Chương 1 CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO TRỰC TUYẾN Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Căn cứ pháp lý về đào tạo trực tuyến Để quản lý lĩnh vực giáo dục trong các trường đại học, nhà nước phải xây dựng, ban hành và từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật về giáo dục làm căn cứ pháp lý, tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động giáo dục trong nhà trường. Đảm bảo tính pháp lý trong giáo dục là tích cực đưa pháp luật vào cuộc sống góp phần thúc đẩy sự nghiệp giáo dục nước nhà phát triển đúng với quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước. Đối với đào tạo trực tuyến, mặc dù đây là một hình thức đào tạo tương đối mới mẻ nhưng không phải vì thế mà chưa có các quy định pháp lý để điều chỉnh.
Trong quá trình nghiên cứu và lựa chọn mô hình đào tạo trực tuyến tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội, chúng tôi luôn chú trọng đảm bảo tính pháp lý. Xét về văn bản pháp luật liên quan đến đào tạo trực tuyến hiện nay, có thể kể đến: Thông tư số 08/2021/TT-BGDĐT ngày 18/3/2021 của Bộ Trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học, tại mục b,c, khoản 2 Điều 8 của Thông tư quy định rõ: Cơ sở đào tạo được tổ chức các lớp học phương thức trực tuyến khi đáp ứng các quy định hiện hành về ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tổ chức đào tạo qua mạng; có các giải pháp bảo đảm chất lượng và minh chứng về chất lượng tổ chức lớp học phương thức trực tuyến không thấp hơn chất lượng lớp học phương thức trực tiếp; và Đối với đào tạo theo hình thức chính quy và vừa làm vừa học, tối đa 30% tổng khối lượng của chương trình đào tạo được thực hiện bằng lớp học trực tuyến. Trong trường hợp thiên tai, dịch bệnh phức tạp và các trường hợp bất khả kháng khác, cơ sở đào tạo thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Thông tư số 09/2021/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo: Quy định về quản lý và tổ chức dạy học trực tuyến trong cơ sở giáo dục phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên.
Thông tư này quy định về quản lý và tổ chức dạy học trực tuyến chương trình giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học sơ sở và cấp trung học phổ bao gồm: tổ chức dạy học và các hoạt động giáo dục trực tuyến; hạ tầng kỹ thuật dạy học trực tuyến; trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Thông tư quy định về quản lý và tổ chức dạy 17 học trực tuyến chương trình giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học sơ sở và cấp trung học phổ thông bao gồm: tổ chức dạy học và các hoạt động giáo dục trực tuyến; hạ tầng kỹ thuật dạy học trực tuyến; trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Mặc dù Thông tư quy định cụ thể về giảng dạy trực tuyến tại các cơ sở giáo dục phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên, nhưng trong bối cảnh hiện nay, các quy định của Thông tư này cũng có ý nghĩa định hướng các cơ sở đào tạo đại học thực hiện đào tạo trực tuyến đúng với tinh thần định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Căn cứ hướng dẫn của Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT, Trường Đại học Nội vụ Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 81/KH-ĐHNV Kế hoạch triển khai Thông tư số 08/2021/TT-BGDĐT ngày 18/3/2021 của Bộ Trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy chế đào tạo trình độ đại học và triển khai phân công thực hiện các nội dung về đào tạo trực tuyến theo yêu cầu, hướng dẫn của Thông tư.
Trên đây là những cơ sở pháp lý quan trọng để chúng tôi tiến hành nghiên cứu và lựa chọn mô hình đào tạo trực tuyến cho Nhà trường trong thời gian tới. Cơ sở lý luận về đào tạo trực tuyến 1. Đào tạo Theo Khoản 1, Điều 3, Quy chế đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức bộ Tư pháp, “Đào tạo là quá trình truyền thụ, tiếp nhận có hệ thống những tri thức, kỹ năng theo quy định của từng cấp học, bậc học”. Như vậy, có thể hiểu rằng, đào tạo là việc giảng dạy và học tập trong nhà trường, gắn với giáo dục đạo đức, nhân cách.
Kết quả và trình độ học vấn của mỗi người được hình thành trên cơ sở học tập và tự tích lũy kinh nghiệm. Trên thực tế, có nhiều loại hình đào tạo: chính quy, vừa làm vừa học, đào tạo từ xa… Thời gian đào tạo theo quy định của Luật số 34/2018/QH14 ngày 19 tháng 11 năm 2018 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học “Thời gian đào tạo được xác định trên cơ sở số lượng tín chỉ phải tích lũy cho từng chương trình và trình độ đào tạo. Số lượng tín chỉ cần tích lũy đối với mỗi trình độ được quy định trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam. Hiệu trưởng cơ sở giáo dục đại học quyết định số lượng tín chỉ phải tích lũy cho từng chương trình và trình độ đào tạo phù hợp với quy định của pháp luật.” Chương trình đào tạo cũng theo quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật giáo dục đại học: “Chương trình đào tạo bao gồm mục tiêu, khối 18 lượng kiến thức, cấu trúc, nội dung, phương pháp và hình thức đánh giá đối với môn học, ngành học, trình độ đào tạo, chuẩn đầu ra phù hợp với Khung trình độ quốc gia Việt Nam; Chương trình đào tạo được xây dựng theo đơn vị tín chỉ, bao gồm các loại chương trình định hướng nghiên cứu, định hướng ứng dụng, định hướng nghề nghiệp; bảo đảm yêu cầu liên thông giữa các trình độ, ngành đào tạo; bảo đảm quy định về chuẩn chương trình đào tạo”.
Hình thức đào tạo là cách thức tiến hành tổ chức quá trình học tập cho người học phù hợp với mục đích, nội dung bài học, nhằm làm cho bài học đạt kết quả tối ưu. Các hình thức tổ chức dạy học rất đa dạng, mỗi hình thức đều có những đặc điểm riêng, có chức năng và vai trò nhất định trong quá trình dạy học, giữa các hình thức tổ chức dạy học có sự liên hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ nhau. Giảng dạy truyền thống là cách thức truyền tải, trao đổi kiến thức, kỹ năng giữa giảng viên và người học cùng có mặt trên giảng đường, phòng thực hành/ thí nghiệm, cơ sở thực tập để người học đạt được chuẩn đầu ra của học phần và chương trình đào tạo. Giảng dạy trực tuyến là cách thức truyền tải, trao đổi kiến thức, kỹ năng giữa giảng viên và người học qua mạng Internet trên cơ sở ứng dụng công nghệ thông tin để người học đạt được chuẩn đầu ra của học phần, chương trình đào tạo.
Trong bối cảnh thế giới, khu vực và trong nước đang ngày một chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức dạy học, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, nâng cao chất lượng giáo dục và hướng đến thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành giáo dục và đào tạo. Bên cạnh giảng dạy truyền thống, giảng dạy trực tuyến được đề xuất tạo điền kiện cho người dạy và người học có cơ hội hình thành và phát triển nhiều năng lực như: “tự chủ và tự học”, “năng lực tin học”, “năng lực công nghệ”, “giải quyết vấn đề và sáng tạo”. Dạy học trực tuyến cũng tạo cơ hội cho người dạy và người học được chủ động tiếp cận nguồn học liệu hữu ích trên Internet để phục vụ việc giảng dạy và học tập. Thông qua dạy học trực tuyến, người dạy và người học được nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học, góp phần đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá.
Đào tạo trực tuyến Đào tạo trực tuyến hay hệ thống đào tạo trực tuyến (e-Learning: Electronic Learning) là một phương thức đào tạo ảo thông qua một thiết bị điện tử (máy tính, 19 laptop, tablet…) kết nối với một máy chủ (nơi lưu trữ sẵn các bài giảng điện tử dưới các hình thức như: Word, Excel, PowerPoint.) và một phần mềm hoặc nền tảng cần thiết (phần mềm hoặc nền tảng này có chức năng hỏi, yêu cầu, tạo bài thi cho học viên trực tuyến). Với mô hình học này, giảng viên (cán bộ đào tạo) hoàn toàn có khả năng truyền đạt kiến thức thông qua hình ảnh và âm thanh từ xa. Toàn bộ hệ thống thông tin và tài liệu sẽ được gửi đi bởi đường truyền băng thông rộng hoặc kết nối không dây (wifi), mạng nội bộ (LAN). Mục đích, ý nghĩa của elearning là học sinh và giáo viên tương tác trực tuyến trong loại hình học tập này.
Học sinh tham gia một khóa học từ giáo viên mà không cần đến thăm một lớp học thực tế với thầy cô. Cả hai đều giao tiếp và học các khóa học trực tuyến ngay trên cùng một nền tảng cơ sở kết nối (VD: qua Google Classroom, Microsoft Teams, Moodle, Blackboard…). Mặc dù sinh viên có thể sử dụng các tài liệu ngoại tuyến như giấy để gửi phản hồi của họ, họ chỉ được kết nối với giáo viên của họ thông qua kết nối Internet. Họ có thể gửi hình ảnh trả lời trực tuyến cho giáo viên của họ.
Trong khi đó, yếu tố chính của học trực tuyến là để có được kinh nghiệm học tập bằng cách sử dụng kết nối Internet. Học sinh phải sử dụng một số kỹ thuật nhất định để có được kinh nghiệm học tập này. Nói cách khác, học trực tuyến có thể được mô tả là sự kết hợp giữa học tập kết hợp và học trực tuyến vì nó thường sử dụng các công cụ trực tuyến như ezTboards Cloud Meeting, Zoom Cloud Meeting, Google Meet v. để tham gia lớp học mà người học đã đăng ký.
Đào tạo trực tuyến hỗ trợ đào tạo trực tiếp là hình thức đào tạo trực tuyến thực hiện một phần nội dung bài học hoặc chủ đề trong chương trình đào tạo để hỗ trợ đào tạo trực tiếp bài học hoặc chủ đề đó tại cơ sở đào tạo. Đào tạo trực tuyến thay thế đào tạo trực tiếp là hình thức đào tạo trực tuyến thực hiện toàn bộ nội dung bài học hoặc chủ để trong chương trình đào tạo để thay thế đào tạo trực tiếp bài học hoặc chủ đề đó tại cơ sở đào tạo.
