Đề cương bài giảng môn học KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN ThS.Lê Văn Thông Email: lvthong@vnuhcm.vn Điện thoại: 0938.5555 Chương 3: GIÁ TRỊ THẶNG DƯ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1. LÝ LUẬN CỦA KARL MARX VỀ GIÁ TRỊ THẶNG DƯ 2. CÁC HÌNH THỨC BIỂU HIỆN GTTD TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Giáo trình “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” – Tài liệu tập huấn giảng dạy tháng 08/2019.
Adam Smith: “Của cải của các quốc gia”, NXB Giáo dục, 1997. Daniel Yergin và Joseph Stanislaw. “Những đỉnh cao của chỉ huy”, NXB Thế giới, 2018. Karl Marx: “Tư Bản”, Tập thứ nhất, Quyển 1, phần 1, NXB Sự Thật, Hà Nội, 1984 5.
Karl Marx: “Tư Bản”, Tập thứ nhất, Quyển 1, phần 2, NXB Sự Thật, Hà Nội, 1984 6. Karl Marx và F.Engels: “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”, NXB Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, 2018 7. Yuval Noah Harari : “Lược sử loài người”, NXB Tri thức, 2017 8. Mortimer Chambers: “Lịch sử văn minh phương Tây”, NXB Văn hóa Thông tin, 2004 Một số vấn đề cần nắm sau khi kết thúc chương 3.
Đặc trưng của phương thức sản xuất TBCN là gì? 3. Giá trị thặng dư là gì? Tư bản khác với giá trị thặng dư ra sao? 4. Nhà tư bản là gì?. Tiểu tư sản là gi? 5.
Giai cấp tư sản, giai cấp vô sản là gì? 6. Mối quan hệ giữa lợi nhuận, lợi tức và địa tô? 7. Hàng hóa sức lao động là gì? 8. Thế nào là bóc lột sức lao động? 9.
Mục đích nghiên cứu Giá trị thặng dư TBCN. GIÁ TRỊ THẶNG DƯ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1. LÝ LUẬN CỦA KARL MARX VỀ GIÁ TRỊ THẶNG DƯ 1. Nguồn gốc của giá trị thặng dư Công thức chung của tư bản H – T – H: Lưu thông hàng hóa giản đơn BÁN ĐỂ MUA T – H - T: Tiền, Hàng được coi là tư bản MUA ĐỂ BÁN Công thức chung của tư bản T - H – T’ T’ = T + T Tư bản là sự vận động của giá trị (*) Giá trị nhằm mang lại giá trị thặng dư thặng dư (*)Giá trị = Tiền, Giá trị = Hàng hóa Công thức chung của tư bản Tư bản là tiền, tư bản là hàng hóa (T-H-T’) Công thức chung của tư bản Giá trị luôn luôn chuyển từ hình thái này qua hình thái khác.
Nếu cố định những hình thái biểu hiện đặc biệt mà một giá trị đang tăng lên lần lượt mang lấy trong vòng đời của nó (T-H-T), thì chúng ta định nghĩa như sau: Tư bản là tiền, tư bản là hàng hóa vận động theo công thức T – H - T’ Nếu không mang hình thái hàng hóa, tiền không thể trở thành tư bản được. NGUỒN GỐC GIÁ TRỊ THẶNG DƯ TBCN GIÁ TRỊ THẶNG DƯ ĐƯỢC SINH RA TỪ LĨNH VỰC NÀO? 1. Lĩnh vực sản suất? 2. Lĩnh vực lưu thông? 3.
Cả hai: sản xuất và lưu thông? Mâu thuẫn công thức chung của tư bản (1) Sản xuất (2)Trong lưu thông Sản xuất tạo ra. Lưu thông tạo ra Lao động xã hội của Giá trị người SX hàng hóa kết tinh trong hàng hàng hóa T – H - T’ hóa Giá trị thặng dư được tạo ra trong sản xuất nhưng công thức T- H –T’ cho thấy rằng GTTD cũng được tạo ra trong lưu thông. Đây chính là mâu thuẫn công thức chung của tư bản Mâu thuẫn công thức chung của tư bản Mâu thuẫn công thức chung của tư bản - Trao đổi ngang giá trong lưu thông - Trao đổi không ngang giá. Karl Marx: Lưu thông hay trao đổi hàng hóa, không sáng tạo ra giá trị nào cả Mâu thuẫn công thức chung của tư bản “Vậy là tư bản không thể xuất hiện từ lưu thông và cũng không thể xuất hiện ở bên ngoài lưu thông.
Nó phải xuất hiện trong lưu thông và đồng thời không phải trong lưu thông” [4; tr216] T được tạo ra từ sản xuất, nhưng phải có lưu thông T mới được sinh ra. “Dù giá trị thặng dư mà tư bản đã rút được từ quá trình sản xuất trực tiếp ra và biểu hiện thành hàng hóa là thế nào đi chăng nữa, thì giá trị và giá trị thặng dư chứa đựng trong những hàng hóa phải chỉ được thực hiện trong quá trình lưu thông mà thôi” [10; tr 447] Công thức chung của tư bản T – H – T’ TLSX T-H …SX… H’ – T’ SLĐ Lưu thông: Sản xuất Lưu thông: mua hàng bán hàng 1. Nguồn gốc của giá trị thặng dư Hàng hóa sức lao động “Sức lao động hay năng lực lao động là toàn bộ những năng lực thể chất và tinh thần tồn tại trong một cơ thể, trong một con người đang sống, và được người đó đem ra vận dụng mỗi khi sản xuất ra một giá trị sử dụng nào đó” [4; tr 218] SLĐ = Hàng hóa sức lao động Hai điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa. NLĐ phải được tư do 2.
Họ buộc phải tự về thân thể nguyện bán sức lao động Hàng hóa sức lao động Sức lao động là hàng hóa đặc biệt (3) Khi bán sức lao (4) Hàng hóa có (1) Tồn tại (2) Bán trong 1 động, người bán vẫn trong cơ thể thời gian nhất không từ bỏ quyền sở giá trị tinh thần con người. định mà thôi hữu sức lao động ấy và lịch sử “Để chuyển hóa tiền thành tư bản, người chủ tiền phải tìm được người lao động tự do trên thị trường hàng hóa, tự do theo 2 nghĩa: theo nghĩa con người tự do, chi phối được sức lao động của mình với tư cách là một hàng hóa, mặt khác anh ta không có một hàng hóa nào để bán” [4; tr220] Hàng hóa sức lao động Hai thuộc tính của hàng hóa sức lao động Người công nhân phải sản xuất ra một sản Số thời gian lao động phẩm nhất định nào đó cần thiết để sản xuất, và do đó để tái sản Giá Hàng xuất ra nó. trị hóa Giá trị Giá trị sử dụng của sử dụng hàng hóa SLĐ bước ra SLĐ khỏi quá trình lao động với tư cách là sản Thời gian cần thiết để SX ra phẩm SLĐ = Thời gian lao động cần thiết để SX ra những tư liệu sinh hoạt nuôi sống người có SLĐ ấy Yếu tố tinh thần và lịch sử Hàng hóa sức lao động Giá trị hàng hóa sức lao động Giá trị hàng Giá trị Cung – cầu hóa sức lao trao đổi hàng hóa động hàng SLĐ hóa SLĐ Giá cả hàng hóa SLĐ Tiền công Hàng hóa sức lao động - Giá trị hàng hóa sức lao động Giá trị tư Giá trị những Giá liệu sinh Phí tư liệu sinh trị hoạt vật tổn hoạt vật chất hàng chất và và tinh thần đào hóa tinh thần cần thiết cho tạo SLĐ cần thiết con cái họ - Giá trị sử dụng hàng hóa sức lao động Tính chất đặc biệt của hàng hóa SLĐ là khi sử dụng, nó tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị bản thân nó. Marx khẳng định, nguồn gốc giá trị thặng dư do sức lao động tạo ra.
NGUỒN GỐC GIÁ TRỊ THẶNG DƯ TBCN GIÁ TRỊ THẶNG DƯ TBCN DO YẾU TỐ NÀO TẠO RA? 1. Lao động làm thuê (công nhân)? 3. Khoa học công nghệ? 7. Sản xuất hàng hóa trước TBCN và sản xuất hàng hóa TBCN khác nhau thế nào? Đặc trưng của phương thức sản xuất TBCN Đặc trưng phương thức sản xuất TBCN 1.
Sản phẩm với tư cách là 2. Sản xuất ra GTTD là mục hàng hóa và hàng hóa với tư đích trực tiếp và động cơ cách là sản phẩm của tư bản. quyết định của việc sản xuất. Tư liệu sản xuất dưới Lao động dưới hình thái hình thái tư bản lao động làm thuê Hai nhân tố cơ bản của phương thức sản xuất TBCN 1.
Nguồn gốc của giá trị thặng dư Quá trình sản xuất giá trị thặng dư 1. Công nhân làm việc dưới 2. Sản phẩm làm ra thuộc sự kiểm soát của nhà tư bản về nhà tư bản. Quá trình sản xuất giá trị thặng dư là sự thống nhất của quá trình tạo ra giá trị và làm tăng giá trị.
QUÁN TRÌNH SẢN XUẤT HÀNG HÓA Quá trình sản xuất: là quá trình tiêu dùng TLSX và SLĐ Hàng hóa Sản phẩm SLĐ TLSX mới Người lao Máy móc thiết bị Sản phẩm Nhà xưởng động Nguyên vật liệu… mới Giá trị sử dụng cũ được Chuyển sang Giá trị sử dụng tiêu dùng mới Quá trình sản xuất giá trị thặng dư Chi phí sản xuất Chi phí sản phẩm mới (20 kg sợi) - Tiền mua bông (20 kg): 20 USD - Giá trị của bông được chuyển vào sợi: 20 USD - Tiền hao mòn máy móc: 4 USD - Giá trị của máy móc được chuyển vào - Tiền mua SLĐ 1 ngày (12h): 3 USD sợi: 4 USD - Giá trị mới do công nhân tạo ra trong 12h lao động: 6 USD Tổng cộng: 27 USD Tổng cộng: 30 USD 20 + 4 + 3 = 27 20 + 4 + 3 + 3 = 30 Giá trị thặng dư TBCN (T m) là một bộ phận của giá trị mới dôi ra ngoài giá trị sức lao động do công nhân làm thuê tạo ra và thuộc về nhà tư bản. GIÁ TRỊ THẶNG DƯ TƯ BẢN CHỦ NGHĨA Giá trị sử dụng cũ được Chuyển sang Giá trị sử dụng tiêu dùng mới 10 USD (SLĐ) 80 USD (TLSX) 98 USD 10usd + 80 usd 8 USD 98 USD Một phần Giá trị cũ Một phần giá trị mới giá trị mới Giá trị hàng hóa Nguồn gốc giá trị thặng dư theo K. Marx Nhà tư bản Lao động làm tạo ra thuê tạo ra Các yếu tố khác… 80 + 10 = 90 80 + 10 + 8 = 98 Karl Marx Nguồn vốn Khoa học Đất Máy móc thiết công nghệ đai bị tạo ra Nguồn gốc giá trị thặng dư Tiền vốn Vốn của nhà tư bản là nguồn nhà tư gốc sinh ra lợi nhuận bản (90) Adam Smith (1723 – 1790) 80 + 10 = 90 80 + 10 + 8 = 98 Karl Marx (1818-1883) Lao động làm thuê là nguồn gốc DUY NHẤT của giá trị thặng dư Nguồn gốc giá trị thặng dư theo K.Marx T – H – T’ T’=T+T Sản xuất Lưu thông tạo ra tạo ra TLSX T-H …SX… H’ – T’ SLĐ TLSX SLĐ Lưu thông: Lưu thông: mua hàng bán hàng Giá trị thặng dư Nguồn gốc GTTD theo Karl Marx “Toàn bộ quá trình ấy, việc chuyển hóa tiền của hắn thành tư bản, diễn ra trong lĩnh vực lưu thông và cũng không diễn ra trong lĩnh vực đó. Nhờ lưu thông – vì quá trình đó được quyết định bởi việc mua sức lao động trên thị trường hàng hóa.