MỞ ĐẦU Hiện nay, kinh tế nƣớc ta đang càng ngày càng phát triển, xã hội ngày càng văn minh hiện đại, đời sống của ngƣời dân đƣợc nâng cao, chất lƣợng cuộc sống đƣợc cải thiện. Vì vậy nhu cầu cũng nhƣ hoạt động chăm sóc sức khỏe ngày càng đƣợc quan tâm và đặt lên hàng đầu. Nhiều chính sách y tế và các dịch vụ chăc sóc sức khỏe ra đời, các bệnh viện với quy mô lớn đƣợc xây dựng và đƣợc trang bị đầy đủ máy móc kĩ thuật hiện đại nhằm phục vụ cho nhu cầu khám chữa bệnh của ngƣời dân. Tuy nhiên khi mà số lƣợng bệnh nhân càng lớn cùng với xu thế sử dụng các sản phẩm chỉ dùng một lần trong y tế và dịch vụ kỹ thuật thực hiện ngày càng nhiều thì lƣợng chất thải y tế phát sinh tại các bệnh viện ngày càng tăng.
Nguồn chất thải này nếu không đƣợc quản lý đúng quy định sẽ gây ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng ảnh hƣởng đến sức khỏe của cán bộ nhân viên, bệnh nhân và cuộc sống cộng đồng ngƣời dân xung quanh. Là bệnh viện đa khoa hạng I của tỉnh Vĩnh Phúc, với 1050 giƣờng bệnh, số bệnh nhân khám bệnh trung bình 600 - 700 ca mỗi ngày, bệnh viện Đa khoa Phúc Yên là trung tâm khám và điều trị của ngƣời dân trong khu vực Phúc Yên, Bình Xuyên, Mê Linh, Sóc Sơn - Hà Nội và các vùng lân cận. Tuy nhiên do số bệnh nhân đông nên lƣợng chất thải y tế phát sinh hàng ngày tại bệnh viện rất lớn. Ngoài ra bệnh viện lại nằm ở trung tâm của thị xã Phúc Yên, là nơi tập trung đông dân cƣ vì vậy cần phải có các giải pháp hợp lý trong công tác quản lý và xử lý chất thải y tế để tránh gây ô nhiễm môi trƣờng và lây lan bệnh truyền nhiễm.
Xuất phát từ những vấn đề trên đề tài: “Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại bệnh viện Đa khoa Phúc Yên, Vĩnh Phúc" đƣợc tác giả chọn làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp. Với mục tiêu nghiên cứu, đánh giá hiệu quả quản lý và thực trạng xử lý chất thải y tế tại bệnh viện. Từ đó đƣa ra biện pháp quản lý phù hợp, giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm, hạn chế ảnh hƣởng của chất thải y tế tới sức khỏe con ngƣời và môi trƣờng xung quanh. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1.
Tổng quan về chất thải y tế 1. Khái niệm và phân loại chất thải y tế a. Mội số khái niệm cơ bản về chất thải y tế - Theo định nghĩa của Ngân hàng Thế giới (WB), chất thải y tế đƣợc xác định là chất thải phát sinh trong các cơ sở y tế, từ các hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm, phòng bệnh, nghiên cứu, đào tạo về y sinh học. Chất thải y tế có thể ở dạng rắn, lỏng và khí.
Chất thải y tế thƣờng bao gồm cả các loại chất thải có đặc tính và tác động đối với môi trƣờng sức khoẻ giống nhƣ các chất thải thông thƣờng khác. - Theo Thông tƣ số 58/2015/TTLT-BYT-BTNMT ngày 31/12/2015 của Bộ Y tế và Bộ Tài nguyên & môi trƣờng quy định về quản lý chất thải y tế thì chất thải y tế là chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động của các cơ sở y tế, bao gồm chất thải y tế nguy hại, chat thải y tế thông thƣờng và nƣớc thải y tế. + Chất thải y tế thông thƣờng là những chất thải khi có thành phần và tính chất nhƣ chất thải sinh hoạt. CTYT thông thƣờng không chứa các chất độc hại, các tác nhân gây bệnh đối với con ngƣời và môi trƣờng.
CTYT thông thƣờng bao gồm các vật liệu, bao gói: giấy, thùng cactong, chai nhựa, chai thủy tinh không gây ô nhiễm…có nguồn gốo hát sinh từ khu hành chính, từ ác hoạt động dọn dẹp thông thƣờng, từ các dịch vụ sửa chữa, thay thế các thiết bị văn phòng…., từ sinh hoạt của cán bộ y tế, ngƣời bệnh và ngoại cảnh nhƣ: vỏ đựng hộp thức ăn, thức ăn thừa, vỏ củ, quả, lá cây…Một phần CTYT thông thƣờng có thể tái sử dụng hoặc tái chế và đem lại nguồn thu nhập cho bệnh viện. + Chất thải y tế nguy hại là các chất thải có chứa nhiều yếu tố lây nhiễm bệnh, các chất , hợp chất gây hại trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khỏe con ngƣời và môi trƣờng. CTYT nguy hại có các đặc điểm sau: gây độc, gây dị ứng, dễ cháy, phản ứng, chứa các tác nhân gây bệnh, ăn mòn: pH ≤ 2 hoặc ≥12,5, có chứa chất độc hại, kim loại nặng nhƣ chì, niken, thủy ngân… 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại về chất thải rắn y tế (Đƣợc thực hiện theo TT số 58/2015/ TTLT-BYT-BT) CHẤT THẢI Y TẾ KHÔNG LÂY THÔNG LÂY NHIỄM NHIÊM NH THƢỜNG Hóa chất thải bỏ CTR Sinh hoạt Sắc nhọn (NH) Dƣợc phẩm thải bỏ SP thải lỏng Không SN (NH/độc TB) không nguy hại TB y tế thải bỏ CTR không Nguy cơ (chứa Hg, KLN) thuộc DM cao CTNH hoặc Chất hàn răng thuộc DM Amagal nhƣng dƣới Giải phẫu CTNH khác ngƣỡng (TT36) Hình 1.
Sơ đồ phân loại chất thải rắn tại bệnh viện Trong đó: tt n m T - Chất thải sắc nhọn bao gồm: các loại kim tiêm, kim luồn, kim bƣớm, kim chọc dò, kim châm cứu thải bỏ; ống pipet, ống mao dẫn, ống xét nghiệm thủy tinh bị vỡ; lƣỡi dao mổ, lƣỡi dao cạo dùng cho ngƣời bệnh; những vật sắc nhọn khác có dính máu, dịch sinh học ngƣời bệnh. - Chất thải rắn lây nhiễm không sắc nhọn bao gồm: các chất thải thấm máu, dịch cơ thể, các chất thải phát sinh từ phòng bệnh cách ly; dây truyền dính máu, 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com truyền plasma (bao gồm cả túi múi); găng tay y tế; catherer, kim luồn mạch máu không sắc nhọn; ống hút đờm, ống thông tiểu, ống thông dạ dày và các ống dẫn lƣu khác; bột bó trong gẫy xƣơng hở và tất cả vật liệu, vật dụng thải bỏ khác có dính máu. - Chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao là chất thải phát sinh trong các phòng xét nghiệm an toàn sinh hoạt cấp III trở lên nhƣ: bệnh phẩm và dụng cụ đựng dính bệnh phẩm. - Chất thải giải phẫu bao gồm: các mô, cơ quan, bộ phận cơ thể con ngƣời đƣợc thải ra sau phẫu thuật (nhau thai, thai nhi, chi cắt bỏ, khối u cắt bỏ.); xác động vật thí nghiệm.
tt n u n n m - Các loại thuốc kém phẩm chất không còn khả năng sử dụng, thuốc quá hạn sử dụng. - Các loại hóa chất, chất khử khuẩn thải chứa các thành phần hóa học nguy hại. - Chất hàn răng malgam thải bỏ; - Các thuốc gây độc tế bào thải bỏ. - Vỏ chai, lọ đựng các loại: thuốc gây độc tế bào (cytotoxic và cytostatic); các dụng cụ dính thuốc gây độc tế bào; các loại hóa chất độc hại vƣợt ngƣỡng quy định tại QCVN07:2009/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ngƣỡng chất thải nguy hại.
- Nhiệt kế thủy ngân hỏng, huyết áp kế thủy ngân hỏng. - Bóng đèn hu nh quang hỏng; pin thải, ắc quy thải, vật dụng, thiết kế điện tử thải bỏ và các vật liệu có chì thải bỏ. - Bùn thải từ quá trình xử lý nƣớc thải có chứa các chất vƣợt ngƣỡng quy định tại QCVN 50:2013/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ngƣỡng nguy hại đối với bùn thải từ quá trình xử lý nƣớc. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tt p n Các thuốc hoặc hóa chất có chất phóng xạ thải bỏ theo Danh mục thuốc phóng xạ và hợp chất đánh dấu dùng trong chẩn đoán và điều trị tại Quyết định số 33/2006/QĐ-BYT ngày 24/10/2006 của Bộ trƣởng Bộ Y tế.
tt r n t t n t n Chất thải rắn y tế thông thƣờng là chất thải không chứa các yếu tố lây nhiễm, hóa học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, bao gồm: tt n c năn t c - Chất thải sinh hoạt phát sinh từ các khoa, phòng, các buồng bệnh không cách ly không có khả năng tái chế. - Chất thải ngoại cảnh: rác thải từ khu vực ngoại cảnh. - Bột bó trong gẫy xƣơng kín không bị lây nhiễm, các mảnh kính vỡ, chai, lọ thủy thinh vỡ (loại chai lọ không dùng để chứa các hóa chất độc hại, thuốc có thành phần độc hại) không phát sinh từ các buồng bệnh cách ly hoặc các loại đinh và các vật sắc nhọn sử dụng trong xây dựng, sửa chữa của cơ sở y tế. - Bùn thải từ hệ thống xử lý nƣớc thải y tế có nồng độ các yếu tố nguy hại dƣới ngƣỡng theo quy định của QCVN 50:2003/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ngƣỡng nguy hại đối với bùn thải từ quá trình xử lý nƣớc.
- Chất thải y tế lây nhiễm sau khi xử lý bằng công nghệ khử khuẩn an toàn không có khả năng tái chế. tt c năn t c - Từ hoạt động văn phòng, sinh hoạt trong cơ sở y tế: + Giấy, báo, tài liệu, vật liệu đóng gói, thùng cáttông, túi nilon, túi đựng phim. + Các chai, lọ, lon nƣớc uống giải khát bằng nhựa hoặc kim loại. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Từ hoạt động chuyên môn y tế.
+ Các dây dịch truyền không dính máu, dính dịch cơ thể ngƣời; chai nhựa, đồ nhựa, các túi nilon, giấy bóng, giấy bọc, can nhựa không chứa chất lây nhiễm, không có chất hoáhọc gây độc hoặc nhiễm chất phóng xạ. + Chất thải lây nhiễm sau khi đƣợc xử lý bằng công nghệ khử khuân an toàn và có khả năng tái chế. Phân loại nƣớc thải y tế Nƣớc thải bệnh viện gồm nƣớc thải sinh hoạt; nƣớc thải phát sinh từ các khu vực chuẩn, điều trị; nƣớc thải từ khu bào chế dƣợc; nƣớc thải khoa lây; nƣớc thải từ khu vực giải phẫu tử thi; nƣớc thải nhà giặt; nƣớc thải lau nhà và nƣớc mƣa. Trong đó: - Nƣớc thải sinh hoạt là loại nƣớc thải có thành phần, tính chất giống nhƣ nƣớc thải đô thị.
- Nƣớc thải từ các khu vực xét nghiệm, chuẩn và điều trị, nƣớc thải từ khoa ngoại, nƣớc thải từ khu xét nghiệm và chụp X-quang, nƣớc thải từ khu khám và điều trị , nƣớc thải từ khu bào chế dƣợc, nƣớc thải từ khu giải phẫu tử thi, Đây là nhóm nƣớc thải có lƣu lƣợng không lớn, thành phần chủ yếu gồm các hợp chất hữu cơ, các chất lơ lửng, các hóa chất mang tính dƣợc liệu và có các vi trùng gây bệnh đặc trƣng. - Nƣớc thải bị nhiễm phóng xạ phát sinh từ khoa chụp X-quang.