Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội

Khám phá giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội, góp phần cải thiện đời sống và phát triển kinh tế.

• Tác giả: Ngô Thị Huyền
• Trường học: Ngân hàng Chính sách xã hội
• Chuyên ngành: Tín dụng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Tín Dụng Cho Người Nghèo Tại Ngân Hàng Chính Sách
• Loại tài liệu: Chuyên đề tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. Sự cần thiết phải hỗ trợ vốn cho người nghèo
• 1.2. Tín dụng và vai trò của tín dụng đối với hộ nghèo
• 1.2.1. Tín dụng đối với hộ nghèo
• 1.2.2. Khái niệm tín dụng
• 1.2.3. Tín dụng đối với người nghèo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo

Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo tại ngân hàng chính sách là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Đói nghèo vẫn là một thách thức lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho người nghèo, giúp họ vượt qua khó khăn và phát triển sản xuất. Tuy nhiên, hiệu quả tín dụng hiện tại vẫn còn thấp, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng và hiệu quả của các khoản vay.

1.1. Tình hình tín dụng cho người nghèo tại ngân hàng chính sách

Tín dụng cho người nghèo tại NHCSXH đã có những bước tiến đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc tiếp cận vốn và sử dụng hiệu quả nguồn vốn vay. Nhiều hộ nghèo vẫn gặp khó khăn trong việc hoàn trả nợ, dẫn đến tình trạng tái nghèo.

1.2. Vai trò của ngân hàng chính sách trong việc hỗ trợ người nghèo

Ngân hàng Chính sách xã hội không chỉ cung cấp vốn mà còn hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn cho người nghèo. Điều này giúp họ nâng cao khả năng sản xuất và quản lý tài chính, từ đó cải thiện đời sống.

II. Những thách thức trong việc nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng việc nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo vẫn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như thiếu thông tin, trình độ quản lý tài chính thấp và rào cản về địa lý đã ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của người nghèo. Cần có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những vấn đề này.

2.1. Thiếu thông tin và kiến thức tài chính

Nhiều người nghèo không có đủ thông tin về các sản phẩm tín dụng và cách quản lý tài chính. Điều này dẫn đến việc họ không thể sử dụng vốn vay một cách hiệu quả, làm giảm khả năng hoàn trả nợ.

2.2. Rào cản địa lý trong việc tiếp cận tín dụng

Nhiều hộ nghèo sống ở vùng sâu, vùng xa, nơi mà cơ sở hạ tầng còn yếu kém. Điều này khiến họ gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ ngân hàng, làm giảm khả năng vay vốn.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo

Để nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc cung cấp vốn mà còn bao gồm đào tạo kỹ năng và hỗ trợ tư vấn cho người vay. Việc kết hợp nhiều phương pháp sẽ giúp người nghèo sử dụng vốn vay một cách hiệu quả hơn.

3.1. Đào tạo kỹ năng quản lý tài chính cho người nghèo

Đào tạo kỹ năng quản lý tài chính là một trong những giải pháp quan trọng. Người nghèo cần được trang bị kiến thức về cách sử dụng vốn vay, lập kế hoạch tài chính và quản lý chi tiêu.

3.2. Tăng cường hỗ trợ tư vấn và thông tin

Cung cấp thông tin đầy đủ về các sản phẩm tín dụng và quy trình vay vốn sẽ giúp người nghèo dễ dàng tiếp cận và sử dụng vốn một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tín dụng cho người nghèo

Nghiên cứu cho thấy rằng các chương trình tín dụng ưu đãi đã mang lại hiệu quả tích cực cho người nghèo. Nhiều hộ đã thoát nghèo nhờ vào việc sử dụng vốn vay một cách hiệu quả. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để cải thiện hơn nữa chất lượng tín dụng.

4.1. Kết quả từ các chương trình tín dụng ưu đãi

Các chương trình tín dụng ưu đãi đã giúp hàng triệu hộ nghèo cải thiện đời sống. Nhiều hộ đã đầu tư vào sản xuất, tạo ra thu nhập ổn định và thoát nghèo.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các chính sách tín dụng

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các chính sách tín dụng hiện tại để điều chỉnh và cải thiện các chương trình hỗ trợ cho người nghèo.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tín dụng người nghèo

Việc nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, ngân hàng và cộng đồng để đảm bảo rằng người nghèo có thể tiếp cận và sử dụng vốn vay một cách hiệu quả. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng dịch vụ và hỗ trợ người nghèo trong việc phát triển sản xuất.

5.1. Định hướng phát triển tín dụng cho người nghèo

Cần xây dựng các chính sách tín dụng linh hoạt, phù hợp với nhu cầu và khả năng của người nghèo. Điều này sẽ giúp họ dễ dàng tiếp cận vốn và sử dụng hiệu quả hơn.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Hợp tác giữa ngân hàng, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội sẽ tạo ra một mạng lưới hỗ trợ mạnh mẽ cho người nghèo, giúp họ vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xóa đói giảm nghèo là một trong những mục tiêu trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Sau 15 năm thực hiện đường lối đổi mới, nền kinh tế ghi nhận mức tăng trưởng rõ rệt, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện. Tuy nhiên, tình trạng nghèo đói và sự phân hóa giàu nghèo vẫn diễn ra gay gắt, đặc biệt tập trung tại khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu và vùng xa. Theo các khảo sát thực tiễn giai đoạn 2000 - 2001, một trong những rào cản lớn nhất đối với các hộ nghèo là tình trạng thiếu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh (chiếm từ 70% đến 90% nguyên nhân nghèo đói).

Trước yêu cầu đó, Đảng và Nhà nước xác định tín dụng ngân hàng là công cụ chính sách quan trọng. Ngày 04 tháng 10 năm 2002, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg và Chính phủ ban hành Nghị định số 78/2002/NĐ-CP thành lập Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) trên cơ sở tổ chức lại Ngân hàng Phục vụ người nghèo (thành lập từ năm 1995). Việc chuyển đổi này nhằm tách bạch hoạt động tín dụng chính sách ra khỏi hệ thống ngân hàng thương mại, tập trung nguồn lực tài chính công cho mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngô Thị Huyền đặt vấn đề nghiên cứu về việc nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH với các nội dung trọng tâm:

1. Đóng góp những luận cứ khoa học và cơ sở lý luận về vai trò của tín dụng ưu đãi đối với việc xóa đói giảm nghèo.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động tín dụng và hiệu quả vốn vay đối với hộ nghèo tại NHCSXH (và tiền thân là Ngân hàng Phục vụ người nghèo) giai đoạn 1996 - 2002.
3. Đề xuất các quan điểm, định hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tín dụng phục vụ hộ nghèo tại NHCSXH trong giai đoạn mới.

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động tín dụng và hiệu quả vốn tín dụng chính sách dành cho đối tượng vay vốn là hộ nghèo.
• Phạm vi không gian: Hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội trên phạm vi toàn quốc.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2002.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm chuyên ngành tài chính - ngân hàng và hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành tại thời điểm nghiên cứu:

• Khái niệm tín dụng đối với người nghèo: Là các khoản tín dụng ưu đãi dành riêng cho người nghèo có sức lao động nhưng thiếu vốn sản xuất kinh doanh, hoạt động theo nguyên tắc cho vay có hoàn trả cả gốc và lãi nhưng không vì mục đích lợi nhuận và đặc biệt không yêu cầu thế chấp tài sản.
• Khái niệm hiệu quả tín dụng: Được nhìn nhận toàn diện trên cả hai phương diện kinh tế (giúp hộ nghèo nâng cao thu nhập, vượt ngưỡng nghèo, bảo toàn và quay vòng vốn ngân hàng) và xã hội (tạo việc làm, chuyển dịch cơ cấu cây trồng - vật nuôi, đẩy lùi tín dụng đen và củng cố đoàn kết nông thôn).
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Bao gồm lũy kế số lượt hộ được vay vốn, tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn trên tổng số hộ nghèo, số tiền vay bình quân trên một hộ, và số hộ thoát khỏi ngưỡng nghèo đói theo chuẩn quy định.
• Khung pháp lý tham chiếu: Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX; Luật Các tổ chức tín dụng; Nghị quyết kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa X; Nghị định số 78/2002/NĐ-CP; Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg; Văn bản số 1143/2000/QĐ-LĐTBXH ngày 01/11/2000 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về chuẩn nghèo; Chương trình 135 của Chính phủ.

Phương pháp luận của đề tài dựa trên phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được kết hợp bao gồm: phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp logic kết hợp lịch sử, phương pháp thống kê mô tả, phương pháp khảo cứu tài liệu và phân tích hoạt động kinh tế ngân hàng. Nguồn dữ liệu sử dụng là các báo cáo nghiệp vụ, báo cáo tài chính của Ngân hàng Phục vụ người nghèo và Ngân hàng Chính sách xã hội, kết hợp cùng số liệu thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Ngân hàng Thế giới (WB).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Vai trò của tín dụng đối với người nghèo và sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả tín dụng trong hoạt động cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội

Chương này tập trung làm rõ thực trạng nghèo đói tại Việt Nam, đặc điểm của hộ nghèo, vai trò của công cụ tín dụng chính sách và kinh nghiệm quốc tế:

• Thực trạng nghèo đói: Theo chuẩn nghèo quốc tế do Ngân hàng Thế giới công bố (dựa trên mức tiêu thụ 2.100 Calo/ngày, tương đương thu nhập 1,1 triệu VND/người/năm), tỷ lệ nghèo của Việt Nam năm 1998 là trên 37%, năm 2000 ước khoảng 32% và đến đầu năm 2001 ghi nhận 37% dân số nghèo (90% tập trung ở nông thôn). Theo chuẩn quốc gia tại Văn bản 1143/2000/QĐ-LĐTBXH (thu nhập dưới 150.000 đồng/người/tháng ở thành thị, dưới 100.000 đồng ở nông thôn đồng bằng/trung du và dưới 80.000 đồng ở miền núi/hải đảo), tỷ lệ hộ nghèo đầu năm 2000 là 17,2% (2,8 triệu hộ) và đầu năm 2001 là 17,3%.
• Nguyên nhân và đặc tính hộ nghèo: Nguyên nhân chính là thiếu vốn sản xuất (chiếm 70% - 90% kết quả điều tra năm 2001), thiếu kinh nghiệm kỹ thuật, canh tác tự cung tự cấp, bệnh tật và thường xuyên chịu thiên tai. Người nghèo có tâm lý rụt rè, ít tiếp xúc xã hội, khả năng tiếp cận thị trường kém và nhu cầu vốn mang tính thời vụ cao.
• Kinh nghiệm quốc tế:
  • Bangladesh (Ngân hàng Grameen - GB): Phục vụ phụ nữ nghèo (sở hữu dưới 0,4 acre đất, thu nhập dưới 100 USD/năm) thông qua nhóm tiết kiệm và vay vốn; áp dụng lãi suất thực dương, không bao cấp chi phí và cho vay không thế chấp.
  • Thái Lan (Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã tín dụng - BAAC): Ngân hàng thương mại quốc doanh cho vay nông dân có thu nhập dưới 1.000 Baht/năm; giảm lãi suất 1% - 3%/năm; Chính phủ bắt buộc các ngân hàng thương mại khác phải dành 20% vốn huy động cho vay nông thôn hoặc gửi vào BAAC.
  • Malaysia (Ngân hàng Nông nghiệp Malaysia - BPM): Được cấp 100% vốn ban đầu, miễn dự trữ bắt buộc và miễn thuế; NHTM khác phải gửi 20,5% vốn huy động vào Ngân hàng Trung ương để tạo nguồn cho vay nông nghiệp.
  • Bài học cho Việt Nam: Cần có sự trợ cấp bù rủi ro từ Nhà nước, phát triển kênh dẫn vốn bán lẻ qua mạng lưới tổ nhóm liên đới trách nhiệm, đơn giản hóa thủ tục và từng bước hướng đến cơ chế lãi suất phù hợp.

Chương 2: Thực trạng hiệu quả tín dụng trong hoạt động cho vay hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách Xã hội

Chương 2 phân tích chi tiết quá trình vận hành, cơ cấu tổ chức, quy mô nguồn vốn, chính sách nghiệp vụ và chất lượng tín dụng từ năm 1996 đến năm 2002:

• Mô hình tổ chức và cơ chế tài chính: NHCSXH hoạt động theo mô hình hạch toán tập trung toàn hệ thống, không vì mục tiêu lợi nhuận; tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0%, không phải đóng bảo hiểm tiền gửi và được miễn các loại thuế. Hội đồng quản trị gồm 12 thành viên (9 thành viên kiêm nhiệm do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước làm Chủ tịch, cùng đại diện lãnh đạo các bộ, ngành, đoàn thể; 3 thành viên chuyên trách). Tại các địa phương có Ban đại diện HĐQT do lãnh đạo Ủy ban nhân dân cùng cấp làm Trưởng ban.
• Quy mô và cơ cấu nguồn vốn: Nguồn vốn ban đầu năm 1995 là 518 tỷ đồng (tiếp nhận từ Quỹ cho vay ưu đãi hộ nghèo), đến ngày 31/12/2002 đã đạt quy mô lớn với cơ cấu phân bổ cụ thể:

Nguồn vốn thành phần	Số dư tại 31/12/2002 (Tỷ đồng)	Tỷ trọng cơ cấu (%)	Đặc điểm nguồn vốn
Vốn điều lệ	1.015	14,00%	Ngân sách Nhà nước cấp (kế hoạch vốn điều lệ khi thành lập là 5.000 tỷ VND).
Vốn vay Ngân hàng Nhà nước	1.031	14,73%	Vay tái cấp vốn ưu đãi (lãi suất 0,2%/tháng; gồm 600 tỷ hạn 5 năm, 300 tỷ hạn 12 tháng).
Vốn vay các NHTM Nhà nước	4.038	57,00%	Vay Agribank (chiếm đa số) và Vietcombank (200 tỷ); được Ngân sách cấp bù chênh lệch lãi suất.
Vốn nhận dịch vụ ủy thác	651	9,30%	Gồm 200 tỷ vốn theo QĐ 105 cho vay nhà ở, 390 tỷ ngân sách địa phương và 51 tỷ dự án IFAD.
Vốn vay nước ngoài (OPEC)	154	2,20%	Khoản vay 10 triệu USD từ Tổ chức OPEC thực hiện từ tháng 6/2000.
Huy động từ cộng đồng hộ nghèo	49	0,70%	Tiết kiệm tự nguyện tại tổ vay vốn nhằm tạo thói quen tích lũy trả nợ.

• Diễn biến điều chỉnh chính sách nghiệp vụ:
  • Lãi suất cho vay: Được điều chỉnh giảm dần qua 4 giai đoạn, từ mức 1,2%/tháng (giai đoạn 8/1995 - 9/1996) xuống 1,0%/tháng (10/1996 - 6/1997), 0,8%/tháng (7/1997 - 8/1999), 0,7%/tháng (9/1999 - 5/2001, riêng vùng III áp dụng 0,6%/tháng từ tháng 4/2000) và từ 01/6/2001 áp dụng mức 0,5%/tháng (vùng III và xã đặc biệt khó khăn áp dụng 0,45%/tháng).
  • Hạn mức cho vay: Mức vay tối đa một hộ tăng dần từ 2,5 triệu đồng ban đầu lên 3 triệu đồng (tháng 1/1998), lên 5 triệu đồng (tháng 2/1999) và nâng lên 7 triệu đồng (tháng 11/2001) đối với các hộ vay trồng cây công nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi đại gia súc.
  • Mô hình Tổ vay vốn: Đến 31/12/2002 có 229 ngàn tổ vay vốn với 3.078 ngàn hộ tham gia (khoảng 70% tổ do Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh phối hợp thành lập). Tỷ lệ thu lãi bình quân đạt từ 85%.
  • Đầu tư theo địa bàn và lĩnh vực: Dư nợ chương trình 135 đạt 1.222 tỷ đồng (470 ngàn hộ); vùng III đạt 980 tỷ đồng (386 ngàn hộ); hộ dân tộc thiểu số đạt 1.308 tỷ đồng (557 ngàn hộ). Tỷ trọng vốn đầu tư tập trung 88% - 90% cho nông nghiệp; 3% - 4% cho thủy hải sản; 4% - 5% cho tiểu thủ công nghiệp và 3% - 4% cho dịch vụ nhỏ.
• Tình hình nợ quá hạn và nợ rủi ro:

Năm theo dõi	Nợ quá hạn (Tỷ đồng)	Tỷ lệ trên tổng dư nợ (%)
1996	13,0	0,70%
1997	41,0	1,80%
1998	45,0	1,44%
1999	58,0	1,49%
2000	80,0	1,70%
2001	107,0	1,73%
2002	154,0	2,xx%

Tổng nợ xấu tính đến ngày 31/12/2002 là 412 tỷ đồng (gồm 154 tỷ đồng nợ quá hạn, 233 tỷ đồng nợ khoanh và 25 tỷ đồng nợ chờ xử lý). Trong giai đoạn 1996 - 2001, tổng thiệt hại do thiên tai lũ lụt là 456,796 tỷ đồng đã được Chính phủ xử lý (xóa nợ 67,053 tỷ đồng; khoanh nợ 353,596 tỷ đồng; giãn nợ 36,147 tỷ đồng).

• Hạn chế tồn tại: Tiêu chí xác định hộ nghèo còn bất cập; hạn mức vay còn mang tính "cào bằng"; vốn vay chưa gắn kết chặt chẽ với khuyến nông; nợ quá hạn có chiều hướng tăng; xuất hiện tình trạng một số địa phương sử dụng vốn sai mục đích (Sơn La cho vay công ty chè cà phê 7 tỷ đồng; Yên Bái cho Ban quản lý dự án cà phê vay 3 tỷ đồng; Đắk Lắk cho Công ty vật tư Cà phê Tây Nguyên vay 322 triệu đồng - các khoản này sau đó đã được ngân sách địa phương hoàn trả).

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tín dụng hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách Xã hội

Chương 3 xây dựng hệ thống các nhóm giải pháp toàn diện:

• Hoàn thiện cơ chế tạo lập và mở rộng quy mô nguồn vốn: Tăng vốn điều lệ từ ngân sách, đa dạng hóa các hình thức huy động vốn nhàn rỗi trong dân cư và đẩy mạnh tiếp nhận các nguồn vốn ủy thác quốc tế.
• Đổi mới quy trình cho vay và quản lý nợ: Linh hoạt hóa hạn mức tín dụng theo chu kỳ sản xuất và quy mô dự án thực tế; đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng tăng cường kiểm tra trước, trong và sau khi giải ngân.
• Củng cố và nâng cao chất lượng mạng lưới Tổ vay vốn: Thường xuyên đào tạo, tập huấn kỹ năng quản lý sổ sách, bình xét công khai minh bạch cho ban quản lý tổ và các tổ chức đoàn thể nhận ủy thác.
• Lồng ghép chính sách tín dụng với các chương trình khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư và đào tạo nghề để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay của người nghèo.
• Hoàn thiện cơ chế tài chính và xử lý nợ rủi ro: Xây dựng quỹ dự phòng rủi ro tín dụng riêng biệt để chủ động bù đắp các tổn thất do thiên tai, dịch bệnh bất khả kháng.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả thực tiễn: Khóa luận phản ánh bức tranh toàn diện về 7 năm hoạt động của mô hình tín dụng chính sách phục vụ người nghèo (1995 - 2002). Nguồn vốn tăng trưởng từ 518 tỷ đồng lên hơn 6.000 tỷ đồng, giải quyết vốn vay cho hàng triệu lượt hộ, trực tiếp giúp 644 ngàn hộ thoát nghèo theo chuẩn quốc gia, thiết lập mạng lưới 229 ngàn tổ vay vốn trên cả nước và duy trì tỷ lệ thu lãi bình quân từ 85%.
• Đóng góp học thuật: Đề tài hệ thống hóa cơ sở lý luận về tín dụng ưu đãi phi lợi nhuận cho hộ nghèo tại Việt Nam; phân tích chi tiết cơ chế vận hành ủy thác qua mạng lưới tổ chức chính trị - xã hội; cung cấp số liệu thực chứng độc lập về việc xử lý nợ rủi ro và các rào cản chính sách trong giai đoạn chuyển đổi tổ chức từ Ngân hàng Phục vụ người nghèo sang Ngân hàng Chính sách xã hội.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Dữ liệu nghiên cứu chủ yếu tập trung trong giai đoạn 1996 - 2002 khi hệ thống kế toán và bộ máy của Ngân hàng Phục vụ người nghèo còn phụ thuộc vào hạ tầng tác nghiệp và nhân sự của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank). Do đó, một số chỉ tiêu tài chính phản ánh chi phí vận hành toàn diện chưa được bóc tách độc lập hoàn toàn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu đánh giá hiệu quả tín dụng chính sách trong giai đoạn NHCSXH hoàn thiện mạng lưới chi nhánh độc lập trên cả nước và mở rộng đối tượng phục vụ sang các chương trình học sinh sinh viên, giải quyết việc làm, xuất khẩu lao động theo Nghị định 78/2002/NĐ-CP.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển và Quản lý công. Nội dung khóa luận có giá trị tham khảo đặc biệt đối với các nghiên cứu về tài chính vi mô, mô hình quản trị ngân hàng chính sách không vì lợi nhuận, cơ chế cho vay tín chấp thông qua tổ nhóm tương trợ và các phương pháp đánh giá rủi ro tín dụng chính sách tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngân hàng Chính sách xã hội được thành lập trên cơ sở nào và theo văn bản pháp lý nào?
NHCSXH được thành lập theo Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg ngày 04/10/2002 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị định số 78/2002/NĐ-CP ngày 14/10/2002 của Chính phủ trên cơ sở tổ chức lại Ngân hàng Phục vụ người nghèo (thành lập từ tháng 8/1995).

2. Cơ cấu Hội đồng quản trị của NHCSXH giai đoạn thành lập được tổ chức như thế nào?
Hội đồng quản trị NHCSXH gồm 12 thành viên, trong đó có 09 thành viên kiêm nhiệm (Thống đốc Ngân hàng Nhà nước làm Chủ tịch, 08 thành viên là Thứ trưởng hoặc tương đương của các bộ, ngành, đoàn thể) và 03 thành viên chuyên trách (Phó Chủ tịch, Tổng Giám đốc, Trưởng Ban kiểm soát).

3. Mức lãi suất cho vay đối với hộ nghèo đã thay đổi như thế nào trong giai đoạn 1995 - 2002?
Lãi suất cho vay được điều chỉnh giảm qua 4 lần: từ 1,2%/tháng (1995 - 1996) giảm xuống 1,0%/tháng (1996 - 1997), 0,8%/tháng (1997 - 1999), 0,7%/tháng (1999 - 2001) và đạt mức 0,5%/tháng từ ngày 01/6/2001 (riêng vùng III và xã đặc biệt khó khăn áp dụng mức 0,45%/tháng).

4. Đến cuối năm 2002, nguồn vốn của NHCSXH phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nào?
Nguồn vốn vay từ các ngân hàng thương mại Nhà nước (chủ yếu là Agribank và Vietcombank) chiếm tỷ trọng lớn nhất với 4.038 tỷ đồng (chiếm 57% tổng nguồn vốn), tiếp theo là vốn vay Ngân hàng Nhà nước (14,73%) và vốn điều lệ do ngân sách cấp (14%).

5. Tổng số nợ xấu của NHCSXH tính đến ngày 31/12/2002 là bao nhiêu?
Tổng số nợ xấu là 412 tỷ đồng, bao gồm 154 tỷ đồng nợ quá hạn, 233 tỷ đồng nợ khoanh và 25 tỷ đồng nợ chờ xử lý.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngô Thị Huyền đã tổng kết toàn diện bức tranh hoạt động và hiệu quả tín dụng dành cho người nghèo giai đoạn 1996 - 2002 tại Việt Nam. Công trình ghi nhận vai trò then chốt của nguồn vốn tín dụng chính sách trong việc trợ lực cho hơn 644 ngàn hộ thoát nghèo, khẳng định tính đúng đắn của mô hình cho vay không thế chấp thông qua mạng lưới tổ vay vốn cơ sở. Các giải pháp được đề xuất trong đề tài mang tính thực tiễn cao, đóng góp cơ sở quan trọng cho việc hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao chất lượng hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội ngay từ giai đoạn đầu thành lập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Vai trò của tín dụng đối với người nghèo và sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả tín dụng trong hoạt động cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội. Chương 2: Thực trạng hiệu quả tín dụng trong hoạt động cho vay hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách Xã hội. Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tín dụng hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách Xã hội. Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM CHƢƠNG 1 VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƢỜI NGHÈO VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1.

Sự cần thiết phải hỗ trợ vốn cho ngƣời nghèo 1. Khái quát về tình trạng nghèo đói ở Việt Nam Thành tựu 15 năm đổi mới đã ảnh hưởng ngày càng sâu rộng tới mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội của đất nước, đưa nước ta thoát khỏi khủng hoảng và bước vào một giai đoạn phát triển mới, đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế tiến tới phát triển công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Tuy vậy, Việt Nam vẫn được xếp vào nhóm các nước nghèo của thế giới. Tỷ lệ hộ đói nghèo của Việt Nam còn khá cao.

Theo kết quả điều tra mức sống dân cư (theo chuẩn nghèo chung của quốc tế), tỷ lệ đói nghèo năm 1998 là trên 37% và ước tính năm 2000 tỷ lệ này vào khoảng 32% (giảm khoảng 1/2 tỷ lệ hộ nghèo năm 1990). Nếu tính theo chuẩn đói nghèo về lương thực, thực phẩm năm 1998 là 15% và ước tính năm 2000 là 13%. Theo chuẩn nghèo của Chương trình xoá đói giảm nghèo quốc gia mới đầu năm 2000 có khoảng 2,8 triệu hộ nghèo, chiếm 17,2% tổng số hộ trong cả nước. Nghèo đói phổ biến trong những hộ có thu nhập bấp bênh Mặc dù Việt Nam đã đạt được những thành công rất lớn trong việc giảm tỷ lệ hộ nghèo, tuy nhiên cũng cần thấy rằng, những thành tựu này vẫn còn rất mong manh.

Thu nhập của một bộ phận lớn dân cư vẫn nằm giáp danh mức nghèo, do vậy chỉ cần những điều chỉnh nhỏ về chuẩn nghèo, cũng khiến họ rơi xuống ngưỡng nghèo và làm tăng tỷ lệ hộ nghèo. Phần lớn thu nhập của người nghèo từ nông nghiệp. Với điều kiện nguồn lực rất hạn chế (đất đai, lao động, vốn), thu nhập của những người Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM nghèo rất bấp bênh và dễ bị tổn thương trước những đột biến của mỗi gia đình và cộng đồng. Nhiều gia đình tuy mức thu nhập ở trên ngưỡng nghèo nhưng vẫn giáp danh với ngưỡng nghèo đói vì vậy khi có dao động về thu nhập cũng có thể khiến họ trượt xuống ngưỡng nghèo.

Tính vụ mùa trong sản xuất nông nghiệp cũng tạo nên khó khăn cho người nghèo. Nghèo đói tập trung ở các vùng có điều kiện sống khó khăn Đa số người nghèo sống trong các vùng tài nguyên thiên nhiên rất nghèo nàn, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt như vùng núi, vùng sâu, vùng xa hoặc ở các vùng Đồng bằng sông Cửu Long, miền Trung, do sự biến động của thời tiết(bão, lụt, hạn hán) khiến cho các điều kiện sinh sống. Đặc biệt, sự kếm phát triển về cơ sở hạ tầng của các vùng nghèo đã làm cho các vùng này càng bị tách biệt với các vùng khác. Bên cạnh đó, do điều kiện thiên nhiên không thuận lơi, số người cứu trợ đột xuất hàng năm khá cao khoảng 1- 1,5 triệu người.

Hàng năm số hộ tái nghèo trong tổng số hộ vừa thoát khỏi nghèo vẫn còn rất lớn. Đói nghèo tập trung trong khu vực nông thôn Đói nghèo là một hiện tượng phổ biến ở nông thôn với 90% số người nghèo sinh sống ở nông thôn. Năm 1999, tỷ lệ nghèo đói về lương thực, thực phẩm của thành thị là 4,6%, trong khi đó của nông thôn là 15,9%.Trên 80% số người nghèo là nông dân, trình độ tay nghề thấp, ít khả năng tiếp cận với nguồn lực trong sản xuất. Nghèo đói trong khu vực thành thị Trong khu vực thành thị, tuy tỷ lệ nghèo đói thấp hơn và mức sống trung bình cao hơn mức chung cả nước, nhưng mức độ cải thiện đời sống không đều.

Đa số người nghèo thành thị đều làm việc trong khu vực kinh tế phi chính thức, công việc không ổn định, thu nhập bấp bênh. Tỷ lệ hộ nghèo còn khá cao trong các vùng sâu, vùng xa, vùng núi cao Các vùng núi cao, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc ít người Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM sinh sống, có tỷ lệ nghèo đói khá cao. Có tới 64% số người nghèo tập chung tại các vùng núi phía Bắc, Bắc Trung bộ, Tây Nguyên và Duyên hải miền Trung. Đây là những vùng có điều kiện sống khó khăn, địa lý cách biệt, khả năng tiếp cận với với các điều kiện sản xuất và dịch vụ còn nhiều hạn chế, hạ tầng cơ sở kém phát triển, điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt và thiên tai xảy ra thường xuyên.

Tỷ lệ hộ nghèo đặc biệt cao ở nhóm dân tộc ít người Trong thời gian vừa qua, Chính phủ đã đầu tư và hỗ trợ tích cực, nhưng đời sống của cộng đồng dân tộc ít người vẫn gặp nhiều khó khăn và bất cập. Mặc dù dân tộc ít người chỉ chiếm 14% tổng dân cư xong lại chiếm khoảng 29% trong tổng số người nghèo. Ở Việt Nam đã đưa ra nhiều tiêu chuẩn để đánh giá giàu nghèo như mức thu nhập, nhà ở, tiện nghi sinh hoạt, chi tiêu gia đình, hưởng thụ, văn hoá, y tế.Trong đó mức thu nhập là chỉ tiêu quan trọng nhất. Bộ Lao động thương binh và Xã hội là cơ quan thuộc Chính phủ được Nhà nước giao trách nhiệm nghiên cứu và công bố chuẩn nghèo của cả nước từng thời kỳ.

Theo chuẩn mực phân loại hộ nghèo do Bộ Lao động thương binh và xã hội quy định thì tại văn bản số 1143 ngày 01/11/2000 thì hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người hàng tháng như sau: - Dưới 150 ngàn đồng ở khu vực thành thị. - Dưới 100 ngàn đồng ở vùng nông thôn đồng bằng, trung du. - Dưới 80 ngàn đồng ở vùng nông thôn miền núi hải đảo. Theo cách đánh giá này thì đến đầu năm 2001, tỷ lệ hộ nghèo ở nước ta vào khoảng 17,3 %.

Còn nếu theo tiêu chuẩn đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB), yêu cầu về Calo theo đầu người là 2.100 Calo mỗi ngày. Trên cơ sở một gói lương thực có tính đại diện và có tính đến sự biến động về giá cả theo vùng đối với từng mặt hàng, WB tính ra mức nghèo bình quân có thu nhập 1,1 triệu Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM VND/người/năm. Dựa theo tiêu chí trên, WB đã khảo sát mức sống ở Việt Nam và kết luận tính đến đầu năm 2001 ở Việt Nam có 37% dân số được xếp vào loại nghèo, trong đó 90% tập trung ở vùng nông thôn. Dù theo cách đánh giá nào đi chăng nữa thì bộ phận dân chúng nghèo khổ hiện nay ở Việt Nam vẫn còn quá lớn.

Sự thật đó bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Có xem xét nguyên nhân nghèo đói của các hộ gia đình thì mới có thể có biện pháp giúp đỡ hữu hiệu. Nguyên nhân nghèo đói Nghèo đói là hậu quả đan xen của nhiều nhóm các yếu tố, nhưng chung quy lại thì có thể chia nguyên nhân đói nghèo của nước ta theo các nhóm sau: 1. Nhóm nguyên nhân do bản thân người nghèo - Thiếu vốn sản xuất: Các tài liệu điều tra cho thấy đây là nguyên nhân chủ yếu nhất.

Nông dân thiếu vốn thường rơi vào vòng luẩn quẩn, sản xuất kém, làm không đủ ăn, phải đi thuê, phải đi vay để đảm bảo cuộc sống tối thiểu hàng ngày. Có thể nói: Thiếu vốn sản xuất là một lực cản lớn nhất hạn chế sự phát triển của sản xuất và nâng cao đời sống của các hộ gia đình nghèo. Kết quả điều tra xã hội học về nguyên nhân nghèo đói của các hộ nông dân ở nước ta năm 2001 cho thấy: Thiếu vốn chiếm khoảng 70% - 90% tổng số hộ được điều tra. - Thiếu kinh nghiệm và kiến thức làm ăn: Phương pháp canh tác cổ truyền đã ăn sâu vào tiềm thức, sản xuất tự cung tự cấp là chính, thường sống ở những nơi hẻo lánh, giao thông đi lại khó khăn, thiếu phương tiện, con cái thất học… Những khó khăn đó làm cho hộ nghèo không thể nâng cao trình độ dân trí, không có điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào canh tác, thiếu kinh nghiệm và trình độ sản xuất kinh doanh đẫn đến năng xuất thấp, không hiệu quả.

Thiếu vốn chiếm khoảng 70% - 90% tổng số hộ được điều tra. - Bệnh tật và sức khoẻ yếu kém cũng là yếu tố đẩy con người vào tình trạng nghèo đói trầm trọng. Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngô Thị Huyền Chuyên đề tốt nghiệp HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM - Đất đai canh tác ít, tình trạng không có đất canh tác đang có xu hướng tăng lên. - Thiếu việc làm, không năng động tìm việc làm, lười biếng ; Mặt khác do hậu quả của chiến tranh dẫn đến nhiều người dân bị mất sức lao động, nhiều phụ nữ bị góa phụ dẫn tới thiếu lao động hoặc thiếu lao động trẻ, khỏe có khả năng đảm nhiệm những công việc nặng nhọc.

- Gặp những rủi ro trong cuộc sống, người nghèo thường sống ở những nơi hẻo lánh, xa trung tâm, thời tiết khắc nghiệt, nơi mà thường xuyên xảy ra hạn hán, lũ lụt dịch bệnh…. Cũng chính do thường sống ở những nơi hẻo lánh, giao thông đi lại khó khăn mà hàng hóa của họ sản xuất thường bị bán rẻ (do chi phí giao thông) hoặc không bán được, chất lượng hàng hóa giảm sút do lưu thông không kịp thời. Nhóm nguyên nhân do môi trường tự nhiên xã hội. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đã tác động sâu sắc đến sản xuất nông nghiệp của các hộ gia điình nghèo.