CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Lý luận chung về tín dụng ngân hàng 1. Quá trình hình thành và phát triển của tín dụng ngân hàng 1. Những vấn đề cơ bản về tín dụng - Tín dụng ra đời rất sớm so với sự xuất hiện của môn kinh tế học và được lưu truyền từ đời này qua đời khác.
Tín dụng xuất phát từ chữ “Credit” trong tiếng Anh, có nghĩa là lòng tin, sự tin tưởng, tín nhiệm. Tín dụng được diễn giải theo ngôn ngữ Việt Nam là sự vay mượn. - Trong thực tế tín dụng hoạt động rất phong phú và đa dạng nhưng ở bất cứ dạng nào tín dụng cũng thể hiện hai mặt cơ bản. Một là: Người sở hữu một số tiền hoặc hàng hoá chuyển giao cho người khác sử dụng trong một thời gian nhất định.
Hai là: Đến thời hạn do hai bên thoả thuận, người sử dụng hoàn lại cho người sở hữu một giá trị lớn hơn. Phần trăm tăng thêm được gọi là phần lời hay nói theo kinh tế là lãi suất. Cơ sở ra đời của tín dụng - Sự phân công lao động xã hội và sự xuất hiện sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất là cơ sở ra đời của tín dụng. Xét về mặt xã hội, sự xuất hiện chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất là cơ sở hình thành sự phân hoá xã hội về của cải, tiền tệ có xu hướng tập trung vào một nhóm người, trong lúc đó một nhóm người khác có thu nhập thấp hoặc thu nhập không đáp ứng đủ cho nhu cầu tối thiểu của cuộc sống, đặc biệt khi gặp những biến cố rủi ro bất thường xảy ra.
Trong điều kiện như vậy đòi hỏi sự ra đời của tín dụng để giải quyết mâu thuẫn nội tại của xã hội, thực hiện việc điều hoà nhu cầu vốn tạm thời của cuộc sống. Nguyên nhân thúc đẩy sự phát triển của tín dụng - Trong nền kinh tế sản xuất hàng hoá, các doanh nghiệp muốn tiến hành sản xuất TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 kinh doanh phải có một số vốn nhất định. Do đặc điểm vận động của vốn là tuần hoàn theo công thức tiền-hàng-tiền và do tính chất thời vụ trong hoạt động sản xuất kinh doanh mà mỗi doanh nghiệp có lúc thì thiếu vốn có lúc thì thừa vốn. - Có hiện tượng trên là do chu kỳ sản xuất và tính chất thời vụ ở mỗi doanh nghiệp, ở mỗi ngành kinh tế không giống nhau.
Quá trình tái sản xuất là một quá trình liên tục trên cơ sở phân công và hợp tác trong toàn bộ hệ thống kinh tế, vì vậy khi mà doanh nghiệp này thừa vốn thì các doanh nghiệp khác thiếu vốn. Đây là hiện tượng khách quan đòi hỏi phải có tín dụng làm cầu nối giữa nơi thừa và nơi thiếu vốn. Chức năng của tín dụng ngân hàng 1. Tập trung phân phối lại vốn cho nền kinh tế - Tín dụng là sự vận động của vốn từ chủ thể này sang chủ thể khác.
Chính nhờ sự vận động của tín dụng mà chủ thể thiếu vốn nhận được một phần tài nguyên của xã hội phục vụ cho sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng. Phân phối tín dụng được thực hiện bằng hai cách: - Phân phối trực tiếp: Là việc phân phối từ chủ thể có vốn tạm thời chưa sử dụng sang chủ thể trực tiếp sử dụng vốn đó là kinh doanh và tiêu dùng. Phương thức phân phối vốn này được thực hiện trong quan hệ tín dụng thương mại, phát hành trái phiếu của nhà nước và các công ty. - Phân phối gián tiếp: Là việc phân phối được thực hiện thông qua các tổ chức tín dụng trung gian như ngân hàng, các quỹ tín dụng, công ty tài chính.
Tạo cơ sở lưu thông tiền tệ - Trong thời kỳ đầu của lưu thông là hóa tệ nhưng khi các quan hệ tín dụng phát triển thì các giấy nhận nợ đã thay thế cho một phần tiền trong lưu thông. Lợi dụng đặc điểm này, các ngân hàng đã bắt đầu phát hành tiền giấy vào lưu thông. Lúc đầu tiền giấy phát hành trên cơ sở có dự trữ quý kim (vàng) nhưng dần tiền giấy phát hành vào lưu thông tách rời dự trữ vàng của ngân hàng. - Ngày nay, ngân hàng cung cấp tiền cho lưu thông chủ yếu được thực hiện thông qua con đường tín dụng.
Đây là cơ sở bảo đảm cho lưu thông tiền tệ ổn định, TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 đồng thời bảo đảm đủ phương tiện phục vụ cho lưu thông. Vai trò của tín dụng ngân hàng trong nền kinh tế - Trong nền kinh tế thị trường, khi đề cập đến tín dụng các nhà kinh tế thường đề cập đến vai trò to lớn của tín dụng, vai trò của tín dụng chính là tạo một kênh dẫn vốn từ người tạm thời thừa vốn sang người tạm thời thiếu vốn, với tư cách là người sử dụng cuối cùng. Kênh dẫn vốn đó được khơi thông chắc chắn sẽ tạo ra được bốn hệ quả quan trọng: Người cho vay sẽ thu lợi tức, người sử dụng cuối cùng có đủ vốn sản xuất kinh doanh sẽ tạo ra lợi nhuận, nền kinh tế có thêm nhiều sản phẩm và cuối cùng là sẽ tạo ra được nhiều việc làm. Các hệ quả đó, suy cho cùng chính là thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh phát triển, ổn định chính sách tiền tệ, ổn định đời sống nhân dân.
Thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh - Trong quá trình sản xuất kinh doanh khi các doanh nghiệp muốn mở rộng quy mô sản xuất, cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh thì nguồn vốn được xem là mối quan tâm hàng đầu. Nếu doanh nghiệp chỉ dùng vốn tự có, vốn từ lợi nhuận giữ lại thì quá trình tích luỹ mất rất nhiều thời gian và như vậy sẽ đánh mất nhiều cơ hội trong kinh doanh. Trong khi đó, tín dụng là nơi tập trung phần lớn nguồn vốn nhàn rỗi của nền kinh tế và phân phối lại cho nên kinh tế, đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển, thông qua tín dụng cho phép các thành phần kinh tế huy động được nguồn vốn đáng kể, trong thời gian ngắn với chi phí thấp, nhanh chóng đầu tư phát triển sản xuất góp phần đẩy nhanh tốc độ và tích lũy thêm vốn cho nền kinh tế, đồng thời tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội. Ổn định chính sách tiền tệ - Ngày nay, cơ chế phát hành tiền của nhiều quốc gia đã được thay thế dần bằng các nghiệp vụ tái chiết khấu, tái cấp vốn giữa Ngân hàng Trung Ương (NHTW) với các NHTM.
NHTW thông qua các công cụ điều tiết vĩ mô như dự trữ bắt buộc, lãi suất tái chiết khấu, thị trường mở,… nhằm tác động đến khả năng cấp tín dụng của các NHTM, quyết định việc tăng hay giảm dư nợ cho vay của các ngân hàng đối với nền kinh tế để từ đó nó có tác dụng điều tiết lượng tiền lưu thông. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Ổn định đời sống và an sinh xã hội - Khi một quốc gia có thị trường tài chính, tiền tệ phát triển ổn định sẽ góp phần thu hút và mở rộng đầu tư, góp phần tạo nhiều việc làm, giải quyết tình trạng thất nghiệp, tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, tăng thu nhập, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Hoạt động tín dụng không chỉ đáp ứng nhu cầu vốn của các doanh nghiệp mà còn trực tiếp phục vụ nhu cầu vốn của các tầng lớp dân cư để phát triển kinh tế gia đình, mua sắm nhà cửa, tiêu dùng khác.
Phân loại về tín dụng 1. Căn cứ vào thời hạn cho vay - Tín dụng ngắn hạn: Là loại tín dụng mà thời gian cho vay đến 12 tháng và thường được sử dụng để bù đắp thiếu hụt vốn lưu động của doanh nghiệp và nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. Tín dụng này giúp cho các doanh nghiệp và cá nhân có nguồn vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh. - Tín dụng trung, dài hạn: Là loại tín dụng thời hạn cho vay trên 12 tháng và được sử dụng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến, đổi mới thiết bị, công nghệ.
Căn cứ vào đối tượng cho vay - Tín dụng vốn lưu động: Là loại vốn tín dụng sử dụng để bổ sung vào nguồn vốn lưu động thiếu hụt tạm thời của doanh nghiệp, cá nhân như cho vay để dự trữ hàng hóa, mua nguyên vật liệu để phục vụ sản xuất kinh doanh, cho vay để thanh toán các chi phí sản xuất, cho vay để nhập khẩu nguyên vật liệu và các chi phí lưu động khác. - Tín dụng vốn cố định: Là loại tín dụng được sử dụng để hình thành các tài sản cố định. Loại tín dụng này được dùng để đầu tư, mua sắm, cải tiến, đổi mới các tài sản cố định. Thời hạn cho vay loại tín dụng này là trung hạn và dài hạn.
Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn - Tín dụng sản xuất kinh doanh: Là loại cấp tín dụng cho các doanh nghiệp và cá nhân để tiến hành sản xuất và lưu thông hàng hóa. - Tín dụng tiêu dùng: Là hình thức cấp phát tín dụng cho cá nhân để đáp ứng nhu cầu chi tiêu hàng ngày: như mua sắm nhà cửa, phương tiện đi lại, các hàng hóa bền TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 chắc và cả những nhu cầu hàng ngày. Tín dụng tiêu dùng có thể được cấp phát dưới hình thức bằng tiền hoặc dưới hình thức bán chịu hàng hóa. Căn cứ vào chủ thể tham gia quan hệ tín dụng - Tín dụng thương mại: Là quan hệ tín dụng giữa các doanh nghiệp được biểu hiện dưới hình thức mua bán chịu hàng hóa.
- Tín dụng ngân hàng: Là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng, các tổ chức tín dụng khác với các doanh nghiệp và cá nhân. - Tín dụng nhà nước: Là quan hệ tín dụng trong đó nhà nước là người đi vay. Cụ thể là nhà nước Trung Ương và Nhà nước địa phương, người cho vay là dân chúng, các tổ chức kinh tế, ngân hàng trong và nước ngoài. Mục đích đi vay của nhà nước là bù đắp khoản bội chi ngân sách, thực hiện các dự án công, phát triển kinh tế xã hội.
Căn cứ vào tài sản đảm bảo (TSĐB) - Tín dụng có tài sản đảm bảo: là loại tín dụng mà bên di vay phải có tài sản để thế chấp, cầm cố hoặc được bên thứ ba bảo lãnh bằng thế chấp, cầm cố tài sản để bảo đảm cho nghĩa vụ trả nợ.