CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHẤT LƯỢNG VÀ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO 1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG VÀ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO. Quan niệm về chất lượng. Chất lượng luôn là vấn đề quan trọng, là một phạm trù phức tạp mà con người thường hay gặp trong các lĩnh vực hoạt động của mình.
Việc phấn đấu nâng cao chất lượng được xem là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của bất kỳ một cơ sở hoạt động nào. Vậy chất lượng là gì? Thuật ngữ “chất lượng “ có nhiều quan điểm khác nhau trong cách tiếp cận và đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau: Theo Từ điển tiếng Việt thì chất lường là: “cái làm nên phẩm chất, giá trị của sự vật” hoặc là “cái tạo nên bản chất sự vật, làm cho sự vật này khác với sự vật kia” (Từ điển tiếng Việt thông dụng, NXB Giáo dục, 1998); Chất lượng là “tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ bản của sự vật (sự việc). làm cho sự vật (sự việc) này phân biệt với sự vật (sự việc) khác” (Từ điển tiếng Việt phổ thông, NXB Khoa học xã hội, H. Như vậy, định nghĩa nêu trong từ điển trên chưa nói đến “khả năng thoả mãn nhu cầu” ; một điều cực kỳ quan trọng mà các nhà quản lý rất quan tâm.
Grosby: “Chất lượng là sự phù hợp với những yêu cầu hay đặc tính nhất định”. Chất lượng là “tiềm năng của một sản phẩm hay dịch vụ nhằm thoả mãn nhu cầu người sử dụng” (Tiêu chuẩn Pháp – NFX 50- 109). Học viên: Nguyễn Khắc Ngọc Khoa Kinh tế và Quản lý Luận văn tốt nghiệp cao học 6 Đại học Bách khoa Hà Nội Theo Kaoru Ishikawa (Nhật): “Chất lượng là sự thoả mãn nhu cầu với chi phí thấp nhất”. Chất lượng phải dựa trên căn bản là đào tạo, huấn luyện và giáo dục thường xuyên.
Chính vậy trách nhiệm về chất lượng phụ thuộc 80-85% vào ban lãnh đạo [15, tr 26]. Edwards Deming (Mỹ): “Chất lượng là mức độ dự báo được về độ đồng đều và độ tin cậy với chi phí thấp và phù hợp với thị trường”. Chất lượng đạt được cần thiết phải có sự tham gia của toàn thể nhân viên. Nhưng lãnh đạo chịu trách nhiệm về 90% các vấn đề về chất lượng.
Trên đây là một số định nghĩa tiêu biểu về chất lượng. Mỗi định nghĩa được nêu ra dựa trên những cách tiếp cận khác nhau về vấn đề chất lượng và do đó mỗi một quan niệm đều có mặt mạnh và mặt yếu riêng. Mặc dù vậy tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hoá ISO đưa ra định nghĩa trong ISO 8402:1984: “Chất lượng là một tập hợp các tính chất và đặc trưng của một thực thể, tạo cho nó có khả năng thoả mãn những nhu cầu đã được nêu rõ hoặc còn tiềm ẩn.” là một định nghĩa khá hợp lý, hoàn chỉnh và thông dụng nhất hiện nay. Nó phát huy được những mặt tích cực và khắc phục được những hạn chế của các khái niệm trước đó, ở đây chất lượng được xem xét một cách toàn diện và rộng rãi hơn.
Quản lý chất lượng. Khái niệm về quản lý chất lượng. Chất lượng không tự nhiên sinh ra, nó là kết quả do sự tác động của hàng loạt nhân tố có liên quan chặt chẽ với nhau. Muốn đạt được chất lượng mong muốn cần phải quản lý một cách đúng đắn các nhân tố đó.
Một khái niệm quản lý chất lượng đầy đủ phải trả lời 4 câu hỏi sau: - Mục tiêu quản lý chất lượng là đạt cái gì? - Phạm vi và đối tượng quản lý chất lượng? - Chức năng, nhiệm vụ quản lý chất lượng? - Thực hiện quản lý chất lượng bằng phương pháp, biện pháp, phương tiện nào? Học viên: Nguyễn Khắc Ngọc Khoa Kinh tế và Quản lý Luận văn tốt nghiệp cao học 7 Đại học Bách khoa Hà Nội Theo tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hoá cho rằng: “Quản lý chất lượng là tập hợp các hoạt động có chức năng quản lý chung nhằm xác định chính sách chất lượng, mục đích chất lượng và thực hiện chúng bằng những phương tiện như lập kế hoạch, điều chỉnh chất lượng, đảm bảo chất lượng, cải tiến chất lượng trong khuôn khổ một hệ thống chất lượng”[8, tr 47]. Theo TCVN 5914 – 1994: “Quản lý chất lượng toàn diện là cách quản lý một tổ chức tập trung vào chất lượng, dựa vào sự tham gia của tất cả các thành viên của nó, nhằm đạt được sự thành công lâu dài nhờ việc thoả mãn khách hàng và đem lại lợi ích cho các thành viên của tổ chức đó và cho xã hội”[14, tr 47]. Như vậy, mỗi định nghĩa về quản lý chất lượng ở trên đều dựa vào những mục đích xem xét khác nhau, nhưng tựu chung đều thể hiện quản lý chất lượng là hệ thống các biện pháp nhằm đảm bảo chất lượng thoả mãn nhu cầu của thị trường với chi phí thấp nhất, có hiệu quả kinh tế cao nhất. Quản lý chất lượng có vai trò quan trọng trong việc hoạch định chiến lược dài hạn và ngắn hạn.
làm tốt công tác quản lý chất lượng là tiền đề và điều kiện để quản lý các hoạt động nhịp nhàng, không chồng chéo, tránh lãng phí về nguồn vốn, nhân lực, Nguyên vật liệu.nhờ vậy chất lượng sản phẩm được đảm bảo và nâng cao. Các phương pháp quản lý chất lượng. Trong quản lý chất lượng người ta sử dụng các phương pháp: - Kiểm tra chất lượng: Là kiểm tra sản phẩm và các chi tiết, bộ phận nhằm sàng lọc và loại bỏ ra bất cứ bộ phận chi tiết nào không đảm bảo tiêu chuẩn hay quy cách kỹ thuật. - Kiểm soát chất lượng và kiểm soát chất lượng toàn diện: Đòi hỏi doanh nghiệp phải kiểm soát được mọi yếu tố ảnh hưởng tới quyết định tạo ra chất lượng.
nhằm ngăn ngừa những sản phẩm khuyết tật, kiểm soát chất lượng là kiểm soát những yếu tố: con người; phương pháp và quá trình, đầu vào, thiết bị, môi trường. - Đảm bảo chất lượng: Là mọi hoạt động có kế hoạch, có hệ thống và được khẳng định nếu cần để đem lại lòng tin về sản phẩm thoả mãn các yêu cầu đã định đối với chất lượng. Học viên: Nguyễn Khắc Ngọc Khoa Kinh tế và Quản lý Luận văn tốt nghiệp cao học 8 Đại học Bách khoa Hà Nội - Quản lý chất lượng toàn diện (TQM): Là cung cấp một hệ thống toàn diện cho công tác quản lý và cải tiến mọi khía cạnh có liên quan đến chất lượng và huy động sự tham gia của mọi bộ phận, mọi thành viên để đạt được mục tiêu chất lượng đề ra. Chất lượng đào tạo.
Chất lượng đào tạo luôn là vấn đề quan trọng nhất của tất cả các nhà trường. Việc phấn đấu nâng cao chất lượng đào tạo bao giờ cũng được xem là nhiệm vụ quan trọng nhất của tất cả các cơ sở đào tạo nói chung và các cơ sở có đào tạo trung cấp chuyên nghiệp nói riêng. Trong giáo dục đào tạo nói chung và đào tạo trung cấp chuyên nghiệp nói riêng, chất lượng là một khái niệm khó định nghĩa, khó xác định, khó đo lường. Dưới đây là một số quan điểm khác nhau về chất lượng đào tạo.
Chất lượng được đánh giá bằng "Đầu vào". Một số nước phương tây có quan điểm cho rằng " Chất lượng một trường phụ thuộc vào chất lượng hay số lượng đầu vào của trường đó". Quan điểm này được gọi là " quan điểm nguồng lực" có nghĩa là: Nguồn lực = chất lượng Theo quam điểm này, một trường tuyển được sinh viên giỏi, có đội ngũ cán bộ giảng dạy uy tín, có nguồn tài chính cần thiết để trang bị các phòng thí nghiệm, giảng đường, các thiết bị tốt nhất được xem là trường có chất lượng cao. Quan điểm này đã bỏ qua sự tác động của quá trình đào tạo diễn ra rất đa dạng và liên tục trong một thời gian dài trong trường.
Sẽ khó giải thích trường hợp một trường đã có nguồn lực "đầu vào" dồi dào nhưng lại có những hoạt động đào tạo hạn chế; hoặc ngược lại, một trường có những nguồn lực khiêm tốn, nhưng đã cung cấp cho sinh viên một chương trình hiệu quả. Chất lượng được đánh giá bằng "đầu ra". Một quan điểm khác về chất lượng trong đào tạo cho rằng "đầu ra" của quá trình đào tạo có tầm quan trọng hơn nhiều so với "đầu vào". "Đầu ra" chính là sản phẩm của đào tạo được thể hiện bằng mức độ hoàn thành công việc của sinh viên tốt nghiệp hay khả năng cung cấp các hoạt động đào tạo của trường đó.
Học viên: Nguyễn Khắc Ngọc Khoa Kinh tế và Quản lý Luận văn tốt nghiệp cao học 9 Đại học Bách khoa Hà Nội Có hai vấn đề quan trọng liên quan đến cách tiếp cận này. Một là, mối liên hệ giữa "Đầu ra" và "đầu vào" không được xem xét đúng mức. Trong thực tế mối liên hệ này là có thực, cho dù đó không hoàn toàn là quan hệ nhân quả. Một trường có khả năng tiếp nhận các sinh viên xuất sắc, không có nghĩa là sinh viên của họ sẽ tốt nghiệp loại xuất sắc.
Hai là, cách đánh giá "Đầu ra" của các trường rất khác nhau. Chất lượng được đánh giá bằng " Giá trị gia tăng". Quan điểm này cho rằng một trường có tác động tích cực tới sinh viên khi trường đó tạo ra được sự khác biệt trong sự phát triển về trí tuệ và cá nhân của sinh viên " Giá trị gia tăng" được xác định bằng giá trị của "Đầu ra" trừ đi giá trị của "đầu vào" kết quả thu được là " Giá trị gia tăng" mà trường đã đem lại cho sinh viên và được cho là chất lượng đào tạo của trường. Nếu theo quan điểm này về chất lượng trong đào tạo, hàng loạt vấn đề về phương pháp luận nan giải sẽ nẩy sinh: Khó có thể thiết kế một thước đo thống nhất để đánh giá chất lượng "Đầu vào" và "đầu ra" để tìm ra được hiệu số của chúng và đánh giá chất lượng của trường đó.
Hơn nữa, các trường trong hệ thống các trường TCCN lại rất đa dạng, không thể dùng một bộ công cụ đo duy nhất cho tất cả các trường. Chất lượng được đánh giá bằng " Giá trị học thuật". Đây là quan điểm truyền thống của nhiều trường học phương tây, chủ yếu dựa vào sự đánh giá của các chuyên gia về năng lực học thuật của đội ngũ giảng viên trong từng trường trong quá trình thẩm định, công nhận chất lượng đào tạo của trường. Điều này có nghĩa là trường nào có đội ngũ giảng viên có học vị, học hàm cao, có uy tín khoa học lớn thì được xem là trường có chất lượng cao.