CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận về hoạt động cho vay hộ sản xuất nông nghiệp tại NHTM 1. Khái quát về hoạt động cho vay của NHTM 1. Khái niệm về hoạt động cho vay của NHTM Cho vay là hình thức cấp tín dụng có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau.
Để đảm bảo hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại được duy trì và phát triển ổn định, đòi hỏi hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại phải an toàn và hiệu quả. Muốn vậy, tất cả các khâu cho vay phải được thực hiện thông suốt theo những nguyên tắc nhất định để đảm bảo cho các ngân hàng thương mại thu hồi được cả gốc và lãi vào cuối thời gian cho vay. Theo điều 3 Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước thì “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền vào một mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Ngân hàng nào hoạt động cũng có hình thức cho vay.
Ngân hàng có phương thức tín dụng cam kết giao tiền cho khách hàng để khách hàng sử dụng tiền vào mục đích nhất định và trong thời hạn cụ thể đã thoả thuận trong hợp đồng cho vay. Theo giáo trình Nghiệp vụ ngân hàng thương mại (2011), "xét trên góc độ chuyển dịch quỹ cho vay từ chủ thể thặng dư tiết kiệm sang chủ thể thiếu hụt tiết kiệm thì tín dụng được coi 1à phương pháp chuyển dịch quỹ từ người cho vay sang người đi vay. Trong một quan hệ tài chính cụ thể, tín dụng là giao dịch về tài sản trên cơ sở có hoàn trả giữa hai chủ thể. Tín dụng còn có nghĩa là một số tiền cho vay mà các định chế tài chính cung cấp cho khách hàng".
Theo nghĩa rộng "cho vay là một hoạt động tín dụng và là một trong những hoạt động đầu tư. Cho vay là việc người có tiền giao cho người cần tiền một số tiền nhất định với điều kiện phải trả gốc và lãi theo đúng thời hạn đã định" (Tô Kim Ngọc, 2010). Như vậy, có thể hiểu hoạt động cho vay là quan hệ cho vay bằng tiền tệ giữa một bên là ngân hàng thương mại với một bên là các tổ chức, cá nhân trong xã hội, trong đó ngân hàng đóng vai trò vừa là người đi vay vừa là người cho vay. Chức năng của hoạt động cho vay - Làm tăng hiệu quả kinh tế Các doanh nghiệp và cá nhân thực hiện các hoạt động sản xuất và thương mại trên cơ sở vốn chủ sở hữu và nợ.
Một trong những nguồn vốn vay có hiệu quả nhất là từ các ngân hàng thương mại khi họ đáp ứng được nhu cầu vốn về số lượng và thời hạn cho vay. Ngoài ra, để vay được vốn tại ngân hàng, doanh nghiệp hoặc cá nhân phải nâng cao uy tín của mình với ngân hàng và đảm bảo các nguyên tắc cho vay. Để làm được điều này, các công ty hoặc cá nhân trong các dự án của mình nên lựa chọn dự án mang lại lợi ích lớn nhất. Để các dự án có thể thực hiện được, công ty cần phải biết thị trường để có thể sử dụng thông tin để định lượng hiệu quả các hoạt động thương mại của mình.
Điều này làm tăng lợi nhuận của dự án hoặc kế hoạch. Mặt khác, giám sát các khoản cho vay là một phần trong quy chế cho vay của ngân hàng. Với sự giám sát này của ngân hàng, đòi hỏi các công ty phải sử dụng vốn nợ đúng mục đích, cần có sự nhạy cảm với những thay đổi của thị trường, từ đó giúp nâng cao hiệu quả kinh tế. Áp lực từ cán bộ cho vay giúp công ty lường trước khó khăn, vượt qua những thử thách và kiên trì, điều này cũng giúp nâng cao hiệu quả kinh tế.
- Tạo cơ chế phân phối vốn một cách có hiệu quả Do quá trình luân chuyển của vốn luôn có sự chênh lệch về thời gian và khối lượng trong quá trình sản xuất và kinh doanh của bất kỳ công ty hay cá nhân nào giữa lượng tiền cần thiết để dự trữ vật tư hàng hóa cho quá trình sản xuất, do đó dòng tiền của công ty đôi khi thừa, đôi khi thiếu vốn. Vốn của doanh nghiệp hoặc cá nhân tạm thời nhàn rỗi cùng với tiền tiết kiệm của dân cư, tiền ngân sách nhà nước. được các ngân hàng thương mại huy động và sử dụng để đầu tư vào các công ty tạm thời thiếu vốn, cho nhu cầu tiêu dùng tạm thời vượt quá thu nhập của người dân, và cho nhu cầu chi tiêu của chính phủ khi không có nguồn thu nhập. Thông qua cơ chế chọn lọc, sự giám sát của ngân hàng thương mại chỉ được thực hiện đối với các dự án có khả năng thực hiện cao và mức độ tín nhiệm cao.
- Góp phần thúc đẩy quá trình mở rộng mối quan hệ giao lưu kinh tế quốc tế Trước xu thế quốc tế hóa, giữa các quốc gia luôn diễn ra sự giao lưu kinh tế. Luan van 6 Trong nền kinh tế mở, các công ty không chỉ có quan hệ kinh doanh với các lĩnh vực khác của nền kinh tế mà còn có các mối quan hệ khác như quan hệ xuất nhập khẩu với các công ty nước ngoài. Các ngân hàng thương mại có thể thúc đẩy mối quan hệ này thông qua bảo lãnh và cho vay quốc tế. Vì vậy, hoạt động cho vay của ngân hàng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của một quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế.
Đánh giá hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại. Bất kể giao dịch có tốt hay không, chúng ta phải xem xét chất lượng của khoản vay. Phân loại cho vay Theo giáo trình “Ngân hàng thương mại” của tác giả Phan Thị Thu Hà (2013) trường đại học kinh tế quốc dân thì tín dụng cá nhân được chia thành các nhóm sau: - Căn cứ vào mục đích sử dụng tiền vay Căn cứ vào tiêu thức này, các khoản cho vay được chia thành hai loại: cho vay sản xuất kinh doanh và cho vay tiêu dùng. + Cho vay sản xuất kinh doanh là loại hình chovay được thực hiện trong lĩnh vực thương mại, công nghiệp và dịch vụ.
Nguồn trả nợ của hoạt động này là kết quả của hoạt động thương mại của doanh nghiệp, tổ chức. + Cho vay tiêu dùng là loại tín dụng cấp cho người dân nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của họ như mua nhà, ô tô, mua sắm đồ gia dụng. Nguồn trả nợ là thu nhập từ tiền lương và các nguồn khác từ khách hàng. Trong cách phân loại này, ngân hàng có một quy trình nghiệp vụ cụ thể để đảm bảo rằng ngân hàngcó đủ nguồn vốn để cho vay và thu nợ theo mức độ rủi ro và lãi suất quy định cho từng khoản nợ.
- Căn cứ vào thời hạn cho vay Việc phân chia các khoản vay theo thời hạn cho vay giúp ngân hàng có thêm sự chắc chắn về mức độ an toàn và lợi nhuận khi cho vay, cũng như khả năng chi trả của khách hàng. Các khoản cho vay được phânchia trên cơ sở này gồm ba loại cho vay: cho vay ngắn hạn, cho vay trung hạn và cho vay dài hạn. + Cho vay ngắn hạn là một loại khoản vay với khoảng thời gian dưới một năm và phục vụ để bổ sung cho sự khan hiếm tạm thời của các yêu cầu củakhách hàng và đáp ứng nhu cầu của mọi người. Loại hình cho vay ngắn hạn sẽ đem lại ít rủi ro đối vơi ngân hàngdo thời gian ngắn sẽ có ít biến động có thể xảy ra, và nếu rủi ro có xảy ra thì Luan van 7 ngân hàng có thể dự tính và thu hồi được vốn.
+ Cho vay trung hạn là khoản cho vay có thời hạn từ 1 năm đến 5 năm, chủ yếu dùng để mua sắm tài sảncố định, cải tiến kỹ thuật, mở rộng sản xuất, xây dựng các công trình nhỏ, thời gian thu hồi vốn nhanh. Loại cho vay này có rủi ro thấp vì ngân hàng có thể lường trước được nhữngbiến động có thể xảy ra. + Cho vay dài hạn là một loại khoản vay với thời gian hơn 5 năm, nó được sử dụng để tài trợvốn cho xây dựng cơ bản, đầu tư xây dựng các công ty mới, cơ sở hạ tầng (đường bộ và bến cảng, sân bay, sân bay.), cải thiện và mở rộng với sản xuất quy mô lớn. Loại cho vay này có mức độ rủiro cao vì thời gian càng dài thì càng có nhiều biến động có thể xảy ra và không lường trước được.
Hoạt động kinh doanh truyền thống của các ngân hàng thương mại là cho vay ngắn hạn, nhưng từ năm 1970, các ngân hàng thương mại đã chuyển sang kinh doanh tổng hợp, và một trong những nội dung đổi mới là tăng tỷ trọng cho vay trung dài hạn trong tổng dư nợ cho vay của ngân hàng. - Căn cứ vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng Theo tiêu thức này, hoạt động cho vay được chia thành hai loại là: cho vay có bảo đảm và cho vay không có tài sản bảo đảm. + Cho vay có bảo đảm là khoản vay dựa trên tài sản thế chấp như thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của bên thứ ba. Ngân hàng giữ tài sản của người vay để quản lý việc thu nợ khi người vay không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ theo hợp đồng vay.
Khoản vay này dành cho những khách hàng không có quanhệ tốt với ngân hàng. Mặc dù có bảo lãnh nhưng hình thức cho vay này vẫn tiềm ẩn mức độ rủi ro cao do tài sản có thể bị mất giá hoặc người bảo lãnhkhông thể đáp ứng các nghĩa vụ của họ. + Cho vay không có bảo đảm là khoản vay không cần thế chấp, cầm cố, bảo lãnh của bên thứ ba. Việc cho vay chỉ dựa vào khả năng thanh toán của chính khách hàng, ngân hàng xếp khách hànglà khách hàng tốt và tình hình tài chính lành mạnh.
- Căn cứ vào loại tiền tệ dùng để cho vay Theo tiêu thức này, hoạt động cho vay được chia làm hai loại là: cho vay bằng đồng nội tệ và cho vay bằng đồng ngoại tệ. + Cho vay bằng đồng nội tệ là loại cho vay mà ngân hàng cấp tiền cho khách hàng bằng VND. Nước ta quy định, cho vay để thanh toán trong nước thì chỉ được vay bằng VND.