THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN GIÁO TRÌNH: MÔ ĐUN 29 - GIA CÔNG, LẮP DỰNG VÀ THÁO DỠ VÁN KHUÔN - GIÀN GIÁO

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Mô đun 29: Gia công, lắp dựng và tháo dỡ ván khuôn - giàn giáo (mã số: MĐ 29) là tài liệu đào tạo chuyên môn bắt buộc thuộc chương trình đào tạo ngành Xây dựng Dân dụng và Công nghiệp ở trình độ Trung cấp chuyên nghiệp, do Khoa Xây dựng thuộc Trường Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô biên soạn và ban hành năm 2018 tại Tam Điệp (Chủ biên: Lê Minh Toàn, cùng tác giả Nguyễn Anh Tuấn). Về vị trí trong chương trình đào tạo, mô đun được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học cơ sở gồm: Vẽ kỹ thuật, An toàn lao động, Vật liệu xây dựng và Tổ chức sản xuất.

Mục tiêu học tập tổng quát của giáo trình tập trung vào ba chuẩn đầu ra chính:

  1. Kiến thức: Trình bày chính xác các nguyên tắc cấu tạo, yêu cầu kỹ thuật và trình tự các bước gia công sản xuất cốp pha gỗ, lắp dựng và tháo dỡ hệ thống ván khuôn cho từng loại cấu kiện bê tông cốt thép toàn khối, cũng như hệ thống giàn giáo phục vụ thi công.
  2. Kỹ năng: Thực hiện chuẩn xác các thao tác chọn vật liệu, cưa xẻ, đóng nẹp, gia công định hình, định vị tim cốt, liên kết văng giằng, chống đỡ và tháo dỡ an toàn các kết cấu ván khuôn, giàn giáo; tính toán định lượng khối lượng vật tư và hao phí nhân công.
  3. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Thực hiện quy trình làm việc với tính cẩn thận, tỷ mỷ, chính xác, tiết kiệm vật tư và tuân thủ các quy tắc an toàn lao động trong thi công xây dựng.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế với tổng thời lượng 90 giờ, trong đó lý thuyết chiếm 17 giờ, thực hành và bài tập ứng dụng chiếm 70 giờ, thời lượng kiểm tra đánh giá định kỳ là 3 giờ. Điểm đặc sắc trong cách tiếp cận của giáo trình là bám sát quy trình kỹ thuật thi công thực tế tại hiện trường, tích hợp chi tiết các bảng tra cứu kích thước phụ kiện định hình (Bảng 01, Bảng 02, Bảng 07) cùng hệ thống bản vẽ chi tiết cấu tạo từ móng, cột, dầm, sàn đến cầu thang và giàn giáo công tác.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và bài học chính

Nội dung giáo trình được triển khai theo chuỗi bài học thực tế, phản ánh tiến trình thi công của một công trình bê tông cốt thép toàn khối:

  • Bài 1: Gia công sản xuất, lắp dựng và tháo dỡ ván khuôn móng cột (9 giờ - 2 LT, 6 TH, 1 KT): Phân tích cấu tạo ván khuôn móng cột độc lập không giật cấp ($H \le 300\text{mm}$, $H \le 500\text{mm}$, $H < 750\text{mm}$) và móng cột có giật cấp. Hướng dẫn đọc bản vẽ móng, chọn gỗ nhóm 6, 7, 8, gia công thành trong, thành ngoài, đóng thanh nẹp theo Bảng 01, bố trí thanh chống chéo, bọ chống trượt, thanh nêm, văng mặt và ván kê chống lún.
  • Bài 2: Gia công sản xuất, lắp dựng và tháo dỡ ván khuôn móng băng (9 giờ - 2 LT, 7 TH): Cung cấp sơ đồ cấu tạo móng băng không giật cấp và có giật cấp chạy dọc/ngang công trình. Trình bày quy trình lắp ghép ván thành dài, cọc định vị, nẹp cữ, căn chỉnh tim cốt ngoài trời và kỹ thuật tháo dỡ sớm ván thành sau 2 đến 3 ngày khi bê tông đạt độ ổn định ban đầu.
  • Bài 3: Gia công, lắp dựng và tháo dỡ ván khuôn cột tiết diện vuông - chữ nhật (19 giờ - 2 LT, 16 TH, 1 KT): Chiếm thời lượng thực hành lớn. Hướng dẫn chi tiết nguyên tắc cấu tạo tấm khuôn gỗ chiều dày từ 25mm đến 40mm, khoảng cách nẹp ngoài cùng đến mép tấm khuôn từ 150mm đến 250mm. Bố trí khoảng cách gông gỗ hoặc gông thép từ 0,4m đến 0,6m theo Bảng 02 cho các tiết diện cột từ $0,3 \times 0,3\text{m}$ đến $1 \times 1\text{m}$; kỹ thuật mở cửa dọn vệ sinh chân cột, cửa đổ bê tông và hệ thống giằng néo nghiêng từ $45^\circ$ đến $75^\circ$ (chống 2 đợt cho cột $H \le 4\text{m}$, chống 3 đợt cho cột $H = 4\text{m} - 5,5\text{m}$).
  • Bài 4: Gia công sản xuất, lắp dựng và tháo dỡ ván khuôn cột tròn (9 giờ - 2 LT, 7 TH): Hướng dẫn cấu tạo ván khuôn dạng ghép các mảnh gỗ bản hẹp liên kết trên hệ khung sườn bán nguyệt (bán kính $R$ theo thiết kế) để tạo thành hai nửa lòng máng; kỹ thuật gông định vị và giằng giữ thẳng đứng.
  • Bài 5: Gia công sản xuất, lắp dựng và tháo dỡ ván khuôn lanh tô - ô văng (9 giờ - 2 LT, 7 TH): Khảo sát cấu tạo phần ván khuôn lanh tô gối vào tường kết hợp bản ô văng đua ra ngoài. Kỹ thuật gia công ván đáy, ván thành, ván diềm, hệ cột chống chữ T, nêm kê và nguyên tắc đảm bảo tải trọng chống lật cho ô văng khi tháo dỡ.
  • Bài 6: Gia công sản xuất, lắp dựng và tháo dỡ ván khuôn dầm liền sàn (28 giờ - 3 LT, 24 TH, 1 KT): Mô đun phức tạp nhất. Hướng dẫn gia công dầm chính, dầm phụ (ván đáy dày 40-50mm, ván thành dày 20-40mm có mở cửa đón dầm phụ), ván khuôn sàn (dày 20-30mm, rộng 100-500mm, dài 2000-3000mm) đặt trên hệ đà đỡ và đà chịu lực; hệ thống cột chống chữ T kèm thanh chống chéo và thanh giằng ngang.
  • Bài 7: Gia công sản xuất, lắp dựng và tháo dỡ ván khuôn cầu thang hai nhịp: Cung cấp cấu tạo dầm chân thang, dầm chiếu nghỉ, dầm chiếu tới, đan thang đợt 1, đan thang đợt 2 và cốn thang (dầm treo đỡ sàn thang).
  • Các nội dung liên quan trong hệ thống mô đun: Ván khuôn tường bê tông, ván khuôn sê nô, lắp dựng cốp pha định hình kim loại kích thước bé, giàn giáo gỗ luồng và giàn giáo kim loại dạng ống tuýp kèm sàn công tác, chân kích.
       [Đọc bản vẽ kỹ thuật & Lập bảng thống kê vật liệu]
    [Gia công chế tạo tấm ván, thanh nẹp, gông, đà đỡ, cột chống]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Nguyên lý chịu lực và biến dạng: Giáo trình xây dựng nền tảng tính toán khả năng chịu áp lực ngang của hỗn hợp bê tông mới đổ đối với ván thành, tải trọng thẳng đứng của bê tông và người thao tác đối với ván đáy, đà đỡ và cây chống chữ T.
  • Quy tắc cấu tạo liên kết đinh và nẹp: Đinh liên kết giữa ván mặt và nẹp phải đóng từ phía mặt tiếp xúc bê tông đóng ra phía ngoài; chiều dài đinh phải lớn hơn tổng bề dày nẹp và ván từ 10-15mm (đầu đinh bẻ gập) khi nẹp đặt nằm, hoặc gấp 2,5 đến 3 lần chiều dày ván khi nẹp đặt đứng.
  • Nguyên tắc kín khít và chuẩn mực tim cốt: Mối ghép giữa các tấm ván phải khép kín nhằm ngăn chặn hiện tượng chảy mất nước xi măng trong quá trình đầm bê tông. Vị trí cấu kiện phải bảo đảm đồng thời tim trục ngang, tim trục dọc và cốt cao độ thiết kế.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thành thạo thao tác cưa xẻ gỗ tự nhiên (nhóm 6, 7, 8), gia công mảng ván, lắp ghép gông cột, căn chỉnh cột chống chữ T, thả quả dọi kiểm tra phương thẳng đứng, kiểm tra độ ngang bằng của đáy dầm và mặt sàn.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Khả năng bóc tách số liệu từ bản vẽ kết cấu (mặt bằng, mặt cắt, chi tiết) để lập bảng dự trù vật tư, tính toán khoảng cách bố trí nẹp, gông theo các bảng tra cứu kỹ thuật chuẩn.
  • Kỹ năng thực hành thi công (Practical competencies): Thực hiện chuẩn xác quy trình tháo dỡ ván khuôn theo đúng thứ tự (tháo ván thành trước, tháo ván đáy sau khi bê tông đủ cường độ), thu hồi phụ kiện, nhổ đinh, vệ sinh mặt ván và phân loại bảo quản để phục vụ luân chuyển nhiều lần.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Giáo trình áp dụng mô hình đào tạo theo năng lực thực hiện (Competency-Based Training), trong đó phần thực hành chiếm tỷ trọng vượt trội ($70/90$ giờ, tương đương gần 78% tổng thời lượng). Giảng viên đóng vai trò hướng dẫn quy trình mẫu, giải thích các sai hỏng thường gặp qua sơ đồ kỹ thuật, sau đó chuyển giao cho người học trực tiếp thao tác tại xưởng thực hành theo nhóm hoặc cá nhân.

Bài tập và bài thực hành mẫu

  • Bài tập đọc bản vẽ và thống kê: Yêu cầu người học đọc bản vẽ chi tiết móng trụ độc lập có giật cấp, móng băng, cột tiết diện chữ nhật $0,4 \times 0,4\text{m}$ hoặc dầm liền sàn; tính toán và lập bảng thống kê số lượng tấm ván, quy cách thanh nẹp, số lượng gông, đinh chốt và cây chống.
  • Thực hành gia công - lắp dựng theo quy trình:
    • Lắp ráp hộp móng độc lập, cố định thanh bọ chống trượt và nẹp cữ.
    • Lắp dựng hộp khuôn cột 3 mặt bằng phương pháp thủ công, căn chỉnh dây dọi, sau đó ghép mặt thứ 4 và gông cứng bằng gông gỗ/thép.
    • Rải cây chống chữ T, gác đà chịu lực, đà đỡ sàn, ghép ván diềm chu vi và hoàn thiện mặt sàn thao tác.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá

  • Đánh giá thường xuyên: Kiểm tra độ chính xác trong việc lựa chọn vật liệu, quy cách đóng đinh, khoảng cách nẹp theo từng bài tập thực hành.
  • Kiểm tra định kỳ (3 giờ): Tổ chức đánh giá kỹ năng tổng hợp thông qua các tiêu chí định lượng:
    • Độ sai lệch kích thước hình học cấu kiện so với thiết kế.
    • Sai số vị trí tim trục và cốt cao độ (kiểm tra bằng quả dọi và nivô).
    • Độ kín khít mạch ghép (không hở khe làm mất nước xi măng).
    • Độ vững chắc, ổn định của hệ thống văng giằng, chống xiên.
    • Tuân thủ an toàn lao động (trang phục bảo hộ, mang giày, kính, mũ bảo hộ, thao tác nhổ đinh và tháo dỡ không quăng vứt ván).

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Hệ thống dữ liệu kỹ thuật định lượng: Giáo trình tích hợp các bảng tra kích thước chính xác thay vì mô tả định tính. Điển hình là Bảng 01 quy định cụ thể khoảng cách lớn nhất giữa các nẹp và kích thước nhỏ nhất của tiết diện nẹp gỗ/thép cho móng; Bảng 02 quy định chi tiết tiết diện gông, khoảng cách gông, chiều dài ván cữ và quy cách đinh cho 8 dải kích thước cột từ $0,3\text{m}$ đến $1,0\text{m}$; Bảng tra kích thước cấu tạo dầm chính và dầm phụ (Bảng 7).
  • Bao quát đa dạng loại hình kết cấu và vật liệu: Nội dung không chỉ giới hạn ở cốp pha gỗ tự nhiên xẻ truyền thống mà còn mở rộng sang ván khuôn cột tròn ghép mảnh, hệ thống cốp pha kim loại định hình kích thước bé, giàn giáo gỗ/luồng và giàn giáo kim loại dạng giáo tuýp (khung giáo, thanh giằng chéo, tấm sàn công tác, kích chân giáo).
  • Quy trình an toàn và bảo tồn vật tư thực tế: Mỗi bài học đều có mục riêng về An toàn đối với con người và An toàn cho công trình. Giáo trình hướng dẫn chi tiết các biện pháp phòng tránh tai nạn dẫm phải đinh, ngã cao khi thi công sàn dầm, quy tắc tháo dỡ hạ nêm kê từ từ để không làm sứt mẻ bê tông và quy trình nhổ đinh, vệ sinh mặt ván nhằm tối ưu hóa số chu kỳ luân chuyển ván khuôn.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học sinh, sinh viên: Học sinh hệ Trung cấp chuyên nghiệp và sinh viên Cao đẳng các ngành Xây dựng Dân dụng và Công nghiệp, Kỹ thuật Xây dựng công trình.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học: Vẽ kỹ thuật xây dựng (để đọc hiểu mặt bằng, mặt cắt), Vật liệu xây dựng (để nắm rõ tính chất gỗ, kim loại, bê tông), An toàn lao động và Tổ chức sản xuất.
  • Giảng viên và cán bộ kỹ thuật: Giảng viên sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn cho Mô đun 29, phân bổ bài giảng lý thuyết và tổ chức các bài rèn luyện kỹ năng xưởng; kỹ thuật viên thi công tại công trường có thể sử dụng làm tài liệu tra cứu kích thước nẹp, khoảng cách gông và trình tự lắp ráp/tháo dỡ cốp pha tại hiện trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho học sinh, sinh viên trình độ Trung cấp chuyên nghiệp và Cao đẳng nghề thuộc khối ngành Xây dựng Dân dụng và Công nghiệp, đồng thời phù hợp cho công nhân xây dựng cần chuẩn hóa tay nghề thi công cốp pha - giàn giáo.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Người học bắt buộc phải học trước các môn học cơ sở gồm: Vẽ kỹ thuật (để đọc hiểu quy cách hình học bản vẽ), Vật liệu xây dựng (để nhận biết các nhóm gỗ 6, 7, 8 và phụ kiện thép), An toàn lao động và Tổ chức sản xuất.

3. Giáo trình có điểm gì khác biệt so với các tài liệu lý thuyết xây dựng chung?

Giáo trình tập trung vào tính ứng dụng thực hành với thời lượng thao tác xưởng chiếm gần 78% (70/90 giờ). Nội dung đi sâu vào chi tiết kích thước cấu tạo (bề dày ván, khoảng cách nẹp, tiết diện gông, đinh liên kết) qua các bảng số liệu cụ thể và hướng dẫn chi tiết từng thao tác lắp ghép cho từng cấu kiện thực tế.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên kết hợp việc đọc hiểu nguyên tắc cấu tạo lý thuyết với việc phân tích các hình vẽ kỹ thuật (từ Hình 01 đến Hình 31). Khi nghiên cứu từng cấu kiện, cần tự lập bảng thống kê vật tư dựa trên các bảng tra thông số (Bảng 01, Bảng 02) và đối chiếu với các nguyên tắc tháo dỡ, an toàn lao động được nêu trong bài.

5. Giáo trình cung cấp những tài liệu trực quan bổ trợ nào?

Tài liệu cung cấp hệ thống sơ đồ mặt cắt, mặt đứng, hình chiếu phối cảnh của các mảng ván, hộp khuôn móng, cột vuông/tròn, dầm liền sàn, lanh tô - ô văng, cầu thang hai nhịp, giàn giáo khung và các bảng tra cứu kỹ thuật chi tiết phục vụ gia công chế tạo.

Kết luận

Giáo trình Mô đun 29: Gia công, lắp dựng và tháo dỡ ván khuôn - giàn giáo do Trường Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô biên soạn là tài liệu giảng dạy chuyên môn hoàn chỉnh, chuẩn hóa toàn bộ quy trình từ khâu đọc bản vẽ, chọn vật liệu, gia công chế tạo, định vị lắp dựng đến tháo dỡ và bảo quản hệ thống cốp pha, giàn giáo trong công tác bê tông cốt thép toàn khối. Với cấu trúc thiên về thực hành kỹ năng, giáo trình cung cấp lộ trình học tập logic từ các cấu kiện đơn giản (móng độc lập, móng băng) đến các hệ kết cấu phức tạp (cột, lanh tô, dầm liền sàn, cầu thang hai nhịp, cốp pha định hình và giàn giáo tuýp kim loại), đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và an toàn trong đào tạo nghề xây dựng.