Skkn giải pháp tổ chức chỉ đạo nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu khkt của học sinh ở trường thpt

Tài liệu nghiên cứu Skkn giải pháp tổ chức chỉ đạo cải thiện kết quả hoạt động nghiên cứu khkt của học sinh ở trường, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Trường học: Trường THPT Diễn Châu
• Chuyên ngành: Nghiên cứu khoa học kỹ thuật
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Nghiên Cứu Khoa Học Kỹ Thuật Cho Học Sinh THPT
• Loại tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm
• Năm xuất bản: 2019-2020
• Địa điểm: Diễn Châu

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN I: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.1. Phương pháp nghiên cứu và giới hạn phạm vi đề tài
• 1.2. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Phạm vi áp dụng đề tài
• 1.4. Tính mới của đề tài
• 2. PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC
• 2.1.1. Các khái niệm về khoa học, kỹ thuật và nghiên cứu khoa học
• 2.1.2. Vai trò của nghiên cứu khoa học kỹ thuật của học sinh ở trường THPT
• 2.1.3. Cơ sở thực tiễn
• 2.1.4. Thực trạng của hoạt động NCKHKT của học sinh và tổ chức thi KHKT trong các trường THPT hiện nay
• 2.1.4.1. Số liệu khảo sát về hoạt động NCKHKT của học sinh tại nhóm trường khảo sát
• 2.1.4.2. Nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động NCKHKT của các trường trong nhóm khảo sát
• 2.2. Chương 2: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG CÔNG TÁC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHKT CỦA HỌC SINH TRONG CÁC TRƯỜNG THPT
• 2.2.1. Chủ trương (hay quan điểm chỉ đạo) trong công tác tổ chức cho học sinh NCKHKT
• 2.2.2. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức và cơ sở pháp lý để quản lý, chỉ đạo hoạt động NCKHKT
• 2.2.3. Xây dựng Quy chế hoạt động NCKHKT
• 2.2.4. Xây dựng Kế hoạch tổ chức hoạt động NCKH
• 2.2.5. Tổ chức triển khai Kế hoạch hoạt động NCKHKT
• 2.2.6. Tổ chức thi KHKT cấp trường
• 2.2.7. Công tác Xã hội hóa trong tổ chức hoạt động NCKHKT của HS
• 2.2.8. Sơ đồ mô tả Quy trình tổ chức hoạt động NCKHKT của HS trong năm học
• 2.3. Chương 3: THỰC NGHIỆM KHOA HỌC
• 2.3.1. Các văn bản đã soạn thảo để áp dụng Giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động NCKHKT
• 2.3.2. Kết quả thực nghiệm tại một số trường THPT trong nhóm khảo sát
• 3. PHẦN III: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 3.1. Đề xuất, kiến nghị
• 3.2. Kết luận khoa học
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN

Tóm tắt

I. Nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT Khái niệm và thực trạng

Phần này làm rõ nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT, định nghĩa nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, và vai trò của chúng trong giáo dục. Dữ liệu khảo sát từ nhóm trường khảo sát (Salient Entity: nhóm trường khảo sát; Close Entity: trường THPT Diễn Châu, trường THPT Hoàng Mai) cho thấy sự chênh lệch đáng kể về hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật giữa các trường. Một số trường đạt nhiều giải thưởng (Salient LSI Keyword: giải thưởng nghiên cứu khoa học), trong khi nhiều trường khác gặp khó khăn. Thực trạng cho thấy sự thiếu đồng đều trong việc triển khai phương pháp nghiên cứu khoa học THPT và hạn chế về kỹ năng nghiên cứu khoa học THPT. Semantic Entity: Giáo dục THPT; Salient Keyword: hiệu quả nghiên cứu khoa học. Cần đánh giá nguyên nhân của tình trạng này để tìm ra giải pháp phù hợp. Dữ liệu cụ thể về số lượng dự án, số lượng giải thưởng ở các cấp (trường, tỉnh, quốc gia) sẽ được trình bày chi tiết trong phần phụ lục. Điều này minh họa rõ ràng sự khác biệt trong khả năng tiếp cận và triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT.

1.1. Định nghĩa và vai trò

Định nghĩa nghiên cứu khoa học cần được làm rõ. Nghiên cứu khoa học là hoạt động khám phá, tìm hiểu bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng. Nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực học sinh, thúc đẩy đổi mới giáo dục, và chuẩn bị cho việc áp dụng chương trình giáo dục phổ thông mới. Nghiên cứu khoa học kỹ thuật thúc đẩy tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề thực tiễn. Việc vận dụng kiến thức vào thực tế là mục tiêu quan trọng. Chương trình giáo dục phổ thông mới nhấn mạnh giáo dục STEM. Nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT là yếu tố quan trọng trong việc đạt được mục tiêu này. Khái niệm về khoa học và kỹ thuật được phân biệt rõ ràng. Khoa học là hệ thống kiến thức, lý thuyết. Kỹ thuật liên quan đến ứng dụng thực tiễn của khoa học. Sự kết hợp khoa học và kỹ thuật tạo nên sự phát triển toàn diện. Cần có sự hỗ trợ từ nhà trường và cộng đồng để thúc đẩy nghiên cứu khoa học kỹ thuật hiệu quả.

1.2. Thực trạng hoạt động NCKHKT

Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT được phân tích dựa trên số liệu khảo sát. Số liệu khảo sát cho thấy sự khác biệt lớn giữa các trường trong việc tổ chức và triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT. Một số trường có nhiều dự án nghiên cứu khoa học, đạt nhiều giải thưởng. Tuy nhiên, nhiều trường khác chưa có sự đầu tư đúng mức. Sự thiếu kinh nghiệm và đề tài nghiên cứu khoa học THPT phù hợp cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Phương pháp nghiên cứu khoa học THPT chưa được áp dụng hiệu quả. Thiếu sự hỗ trợ về tài liệu, thiết bị, và hướng dẫn. Khó khăn về nguồn lực và thời gian cũng ảnh hưởng đến hiệu quả. Cần có sự đánh giá tổng quát về các yếu tố trên để tìm giải pháp. Semantic LSI keyword: phương pháp nghiên cứu khoa học THPT, kỹ năng nghiên cứu khoa học THPT, dự án nghiên cứu khoa học, đề tài nghiên cứu khoa học THPT.

II. Giải pháp nâng cao hiệu quả nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT

Phần này tập trung vào giải pháp nghiên cứu khoa học hiệu quả. Các giải pháp được đề xuất bao gồm hoàn thiện cơ sở pháp lý, xây dựng kế hoạch bài bản, tổ chức tập huấn, phát triển nhóm nghiên cứu, và xã hội hóa hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT. Lập kế hoạch nghiên cứu khoa học THPT là bước quan trọng. Thu thập dữ liệu nghiên cứu khoa học THPT và phân tích dữ liệu nghiên cứu khoa học THPT cần được hướng dẫn cụ thể. Viết báo cáo nghiên cứu khoa học THPT cũng cần được đào tạo bài bản. Công cụ nghiên cứu khoa học THPT và tài liệu nghiên cứu khoa học THPT cần được cung cấp đầy đủ. Semantic LSI keyword: lập kế hoạch nghiên cứu khoa học THPT, thu thập dữ liệu nghiên cứu khoa học THPT, phân tích dữ liệu nghiên cứu khoa học THPT, viết báo cáo nghiên cứu khoa học THPT, công cụ nghiên cứu khoa học THPT, tài liệu nghiên cứu khoa học THPT. Salient LSI Keyword: giải pháp nghiên cứu khoa học hiệu quả. Những giải pháp này được thiết kế để giải quyết các vấn đề nghiên cứu khoa học THPT hiện nay.

2.1. Hoàn thiện cơ sở pháp lý và tổ chức

Cần hoàn thiện cơ sở pháp lý để quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT. Thành lập hội đồng KHKT cấp trường để hướng dẫn và đánh giá. Xây dựng quy chế hoạt động NCKHKT rõ ràng, bao gồm các yêu cầu, quy trình, và tiêu chí đánh giá. Kế hoạch nghiên cứu khoa học THPT cần được xây dựng bài bản, gắn với kế hoạch chung của nhà trường. Cần có sự phân công nhiệm vụ rõ ràng, lựa chọn nhân sự phù hợp. Tổ chức tập huấn về công tác NCKHKT cho giáo viên và học sinh. Phát triển các nhóm NCKHKT hoặc CLB sáng tạo KHKT để tạo môi trường học tập và nghiên cứu hiệu quả. Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo để khơi dậy niềm đam mê khoa học kỹ thuật. Semantic Entity: Hệ thống giáo dục; Salient Entity: Quy chế hoạt động NCKHKT; Close Entity: Hội đồng KHKT cấp trường. Việc này đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động.

2.2. Triển khai và đánh giá

Triển khai kế hoạch cần được thực hiện chặt chẽ. Đề xuất hướng dẫn nghiên cứu khoa học THPT chi tiết từng bước. Đánh giá nghiên cứu khoa học THPT cần dựa trên tiêu chí cụ thể và minh bạch. Cần có sự kiểm tra, đôn đốc thường xuyên. Tổ chức thi KHKT cấp trường để chọn ra những dự án xuất sắc. Hoàn thiện dự án để tham gia cuộc thi KHKT cấp tỉnh và cuộc thi KHKT cấp quốc gia. Tổng kết, đánh giá hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT hàng năm để rút kinh nghiệm. Phát động phong trào nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT cho các năm tiếp theo. Xã hội hóa hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật THPT bằng cách thu hút sự tham gia của các tổ chức, doanh nghiệp. Sử dụng phần mềm hỗ trợ nghiên cứu khoa học THPT để nâng cao hiệu quả. Áp dụng ứng dụng công nghệ trong nghiên cứu khoa học THPT để hiện đại hóa quá trình nghiên cứu. Semantic LSI keyword: đánh giá nghiên cứu khoa học THPT, xã hội hóa nghiên cứu khoa học THPT.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ KHOA HỌC 1. Các khái niệm về khoa học, kỹ thuật và nghiên cứu khoa học - Khái niệm khoa học: Hiện nay, người ta đề cập đến khái niệm khoa học ở ba khía cạnh sau: + Khoa học là hệ thống những hiểu biết hoặc tri thức của con người về tự nhiên - xã hội - tư duy, nó tồn tại dưới dạng các lý thuyết, định lý, quy luật, nguyên tắc, phạm trù, tiền đề. + Khoa học là một hình thái ý thức - xã hội thể hiện tồn tại xã hội trong nội dung, mục đích và các chuẩn mực giá trị, các nguyên lý thế giới quan trong triết học và bức tranh chung về thế giới.

+ Khoa học là một dạng hoạt động lao động của con người, nó ra đời trong quá trình chinh phục giới tự nhiên và khoa học giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của con người. Đó là một hình thức hoạt động đặc thù, là hoạt động nhận thức. Nó ra đời chỉ ở một giai đoạn phát triển nhất định của lịch sử. Từ ba khía cạnh trên, chúng ta có thể định nghĩa, khoa học là hệ thống các kiến thức về các quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy dựa trên những phương pháp được xác định để thu nhận kiến thức.

- Khái niệm kỹ thuật: Kỹ thuật thông thường được hiểu là toàn bộ các thiết bị, phương tiện, máy móc và công cụ vật chất nằm trong tư liệu sản xuất để quản lý, khai thác, bảo quản và chế tạo các sản phẩm dùng cho sản xuất và thỏa mãn các nhu cầu của đời sống xã hội. - Khái niệm nghiên cứu khoa học: Theo Luật Khoa học và Công nghệ (Quốc hội, 2013), Nghiên cứu khoa học là hoạt động khám phá, phát hiện, tìm hiểu bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu cơ bản là hoạt động nghiên cứu nhằm khám phá bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy. Nghiên cứu ứng dụng là hoạt động nghiên cứu vận dụng kết quả nghiên cứu khoa học nhằm tạo ra công nghệ mới, đổi mới công nghệ phục vụ lợi ích của con người và xã hội.

7 skkn Nghiên cứu khoa học có mục tiêu chủ yếu là tìm kiếm câu trả lời cho các câu hỏi đặt ra, nói cách khác là tìm kiếm kiến thức và sự hiểu biết. Tuy nhiên, nếu ta có thể chia xẻ, phổ biến thông tin, kiến thức mà ta có được thông qua nghiên cứu sẽ có hiệu quả cao hơn rất nhiều. Nói cách khác, bản chất của nghiên cứu khoa học là một quá trình vận dụng các ý tưởng, nguyên lý và phương pháp khoa học để tìm ra các kiến thức mới nhằm mô tả, giải thích hay dự báo các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan. Nghiên cứu có nghĩa là trả lời những câu hỏi mang tính học thuật hoặc thực tiễn; làm hoàn thiện và phong phú thêm các tri thức khoa học; đưa ra các câu trả lời để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn.

Với cách nhìn như vậy, nghiên cứu khoa học còn có vai trò làm thay đổi cách nhìn nhận vấn đề của người đọc, thuyết phục người đọc tin vào bản chất khoa học và kết quả thực nghiệm nhằm đưa người đọc đến quyết định và hành động phù hợp để cải thiện tình hình của các vấn đề đặt ra theo chiều hướng tốt hơn. Vai trò của nghiên cứu khoa học kỹ thuật của học sinh ở trường THPT - Đối với sự phát triển năng lực người học: Thực tế cho thấy, cuộc thi KHKT (được Bộ GD&ĐT phát động từ năm 2012) đã khuyến khích học sinh trung học nghiên cứu, sáng tạo khoa học, công nghệ, kỹ thuật và vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn cuộc sống. Với những dự án, đề tài nghiên cứu, sáng tạo KHKT mà HS thể hiện ở các cuộc thi, hội thi sáng tạo KHKT ở các nhà trường phổ thông thời gian qua đã minh chứng đây là sân chơi trí tuệ, bổ ích cho các em HS hiện nay. - Đối với việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới: Nghiên cứu khoa học là hoạt động cần thiết để hướng tới triển khai, chuẩn bị các điều kiện thuận lợi triển khai chương trình GD phổ thông mới; đã có kết quả tốt đẹp trong triển khai nghiên cứu khoa học đặc biệt là quá trình triển khai đổi mới việc dạy học tại các địa phương góp phần thúc đẩy đổi mới hình thức tổ chức và phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học tập; nâng cao chất lượng dạy học trong các cơ sở giáo dục trung học; tăng cường giáo dục về khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học (STEM) trong giáo dục phổ thông.

Như vậy, hoạt động NC KHKT gắn với các cuộc thi KHKT là tiền đề quan trọng góp phần tích cực đổi mới giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh theo đúng tinh thần Nghị Quyết 29/NQ-TW. Cơ sở thực tiễn Các cuộc thi KHKT các cấp chính thức có từ năm học 2012-2013 sau khi Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành Quy chế thi khoa học, KHKT cấp quốc gia học sinh trung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông (THPT) kèm theo Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT ngày 02/11/2012. Cùng với sự chỉ đạo sát sao của Sở GD&ĐT, các cuộc thi ở các cấp được tổ chức ở các trường học như là một hoạt động thường niên. Trong đó, nhiều trường đã tổ chức chỉ đạo và triển khai hoạt 8 skkn động nghiên cứu khoa học và thi KHKT đạt hiệu quả cao.

Tuy nhiên, xét các trường trong khối THPT trên địa bàn toàn tỉnh Nghệ An thì còn rất nhiều trường vẫn đang lúng túng trong công tác tổ chức chỉ đạo để đạt hiệu quả thực sự, trong đó có các trường THPT công lập trên địa bàn huyện Diễn Châu, huyện Quỳnh Lưu và thị xã Hoàng Mai. Thực trạng của hoạt động NCKHKT của học sinh và tổ chức thi KHKT trong các trường THPT hiện nay 2. Số liệu khảo sát về hoạt động NCKHKT của học sinh tại nhóm trường khảo sát Tiến hành tìm hiểu hoạt động NCKHKT tại các trường trong nhóm khảo sát ta được các bảng số liệu của từng trườn. (Xem phụ lục) Từ đó ta làm các phép tổng hợp số liệu và vẽ biểu đồ mô tả tương ứng.

- Để so sánh hiệu quả hoạt động của các trường trong cụm khảo sát với nhau, chúng ta thống kê Thống kê Tổng số dự án thực hiện trong 7 năm học (từ 2013-2014 đến 2019-2020) của các trường trong nhóm khảo sát và mô tả bằng các biểu đồ như sau: - Bảng 1. Tổng số dự án thực hiện trong 7 năm học (từ 2013-2014 đến 2019- 2020) của các trường trong nhóm khảo sát. Dự án Dự án thi cấp tỉnh Dự án TT Tên trường cấp Dự Giải Giải Giải Giải cấp Ghi chú THPT trường thi Nhất Nhì Ba Tư QG (ĐB) (KK) 1 Diễn Châu 2 38 1 0 0 0 0 0 2 Diễn Châu 3 20 13 0 0 4 2 0 3 Diễn Châu 4 124 7 0 2 1 1 0 4 Diễn Châu 5 151 5 0 0 0 0 0 5 Quỳnh Lưu 2 51 6 0 0 1 0 0 6 Quỳnh Lưu 3 6 2 0 1 0 0 0 7 Quỳnh Lưu 4 294 8 1 0 3 5 0 Nhất (đặc biệt) 8 Nguyễn Đức 9 3 0 0 2 0 0 Mậu 9 Hoàng Mai 131 11 1 3 4 0 1 Giải Tư QG 10 Hoàng Mai 2 29 2 0 0 1 0 0 Tổng 853 58 2 6 16 8 1 - Biểu đồ 1. Mô tả Tổng số dự án thực hiện trong 7 năm học (từ 2013-2014 đến 2019-2020) của các trường trong nhóm khảo sát 9 skkn Tổng số dự án thực hiện trong 7 năm học của các trường 294 trong nhóm khảo sát Dự án cấp trường Thi tỉnh Cấp QG 151 124 131 51 38 29 20 13 11 1 1 0 0 7 0 5 0 6 0 6 2 0 8 0 9 3 0 2 0 D.

Mô tả Tỉ lệ số lượng dự án của các trường trong nhóm khảo sát Tỉ lệ số dự án cấp trường Tỉ lệ số dự án thi cấp tỉnh H. Mô tả Tổng số dự án đạt giải trong 7 năm học (từ 2013-2014 đến 2019-2020) của các trường trong nhóm khảo sát Tổng số dự án đạt giải (cấp QG, cấp tỉnh) trong 7 năm học của các trường trong nhóm khảo sát Cấp QG Giải Nhất (ĐB) Giải Nhì Giải Ba Giải Tư (KK) 5 4 4 3 3 2 2 2 11 1 1 1 11 1 0000 00 0 0000 00 0 0 00 0 00 0 0 000 0 D. Mô tả Tỉ lệ số dự án đạt giải cấp tỉnh của các trường trong nhóm khảo sát 10 skkn Giải Nhất (Đặc biệt) Giải Nhì D.Lưu 3 17% Giải Ba Giải Tư (Khuyến khích) H.Lưu 4 6% 19% - Để đánh giá sự phát triển của phong trào hoạt động NCKHKT chúng ta thống kê Tổng số dự án của các trường trong nhóm khảo sát theo các năm học và mô tả trực quan bằng các biểu đồ sau đây: - Bảng 2. Tổng số dự án của nhóm trường khảo sát trong 7 năm học (từ 2013-2014 đến 2019-2020) Dự án Dự án thi cấp tỉnh T Năm học thi cấp Dự Giải Giải Giải Giải Ghi chú T trường thi Nhất Nhì Ba Tư (ĐB) (KK) 1 2013-2014 2 2 0 0 1 0 2 2014-2015 53 2 0 0 1 0 3 2015-2016 52 3 0 0 1 1 4 2016-2017 77 3 0 0 0 2 5 2017-2018 154 13 0 1 4 4 6 2018-2019 217 10 1 3 1 1 7 2019-2020 259 9 0 0 4 0 Tổng 853 42 1 3 12 8 - Biểu đồ 2.

Mô tả Tổng số dự án của nhóm trường khảo sát trong các năm học 11 skkn Tổng số dự án thực hiện của nhóm trường khảo sát trong các năm học 259 217 163 77 53 52 2 2013-2014 2014-2015 2015-2016 2016-2017 2017-2018 2018-2019 2019-2020 - Biểu đồ 2. Mô tả Tỉ lệ số dự án hàng năm của nhóm trường khảo sát Tỉ lệ số dự án cấp trường Số dự án thi cấp tỉnh 2014-2015 2013-2014 2014-2015 2015-2016 5% 5% 7% 2015-2016 6% 7% 2016-2017 2019-2020 2019-2020 9% 21% 2016-2017 32% 7% 2017-2018 2018-2019 19% 2017-2018 2018-2019 24% 31% 27% - Biểu đồ 2.