ĐẶT VẤN ĐỀ 1 PHẦN II NỘI DUNG 3 I Cơ sở lý luận và thực tiễn 3 1 Cơ sở lý luận 3 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 3 1.1 Trên thế giới 3 1.2 Những khái niệm liên quan đến hành vi lệch chuẩn 4 1.2 Hành vi lệch chuẩn 4 1.3 Các biểu hiện của hành vi lệch chuẩn trong trường học 5 1.4 Phân loại các hành vi lệch chuẩn trong trường học 5 1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi lệch chuẩn của học 6 sinh 1.6 Các văn bản qui phạm hiện hành định hướng hành vi 6 chuẩn mực cho HS trong các trường học 2 Cơ sở thực tiễn 7 2.1 Thực trạng về hành vi lệch chuẩn của học sinh Trường 7 Trung học phổ thông Lê Lợi 2.1 Kết quả nghiên cứu thực trạng nhận thức của học sinh 7 trường THPT Lê Lợi về hành vi lệch chuẩn 2.2 Thực trạng nhận thức về chuẩn mực hành vi cần có 8 của bản thân đối với gia đình, nhà trường và xã hội.2 Kết quả nghiên cứu về thực trạng hành vi lệch chuẩn 8 của học sinh Trường THPT Lê Lợi.1 Kết quả tự đánh giá của học sinh về mức độ hành vi 8 lệch chuẩn của bản thân.2 Kết quả khảo sát các biểu hiện cụ thể của hành vi lệch 9 chuẩn của học sinh trường THPT Lê Lợi 2.3 Nguyên nhân của thực trạng hành vi lệch chuẩn ở HS 11 Trường THPT Lê Lợi 2.4 Hậu quả của hành vi lệch chuẩn 12 2 skkn II Một số giải pháp hạn chế hành vi lệch chuẩn cho học 12 sinh trường THPT Lê Lợi 1 Nguyên tắc đề xuất giải pháp 12 1.1 Tính mục đích 12 1.2 Tính toàn diện 13 1.3 Tính hiệu quả 13 1.4 Tính khả thi 13 2 Một số giải pháp hạn chế hành vi lệch chuẩn cho HS 13 Trường THPT Lê Lợi 2.1 Làm tốt công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận 13 thức đúng đắn về hành vi chuẩn mực cho HS.2 Nâng cao hiệu quả công tác vấn tâm lí học đường 15 trong việc hạn chế hành vi lệch chuẩn 2.3 Chú trọng công tác xây dựng trường học hạnh phúc 21 2.4 Tổ chức tốt các sân chơi lành mạnh, bổ ích cho HS 23 Phát huy vai trò của Đoàn thanh niên, giáo viên chủ 2.5 nhiệm, giáo viên bộ môn trong công tác định hướng 25 hành vi chuẩn mực cho HS 2.6 Tăng cường xây dựng môi trường giáo dục an toàn, 29 lành mạnh, thân thiện 2.7 Tổ chức tốt công tác phối kết hợp giữa gia đình – nhà 31 trường – xã hội trong công tác giáo dục HS 3 Một số kết quả đạt được 34 PHẦN III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 36 1 Kết luận 36 2 Kiến nghị và đề xuất 36 Tài liệu tham khảo 38 Phụ lục 39 3 skkn DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu viết tắt Đọc là THPT Trung học phổ thông GVCN Giáo viên chủ nhiệm HS Học sinh HVLC Hành vi lệch chuẩn BGH Ban giám hiệu ĐVTN Đoàn viên thanh niên CB, ĐV, GV, NV Cán bộ, đảng viên, giáo viên, nhân viên TDTT Thể dục thể thao 4 skkn PHẦN I. Lí do chọn đề tài Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đã tạo ra nhiều cơ hội và điều kiện cho sự phát triển nhiều mặt của đất nước. Song mặt trái của cơ chế thị trường, cùng nhịp sống xã hội sôi động với nhiều áp lực trong cuộc sống thì việc phát sinh những lời nói, hành động thể hiện những sai lệch về lối ứng xử của một bộ phận người dân Việt Nam cũng xuất hiện và ngày một gia tăng.
Bên cạnh đó, các hình thức giao tiếp, kết nối trên phương tiện thông tin, mạng xã hội trong thời kỳ công nghiệp 4.0 hiện nay rất đa dạng, song thiếu kiểm soát đã góp phần ảnh hưởng và lan tràn lối ứng xử lệch chuẩn nêu trên, gây xáo trộn không nhỏ các chuẩn mực văn hóa trong xã hội. Trong thời gian qua, số học sinh (HS) có hành vi lệch chuẩn (HVLC) trong các nhà trường ngày càng gia tăng, số HVLC ngày càng nhiều. Một số HVLC xuất hiện ngày càng nhiều như sử dụng chất kích thích (hút thuốc, uống rượu…), bạo lực học đường, vi phạm an toàn giao thông, sản xuất và mua bán pháo nổ,…đặc biệt là có những hành vi bạo lực với thầy/cô giáo. Nếu những người làm công tác giáo dục không điều chỉnh và uốn nắn kịp thời thì có thể dẫn đến khủng hoảng và lệch lạc về hành vi ở các em, làm ảnh hưởng tiêu cực đến sự hình thành và phát triển nhân cách ở các em.
Nhưng thế nào là HVLC, nguyên nhân cũng như các giải pháp phòng ngừa và can thiệp như thế nào là hiệu quả thì không phải thầy cô giáo, nhà quản lý giáo dục nào cũng hiểu rõ. Qua thực tiễn nhiều năm làm công tác quản lí giáo dục và từ nhận thức sâu sắc về hậu quả của các hành vi lệch chuẩn ở học sinh, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài “Thực trạng và giải pháp hạn chế hành vi lệch chuẩn cho học sinh trường THPT Lê Lợi” làm đề tài nghiên cứu của mình. Mục đích nghiên cứu Nhóm tác giả tìm hiểu thực trạng và nguyên nhân về hành vi lệch chuẩn của HS Trường THPT Lê Lợi, từ đó đề xuất một số giải pháp phù hợp với thực tế nhằm nâng cao nhận thức, hành vi đúng đắn cho học sinh. Nhằm xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện, hạnh phúc khi đến trường.
Nhiệm vụ nghiên cứu Hệ thống hóa những vấn đề lí luận về hành vi lệch chuẩn. Tìm hiểu và đánh giá thực trạng về hành vi lệch chuẩn từ đó đề xuất một số giải pháp phù hợp nhằm hạn chế hành vi lệch chuẩn cho HS Trường THPT Lê Lợi. Để thực hiện được nhiệm vụ trên, chúng tôi tiến hành làm rõ các vấn đề sau: Thực trạng hành vi lệch chuẩn của học sinh trường THPT Lê Lợi như thế nào? 5 skkn Nguyên nhân nào tác động đến việc hình thành hành vi lệch chuẩn của học sinh trường THPT Lê Lợi? Để ngăn ngừa và hạn chế hành vi lệch chuẩn cho học sinh Trường THPT Lê Lợi cần có những giải pháp gì? Thực nghiệm để khẳng định tính hiệu quả các giải pháp của đề tài 4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu Học sinh Trường THPT Lê Lợi.
Phạm vi nghiên cứu Học sinh Trường THPT Lê Lợi huyện Tân Kỳ với các hành vi lệch chuẩn và các giải pháp để hạn chế các hành vi lệch chuẩn. Phương pháp nghiên cứu 6. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Phân tích, tổng hợp các tài liệu liên quan đến đề tài để xây dựng cơ sở lý luận. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn - Điều tra xã hội bằng phiếu khảo sát ý kiến học sinh - Phương pháp quan sát và tự quan sát - Phương pháp phỏng vấn - Phương pháp thống kê toán học - Phương pháp xử lí số liệu - Phương pháp thực nghiệm 7.
Đóng góp của đề tài Lần đầu tiên có đề tài nghiên cứu thực trạng hành vi lệch chuẩn, nghiên cứu và đề xuất giải pháp hạn chế hành vi lệch chuẩn cho HS trường THPT Lê Lợi. Đây là vấn đề cấp thiết đối với các trường học hiện nay. Những giải pháp mà nhóm tác giả đề xuất, không chỉ áp dụng đối với trường THPT Lê Lợi mà có thể áp dụng đối với tất cả các trường THPT trong cả nước. 6 skkn PHẤN II.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Vấn đề hành vi, hành vi lệch chuẩn thực sự được quan tâm nghiên cứu từ cuối thế kỷ XIX, gắn liền với tên tuổi các nhà Tâm thần học, Tâm lý học, Giáo dục học nổi tiếng như S. Miaxishev…Từ năm 1960 đến nay, tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã có cố gắng xây dựng và hoàn thiện bảng phân loại các rối loạn tâm lý và thống nhất các thuật ngữ.
Trước tình hình các rối loạn tâm lý, hành vi lệch chuẩn ngày càng có chiều hướng gia tăng, tổ chức Y tế thế giới đã liên tục đưa ra vấn đề này thành chương trình nghị sự của nhiều cuộc hội thảo. Đóng góp to lớn mang tính toàn cầu, cần phải đề cập đến đó là hai công trình nghiên cứu lớn: Bảng phân loại bệnh quốc tế (ICD 10) ra đời năm 1992. Đây là kết quả sau hơn 30 năm làm việc không ngừng của hơn 915 nhà Tâm lý học có uy tín trên 52 quốc gia. Bảng phân loại này mang tính quốc tế vì phản ánh hầu hết các trường phái và truyền thống chủ yếu về Tâm bệnh học trên thế giới.
Trong công trình này đã tập trung nghiên cứu rất kỹ về hành vi lệch chuẩn của trẻ em. Hành vi lệch chuẩn của trẻ em thuộc mục F91, phân thành ba mục sau: F91 - 0: Hành vi lệch chuẩn khu trú trong môi trường gia đình; F91 - 1: Hành vi lệch chuẩn ở những người kém thích ứng xã hội; F91 - 2: Hành vi lệch chuẩn ở những người còn thích ứng xã hội. Bảng phân loại bệnh học Hoa Kỳ DSM - IV (ra đời năm 1994), hành vi lệch chuẩn của trẻ thuộc mục 321 - 8, đã đưa ra 15 tiêu chuẩn chẩn đoán và được chia thành bốn nhóm: Hung hãn với người và súc vật; Phá hoại tài sản; Gian lận hoặc ăn cắp; Vi phạm nặng nề các quy định. Như vậy, có thể khẳng định rằng vấn đề hành vi lệch chuẩn ở trẻ em và thanh thiếu niên đang là vấn đề được nhiều người quan tâm, mỗi tổ chức, mỗi nhà nghiên cứu tuy tìm hiểu các khía cạnh khác nhau của vấn đề nhưng đều thống nhất quan điểm cần tìm hiểu nguyên nhân và biện pháp để hạn chế hành vi lệch chuẩn.
Ở Việt Nam Ở Việt Nam, việc nghiên cứu những HVLC, biện pháp phát hiện cũng như điều chỉnh HVLC thực sự còn khá mới mẻ. Gần đây có các công trình nghiên cứu về hành vi lệch chuẩn như : Lưu Song Hà, 2004, Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội, Tạp chí tâm lí học, Số 7; Nguyễn Văn Song, 2012, Quản lý hoạt động giáo dục ahọc sinh có hành vi lệch chuẩn ở trường trung học phổ thông Phù Cừ tỉnh Hưng Yên, Luận văn ThS Quản lý giáo dục; Đại học Giáo dục, Đại học Quốc Gia Hà 7 skkn Nội. Phạm Tiến Công, 2012, “Thực trạng hành vi lệch chuẩn xã hội ở học sinh Trung học cơ sở thành phố Bạc Liêu - tỉnh Bạc Liêu” Luận văn Thạc sĩ tâm lí học, Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh. Các công trình nghiên cứu này bước đầu đi sâu tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân, giải pháp để hạn chế HVLC.