Lời mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Mục lục, Danh mục các từ viết tắt, Danh mục bảng và hình, Phụ lục, kết cấu của Khoá luận bao gồm 3 Chương: C ươn 1: Khái quát chung về hệ thống logistics C ươn 2: Thực trạng hệ thống logistics trên địa bàn thành phố Hà Nội C ươn 3: Giải pháp hoàn thiện hệ thống logistics của Hà Nội LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỆ THỐNG LOGISTICS 1. Khái niệm về logistics Theo nghĩa rộng, Logistics là một chuỗi các hoạt động có quan hệ mật thiết, tác động qua lại lẫn nhau, bắt đầu từ giai đoạn tiền sản xuất cho đến khâu tiêu thụ sản phẩm cuối cùng. Theo Hội đồng quản trị logistics (Council of Logistics Management – CLM, 1991), logistics là một quá trình lập kế hoạch, thực hiện cũng như kiểm soát chi phí lưu chuyển và dự trữ nguyên vật liệu, bán thành phẩm và thành phẩm, cùng với những thông tin liên quan từ khâu nhập nguyên liệu đầu vào cho đến khi sản phẩm được đưa đến nơi tiêu thụ cuối cùng. Cách hiểu này có sự phân định giữa doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics chuyên nghiệp – tiến hành các bước trong quá trình sản xuất và phân phối hàng hoá tới người tiêu dùng cuối cùng, với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đơn lẻ như dịch vụ hỗ trợ sản xuất, dịch vụ tư vấn quản lý, khai thuế hải quan, dịch vụ vận tải, giao nhận, phân phối, …Vì vậy, công việc của một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics chuyên nghiệp mang tính chuyên môn hoá cao, đòi hỏi doanh nghiệp cần có nghiệp vụ vững vàng để có thể cung cấp dịch vụ một cách trọn vẹn và đầy đủ nhất cho nhà sản xuất.
Tuy logistics đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử phát triển của nhân loại, nhưng đến thời điểm này, Việt Nam vẫn chưa tìm ra thuật ngữ phù hợp để dịch từ logistics sang tiếng Việt sao cho đầy đủ và phản ánh bản chất một cách đúng đắn nhất. Do đó, Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 quyết định giữ nguyên thuật ngữ này và quy định tại Điều 233 rằng đây là một hoạt động mang tính chất thương mại, qua đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn, gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan và thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan tới hàng hoá theo thoả thuận với khách hàng để được hưởng thù lao. Theo cách định nghĩa này, logistics được bó hẹp lại trong phạm vi một số hoạt động và dịch vụ cụ thể, gắn với quá trình phân phối, lưu thông hàng hoá. Nó chưa được coi như một chuỗi các hoạt động liên hoàn trong chuỗi cung ứng mà chỉ là một khâu trong toàn bộ quá trình sản xuất kinh doanh để đảm bảo cung cấp đúng và đủ nguyên vật liệu, hàng hóa cho sản xuất, kinh doanh.
Bên cạnh đó, khái niệm logistics trong một số lĩnh vực chuyên ngành cũng được coi là có nghĩa hẹp như logistics quân sự, logistics thương mại, … Tại đó, logistics mang nhiều yếu tố vận tải, bao gồm các yếu tố hỗ trợ cho quá trình vận chuyển sản phẩm từ nơi sản xuất cho tới nơi tiêu thụ sản phẩm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Logistics là công cụ hữu hiệu mang lại thành công cho các doanh nghiệp trong cả lĩnh vực sản xuất và dịch vụ, giúp tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp, giảm chi phí qua việc sử dụng các nguồn lực hợp lý, hơn nữa nâng cao trình độ kỹ thuật sản xuất. Khái niệm về hệ thống logistics Hệ thống là tập hợp các phần tử được tổ chức chặt chẽ, có mục đích và được coi như một tổng thể, bao gồm tất cả các nhân tố có sự tương tác với nhau, thể hiện trong mối quan hệ với các hệ thống khác trong môi trường như một thể thống nhất. Sự biến đổi của đối tượng này có thể ảnh hưởng đến sự biến đổi của một hoặc nhiều đối tượng khác và ngược lại, cuối cùng làm cho hệ thống biến đổi.
Hệ thống logistics cần có tất cả tính chất của một hệ thống nói chung, bao gồm đầu vào và đầu ra, có tính chất riêng và tuân thủ các quy luật nhất định để có thể vận chuyển và dự trữ nguồn tài nguyên từ điểm đầu của sản xuất cho đến tay người tiêu dùng cuối cùng trên địa bàn thành phố với chi phí và thời gian hợp lý nhất. Tác giả nghiên cứu hệ thống logistics trên hai góc độ: vĩ mô và vi mô. Nghiên cứu về hệ thống logistics vĩ mô, Ruth Banomyong (2015, trang 27) đã đưa ra mô hình cụ thể về hệ thống logistics của một thành phố, bao gồm bốn yếu tố logistics có quan hệ chặt chẽ với nhau, đó là cơ sở hạ tầng, hệ thống chính sách và pháp luật, nhà cung cấp dịch vụ logistics (LSP – Logistics service provider), và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ logistics (người gửi hàng/ người nhận hàng), được thể hiện như hình sau: Hình 1.1: Các yếu tố cấu thành nên hệ thống logistics Cơ sở hạ tầng Doanh nghiệp Hệ thống Chính cung cấp sách và dịch vụ logistics luật logisitcs Doanh nghiệp sử dụng dịch vụ logistics Nguồn: Ruth Banomyong et al., 2015, Assessing the National Logistics System of Vietnam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Mỗi yếu tố cấu thành nên hệ thống lại bị ảnh hưởng bởi một số lượng lớn các nhân tố, bởi vậy có rất nhiều nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả và hiệu suất của toàn bộ hệ thống logistics. Do đó, việc sử dụng dịch vụ logistics cũng như mối quan hệ giữa các nhân tố trên để lập kế hoạch, thực hiện và giám sát hiệu quả quá trình lưu chuyển con người, hàng hóa và các thông tin có liên quan trên địa bàn thành phố Hà Nội là vô cùng quan trọng.
Hệ thống logistics là một trong những cơ sở hạ tầng thiết yếu của một khu vực kinh tế. Tuy nhiên, sự khác biệt và bất đồng giữa các thành phố về cơ sở hạ tầng, chính sách pháp luật, hải quan, thuế, … khiến cho việc xây dựng và phát triển hệ thống logistics cho một thành phố gặp nhiều khó khăn, nhất là trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu như thời điểm hiện nay. Bởi vậy, để có thể thiết lập và phát triển một hệ thống logistics mang tầm vóc quốc tế cho thành phố Hà Nội, ta cần phải có một không gian kinh tế chung và thống nhất, quy định những điều luật chung về thuế, vận tải, hải quan, tài chính, … Ngoài ra, khi tiếp cận dưới góc độ vi mô, hệ thống logistics được hiểu là chuỗi các hoạt động logistics nhằm đảm bảo nguyên vật liệu đầu vào cho sản xuất, phân phối và tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp. Theo cách tiếp cận này, mỗi doanh nghiệp được coi như một phần tử trong hệ thống logistics.
Do đó, để có thể đảm bảo cho các doanh nghiệp trên địa bàn vận hành và phát triển tốt, ta cần xây dựng được một hệ thống logistics hiệu quả và đạt năng suất cao. Hệ thống logistics không những góp phần giảm thiểu chi phí vận tải một cách tối đa, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, mà còn giúp thúc đẩy quá trình lưu thông, phân phối hàng hoá và trao đổi thương mại diễn ra một cách thuận lợi, chính xác và chuyên nghiệp. Do đặc thù về địa lý mà mỗi vùng có đặc điểm địa hình, tập quán, phương thức lao động và nguồn khoáng sản khác nhau. Bởi vậy, hệ thống logistics đóng vai trò quan trọng trong việc phân bố các ngành sản xuất một cách hợp lý, đảm bảo cho sự tăng trưởng cân đối của nền kinh tế.
Xu hướng đô thị hoá đang diễn ra ngày một mạnh mẽ trên địa bàn thành phố Hà Nội, khiến cho sự cạnh tranh trong đầu tư, thương mại, giáo dục và y tế ngày một trở nên gay gắt. Với lượng dân số đông, mức thu nhập và đời sống cao, các thành phố là những nơi có nhu cầu lớn trong việc tiêu thụ hàng hóa. Tuy nhiên, hàng hóa thường không được sản xuất trực tiếp ở các thành phố lớn. Bên cạnh đó, nhu cầu của người dân đô thị ngày một tăng, khiến cho các tuyến đường đô thị ngày càng trở nên ùn tắc.
Đồng thời, trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 những năm gần đây, giao thông vận tải ở các khu vực đô thị phải đối mặt với rất nhiều vấn đề khó khăn. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ vận tải trên địa bàn thành phố được yêu cầu phải đưa ra giải pháp sao cho có thể cung cấp dịch vụ với chất lượng tốt hơn trong thời gian ngắn và chi phí thấp nhất. Bởi vậy, tầm quan trọng của việc xây dựng hệ thống giao thông vận tải hiện đại, đồng bộ và hiệu quả là vô cùng cấp thiết. Hệ thống giao thông vận tải là một mắt xích quan trọng của logistics.
Chất lượng của logistics mang lại những tác động không nhỏ đến tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. Một hệ thống logistics phát triển sẽ thúc đẩy sản xuất và thương mại, hạ giá thành sản phẩm và các chi phí liên quan, không những giúp hoạt động giao thông vận tải được vận hành thuận lợi mà còn hạn chế ùn tắc giao thông, giảm ô nhiễm môi trường. Bởi vậy, các thành phố lớn như thủ đô Hà Nội cần thiết lập được một hệ thống giao thông vận tải đô thị hiệu quả, hiện đại, an toàn và thân thiện với môi trường, vừa giúp giảm bớt các tác động tiêu cực tới môi trường và xã hội, đồng thời giúp cho doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics giảm thiểu chi phí và thời gian trong khi gia tăng được khối lượng hàng hóa vận chuyển và nâng cao chất lượng phục vụ. Một hệ thống logistics hiệu quả sẽ đáp ứng được những đòi hỏi về yếu tố thời gian và đem lại hiệu quả cao cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất kinh doanh, cũng như đáp ứng nhu cầu về tiêu dùng sản phẩm và phân phối hàng hóa, tạo động lực thúc đẩy các thành phố trở nên cạnh tranh hơn trong phát triển kinh tế, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, qua đó thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ logistics trong địa bàn thành phố.
Để xây dựng một hệ thống logistics hiệu quả cho thành phố, ta cần phải nhận diện được những mục tiêu cốt lõi của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics, cũng như của chính quyền thành phố để có những chính sách, chiến lược phát triển hợp lý.