Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp tại huyện yên thế tỉnh bắc giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp tại Yên Thế, Bắc Giang.

• Tác giả: Đồng Thanh Lâm
• Người hướng dẫn: PTS. Trần Quang Bảo
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đất lâm nghiệp
• 1.2. Đất chưa có rừng
• 1.3. Biến động rừng và đất lâm nghiệp
• 1.4. Quản lý rừng bền vững
• 1.5. Công tác theo dõi diễn biến rừng và đất lâm nghiệp ở Việt Nam
• 1.6. Tỉnh Bắc Giang và huyện Yên Thế
• 1.7. Một số nghiên cứu về quản lý rừng bền vững
• 1.7.1. Trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Quan điểm và phương pháp luận
• 2.4.2. Phương pháp điều tra thu thập tài liệu nghiên cứu
• 2.4.3. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, DÂN SINH – KINH TẾ - XÃ HỘI
• 3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 3.2. Vị trí địa lý
• 3.3. Đặc điểm khí hậu
• 3.4. Địa chất, đất đai
• 3.5. Đặc điểm dân sinh, kinh tế, xã hội
• 3.5.1. Đặc điểm về kinh tế
• 3.5.2. Cơ sở hạ tầng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm hiện trạng, diễn biến tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp huyện Yên Thế
• 4.1.1. Đặc điểm hiện trạng tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp
• 4.1.2. Đặc điểm diễn biến rừng và đất lâm nghiệp huyện Yên Thế giai đoạn 1999 – 2013
• 4.2. Đặc điểm sản xuất kinh doanh lâm nghiệp; những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trong quản lý rừng bền vững ở huyện Yên Thế
• 4.2.1. Đặc điểm sản xuất kinh doanh lâm nghiệp
• 4.2.2. Những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức; tồn tại và nguyên nhân trong quản lý rừng bền vững ở huyện Yên Thế
• 4.2.3. Những tồn tại và nguyên nhân trong quản lý rừng bền vững ở huyện Yên Thế
• 4.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp tại huyện Yên Thế
• 4.3.1. Các giải pháp về quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2014 – 2020
• 4.3.2. Các giải pháp về tổ chức và quản lý sản xuất
• 4.3.3. Các giải pháp về phát triển nguồn nhân lực, khoa học, công nghệ; giáo dục đào tạo; khuyến lâm và tuyên truyền
• 4.3.4. Dự kiến hiệu quả đạt được thực hiện các giải pháp quản lý rừng bền vững giai đoạn 2014 - 2020
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý tài nguyên rừng tại Yên Thế Bắc Giang

Quản lý tài nguyên rừng tại huyện Yên Thế, Bắc Giang đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương. Rừng không chỉ cung cấp gỗ và các sản phẩm lâm sản mà còn giữ vai trò trong việc điều hòa khí hậu và bảo vệ đa dạng sinh học. Tuy nhiên, tình trạng khai thác rừng không bền vững đang gây ra nhiều thách thức cho công tác quản lý tài nguyên rừng.

1.1. Đặc điểm tài nguyên rừng tại Yên Thế

Yên Thế có tổng diện tích rừng tự nhiên và rừng trồng đáng kể. Độ che phủ rừng đạt 38%, tuy nhiên chất lượng rừng đang suy giảm do khai thác quá mức và biến đổi khí hậu.

1.2. Vai trò của rừng trong phát triển kinh tế địa phương

Rừng đóng góp vào nền kinh tế thông qua sản xuất gỗ, lâm sản và du lịch sinh thái. Việc bảo vệ và phát triển rừng bền vững sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương.

II. Thách thức trong quản lý tài nguyên rừng tại Yên Thế

Quản lý tài nguyên rừng tại Yên Thế đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Tình trạng khai thác lâm sản trái phép, sự phát triển của các ngành công nghiệp và nhu cầu đất canh tác đang gây áp lực lên tài nguyên rừng. Những vấn đề này cần được giải quyết kịp thời để đảm bảo sự bền vững của rừng.

2.1. Khai thác lâm sản trái phép

Khai thác lâm sản trái phép đang diễn ra phổ biến, gây thiệt hại lớn cho tài nguyên rừng. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng này.

2.2. Biến đổi khí hậu và tác động đến rừng

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng, làm giảm khả năng phục hồi và đa dạng sinh học. Cần có các giải pháp ứng phó hiệu quả.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng tại Yên Thế

Để nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ quy hoạch, tổ chức sản xuất đến phát triển nguồn nhân lực. Các giải pháp này sẽ giúp bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng.

3.1. Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng

Cần xây dựng quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2014-2020, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả trong quản lý tài nguyên rừng.

3.2. Tổ chức và quản lý sản xuất lâm nghiệp

Tổ chức sản xuất lâm nghiệp cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả kinh tế, đồng thời bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.

3.3. Phát triển nguồn nhân lực và công nghệ

Đầu tư vào phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ mới trong quản lý rừng sẽ giúp nâng cao hiệu quả và bền vững trong quản lý tài nguyên rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Yên Thế

Các giải pháp quản lý tài nguyên rừng đã được áp dụng tại Yên Thế và đã đạt được những kết quả tích cực. Việc bảo vệ và phát triển rừng đã góp phần nâng cao đời sống người dân và bảo vệ môi trường.

4.1. Kết quả từ các dự án bảo vệ rừng

Nhiều dự án bảo vệ rừng đã được triển khai, giúp tăng cường độ che phủ rừng và bảo vệ đa dạng sinh học tại địa phương.

4.2. Tác động đến đời sống người dân

Việc bảo vệ rừng không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương, nâng cao chất lượng cuộc sống.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý tài nguyên rừng

Quản lý tài nguyên rừng tại Yên Thế cần được tiếp tục cải thiện để đảm bảo sự bền vững. Các giải pháp đã được đề xuất sẽ là cơ sở cho việc phát triển bền vững tài nguyên rừng trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của quản lý bền vững

Quản lý bền vững tài nguyên rừng là yếu tố quyết định cho sự phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường tại Yên Thế.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có các chính sách và chiến lược dài hạn để phát triển bền vững tài nguyên rừng, đảm bảo lợi ích cho cộng đồng và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên rừng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ nguồn nước và thúc đẩy kinh tế - xã hội tại các địa bàn miền núi. Trên phạm vi toàn cầu, theo thống kê của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO), giai đoạn 1980 - 1995 đã chứng kiến khoảng 237 triệu héc-ta rừng tự nhiên bị mất, trong đó Đông Nam Á chịu tốc độ suy giảm nghiêm trọng lên tới 1,6%/năm. Tại Việt Nam, diện tích rừng từ 14,3 triệu héc-ta năm 1943 đã giảm sâu xuống còn 9,3 triệu héc-ta vào năm 1990 trước khi phục hồi dần về số lượng nhưng vẫn suy giảm về chất lượng.

Huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang sở hữu tổng diện tích tự nhiên 30.308,6 ha với độ che phủ rừng đạt 38,0% vào năm 2013. Mặc dù tổng diện tích đất có rừng đạt 14.020,9 ha, ngành lâm nghiệp địa phương đang đối mặt với nhiều thách thức lớn: diện tích rừng tự nhiên chỉ còn 1.020,9 ha chủ yếu là rừng nghèo kiệt, trong khi rừng trồng chiếm 13.100,5 ha lại chủ yếu thâm canh gỗ nhỏ ngắn ngày phục vụ bột giấy và gỗ trụ mỏ. Cơ cấu sử dụng đất lâm nghiệp biến động phức tạp do người dân tự phát chuyển đổi giữa cây ăn quả (vải thiều) và cây lâm nghiệp.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện thực trạng, phân tích quy luật diễn biến tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn 21 xã, thị trấn của huyện Yên Thế giai đoạn 1999 - 2013. Từ cơ sở đó, đề tài xây dựng hệ thống giải pháp quản lý rừng bền vững giai đoạn 2014 - 2020, góp phần nâng cao giá trị sản xuất lâm nghiệp vốn đã đạt 124,631 tỷ đồng vào năm 2012, hướng tới cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội và bảo tồn môi trường sinh thái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Quản lý rừng bền vững (SFM) theo chuẩn mực của Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế (ITTO) và Tiến trình Helsinki. Lý thuyết này tiếp cận quản lý rừng dựa trên ba trụ cột: bền vững về kinh tế (duy trì năng suất và tăng trưởng trữ lượng lâu dài), bền vững về xã hội (đảm bảo quyền lợi cộng đồng và tuân thủ thể chế) và bền vững về môi trường (bảo tồn đa dạng sinh học và khả năng phòng hộ). Bên cạnh đó, Quan điểm hệ thống được ứng dụng để phân tích rừng như một thực thể vừa thuộc hệ sinh thái tự nhiên, vừa là phân hệ kinh tế - xã hội chịu tác động của thể chế, thị trường và con người.

Khung khái niệm trọng tâm của nghiên cứu được chuẩn hóa theo các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành:

• Đất lâm nghiệp: Xác định theo Luật Đất đai năm 2013, bao gồm đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ và đất rừng sản xuất.
• Rừng và đất chưa có rừng: Chuẩn hóa theo Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT với các tiêu chí định lượng về độ tàn che từ 0,1 trở lên, chiều cao vút ngọn từ 5,0 mét trở lên và diện tích liền khoảnh tối thiểu từ 0,5 ha.
• Biến động rừng và đất lâm nghiệp: Phân loại theo biến động mục đích sử dụng rừng, biến động trạng thái cấu trúc trữ lượng và biến động mục đích sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu điều tra thực địa trong giai đoạn 2000 - 2013:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Kế thừa dữ liệu kiểm kê rừng toàn quốc theo Chỉ thị số 286/CT-TTg, số liệu theo dõi diễn biến rừng hàng năm theo Quyết định số 78/2002/QĐ-BNN-KL của Chi cục Kiểm lâm Bắc Giang và niên giám thống kê huyện Yên Thế.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Thực hiện phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng điển hình. Thiết lập 30 ô tiêu chuẩn (diện tích 500 m2/ô) đối với rừng tự nhiên để đo đếm tầng cây cao, tái sinh và thảm tươi; 60 ô tiêu chuẩn (diện tích 100 m2/ô) đối với rừng trồng (gồm 30 ô cấp tuổi I và 30 ô cấp tuổi II trở lên); đào và mô tả 60 phẫu diện đất lập địa. Khảo sát xã hội học thông qua phỏng vấn 45 hộ gia đình tại 3 xã đại diện (chọn 3 nhóm hộ: khá giàu, trung bình, nghèo) kết hợp tham vấn chuyên gia quản lý.
• Phương pháp phân tích: Ứng dụng công nghệ GIS trên phần mềm ArcGIS chuyển đổi hệ tọa độ VN-2000 theo Quyết định số 83/2000/QĐ-TTg để chồng xếp bản đồ đơn tính, thành lập bản đồ dạng đất cấp 2. Đánh giá hiệu quả kinh tế bằng mô hình tài chính động qua các chỉ số Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ suất thu nhập trên chi phí (BCR) và Tỷ lệ hoàn vốn nội bộ (IRR). Lý do lựa chọn mô hình động vì các chỉ tiêu này tính đến yếu tố chiết khấu dòng tiền, phản ánh chính xác hiệu quả đầu tư chu kỳ dài của cây lâm nghiệp so với phương pháp tĩnh truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, điều kiện lập địa và thổ nhưỡng của Yên Thế có sự phân hóa rõ rệt nhưng rất thuận lợi cho sản xuất lâm nghiệp. Nhóm đất Feralit phát triển trên đá trầm tích và biến chất hạt mịn (Fs) chiếm diện tích lớn nhất với 14.895,8 ha (tương đương 49,1% diện tích tự nhiên toàn huyện), tập trung ở đai cao dưới 100m và tầng đất dày 50 - 100cm. Nhóm đất Feralit trên đá hạt thô (Fc) chiếm 4.575,9 ha (chiếm 15,1%), còn lại là nhóm đất phù sa thung lũng (D, T) chiếm 9.382,2 ha (chiếm 31,0%).

Thứ hai, trạng thái rừng tự nhiên bị suy thoái nghiêm trọng về chất lượng và thu hẹp về diện tích. Rừng tự nhiên toàn huyện chỉ còn 1.020,9 ha, chiếm vỏn vẹn 7,23% tổng diện tích đất có rừng. Toàn bộ là rừng phục hồi sau nương rẫy (trạng thái IIA, IIB) với độ tàn che 0,5 - 0,6, đường kính bình quân D1.3 chỉ từ 12 - 14 cm, chiều cao vút ngọn 10 - 12 m, mật độ 800 - 840 cây/ha và trữ lượng cây đứng rất thấp, dao động từ 40 - 68 m3/ha.

Thứ ba, rừng trồng thể hiện năng suất sinh trưởng vượt trội theo các dạng lập địa. Kết quả giải đoán và đo đếm thực tế cho thấy trên dạng đất Fs đồi thấp (Đ3IIFs), loài Keo 6 tuổi đạt trữ lượng 126,6 m3/ha với lượng tăng trưởng thể tích bình quân năm (ZM) đạt 21,10 m3/ha/năm; Bạch đàn 6 tuổi đạt trữ lượng 121,9 m3/ha với ZM đạt 20,32 m3/ha/năm. Trên dạng đất Fc đồi thấp (Đ3IIFc), tốc độ sinh trưởng thấp hơn, Keo 6 tuổi đạt trữ lượng 102,7 m3/ha (ZM đạt 17,12 m3/ha/năm) và Bạch đàn 6 tuổi đạt 90,5 m3/ha (ZM đạt 15,08 m3/ha/năm).

Thứ tư, biến động sử dụng đất ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ từ cây ăn quả sang cây lâm nghiệp. Diện tích 299,2 ha trồng vải thiều kém hiệu quả trên đất dốc đang được các hộ gia đình chủ động thay thế bằng rừng trồng Keo và Bạch đàn thuần loài nhằm giảm thiểu rủi ro thị trường nông sản.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện lâm học có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng ma trận so sánh năng suất sinh trưởng và biểu đồ cột biểu diễn lượng tăng trưởng thể tích (ZM) giữa hai nhóm đất Fs và Fc. Biểu đồ cơ cấu hiện trạng tài nguyên rừng năm 2013 cũng phản ánh rõ nét sự mất cân đối khi rừng trồng chiếm tới hơn 92% diện tích có rừng, trong khi rừng tự nhiên chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ.

Nguyên nhân cốt lõi của sự suy thoái rừng tự nhiên xuất phát từ lịch sử khai thác kiệt quệ trước thập niên 1990 và áp lực mưu sinh của 96.296 nhân khẩu trên địa bàn, nơi có 52.153 lao động với 69,5% làm việc trong ngành nông - lâm nghiệp. Bên cạnh đó, việc người dân tự phát ồ ạt mở rộng diện tích vải thiều trong giai đoạn 1995 - 2005 trên đất dốc đã làm xói mòn và suy giảm chất lượng lập địa. Khi hiệu quả kinh tế của vải thiều sụt giảm, xu hướng chuyển đổi sang trồng Keo và Bạch đàn chu kỳ ngắn (5 - 6 năm) bùng nổ.

Mặc dù việc trồng rừng ngắn ngày giúp tăng nhanh tỷ lệ che phủ và mang lại giá trị kinh tế trước mắt, mô hình này tiềm ẩn rủi ro thoái hóa đất do khai thác trắng liên tục và giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích chưa tối ưu so với mô hình thâm canh gỗ lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp tại huyện Yên Thế, hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất cho giai đoạn 2014 - 2020:

1. Tái cơ cấu và chuyển hóa rừng trồng gỗ nhỏ sang gỗ lớn: Hạt Kiểm lâm chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Yên Thế hướng dẫn các chủ rừng kéo dài chu kỳ kinh doanh rừng Keo từ 5 - 6 năm lên 10 - 12 năm, đặt mục tiêu chuyển hóa ít nhất 30% diện tích rừng trồng sang kinh doanh gỗ lớn trước năm 2020 nhằm nâng trữ lượng khai thác đạt trên 180 m3/ha và gia tăng giá trị thương phẩm gấp 1,5 - 2 lần.

2. Đóng cửa và làm giàu diện tích rừng tự nhiên: Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Giang phối hợp Công ty TNHH Một thành viên Lâm nghiệp Yên Thế áp dụng biện pháp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp trồng bổ sung cây bản địa trên toàn bộ 1.020,9 ha rừng tự nhiên phục hồi, phấn đấu nâng độ tàn che từ mức 0,5 - 0,6 lên trên 0,7 vào năm 2020, nghiêm cấm mọi hành vi khai thác tận thu.

3. Chuyển đổi toàn diện diện tích đất dốc kém hiệu quả: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Yên Thế xây dựng phương án hỗ trợ kỹ thuật và cây giống để các hộ gia đình chuyển đổi dứt điểm 299,2 ha vườn vải thiều thoái hóa sang trồng các dòng Keo lai mô và Keo tai tượng chọn lọc trước năm 2018, kết hợp áp dụng mô hình nông lâm kết hợp chăn nuôi dưới tán rừng.

4. Mở rộng tín dụng lâm nghiệp và nâng cao năng lực khuyến lâm: Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai gói vay ưu đãi lãi suất thấp dành riêng cho 52.153 lao động địa phương đầu tư trồng rừng gỗ lớn, đồng thời tổ chức 15 lớp tập huấn kỹ thuật lâm sinh mỗi năm nhằm đảm bảo mục tiêu đưa tổng giá trị sản xuất lâm nghiệp toàn huyện vượt mốc 150 tỷ đồng vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn và giá trị khoa học cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cơ quan quản lý Nhà nước và lực lượng Kiểm lâm: Chi cục Kiểm lâm Bắc Giang và Hạt Kiểm lâm Yên Thế có thể sử dụng cơ sở dữ liệu số hóa 14.895,8 ha đất Fs và bản đồ dạng đất ArcGIS làm luận cứ khoa học để điều chỉnh quy hoạch 3 loại rừng, xây dựng phương án phòng cháy chữa cháy rừng và giám sát biến động tài nguyên hàng năm.

2. Doanh nghiệp và công ty lâm nghiệp: Công ty TNHH Một thành viên Lâm nghiệp Yên Thế cùng các cơ sở chế biến gỗ có thể ứng dụng các chỉ tiêu sinh trưởng (Keo đạt 21,10 m3/ha/năm, Bạch đàn đạt 20,32 m3/ha/năm) để xây dựng phương án quản lý rừng bền vững cấp chứng chỉ FSC và thiết lập chuỗi liên kết nguyên liệu gỗ lớn.

3. Chủ rừng và hơn 28.500 hộ gia đình trên địa bàn: Các chủ hộ làm kinh tế đồi rừng có thể tham khảo phương pháp tính toán hiệu quả tài chính động (NPV, IRR) để đưa ra quyết định chuyển đổi đất đai từ cây ăn quả thoái hóa sang mô hình thâm canh rừng gỗ lớn bền vững.

4. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu lâm nghiệp: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng có thể tham khảo phương pháp luận tiếp cận đa ngành, quy trình lập 90 ô tiêu chuẩn điều tra thảm thực vật và hệ phương pháp phân tích dạng đất lập địa làm tài liệu phục vụ đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Hiện trạng tài nguyên rừng tự nhiên tại huyện Yên Thế có đặc điểm lâm học gì nổi bật? Toàn huyện chỉ còn 1.020,9 ha rừng tự nhiên thuộc trạng thái rừng phục hồi (IIA, IIB), chiếm 7,23% diện tích đất có rừng. Rừng có đường kính bình quân nhỏ từ 12 - 14 cm, chiều cao vút ngọn 10 - 12 m, trữ lượng thấp từ 40 - 68 m3/ha và không còn khả năng khai thác gỗ thương phẩm.

Năng suất sinh trưởng của rừng trồng Keo và Bạch đàn tại Yên Thế đạt mức bao nhiêu? Trên dạng đất Feralit hạt mịn đồi thấp (Đ3IIFs), rừng Keo 6 tuổi đạt năng suất 126,6 m3/ha (tăng trưởng thể tích 21,10 m3/ha/năm), rừng Bạch đàn 6 tuổi đạt 121,9 m3/ha (tăng trưởng thể tích 20,32 m3/ha/năm). Trên đất Feralit hạt thô (Đ3IIFc), năng suất đạt thấp hơn, từ 90,5 - 102,7 m3/ha.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự biến động diện tích đất lâm nghiệp huyện Yên Thế giai đoạn 1999 - 2013 là gì? Biến động đất lâm nghiệp xuất phát từ áp lực khai thác rừng tự nhiên trong quá khứ, kết hợp với phong trào tự phát chuyển đổi đất dốc sang trồng vải thiều. Khi hiệu quả cây ăn quả suy giảm, người dân tiếp tục chuyển đổi 299,2 ha vải thiều thoái hóa sang trồng rừng nguyên liệu Keo và Bạch đàn.

Tại sao nghiên cứu lại lựa chọn phương pháp tài chính động để đánh giá hiệu quả kinh tế? Phương pháp tài chính động sử dụng các chỉ số NPV, BCR và IRR có tính đến tỷ lệ chiết khấu dòng tiền theo thời gian. Cách tiếp cận này phản ánh chính xác bản chất sinh trưởng dài hạn nhiều năm của cây lâm nghiệp, khắc phục hoàn toàn nhược điểm coi chi phí và lợi nhuận là tĩnh của phương pháp truyền thống.

Chiến lược quản lý rừng huyện Yên Thế giai đoạn 2014 - 2020 ưu tiên giải pháp nào? Nghiên cứu ưu tiên đóng cửa bảo tồn nguyên vẹn 1.020,9 ha rừng tự nhiên, đồng thời chuyển hóa tối thiểu 30% diện tích rừng trồng gỗ nhỏ sang chu kỳ kinh doanh gỗ lớn 10 - 12 năm, nâng giá trị sản xuất toàn ngành lâm nghiệp vượt 150 tỷ đồng vào năm 2020.

Kết luận

• Hệ thống hóa hiện trạng 30.308,6 ha diện tích tự nhiên và 14.020,9 ha đất có rừng của huyện Yên Thế, khẳng định tỷ lệ che phủ đạt 38,0% vào năm 2013.
• Xác định tiềm năng sinh trưởng vượt trội của Keo và Bạch đàn trên nhóm đất Fs với lượng tăng trưởng thể tích bình quân đạt từ 20,32 đến 21,10 m3/ha/năm.
• Đánh giá toàn diện thực trạng nghèo kiệt của 1.020,9 ha rừng tự nhiên phục hồi với trữ lượng chỉ đạt 40 - 68 m3/ha, làm căn cứ thực hiện đóng cửa rừng.
• Xây dựng 4 nhóm giải pháp quy hoạch, kỹ thuật lâm sinh và chính sách tín dụng nhằm chuyển hóa rừng trồng gỗ lớn cho giai đoạn 2014 - 2020.
• Đề xuất lộ trình nâng cao giá trị ngành lâm nghiệp vượt 150 tỷ đồng/năm, bảo đảm hài hòa lợi ích kinh tế cho 52.153 lao động địa phương và bảo vệ môi trường sinh thái.

Đóng góp lớn nhất của công trình là xây dựng thành công cơ sở dữ liệu dạng đất lập địa gắn liền với phân tích tài chính động phục vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng lâm nghiệp cấp huyện. Các cơ quan quản lý và đơn vị nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trực tiếp hệ thống dữ liệu và giải pháp quy hoạch này để triển khai các dự án phát triển lâm nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng có vai trò quan trọng trong đời sống con người và xã hội,là tài nguyên quan trọng. Rừng cung cấp gỗ và các loại lâm sản, điều hòa khí hậu, giữ nước, giữ đất và làm sạch không khí. Ở Việt Nam với địa hình đồi núi chiếm 3/4 diện tích lãnh thổ thì rừng đóng một vai trò hết sức quan trọng đối với nền kinh tế và môi trường sinh thái, có giá trị to lớn góp phần vào sự phát triển chung của quốc gia. Nhưng với nhiều nguyên nhân xuất phát từ những hoạt động của con người như khai thác lâm sản quá mức, nhu cầu về lương thực, nhà ở dẫn đến việc chặt phá rừng, cùng với sự phát triển của các ngành công nghiệp chế biến gỗ, giấy, việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất để trồng cây công nghiệp, sự phát triển của hệ thống cơ sở hạ tầng như xây dựng, giao thông,.

đã và đang làm cho diện tích rừng ngày càng bị thu hẹp và nhất là rừng nhiệt đới.Mất rừng gây ra những hậu quả nặng nề về kinh tế, xã hội và môi trường. Theo thống kê của tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), trong 16 năm (1980 - 1995) cả thế giới có khoảng 237 triệu héc ta rừng tự nhiên bị mất. Đặc biệt khu vực Đông Nam Á có tỷ lệ mất rừng cao nhất là 1,6%/năm. Ở Việt Nam tình hình diễn biến tài nguyên rừng cũng xảy ra tương tự, năm 1943, diện tích rừng toàn quốc là 14,3 triệu héc ta, đến năm 1990 chỉ còn 9,3 triệu héc ta.

Từ năm 1990, thực hiện Chương trình 327 và Chương trình trồng mới 5 triệu héc ta rừng, diện tích rừng đã tăng lên. Tuy nhiên chất lượng rừng lại suy giảm; rừng tự nhiên có 10,3 triệu héc ta nhưng rừng già chỉ chiế m 6%, phần còn lại chủ yếu là rừng non mới phục hồi, rừng nghèo, nghèo kiệt; rừng trồng có 3,2 triệu héc ta chủ yế u các loài như Thông, Bạch đàn và mô ̣t số loài Keo. Yên Thế là huyện miền núi của tỉnh Bắc Giang có tổng diện tích tự nhiên 30.308,6 ha; diện tích có rừng 14.020,9 ha rừng tự nhiên, ` LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.100,5 ha rừng trồng. Độ che phủ của rừng đạt 38,0% (chưa tính diện tích rừng mới trồng năm 2013).

Tài nguyên rừng có vai trò quan trọng bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và phát triển kinh tế-xã hội của địa phương. Trong giai đoạn 1995 - 2010 rừng và đất lâm nghiệp huyện Yên Thế có biến động lớn về trạng thái, cơ cấu sử dụng đấtdo việc sản xuất tự phát của nhân dân và hiệu quả thất thường của cây ăn quả Vải thiều.Những năm gần đâynhờ ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mới vào trồng rừng, ngành lâm nghiệp Huyện đạt được những thành tựu quan trọng, đã trồng mới hàng nghìn héc ta rừng vàbảo vệ diện tích rừng tự nhiên còn lại. Sản xuất lâm nghiệp đã có đóng góp đáng kể vào cơ cấu kinh tế của của huyện.Bên cạnh các thành tựu thì sản xuất lâm nghiệp của Huyện cũng còn hạn chế đó là tính bền vững không cao, rừng trồng chủ yếu vẫn là sản xuất gỗ nhỏ cung cấp gỗ nguyên liệu giấy sợi, gỗ trụ mỏ, cây chống,. chu kỳ kinh doanh ngắn, chưa chú trọng sản xuất gỗ lớn.Tập đoàn cây trồng còn đơn điệu chưa đáp ứng được chức năng phòng hộ, cải tạo đất và môi trường sinh thái;rừng tự nhiên ngày càng nghèo và diện tích thu hẹp nhanh chóng.

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang”. Trong phạm vi một đề tài nghiên cứu khoa học tốt nghiệp trình độ thạc sĩ, do thời gian và trình độ còn hạn chế, chúng tôi không kỳ vọng sẽ giải quyết được tất cả mọi vấn đề, tuy nhiên chúng tôi hy vọng luận văn này cũng sẽ đóng góp một phần vào sự nghiệp phát triển lâm nghiệp của huyện Yên Thế, góp phần quản lý bền vững và sử dụng có hiệu quả tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn. Đây cũng là một tài liệu mà các cơ quan, ban ngành liên quan của tỉnh Bắc Giang, huyện Yên Thế có thể tham khảo khi xây dựng các quy hoạch, kế hoạch, chiến lược phát triển lâm nghiệp trên địa bàn. ` LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chương1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Đất lâm nghiệp Theo Luật Đất đai năm 2013: “Đất lâm nghiệp nằm trong nhóm đất nông nghiệp bao gồm 3 loại: đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng” [24, Điều 10] 1. Rừng Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT ngày 10/6/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định tiêu chí xác định và phân loại rừng như sau: - Là một hệ sinh thái, trong đó thành phần chính là các loài cây lâu năm thân gỗ, cau dừa có chiều cao vút ngọn từ 5,0 mét trở lên (trừ rừng mới trồng và một số loài cây rừng ngập mặn ven biển), tre nứa,…có khả năng cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ và các giá trị trực tiếp và gián tiếp khác như bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và cảnh quan. - Độ tàn che của tán cây là thành phần chính của rừng phải từ 0,1 trở lên. - Diện tích liền khoảnh tối thiểu từ 0,5 ha trở lên, nếu là dải cây rừng phải có chiều rộng tối thiểu 20 mét và có từ 3 hàng cây trở lên [3, Điều 3].

Đất chưa có rừng - Đất có rừng trồng chưa thành rừng; - Đất trống có cây gỗ tái sinh; - Đất trống không có cây gỗ tái sinh; - Núi đá không cây [3, Điều 9]. Biến động rừng và đất lâm nghiệp - Biến động về mục đích sử dụng rừng: Là sự thay đổi về mục đích sử dụng giữa 3 loại rừng phòng hộ, đặc dụng và sản xuất. ` LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 - Biến động về trạng thái rừng: Là sự thay đổi giữa các trạng thái rừng, biến động về chất lượng, trữ lượng của rừng. - Biến động về mục đích sử dụng đất: Là sự thay đổi về mục đích sử dụng giữa đất lâm nghiệp và các loại đất khác.

Quản lý rừng bền vững Theo ITTO (tổ chức gỗ nhiệt đới quốc tế), “Quản lý rừng bền vững là quá trình quản lý những lâmphận ổn định nhằm đạt được một hoặc nhiều hơn những mục tiêu quản lý rừng đã đề ra mộtcách rõ ràng, như đảm bảo sản xuất liên tục những sản phẩm và dịch vụ mong muốn màkhông làm giảm đáng kể những giá trị di truyền và năng suất tương lai của rừng và không gâyra những tác động không mong muốn đối với môi trường tự nhiên và xã hội. Theo Tiến trình Helsinki, “Quản lý rừng bền vững là sự quản lý rừng và đất rừng theo cách thức vàmức độ phù hợp để duy trì tính đa dạng sinh học, năng suất, khả năng tái sinh, sức sống củarừng và duy trì tiềm năng của rừng trong quá trình thực hiện và trong tương lai, các chức năngsinh thái, kinh tế và xã hội của rừng ở cấp địa phương, cấp quốc gia và toàn cầu và không gâyra những tác hại đối với hệ sinh thái khác”[7]. Mặc dù có sự sai khác nhất định trong cách diễn đạt ngôn từ, nhưng các khái niệm đều hướng vào mô tả mục tiêu chung của quản lý rừng bền vững. Đó là quản lý rừng ổn định bằng các biện pháp phù hợp nhằm đạt các mục tiêu đề ra, bảo đảm sự bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường.

Những mục tiêu cơ bản của quản lý rừng bền vững được giải thích như sau: Bền vững về kinh tế là bảo đảm kinh doanh rừng lâu dài liên tục với năng suất, hiệuquả ngày càng cao (không khai thác lạm vào vốn rừng; duy trì và phát triển diện tích, trữlượng rừng; áp dụng các biện pháp kỹ thuật làm tăng năng suất rừng). Bền vững về mặt xã hội là bảo đảm kinh doanh rừng phải tuân thủ các luật pháp, thựchiện tốt các nghĩa vụ đóng góp với xã hội, bảo đảm quyền hạn ` LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 và quyền lợi cũng như mốiquan hệ tốt với nhân dân, với cộng đồng địa phương. Bền vững về môi trường là bảo đảm kinh doanh rừng duy trì được khả năng phòng hộmôi trường và duy trì được tính đa dạng sinh học của rừng, đồng thời không gây tác hại đốivới các hệ sinh thái khác. Công tác theo dõi diễn biến rừng và đất lâm nghiệp ở Việt Nam 1.

Chương trình điều tra đánh giá theo dõi diễn biến tài nguyên rừng Từ năm 1991, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định giao cho Bộ Lâm nghiệp (nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) thực hiện chương trình điều tra đánh giá và theo dõi diễn biến tài nguyên rừng. Đây là một chương trình điều tra cơ bản về rừng được thực hiện dưới hình thức điều tra liên tục và thống nhất về kỹ thuật trên phạm vi toàn quốc theo từng chu kỳ 5 năm. Đến nay, chương trình đã thực hiện được bốn chu kỳ (1991-1995, 1996- 2000, 2001-2005 và chu kỳ IV 2006-2010). Quá trình thực hiện chương trình điều tra, đánh giá và theo dõi diễn biến tài nguyên rừng bước đầu đáp ứng các yêu cầu về thông tin cho công tác quản lý tài nguyên rừng cũng như cho các yêu cầu liên quan khác.

Kết quả thực hiện tổng kiểm kê rừng toàn quốc năm 1999 theo Chỉ thị 286/CT-TTg Ngày 02/5/1997, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 286/CT-TTg, trong đó giao cho Bộ Nông nghiêp̣ và Phát triể n nông thôn chủ trì phối hợp với các Bộ, Ngành liên quan tiến hành kiểm kê các loại rừng trên cả nước. Đến 31/12/1999, về cơ bản toàn bộ diện tích rừng và đất trống đồi núi trọc trên phạm vi toàn quốc đã được kiểm kê xong với những mức đô ̣ kết quả khác nhau. Trên cơ sở các tài liệu kiểm kê giúp cho các cấp chính quyền từ xã, huyện, tỉnh và các chủ rừng có trách nhiệm quản lý, bảo vệ và phát triển ` LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 rừng; Nhà nước tiến hành hoạch định các chính sách xây dựng và phát triển lâm nghiệp và các đơn vị, địa phương tiến hành xác định cắm mốc ranh giới quản lý, bảo vệ rừng của đơn vị và địa phương mình, nhất là xác định mốc ranh giới các khu rừng phòng hộ và rừng đặc dụng.