Luận án về phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực

Luận án phân tích phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực, nâng cao chất lượng giáo dục.

• Trường học: Trường Trung Học Cơ Sở
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Đội Ngũ Giáo Viên Chủ Nhiệm Tại Trường Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
• Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
• Những luận điểm cần bảo vệ
• Đóng góp mới của luận án
• Cấu trúc luận án
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.1.1. Các nghiên cứu về giáo viên chủ nhiệm trƣờng phổ thông
• 1.1.2. Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm trƣờng phổ thông
• 1.1.3. Đánh giá chung
• 1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2.1. Giáo viên chủ nhiệm
• 1.2.2. Đội ngũ giáo viên chủ nhiệm
• 1.2.3. Phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm
• 1.2.4. Phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm theo tiếp cận năng lực
• 1.3. GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
• 1.3.1. Những khó khăn, thách thức đối với giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở trong bối cảnh hiện nay
• 1.3.2. Vai trò của giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở
• 1.3.3. Chức năng, nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở
• 1.3.4. Nội dung công tác của giáo viên chủ nhiệm
• 1.3.5. Khung năng lực của giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở
• 1.4. VẤN ĐỀ VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 1.4.1. Sự cần thiết phải phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 1.4.2. Định hƣớng phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 1.4.3. Nội dung phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 1.4.4. Chủ thể phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 1.4.5. Các yếu tố ảnh hƣởng đến phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 1.5. KẾT LUẬN CHƢƠNG 1
• 2. CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH DÂN SỐ, KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ GIÁO DỤC CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1.1. Tình hình dân số
• 2.1.2. Tình hình kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Tình hình giáo dục
• 2.2. TỔ CHỨC KHẢO SÁT THỰC TRẠNG
• 2.2.1. Mục tiêu khảo sát thực trạng
• 2.2.2. Nội dung khảo sát thực trạng
• 2.2.3. Mẫu và đối tƣợng khảo sát
• 2.2.4. Phƣơng pháp khảo sát
• 2.2.5. Cách thức xử lý số liệu và thang đánh giá
• 2.2.6. Thời gian khảo sát
• 2.3. THỰC TRẠNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.3.1. Thực trạng nhận thức về vai trò của đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở
• 2.3.2. Thực trạng số lƣợng, trình độ đào tạo, thâm niên công tác của đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở ở địa bàn khảo sát
• 2.3.3. Thực trạng phẩm chất nhà giáo của giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở
• 2.3.4. Thực trạng năng lực của giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở
• 2.4. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 2.4.1. Thực trạng nhận thức về sự cần thiết phải phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 2.4.2. Thực trạng xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 2.4.3. Thực trạng lựa chọn và sử dụng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 2.4.4. Thực trạng đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 2.4.5. Thực trạng đánh giá đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực
• 2.4.6. Thực trạng thiết lập môi trƣờng thuận lợi để đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở phát huy tốt vai trò của mình
• 2.4.7. Thực trạng ảnh hƣởng của các yếu tố đến phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở
• 2.5. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CÔNG TÁC GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM
• 2.5.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 2.5.2. Kinh nghiệm của Nhật Bản
• 2.5.3. Kinh nghiệm của Hoa Kỳ
• 2.5.4. Kinh nghiệm của Australia
• 2.6. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG
• 2.6.1. Mặt hạn chế
• 2.7. KẾT LUẬN CHƢƠNG 2
• 3. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 3.1. NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 3.1.1. Bảo đảm tính mục tiêu
• 3.1.2. Bảo đảm tính thực tiễn
• 3.1.3. Bảo đảm tính hệ thống
• 3.1.4. Bảo đảm tính hiệu quả
• 3.1.5. Bảo đảm tính khả thi
• 3.2. CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 3.2.1. Lập kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm phù hợp với quy mô của nhà trƣờng và năng lực của giáo viên
• 3.2.2. Xây dựng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm cốt cán có sức lan tỏa và hỗ trợ đồng nghiệp
• 3.2.3. Tổ chức bồi dƣỡng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm theo khung năng lực
• 3.2.4. Đánh giá đội ngũ giáo viên chủ nhiệm theo khung năng lực và thực hiện sự điều chỉnh, cải tiến
• 3.2.5. Tạo môi trƣờng, điều kiện thuận lợi để đội ngũ giáo viên chủ nhiệm phát huy, phát triển năng lực làm công tác chủ nhiệm lớp
• 3.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT
• 3.4. KHẢO SÁT SỰ CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT
• 3.4.1. Mục đích khảo sát
• 3.4.2. Nội dung và phƣơng pháp khảo sát
• 3.4.3. Đối tƣợng khảo sát
• 3.4.4. Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất
• 3.4.5. Tổ chức thử nghiệm
• 3.4.6. Phân tích kết quả thử nghiệm
• 3.5. KẾT LUẬN CHƢƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực

Phát triển năng lực giáo viên là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường trung học cơ sở. Đội ngũ giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò then chốt trong việc quản lý và giáo dục học sinh. Theo Nghị quyết số 29/NQ-TW, mục tiêu đổi mới giáo dục phổ thông là phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của học sinh. Để đạt được điều này, cần thiết phải phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm theo hướng tiếp cận năng lực. Việc này không chỉ giúp giáo viên nâng cao kỹ năng giảng dạy mà còn cải thiện khả năng quản lý lớp học và giáo dục học sinh. Đội ngũ giáo viên chủ nhiệm cần được đào tạo bài bản, có hệ thống để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. "Giáo viên chủ nhiệm là linh hồn của lớp học, là người cố vấn đáng tin cậy dẫn dắt, định hướng, giúp học sinh vươn lên tự hoàn thiện và phát triển nhân cách". Điều này cho thấy sự cần thiết phải phát triển năng lực cho đội ngũ giáo viên chủ nhiệm.

1.1. Khái niệm cơ bản về giáo viên chủ nhiệm

Giáo viên chủ nhiệm là người có trách nhiệm quản lý và giáo dục một lớp học. Họ không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình phát triển nhân cách. Đội ngũ giáo viên chủ nhiệm cần có những phẩm chất và năng lực nhất định để thực hiện tốt vai trò của mình. Việc phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm theo tiếp cận năng lực sẽ giúp họ nâng cao khả năng quản lý lớp học, giáo dục học sinh và tổ chức các hoạt động trải nghiệm. "Năng lực giáo viên không chỉ nằm ở chuyên môn mà còn ở khả năng quản lý và giáo dục học sinh". Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển năng lực cho giáo viên chủ nhiệm trong bối cảnh hiện nay.

II. Thực trạng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Thực trạng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm tại các trường trung học cơ sở ở thành phố Hồ Chí Minh cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Số lượng giáo viên chủ nhiệm hiện tại chưa đáp ứng đủ yêu cầu về chất lượng và số lượng. Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về quản lý lớp học và giáo dục học sinh. Điều này dẫn đến việc họ gặp khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình. "Thực trạng nhận thức về vai trò của đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở còn hạn chế". Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao nhận thức và năng lực cho đội ngũ giáo viên chủ nhiệm. Việc khảo sát thực trạng này sẽ giúp xác định rõ hơn những điểm mạnh và điểm yếu của đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển phù hợp.

2.1. Nhận thức về vai trò của giáo viên chủ nhiệm

Nhận thức về vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong trường học hiện nay còn nhiều hạn chế. Nhiều giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm của mình trong việc quản lý và giáo dục học sinh. Điều này dẫn đến việc họ không thể phát huy hết khả năng của mình trong công tác chủ nhiệm. "Giáo viên chủ nhiệm cần được đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao nhận thức về vai trò của mình". Việc này không chỉ giúp giáo viên tự tin hơn trong công việc mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

III. Giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực

Để phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Đầu tiên, cần lập kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm phù hợp với quy mô của nhà trường và năng lực của giáo viên. Thứ hai, xây dựng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm cốt cán có sức lan tỏa và hỗ trợ đồng nghiệp. Thứ ba, tổ chức bồi dưỡng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm theo khung năng lực. "Đánh giá đội ngũ giáo viên chủ nhiệm theo khung năng lực và thực hiện sự điều chỉnh, cải tiến" là một trong những giải pháp quan trọng. Cuối cùng, tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để đội ngũ giáo viên chủ nhiệm phát huy, phát triển năng lực làm công tác chủ nhiệm lớp.

3.1. Lập kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm

Lập kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm là bước đầu tiên và quan trọng trong quá trình phát triển. Kế hoạch này cần phải dựa trên thực trạng đội ngũ giáo viên hiện tại, xác định rõ mục tiêu và phương pháp thực hiện. "Kế hoạch phát triển cần phải linh hoạt và phù hợp với nhu cầu thực tế của nhà trường". Việc này sẽ giúp đội ngũ giáo viên chủ nhiệm có định hướng rõ ràng trong quá trình phát triển năng lực của mình.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục với đề tài "Phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực" được thực hiện nhằm giải quyết những yêu cầu cấp thiết của quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông theo tinh thần Nghị quyết số 29/NQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông mới từ năm học 2020 - 2021.

Bối cảnh thực tiễn đặt ra nhiều thách thức đối với người làm công tác chủ nhiệm: học sinh lứa tuổi trung học cơ sở (THCS) trải qua giai đoạn biến đổi tâm sinh lý phức tạp với nhu cầu tự lập, muốn được tôn trọng và xu hướng thách thức thẩm quyền của người lớn; sự tác động đa chiều từ mạng xã hội, nền kinh tế tri thức và mô hình xã hội học tập; cùng áp lực đổi mới phương pháp giảng dạy tích hợp và phân hóa. Trong khi đó, công tác giáo viên chủ nhiệm (GVCN) tại các trường THCS bộc lộ hạn chế do đội ngũ chưa được đào tạo, bồi dưỡng hệ thống theo khung năng lực chuẩn. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là việc thiếu hụt một hệ thống giải pháp đồng bộ từ quy hoạch, kế hoạch, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng đến đánh giá đội ngũ GVCN THCS dựa trên chuẩn đầu ra năng lực nghề nghiệp.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ GVCN ở trường THCS theo tiếp cận năng lực nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông.

Giả thuyết khoa học của luận án xác định: Đội ngũ GVCN ở trường THCS hiện nay còn chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông do chưa được phát triển một cách có cơ sở khoa học và phù hợp với thực tiễn. Nếu đề xuất và thực hiện được các giải pháp phát triển đội ngũ GVCN ở trường THCS theo tiếp cận năng lực trên tất cả các phương diện (xây dựng kế hoạch, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá, đãi ngộ...) thì có thể đáp ứng yêu cầu về số lượng, cơ cấu và nâng cao chất lượng của đội ngũ này.

Các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được xác lập gồm:

• 5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ GVCN ở trường THCS theo tiếp cận năng lực.
• 5.2. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của phát triển đội ngũ GVCN ở trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh theo tiếp cận năng lực.
• 5.3. Đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ GVCN ở trường THCS theo tiếp cận năng lực; khảo sát sự cấp thiết, tính khả thi và thử nghiệm các giải pháp đề xuất.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

• Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ GVCN ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay.
• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động phát triển đội ngũ GVCN ở trường THCS theo tiếp cận năng lực.

Phạm vi nghiên cứu:

• Chủ thể quản lý tập trung nghiên cứu: Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo quận/huyện và Hiệu trưởng trường THCS.
• Không gian: Khảo sát thực trạng và thử nghiệm giải pháp tại các trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Thời gian: Dữ liệu thực trạng và thực nghiệm được thu thập trong hai năm học 2017 - 2018 và 2018 - 2019.

Thành phần đề tài	Nội dung xác định trong luận án
Chuyên ngành	Quản lý giáo dục
Khách thể nghiên cứu	Đội ngũ GVCN ở trường THCS giai đoạn hiện nay
Đối tượng nghiên cứu	Hoạt động phát triển đội ngũ GVCN ở trường THCS theo tiếp cận năng lực
Địa bàn khảo sát & thử nghiệm	Các trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
Thời gian thực hiện khảo sát	Năm học 2017 - 2018 và 2018 - 2019

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề được luận án hệ thống hóa qua hai nhóm công trình trong nước và quốc tế:

Về vị trí, vai trò và chức năng của GVCN:

• Các học giả quốc tế như Qi Shi & Leuwerke W.C. (2014) khẳng định ảnh hưởng sâu sắc của GVCN đến học sinh và phân định 6 nhóm chức năng (lãnh đạo quản lý lớp, hướng dẫn hỗ trợ học tập, giáo dục đạo đức, chia sẻ trách nhiệm với cha mẹ, hỗ trợ kế hoạch giảng dạy của nhà trường, tư vấn tâm lý và định hướng nghề nghiệp). Kokemuller N. (2016) phân tích tính chất phức tạp, tốn thời gian của công tác chủ nhiệm. Gordon S. (2017) và Tharby A. (2017) mô tả chi tiết vai trò của GVCN như duy trì kỷ luật, xây dựng tinh thần đồng đội, làm hình mẫu chuẩn mực, lắng nghe và thúc đẩy tranh luận tích cực. Gross G. (2017) và Aluede O.O. & Imonikhe J.A. (2002) nhấn mạnh nhiệm vụ kiến tạo bầu không khí cộng đồng lớp học và phối hợp cán bộ tư vấn học đường.
• Tại Việt Nam, các tác giả Nguyễn Văn Hộ, Nguyễn Dục Quang, Phan Thanh Long khẳng định GVCN là lực lượng nòng cốt, giữ vị trí trung tâm trong việc thiết kế quan hệ phối hợp các lực lượng giáo dục. Hà Nhật Thăng, Nguyễn Dục Quang, Nguyễn Thị Kỉ (2000) và Hà Nhật Thăng (2006) đối chiếu sự biến đổi chức năng GVCN từ thời J.A. Comenius đến nay. Phạm Minh Hùng (2010) nêu 5 chức năng mới gồm tháo gỡ xung đột, định hướng dư luận, tư vấn tâm lý, định hướng giá trị. Phạm Khắc Chương, Hồ Thị Nhật (2011), Bùi Thị Loan, Nguyễn Thành Vân (2011), Hà Văn Hải (2012) xây dựng mô hình nhân cách và năng lực nghề nghiệp của người làm công tác chủ nhiệm.

Về phát triển đội ngũ GVCN và tiếp cận năng lực:

• Các nghiên cứu quốc tế của Ross McGill (2016) chỉ ra 5 năng lực cốt lõi cần bồi dưỡng cho GVCN (quản lý lớp, liên hệ phụ huynh, xử lý rắc rối, quan hệ đồng nghiệp, xây dựng truyền thống lớp học). Runhaar P., Sanders K. & Yang H. (2010), Robbin B. (2011), Bredeson P.V., Scribner J.P. & Stevens K.W. (2011) xác định trách nhiệm của Hiệu trưởng trong bồi dưỡng, bố trí phân công và nâng cao năng lực xử lý tình huống cho giáo viên.
• Tại Việt Nam, nghiên cứu cấp Bộ trọng điểm mã số B2010-37-79TĐ của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, tài liệu của Nguyễn Việt Hùng và Hà Thế Truyền (2014) xác định các cấu phần năng lực làm công tác chủ nhiệm. Nguyễn Thanh Bình (2010) chỉ rõ khó khăn thực tiễn trong quản lý học sinh cá biệt. Mạc Văn Trang (2014) đề xuất khung năng lực GVCN gồm 6 thành tố (chuyên môn, hiểu học sinh, xây dựng tập thể lớp, giáo dục cá biệt, phối hợp lực lượng giáo dục, tự học tự hoàn thiện). Các tác giả Đặng Quốc Bảo (2013) và Nguyễn Minh Đường (2010) xác lập cơ sở phương pháp luận về phát triển đội ngũ giáo viên dựa trên phân tích mô tả chức danh và chuẩn đầu ra năng lực.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận công tác chủ nhiệm dưới góc độ phương pháp giáo dục học hoặc quản lý hành chính đơn thuần, chưa đi sâu vào việc phát triển đội ngũ GVCN cấp THCS theo một khung năng lực hoàn chỉnh. Luận án lựa chọn giải quyết trực tiếp khoảng trống này bằng cách chuẩn hóa khung năng lực GVCN THCS và đề xuất hệ thống giải pháp quản lý phát triển đội ngũ tích hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung lý thuyết dựa trên các khái niệm và quan điểm khoa học:

• Khái niệm năng lực: Tổng hợp quan điểm của OECD (2002), Chương trình trung học bang Quebec (2004), De Ketele J.M. (1996), Woodruffe C. (1993), Michelle R. Ennis (2008), Phạm Minh Hạc, Nguyễn Quang Uẩn, Đặng Thành Hưng, Hoàng Hòa Bình. Năng lực được định nghĩa là tổ hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ và đặc điểm nhân cách cần thiết để cá nhân hoàn thành nhiệm vụ theo chuẩn đầu ra (know-how thay vì chỉ dừng ở know-what).
• Khái niệm GVCN và phát triển đội ngũ: Dựa trên Luật Giáo dục, Điều lệ trường THCS và các định nghĩa chuyên ngành, GVCN được định vị là nhà quản lý không dấu đỏ, thay mặt hiệu trưởng quản lý toàn diện lớp học. Phát triển đội ngũ GVCN theo tiếp cận năng lực là phương thức chuẩn hóa tích hợp các thành tố hành vi, quy trình hoạt động nghề nghiệp và cấu phần năng lực vào toàn bộ các khâu quản lý nhân lực (quy hoạch, tuyển chọn, bố trí, bồi dưỡng, đánh giá, đãi ngộ).

Hệ phương pháp luận nghiên cứu:

1. Quan điểm tiếp cận hệ thống - cấu trúc: Xem xét hoạt động phát triển đội ngũ GVCN trong mối quan hệ đa chiều giữa các thành tố quản lý và sự vận động của môi trường giáo dục.
2. Quan điểm tiếp cận năng lực: Chuẩn hóa mục tiêu và nội dung phát triển đội ngũ dựa trên khung năng lực nghề nghiệp.
3. Quan điểm tiếp cận phát triển nguồn nhân lực: Vận dụng quy trình quản trị nhân lực gắn với đặc thù lao động sư phạm của GVCN.
4. Quan điểm thực tiễn: Xuất phát từ bối cảnh kinh tế - xã hội, biến động tâm lý học sinh và điều kiện thực tế tại các trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích và tổng hợp tài liệu; khái quát hóa các nhận định độc lập; mô hình hóa lý thuyết khung năng lực và quy trình quản lý.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra bảng hỏi (khảo sát thực trạng nhận thức, phẩm chất, năng lực và các biện pháp phát triển); phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục; phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động (sổ chủ nhiệm, giáo án, hồ sơ lớp học); phương pháp lấy ý kiến chuyên gia (đánh giá tính cấp thiết và khả thi của giải pháp); phương pháp thực nghiệm sư phạm (thử nghiệm chương trình bồi dưỡng theo khung năng lực).
• Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng các công thức thống kê tính điểm trung bình ($X_i$), độ lệch chuẩn, phân phối tần số ($F$), tần suất ($f_i$), tần suất tích lũy ($f_i^\uparrow$), hệ số tương quan để phân tích dữ liệu trước và sau thử nghiệm.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thống kê về mạng lưới cơ sở giáo dục, giáo viên, học sinh tại Thành phố Hồ Chí Minh; dữ liệu khảo sát cán bộ quản lý (Trưởng phòng GD&ĐT, Hiệu trưởng) và giáo viên chủ nhiệm THCS trên địa bàn trong giai đoạn 2017 - 2019.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực

Chương 1 làm rõ hệ thống lý luận nền tảng của đề tài:

• Phân tích bối cảnh và áp lực đối với GVCN: Tác động của nền kinh tế tri thức, sự bùng nổ của mạng xã hội, yêu cầu của xã hội học tập, cùng các biến đổi tâm sinh lý đặc trưng của học sinh THCS (dậy thì sớm hơn, nhu cầu tự lập cao, nhạy cảm với sự tôn trọng, xu hướng phản biện người lớn).
• Xác lập vị trí, vai trò, chức năng và nội dung công tác của GVCN: Quản lý toàn diện học sinh lớp phụ trách; làm cầu nối giữa học sinh với Hiệu trưởng và giáo viên bộ môn; liên kết ba môi trường giáo dục (nhà trường - gia đình - xã hội). Các nội dung công tác gồm: lập kế hoạch chủ nhiệm lớp (theo mô hình SWOT); xây dựng tập thể lớp và định hướng dư luận; tổ chức hoạt động học tập; triển khai các nội dung giáo dục toàn diện (đạo đức, pháp luật, lao động, hướng nghiệp, thẩm mỹ, thể chất); phối hợp các lực lượng; đánh giá kết quả rèn luyện của học sinh.
• Xây dựng Khung năng lực GVCN ở trường THCS gồm 2 nhóm thành tố lớn:
  1. Phẩm chất nhà giáo: Đạo đức nhà giáo và Phong cách nhà giáo (theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông).
  2. Các năng lực chuyên biệt:
     • Năng lực chuyên môn và năng lực nghiệp vụ dạy học.
     • Năng lực quản lý lớp học (gồm các năng lực thành phần: xây dựng kế hoạch chủ nhiệm lớp; quản lý hoạt động học tập; quản lý học sinh; quản lý tổ chức, hành chính lớp học; quản lý cơ sở vật chất, thiết bị dạy học).
     • Năng lực giáo dục học sinh (gồm: xây dựng tập thể lớp; tổ chức các hoạt động giáo dục; giáo dục cá biệt).
     • Năng lực tổ chức, phối hợp các lực lượng giáo dục.
     • Năng lực xây dựng môi trường giáo dục.
     • Năng lực tư vấn tâm lý học đường cho học sinh.
     • Năng lực hiểu học sinh.
     • Năng lực tin học và ngoại ngữ.
     • Năng lực tự hoàn thiện bản thân.

Thành tố trong Khung năng lực GVCN THCS	Các chỉ số / Năng lực thành phần cốt lõi
Phẩm chất nhà giáo	Đạo đức nghề nghiệp mẫu mực; tác phong sư phạm chuẩn mực
Năng lực chuyên môn, nghiệp vụ	Dạy học phân hóa, tích hợp; đổi mới kiểm tra đánh giá; xử lý tình huống sư phạm
Năng lực quản lý lớp học	Lập kế hoạch theo SWOT; quản lý học tập; quản lý hồ sơ hành chính; quản lý CSVC
Năng lực giáo dục học sinh	Xây dựng dư luận tập thể lành mạnh; tổ chức hoạt động trải nghiệm; giáo dục cá biệt
Năng lực phối hợp & Tư vấn	Kết nối gia đình - nhà trường - xã hội; tham vấn tâm lý học đường lứa tuổi dậy thì
Năng lực bổ trợ & Tự hoàn thiện	Ứng dụng công nghệ thông tin; tự học nghiên cứu tài liệu tâm lý sư phạm

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh theo tiếp cận năng lực

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh:

• Khái quát tình hình phát triển kinh tế - xã hội, quy mô dân số và mạng lưới giáo dục THCS của Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ ra áp lực gia tăng cơ học về số lượng học sinh và tính đa dạng của đối tượng giáo dục.
• Thực trạng đội ngũ GVCN: Phân tích số lượng, trình độ đào tạo, cơ cấu thâm niên công tác; đánh giá mức độ nhận thức về vai trò của GVCN; kết quả đánh giá phẩm chất nhà giáo và mức độ đạt được ở từng năng lực cụ thể theo khung năng lực đã xây dựng (năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, xây dựng kế hoạch, quản lý học tập, quản lý học sinh, quản lý hành chính, quản lý CSVC, xây dựng tập thể, tổ chức hoạt động giáo dục, giáo dục cá biệt, phối hợp lực lượng, tư vấn tâm lý, hiểu học sinh, tin học và ngoại ngữ, tự hoàn thiện).
• Thực trạng quản lý phát triển đội ngũ theo tiếp cận năng lực: Đánh giá thực trạng ở các khâu lập kế hoạch, tuyển chọn và phân công sử dụng, đào tạo và bồi dưỡng, đánh giá xếp loại, thiết lập môi trường làm việc, cũng như mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan và khách quan đến công tác phát triển đội ngũ.
• Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế: Tổng thuật kinh nghiệm tổ chức và bồi dưỡng GVCN tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Australia nhằm rút ra bài học tham khảo về cơ chế hỗ trợ và chuẩn hóa năng lực.
• Đánh giá tổng quát: Xác định các kết quả đạt được và chỉ rõ những mặt hạn chế như công tác bồi dưỡng còn mang tính hình thức, chưa bám sát khung năng lực; tiêu chí đánh giá GVCN chưa đồng bộ; áp lực sổ sách hành chính làm giảm thời gian tư vấn học sinh.

Chương 3: Giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp và kiểm chứng tính khả thi:

• 5 nguyên tắc đề xuất giải pháp: Bảo đảm tính mục tiêu; bảo đảm tính thực tiễn; bảo đảm tính hệ thống; bảo đảm tính hiệu quả; bảo đảm tính khả thi.
• 5 giải pháp phát triển đội ngũ GVCN THCS theo tiếp cận năng lực:
  1. Lập kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm phù hợp với quy mô của nhà trường và năng lực của giáo viên: Rà soát thực trạng, xác định nhu cầu định biên, xây dựng kế hoạch phát triển nhân lực theo từng giai đoạn dựa trên kết quả khảo sát năng lực đầu vào.
  2. Xây dựng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm cốt cán có sức lan tỏa và hỗ trợ đồng nghiệp: Tuyển chọn những giáo viên có phẩm chất và năng lực chủ nhiệm vượt trội, bồi dưỡng kỹ năng hướng dẫn, tạo mạng lưới hạt nhân sư phạm hỗ trợ giáo viên trẻ và đồng nghiệp trong xử lý tình huống phức tạp.
  3. Tổ chức bồi dưỡng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm theo khung năng lực: Thiết kế nội dung, tài liệu và các chuyên đề bồi dưỡng bám sát các thành tố năng lực còn yếu (tư vấn tâm lý, giáo dục cá biệt, chuyển đổi số trong quản lý lớp).
  4. Đánh giá đội ngũ giáo viên chủ nhiệm theo khung năng lực và thực hiện sự điều chỉnh, cải tiến: Xây dựng bộ công cụ đánh giá định kỳ dựa trên các tiêu chí năng lực hành vi, kết hợp tự đánh giá, đánh giá từ đồng nghiệp, học sinh và cán bộ quản lý để làm cơ sở quy hoạch, khen thưởng.
  5. Tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để đội ngũ giáo viên chủ nhiệm phát huy, phát triển năng lực làm công tác chủ nhiệm lớp: Cải thiện chế độ chính sách đãi ngộ, giảm tải hồ sơ giấy tờ, trang bị cơ sở vật chất và thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng.
• Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi: Lấy ý kiến các đối tượng khảo sát, xử lý tương quan giữa mức độ cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất.
• Tổ chức thử nghiệm sư phạm: Triển khai thử nghiệm chương trình bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng làm công tác chủ nhiệm; thu thập điểm kiểm tra đầu vào và sau thử nghiệm; phân tích bảng phân phối tần số ($F$), tần suất ($f_i$), tần suất tích lũy ($f_i^\uparrow$), chứng minh sự chuyển biến về kiến thức và kỹ năng của giáo viên sau thử nghiệm.

Hệ thống giải pháp đề xuất	Trọng tâm triển khai
Giải pháp 1: Lập kế hoạch phát triển	Dự báo quy mô lớp học, rà soát hồ sơ năng lực giáo viên
Giải pháp 2: Xây dựng GVCN cốt cán	Phát huy vai trò lan tỏa, cố vấn và hỗ trợ chuyên môn nội bộ
Giải pháp 3: Bồi dưỡng theo khung năng lực	Thực hiện Chương trình bồi dưỡng tập trung vào kỹ năng thực hành
Giải pháp 4: Đánh giá theo chuẩn năng lực	Đa dạng hóa chủ thể đánh giá, gắn kết quả với cải tiến liên tục
Giải pháp 5: Thiết lập môi trường thuận lợi	Giảm áp lực hành chính, hoàn thiện chế độ đãi ngộ và CSVC

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án xác định các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

• Đóng góp về lý luận:
  • Bổ sung, hoàn thiện hệ thống lý luận về phát triển đội ngũ GVCN ở trường THCS theo tiếp cận năng lực trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông.
  • Làm rõ vị trí, vai trò kép của GVCN (vừa giảng dạy bộ môn, vừa quản lý toàn diện lớp học), phân tích sâu sắc các đặc điểm lao động sư phạm mang tính tích hợp và phân hóa.
  • Xây dựng hoàn chỉnh Khung năng lực của GVCN ở trường THCS gồm hệ thống phẩm chất nhà giáo và các năng lực chuyên biệt phù hợp với yêu cầu thực tế hiện nay.
• Đóng góp về thực tiễn:
  • Cung cấp bức tranh toàn diện, khách quan về thực trạng phẩm chất, năng lực và công tác phát triển đội ngũ GVCN tại các trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2017 - 2019.
  • Đề xuất hệ thống 5 giải pháp phát triển đội ngũ GVCN THCS đồng bộ, có cơ sở khoa học và tính khả thi cao, có thể áp dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh và mở rộng cho các địa phương khác trên phạm vi cả nước.
  • Xây dựng và thử nghiệm thành công Chương trình bồi dưỡng GVCN ở trường THCS theo tiếp cận năng lực, chứng minh hiệu quả nâng cao kiến thức và kỹ năng thực hành của giáo viên.

Khuyến nghị đề xuất:

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Ban hành chuẩn chức danh hoặc quy định chi tiết về khung năng lực GVCN; điều chỉnh định mức giờ dạy và chế độ phụ cấp trách nhiệm cho công tác chủ nhiệm.
• Đối với Sở GD&ĐT và Phòng GD&ĐT: Tổ chức các lớp bồi dưỡng định kỳ theo khung năng lực; xây dựng mạng lưới GVCN cốt cán cấp quận/huyện; chuẩn hóa tiêu chí thi đua khen thưởng.
• Đối với các trường THCS: Hiệu trưởng cần lập kế hoạch phát triển đội ngũ GVCN dựa trên đánh giá năng lực thực tế; tạo môi trường sư phạm tích cực, giảm bớt áp lực thủ tục hành chính để giáo viên tập trung quản lý và tư vấn học sinh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế: Luận án tập trung khảo sát thực trạng và tiến hành thử nghiệm giải pháp tại các trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong phạm vi hai năm học 2017 - 2018 và 2018 - 2019, với chủ thể quản lý chính là Trưởng phòng GD&ĐT và Hiệu trưởng trường THCS. Do đó, các đặc thù về điều kiện kinh tế, cơ sở vật chất và văn hóa vùng miền của các địa bàn nông thôn, vùng sâu vùng xa chưa được phản ánh sâu sắc trong số liệu thực nghiệm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát và thử nghiệm giải pháp tại các tỉnh, thành phố có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau nhằm kiểm chứng độ tương thích của khung năng lực.
• Nghiên cứu phát triển khung năng lực và giải pháp quản lý đội ngũ GVCN cho các cấp học khác (tiểu học, trung học phổ thông).
• Xây dựng hệ thống phần mềm và công cụ số hóa phục vụ việc tự đánh giá và bồi dưỡng trực tuyến liên tục năng lực GVCN theo chuẩn nghề nghiệp.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Đối với cán bộ quản lý giáo dục (Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT, Ban Giám hiệu các trường THCS): Cung cấp khung năng lực chuẩn để xây dựng kế hoạch phân công, bồi dưỡng và đánh giá đội ngũ GVCN một cách khoa học, khách quan.
• Đối với giáo viên THCS: Là công cụ tự đối chiếu, đánh giá mức độ đáp ứng năng lực của bản thân, từ đó chủ động lập kế hoạch tự học, tự hoàn thiện kỹ năng quản lý lớp và tư vấn tâm lý học sinh.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Quản lý giáo dục, Sư phạm: Tham khảo hệ thống cơ sở lý luận, phương pháp luận tiếp cận năng lực, bộ công cụ khảo sát thực trạng và mô hình thiết kế chương trình bồi dưỡng giáo viên.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định những thách thức lớn nhất đối với GVCN trường THCS trong giai đoạn hiện nay là gì?
Luận án chỉ ra ba nhóm thách thức chính: (1) Áp lực công việc từ đổi mới chương trình và phương pháp dạy học song song với nhiệm vụ quản lý toàn diện lớp học; (2) Biến đổi từ môi trường xã hội như mặt trái của mạng xã hội, yêu cầu của nền kinh tế tri thức và xã hội học tập; (3) Biến đổi tâm lý của học sinh THCS lứa tuổi dậy thì với nhu cầu tự lập cao, đòi hỏi sự tôn trọng và xu hướng phản biện thẩm quyền của người lớn.

2. Khung năng lực GVCN ở trường THCS do luận án xây dựng gồm những nhóm năng lực cơ bản nào?
Khung năng lực gồm phẩm chất nhà giáo (đạo đức, phong cách) và các năng lực chuyên biệt: năng lực chuyên môn, năng lực nghiệp vụ, năng lực quản lý lớp học (kế hoạch, học tập, học sinh, hành chính, CSVC), năng lực giáo dục học sinh (xây dựng tập thể, tổ chức hoạt động, giáo dục cá biệt), năng lực phối hợp các lực lượng, năng lực tư vấn tâm lý học đường, năng lực hiểu học sinh, năng lực tin học và ngoại ngữ, năng lực tự hoàn thiện bản thân.

3. Vì sao luận án đề xuất giải pháp xây dựng đội ngũ GVCN cốt cán?
Vì GVCN cốt cán là những giáo viên hoàn thành xuất sắc công tác chủ nhiệm, có tố chất phẩm chất và năng lực vượt trội, có khả năng triển khai bồi dưỡng, chia sẻ kinh nghiệm, xử lý các tình huống phức tạp và tạo ra sự lan tỏa, hỗ trợ trực tiếp cho đồng nghiệp trong nhà trường.

4. Dữ liệu thực nghiệm của luận án được thu thập và xử lý trên địa bàn nào, trong thời gian nào?
Dữ liệu khảo sát thực trạng và thử nghiệm giải pháp được thu thập tại các trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong hai năm học 2017 - 2018 và 2018 - 2019, sử dụng các phương pháp thống kê toán học để xử lý bảng phân phối tần số, tần suất tích lũy và kiểm định tương quan.

Kết luận

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục về đề tài phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trường THCS theo tiếp cận năng lực đã hoàn thành đầy đủ các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận, xác lập khung năng lực hoàn chỉnh của người làm công tác chủ nhiệm trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông. Kết quả khảo sát thực trạng tại Thành phố Hồ Chí Minh cùng hệ thống 5 giải pháp đề xuất và chương trình bồi dưỡng thử nghiệm đã cung cấp luận cứ khoa học, thực tiễn vững chắc cho công tác quản trị và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm THCS.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục nghiên cứu, luận án gồm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực. Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn của phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh theo tiếp cận năng lực. Chƣơng 3: Giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở trƣờng trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực. 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Các nghiên cứu về giáo viên chủ nhiệm trƣờng phổ thông 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Trong các công trình nghiên cứu của mình, nhiều tác giả đã nhấn mạnh vị trí, vai trò quan trọng của GVCN. Theo tác giả Qi Shi & Leuwerke W.C [82], GVCN có vai trò rất quan trọng trong nhà trƣờng và có ảnh hƣởng lớn đối với HS.

Khi ai đó nhìn lại quãng thời gian đi học của mình, ngƣời đầu tiên họ nghĩ đến chính là GVCN của mình.N [83] cho rằng, làm GVCN là một công việc khó khăn và tốn nhiều thời gian, nhƣng rất đƣợc tôn trọng trong nhà trƣờng và trong xã hội; trong nhiều trƣờng hợp GVCN và lớp chủ nhiệm tƣơng tác nhƣ một gia đình lớn, do đó HS chịu ảnh hƣởng đáng kể từ cách hành xử của GVCN.S [87] đã chỉ ra các vai trò của GVCN: Duy trì kỷ luật, sĩ số, trật tự và an toàn của lớp học; Giao nhiệm vụ cho HS; Xây dựng tinh thần đồng đội và tình bạn giữa HS; Tƣ vấn tâm lý cho HS; Xác định các vấn đề và nhu cầu của HS; Thiết lập mối quan hệ GV - HS tích cực; Thực hành và khuyến khích sử dụng hiệu quả thời gian trong lớp học; Cung cấp hỗ trợ học tập cá nhân để giúp HS thành công; Giao tiếp với phụ huynh/ngƣời giám hộ để trao đổi về sự tiến bộ/ thiếu hụt của con em họ, các hoạt động và kỳ vọng. Theo tác giả Tharby A. [86], ngƣời GVCN hiệu quả phải đáp ứng tốt 6 vai trò: Hình mẫu về sự chuẩn mực; Giúp HS cảm thấy thoải mái trong học tập và sinh hoạt; Tạo nên mối quan hệ tích cực giữa HS với mọi ngƣời xung 9 quanh và thúc đẩy sự tôn trọng lẫn nhau; Lắng nghe HS từ những vấn đề nhỏ nhặt nhất; Định hƣớng thành công cho HS thông qua con đƣờng học tập; Khuyến khích HS tranh luận về những điều thiết thân đối với các em trong hiện tại và tƣơng lai; Khuyến khích HS đọc sách giải trí và nâng cao khả năng học tập. Nhƣ vậy, tuy cách diễn đạt khác nhau nhƣng các tác giả đƣợc đề cập tới ở trên đều thống nhất khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của GVCN, cho dù nhà trƣờng hiện đại có nhiều thay đổi.

Cùng với nghiên cứu vị trí, vai trò của GVCN, nhiều tác giả còn nghiên cứu về chức năng, nhiệm vụ của GVCN trƣờng phổ thông. Theo Qi Shi & Leuwerke W.C [82], GVCN ở trƣờng phổ thông có các chức năng, nhiệm vụ chính sau đây: Lãnh đạo, tổ chức, quản lý lớp học mình chủ nhiệm theo đúng các quy định của nhà trƣờng và nhà nƣớc; Hƣớng dẫn, trợ giúp HS trong mọi mặt học tập và đời sống tinh thần, xã hội; Giáo dục đạo đức, kỷ luật, tƣ tƣởng cho HS; Cùng chia sẻ mọi trách nhiệm nuôi dƣỡng, dạy dỗ trẻ em với cha mẹ HS; Trợ giúp lãnh đạo nhà trƣờng trong việc thực hiện kế hoạch giảng dạy và các chính sách, biện pháp giáo dục; Thực hiện các chức năng tƣ vấn tâm lý, tình cảm nghề nghiệp, cuộc sống cho HS. G [90] nhấn mạnh, một ngƣời GVCN tuyệt vời sẽ xây dựng những mối quan hệ tích cực giữa tất cả HS trong lớp; dùng thời gian chủ nhiệm của mình để củng cố tinh thần đoàn kết và truyền cảm hứng học tập cho HS; khuyến khích một môi trƣờng có sự tôn trọng lẫn nhau, cũng nhƣ quan tâm thƣờng xuyên, hết mức có thể đến từng cá nhân HS; thiết lập mối liên hệ quan trọng giữa HS, nhà trƣờng và phụ huynh.A [89], GVCN không chỉ chịu trách nhiệm về HS của mình trong thời gian học tập trên lớp mà ngay cả thời gian HS sinh hoạt ngoài phạm vi nhà trƣờng; đồng thời GVCN cũng có nhiệm vụ xây dựng và duy trì bầu không khí cộng đồng tích cực trong lớp học để mọi HS có cơ hội hiểu biết và gần gũi nhau; phát hiện các vấn đề, khó khăn của HS và phối hợp với cán bộ tƣ vấn để giải quyết. 10 Qua các công trình nghiên cứu nói trên, các tác giả đều thống nhất ở những chức năng, nhiệm vụ cơ bản của GVCN trƣờng phổ thông, đó là quản lý toàn diện HS của một lớp học; xây dựng tập thể lớp vững mạnh; tƣ vấn tâm lý, giúp đỡ HS trong học tập và sinh hoạt; làm cầu nối giữa nhà trƣờng với HS và phụ huynh.

Các công trình nghiên cứu ở trong nước Các tác giả Nguyễn Văn Hộ [30], Nguyễn Dục Quang [51], Phan Thanh Long [46]. trong công trình nghiên cứu của mình đều khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của GVCN ở trƣờng phổ thông. Có thể khái quát từ nghiên cứu của các tác giả nói trên về vị trí, vai trò quan trọng của GVCN ở trƣờng phổ thông qua một số nhận định sau đây: Thứ nhất: GVCN là ngƣời thiết kế tổ chức quan hệ phối hợp các lực lƣợng trong và ngoài nhà trƣờng nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, phát triển tiềm năng của xã hội và nhà trƣờng, phát huy tốt nhất, tối đa khả năng của HS để họ trở thành chủ thể của sự phát triển nhân cách. Thứ hai: GVCN chiếm vị trí trung tâm, trụ cột trong quá trình giáo dục HS, là linh hồn của lớp học, là ngƣời cố vấn đáng tin cậy dẫn dắt, định hƣớng giúp HS biết vƣơn lên tự hoàn thiện và phát triển nhân cách.

Thứ ba: GVCN là ngƣời đại diện quyền lợi, nguyện vọng chính đáng của tập thể HS, là “cầu nối” giữa các lớp với Hiệu trƣởng và các thầy cô giáo. Thứ tư: GVCN có ảnh hƣởng to lớn đến sự phát triển nhân cách HS; HS càng nhỏ tuổi thì vai trò và ảnh hƣởng của GVCN càng lớn. Thứ năm: GVCN là ngƣời chịu trách nhiệm chính và trực tiếp kết quả học tập, rèn luyện của HS lớp mình phụ trách; có ảnh hƣởng to lớn đến sự phát triển nhân cách HS. Từ các nghiên cứu nói trên cho thấy, GVCN có vị trí, vai trò và có ảnh hƣởng lớn đến giáo dục HS trong nhà trƣờng phổ thông.

Chức năng, nhiệm vụ và yêu cầu đối với GVCN trƣờng phổ thông cũng đƣợc các tác giả trong nƣớc quan tâm nghiên cứu. Theo tác giả Hà Nhật Thăng, Nguyễn Dục Quang, Nguyễn Thị Kỉ [57], 11 sau mấy trăm năm (kể từ thời J. Cômenxki), chức năng cơ bản nhất của GVCN vẫn là đại diện của hiệu trƣởng quản lý hoạt động học tập, sinh hoạt của một lớp học trong nhà trƣờng. Tuy nhiên, nội hàm của chức năng cơ bản nhất này đã có những thay đổi quan trọng.

Tác giả Hà Nhật Thăng [59] đã so sánh chức năng, nhiệm vụ của GVCN trƣớc đây và hiện nay; từ đó chỉ ra những điểm khác biệt về chức năng, nhiệm vụ của GVCN trƣớc đây và hiện nay, đó là: Cố vấn cho HS trong tổ chức các hoạt động giáo dục; phối hợp với các lực lƣợng xã hội tạo điều kiện không gian, thời gian cho HS học tập, rèn luyện; giúp HS và tập thể lớp tự đánh giá quá trình rèn luyện theo mục tiêu giáo dục; phát hiện năng khiếu và sở thích của HS; kế hoạch hóa việc tổ chức bồi dƣỡng, rèn luyện các kỹ năng cho HS, nhất là những kỹ năng sống; xây dựng Hội cha mẹ HS thành lực lƣợng tham gia trực tiếp vào các hoạt động của lớp chủ nhiệm. Xuất phát từ những vấn đề đang nổi lên trong đời sống học đƣờng của HS hiện nay, tác giả Phạm Minh Hùng [33] đã nêu lên 5 chức năng, nhiệm vụ của GVCN: GVCN là ngƣời tháo gỡ những “xung đột” trong các nhóm HS; GVCN là ngƣời định hƣớng dƣ luận cho tập thể lớp học; GVCN là ngƣời tƣ vấn tâm lý cho học sinh; GVCN là ngƣời định hƣớng giá trị cho HS. Cùng với các nghiên cứu về chức năng, nhiệm vụ của GVCN, một số tác giả cũng nghiên cứu về yêu cầu đối với GVCN trong giai đoạn hiện nay. Tác giả Phạm Khắc Chƣơng, Hồ Thị Nhật [13] cho rằng, GVCN trƣờng phổ thông phải đáp ứng các yêu cầu sau đây: Có đạo đức nghề nghiệp; thƣờng xuyên phải bồi dƣỡng kiến thức văn hóa khoa học để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lƣợng dạy học trong xã hội hiện đại; có nhiệt tình và kỹ năng hoạt động xã hội; có khả năng hợp tác, đoàn kết thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ; bảo vệ sự tôn vinh của nghề thầy giáo.

Các tác giả khác nhƣ Bùi Thị Loan, Nguyễn Thành Vân [45] đã đƣa ra những yêu cầu đối với ngƣời GVCN trƣờng phổ thông trong giai đoạn hiện nay, đó là: Yêu nghề, yêu trẻ; lòng nhân ái, vị tha của ngƣời thầy giáo; rèn luyện kỹ năng hoạt động xã hội. 12 Tác giả Hà Văn Hải [24] lại phác họa mô hình ngƣời GVCN trƣờng phổ thông thời kì đổi mới giáo dục, với những yêu cầu về phẩm chất năng lực nhƣ sau: 1) Về phẩm chất: Niềm tin vào cuộc sống và xã hội; sự đồng cảm với con ngƣời; có thế giới quan khoa học, có lý tƣởng nghề nghiệp trong sáng, có lòng yêu nghề; công bằng và khéo léo đối xử sƣ phạm; có tình yêu thƣơng HS và say mê nghề nghiệp; luôn là tấm gƣơng sáng cho mọi ngƣời noi theo; tính cởi mở, lòng vị tha, chân thành; năng động trong cuộc sống; kiên định về đạo đức; tự chủ và tự kiềm chế; yêu cầu cao đối với bản thân và HS. 2) Về năng lực: độc lập, tự chủ, sáng tạo trong hoạt động sƣ phạm; chuẩn đoán nhu cầu và đặc điểm đối tƣợng; thiết kế, tổ chức thực hiện, đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch dạy học và giáo dục. Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên chủ nhiệm trƣờng phổ thông 1.

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Làm thế nào để phát triển đội ngũ GVCN trƣờng phổ thông một cách có hiệu quả? Đó là câu hỏi đƣợc đặt ra trong rất nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả nƣớc ngoài về GVCN.