín dụng đa dạng, hạn chế về khả năng tiếp cận tín dụng ở vùng sâu, kỹ năng đánh giá tín dụng của cán bộ chưa cao, và quản lý nợ chưa có hệ thống. Cơ chế ủy thác thông qua các tổ chức chính trị xã hội cần được cải tiến để nâng cao hiệu quả.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo

Để nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo, cần triển khai các giải pháp toàn diện. Thứ nhất, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu thực tế của các hộ gia đình có thu nhập thấp. Thứ hai, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ qua các chương trình đào tạo chuyên môn. Thứ ba, tăng cường kiểm tra giám sát các khoản vay để phòng chống rủi ro tín dụng và rủi ro đạo đức. Thứ tư, cải thiện hệ thống quản lý nợ sử dụng công nghệ thông tin hiện đại. Thứ năm, tăng cường công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của cộng đồng về trách nhiệm trả nợ. Cuối cùng, cần sự lãnh đạo của các cấp chính quyền địa phương và hỗ trợ từ Nhà nước để tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tín dụng chính sách.

4.1. Đa dạng hóa sản phẩm tín dụng chính sách

Cần phát triển các chương trình vay mới với lãi suất ưu đãi khác nhau dựa trên loại hình kinh doanh và khả năng trả nợ của người vay. Tín dụng cho sản xuất nông nghiệp, tín dụng cho buôn bán nhỏ và tín dụng để xây dựng nhà ở là những sản phẩm cần ưu tiên. Sự đa dạng hóa sẽ giúp tăng khả năng tiếp cận tín dụng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

4.2. Đào tạo và nâng cao chất lượng nhân lực

Nâng cao trình độ cán bộ thông qua các khóa đào tạo chuyên môn về phân tích tín dụng, quản lý rủi ro và kỹ năng giao tiếp khách hàng. Cần xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng cho các vị trí công việc trong lĩnh vực tín dụng. Chất lượng nguồn nhân lực cao sẽ trực tiếp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm tỷ lệ nợ quá hạn.

4.3. Tăng cường kiểm tra giám sát và phòng chống rủi ro

Cần xây dựng hệ thống kiểm tra định kỳ tất cả các khoản tín dụng đang hoạt động. Phòng chống rủi ro tín dụng bao gồm đánh giá khả năng trả nợ kỹ lưỡng và theo dõi tình hình sử dụng vốn. Phòng chống rủi ro đạo đức yêu cầu xác thực thông tin người vay và kiểm soát hành vi không trung thực trong quá trình vay vốn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI.1 Tổng quan về tín dụng đối với người nghèo và vai trò của tín dụng đối với người nghèo trong nền kinh tế Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) được thành lập theo quyết định số 131/2002/QĐ-TTg ngày 4/10/2002 của Thủ tướng Chính phủ để thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác trên cơ sở tổ chức lại Ngân hàng phục vụ người nghèo nhằm tách bạch tín dụng chính sách của Chính phủ ra khỏi hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước, đảm bảo việc cho vay chính sách được tập trung và hiệu quả hơn đảm bảo cho việc tập trung nguồn lực tín dụng chính sách cho mục tiêu xóa đói giảm nghèo nhanh và tạo điều kiện để các ngân hàng thương mại tập trung kinh doanh theo cơ chế thị trường.1 Khái niệm tín dụng đối với người nghèo. a) Khái niệm tín dụng : Về bản chất, tín dụng là quan hệ vay mượn lẫn nhau và hoàn trả cả gốc và lãi trong một khoảng thời gian nhất định đã được thỏa thuận giữa người đi vay và người cho vay. Hay nói một cách khác, tín dụng là một phạm trù kinh tế, trong đó mỗi cá nhân hay tổ chức nhường quyền sử dụng một khối lượng giá trị hay hiện vật cho một các nhân hay tổ chức khác với thời hạn hoàn trả cùng với lãi suất, cách thức vay mượn và thu hồi món vay… Tín dụng ra đời, tồn tại và phát triển cùng với nền sản xuất hàng hóa. Trong điều kiện nền kinh tế còn tồn tại song song hàng hóa và quan hệ hàng hóa tiền tệ thì sự tồn tại của tín dụng là một tất yếu khách quan.( Nguồn: Thư viện học liệu mở Việt Nam) b) Khái niệm tín dụng đối với người nghèo: Tín dụng đối với người nghèo là những khoản tín dụng chỉ dành riêng cho những người nghèo, có sức lao động, nhưng thiếu vốn để phát triển sản xuất trong một thời gian nhất định phải hoàn trả số tiền gốc và lãi; tuỳ theo từng nguồn có thể hưởng theo lãi suất ưu đãi khác nhau nhằm giúp người ngèo mau chóng vượt qua nghèo đói vươn lên hoà Sinh viên: Đinh Thị Thu – QT1601T 3 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐHDL HẢI PHÒNG nhập cùng cộng đồng.

Tín dụng đối với người nghèo hoạt động theo những mục tiêu, nguyên tắc, điều kiện riêng, khác với các loại hình tín dụng của các Ngân hàng Thương mại mà nó chứa đựng những yếu tố cơ bản sau: * Mục tiêu: Tín dụng đối với người nghèo nhằm vào việc giúp những người nghèo đói có vốn phát triển sản xuất kinh doanh nâng cao đời sống, hoạt động vì mục tiêu XĐGN, không vì mục đích lợi nhuận. * Nguyên tắc cho vay: Cho vay hộ nghèo có sức lao động nhưng thiếu vốn sản xuất kinh doanh. Hộ nghèo vay vốn phải là những hộ được xác định theo chuẩn mực nghèo đói do Bộ LĐ-TBXH hoặc do địa phương công bố trong từng thời kỳ. Thực hiện cho vay có hoàn trả (gốc và lãi) theo kỳ hạn đã thoả thuận.

* Điều kiện: Có một số điều kiện, tuỳ theo từng nguồn vốn, thời kỳ khác nhau, từng địa phương khác nhau có thể quy định các điều kiện cho phù hợp với thực tế. Nhưng một trong những điều kiện cơ bản nhất của tín dụng đối với người nghèo đó là: Khi được vay vốn không phải thế chấp tài sản.2 Sự tồn tại khách quan của tín dụng đối với người nghèo Tín dụng chính sách là sự tồn tại khách quan không chỉ ở nền kinh tế tập trung bao cấp mà cả trong nền kinh tế thị trường, không chỉ ở các nước đang phát triển mà cả ở các nước phát triển. Một là, do yêu cầu của chính sách kinh tế, xã hội, thông qua chức năng quản lý và điều tiết nền kinh tế, xã hội, Nhà nước có các chính sách hợp lý nhằm đảm bảo cho nền kinh tế phát triển cân đối, bảo đảm sự tồn tại cho một số ngành, lĩnh vực rất cần thiết cho xã hội nhưng bản thân nó lại không mang lại lợi nhuận. Tín dụng chính sách nhằm giúp cho xã hội ổn định và phát triển cân đối, khắc phục khoảng cách quá xa của sự chênh lệch giàu nghèo.

Điều này càng trở nên cần thiết trong điều kiện của nước ta, một nước đang xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhà nước phải tập trung đầu tư phát triển những ngành kinh tế then chốt đồng thời đẩy nhanh thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo. Hai là, do tính chất nguồn vốn và yêu cầu quay vòng vốn, Nhà nước sử Sinh viên: Đinh Thị Thu – QT1601T 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐHDL HẢI PHÒNG dụng phương thức cho vay có hoàn trả nhằm đảm bảo sử dụng nguồn lực của ngân sách có hiệu quả. Khác với phương pháp cấp phát vốn vừa hạn chế về nguồn lực, vừa đầu tư mang tính cấp phát ỷ lại, cùng với nguồn vốn từ Chính phủ và nguồn vốn tự huy động, Mặt khác, với phương thức cho vay có hoàn trả, nguồn vốn sẽ được quay vòng, tạo điều kiện mở rộng đối tượng đầu tư thụ hưởng, góp phần giúp cho Chính sách của Chính phủ được thực hiện trong khoảng thời gian nhất định cần thiết.

Ba là, Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ X của Đảng ta đã xác định: Xây dựng đất nước ta thành một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh; trong đó giải quyết vấn đề giàu nghèo là một trong những nội dung tạo sự công bằng trong xã hội.3 Đặc điểm của tín dụng đối với người nghèo Tín dụng Ngân hàng có các đặc trưng sau: - Tài sản giao dịch trong quan hệ tín dụng bao gồm 2 hình thức; cho vay (bằng tiền) và cho thuê (bằng tài sản). - Khi chuyển giao tài sản cho người đi vay sử dụng phải có giấy tờ đảm bảo. - Giá trị hoàn trả thông thường phải lớn hơn giá trị lúc cho vay. Tín dụng ưu đãi hộ nghèo và các đối tượng chính sách là loại hình tín dụng có những đặc trưng riêng biệt: - Một là: Tài sản giao dịch chỉ là tiền mặt để cho các đối tượng chính sách vay; các hộ vay vốn nhận tiền vay trực tiếp từ ngân hàng.

- Hai là: Người vay vốn không phải thế chấp tài sản làm đảm bảo tiền vay, nhưng phải được thôn, xóm bình xét đưa vào danh sách đề nghị vay vốn và được UBND xã xác nhận. - Ba là: Món vay nhỏ lẻ, do đối tượng phục vụ là hộ nghèo và các đối tượng chính sách, đối tượng cho vay và mức cho vay do Chính phủ quy định. - Bốn là: Lãi suất ưu đãi thấp hơn lãi suất trên thị trường tín dụng thương mại, phần chênh lệch lãi suất được Nhà nước cấp bù hàng năm, lãi suất cho vay Sinh viên: Đinh Thị Thu – QT1601T 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐHDL HẢI PHÒNG của NHCSXH được chính phủ quy định từng thời kỳ.4 Vai trò của tín dụng đối với người nghèo trong nền kinh tế Tín dụng đối với người nghèo đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế, xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu của Chính phủ vì sự phát triển cân đối của nền kinh tế, vì một xã hội ổn định, dân giàu, nước mạnh. Sở dĩ như vậy là do: Thứ nhất: Việc chuyển tải vốn được thực hiện theo phương thức cho vay có hoàn trả nên nguồn vốn được người sử dụng vốn tính toán hiệu quả; vốn được sử dụng quay vòng nhiều lần, giúp nhiều người được hưởng lợi.

Mặt khác, người vay vốn tìm cách sử dụng vốn vào mục đích sản xuất kinh doanh, tạo ra thu nhập để cải thiện đời sống và trả được nợ. Thứ hai: Vốn cho vay giúp người vay khắc phục được tư tưởng tự ti, ỷ lại khi nhận vốn cấp phát; tự nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh của mình, tạo tiền đề hòa nhập sản xuất hàng hóa thị trường. Thứ ba: Tín dụng chính sách theo các chương trình mục tiêu sẽ góp phần trực tiếp vào việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn, góp phần thực hiện phân công lại lao động xã hội. Thứ tư: Người nghèo và các đối tượng chính sách được vay vốn sẽ là động lực giúp họ vượt qua hoàn cảnh nghèo đói, học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn có điều kiện theo học, không phải bỏ dỡ giữa chừng vì khó khăn về tài chính .5 Sự cần thiết nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH.

Chất lượng hoạt động tín dụng của NHCSXH chính là sự đáp ứng yêu cầu của các đối tượng vay vốn phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện được mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững, an sinh xã hội và đảm bảo sự tồn tại phát triển của NHCSXH. Chất lượng hoạt động tín dụng của NHCSXH được thể hiện qua các chỉ tiêu định lượng (như tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ thu lãi.) và các chỉ tiêu định tính Sinh viên: Đinh Thị Thu – QT1601T 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐHDL HẢI PHÒNG (như cho vay vốn đúng đối tượng thụ hưởng, uy tín của ngân hàng, mức độ tác động đến nền kinh tế nói chung và tác động đến việc giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội nói riêng. Hoạt động tín dụng chính sách là hoạt động mang tính xã hội hóa cao. Vì vậy, nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng của NHCSXH không những đem lại lợi ích cho NHCSXH, mà còn đem lại lợi ích thiết thực cho khách hàng, công tác giảm nghèo, an sinh xã hội và sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, cụ thể: a) Đối với khách hàng Nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng của NHCSXH sẽ giúp người nghèo và các đối tượng chính sách khác tiếp cận được một cách tốt nhất nguồn vốn tín dụng chính sách của Nhà nước, tạo điều kiện cho các đối tượng này tiếp cận được các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

b) Đối với NHCSXH - Nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng sẽ giúp NHCSXH quản lý, bảo tồn và phát triển nguồn vốn do Nhà nước và các chủ đầu tư giao cho NHCSXH quản lý. Từ đó, giúp cho hoạt động của NHCSXH được ổn định và phát triển bền vững. - Nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng sẽ giúp NHCSXH thực hiện và duy trì được tình hình tài chính lành mạnh, đảm bảo việc làm và đời sống cho cán bộ viên chức của ngân hàng. - Nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng đồng nghĩa với việc nâng vị thế, uy tín hoạt động của NHCSXH.