I. Tổng Quan Vai Trò Ý Nghĩa Của Gia Đình Hạnh Phúc Ngày Nay
Gia đình là một tế bào của xã hội, là nền tảng quan trọng cho sự phát triển của mỗi cá nhân và toàn bộ cộng đồng. Gia đình không chỉ là nơi duy trì nòi giống mà còn là môi trường nuôi dưỡng, giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình”. Gia đình hạnh phúc là nơi mà mỗi thành viên cảm thấy được yêu thương, tôn trọng và an toàn, nơi mà những giá trị đạo đức được vun đắp và trao truyền qua các thế hệ. Vai trò đặc biệt của gia đình bao gồm: tái sản xuất ra con người; nuôi dưỡng, giáo dục; kinh tế và tổ chức tiêu dùng; thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý. Trải qua nhiều thế hệ, gia đình Việt Nam được hình thành và phát triển với những chuẩn mực giá trị tốt đẹp góp phần xây dựng bản sắc văn hoá dân tộc. Những giá trị truyền thống quý báu như lòng yêu nước, yêu quê hương, yêu thương đùm bọc lẫn nhau, thủy chung, hiếu nghĩa, hiếu học, cần cù và sáng tạo trong lao động, bất khuất kiên cường vượt qua mọi khó khăn thử thách đã được gia đình Việt Nam gìn giữ, vun đắp và phát huy trong suốt quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước. Gia đình hạnh phúc được hiểu là sự hài lòng của các thành viên gia đình về tổng hòa các yếu tố khách quan, chủ quan về đời sống vật chất, sức khỏe, đời sống tinh thần, mối quan hệ trong gia đình và mối quan hệ của gia đình với dòng họ, cộng đồng. Gia đình hạnh phúc là tiền đề quan trọng cho sự hình thành, phát triển nhân cách và đảm bảo cho lao động sáng tạo đạt chất lượng tốt. Cùng với đường lối đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, trên lĩnh vực hôn nhân và gia đình hiện nay cũng có nhiều tiến bộ tích cực như: ý thức xây dựng gia đình được nâng cao, các chức năng gia đình từng bước thực hiện đầy đủ; lợi ích gia đình dần được đảm bảo. Hoạt động kinh tế gia đình từng bước được phát triển, đời sống vật chất và tinh thần gia đình được cải thiện rõ rệt, trong đó có một bộ phận gia đình trở nên giàu có. Các mối quan hệ trong gia đình ngày càng được tôn trọng, bình đẳng và dân chủ. Quyền trẻ em, quyền tự do và bình đẳng trong hôn nhân của các thành viên được khẳng định và tôn trọng.
1.1. Định Nghĩa Các Yếu Tố Cấu Thành Gia Đình Hạnh Phúc
Theo từ điển Tiếng Việt, “hạnh phúc là trạng thái sung sướng vì cảm thấy hoàn toàn đạt được ý nguyện” hay “hạnh phúc là khái niệm chỉ trạng thái con người thỏa mãn với cuộc sống đầy đủ và có ý nghĩa của mình”. Vậy gia đình hạnh phúc là gia đình mà tại đó mỗi thành viên thỏa mãn với đời sống gia đình của mình và sung sướng vì nhận thức được ý nghĩa, vai trò của bản thân trong gia đình. Hạnh phúc gia đình gắn liền với hạnh phúc của mỗi thành viên trong cuộc sống và các thành viên trong gia đình yêu thương nhau, cùng nhau cố gắng để khiến gia đình ngày càng tốt hơn mới có thể tạo nên gia đình hạnh phúc. Các yếu tố khách quan bên ngoài cũng có vai trò quan trọng trong việc hình thành gia đình hạnh phúc. Có nhiều tiêu chí đánh giá gia đình hạnh phúc khác nhau nhưng tựu chung đều liên quan đến đời sống vật chất và tinh thần của gia đình, do các thành viên trong gia đình tạo ra và chịu ảnh hưởng của trình độ phát triển kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục, … của đất nước.
1.2. Tầm Quan Trọng Của Gia Đình Đối Với Cá Nhân Xã Hội
Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, đạo đức và lối sống của mỗi người. Gia đình là nơi đầu tiên và cuối cùng giáo dục đạo đức, lối sống cho con người, thỏa mãn các nhu cầu tâm sinh lý của con người. Do đó, hạnh phúc gia đình có ý nghĩa to lớn đối với hạnh phúc của từng cá nhân trong gia đình đó. Chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân lại có ý nghĩa nhất định đối với những cộng đồng mà cá nhân đó tham gia, với xã hội. Gia đình hạnh phúc tạo nên các cá nhân hạnh phúc, phát triển đầy đủ về thể chất lẫn tinh thần, có khát cầu kiến thức, đạo đức tốt, biết thấu hiểu, có hiểu biết phải trái đúng sai, có tinh thần chính nghĩa.
1.3. Các Chức Năng Chính Của Gia Đình Trong Xã Hội Hiện Đại
Chức năng của gia đình bao gồm tái sản xuất ra con người; nuôi dưỡng, giáo dục con người; kinh tế và tổ chức tiêu dùng; thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý; duy trì tình cảm gia đình và các chức năng khác như là nơi lưu giữ truyền thống văn hóa, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật của nhà nước,. Để xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội cần dựa trên các cơ sở kinh tế-xã hội, cơ sở chính trị xã hội, cơ sở văn hóa và chế độ hôn nhân tiến bộ. Hôn nhân tiến bộ phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, một vợ một chồng bình đẳng và phải đảm bảo về mặt pháp lý.
II. Thách Thức Thực Trạng Xây Dựng Gia Đình Hạnh Phúc Ở Việt Nam
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực nêu trên, gia đình ở nước ta hiện nay còn bộc lộ một số hạn chế cần được khắc phục. Mặt trái của cơ chế thị trường đã và đang tác động tiêu cực đến đạo đức xã hội, nhiều tệ nạn xã hội "tấn công" vào các gia đình, ảnh hưởng lớn đến lối sống, đến việc hình thành nhân cách của con người và các mối quan hệ trong gia đình; quan hệ vợ chồng, anh em, họ hàng, làng xóm bị phai mờ, giá trị tinh thần bị xem nhẹ. Tình trạng ly hôn, ly thân ngày càng gia tăng kéo theo những hệ lụy không nhỏ đối với từng gia đình và toàn xã hội. Bạo lực gia đình có xu hướng tăng do nhiều nguyên nhân khác nhau mà nạn nhân chủ yếu là phụ nữ, người già, trẻ em. Một trong những nguyên nhân đó là: do sự tác động của mặt trái xu thế toàn cầu hoá, nhận thức về vị trí, vai trò của gia đình chưa đầy đủ vì thế mà những giá trị của gia đình truyền thống chưa thật sự được quan tâm, chưa thấy hết và khai thác tốt tiềm lực kinh tế gia đình. Để hiểu như thế nào là gia đình hạnh phúc cần hiểu hạnh phúc là gì. Theo từ điển Tiếng Việt, “hạnh phúc là trạng thái sung sướng vì cảm thấy hoàn toàn đạt được ý nguyện” hay “hạnh phúc là khái niệm chỉ trạng thái con người thỏa mãn với cuộc sống đầy đủ và có ý nghĩa của mình”, theo Bách khoa thư Việt Nam.
2.1. Những Hạn Chế Trong Ứng Xử Giáo Dục Quan Hệ Gia Đình
Con cái một năm hoặc vài năm mới về thăm nhà một lần, thì cha mẹ đành bằng lòng với việc con cái bày tỏ tình hiếu bằng điện thoại, tin nhắn, email, chuyển tiền qua tài khoản, và tự an ủi đã được vui vầy bên con cháu với điện thoại video qua Viber, Zalo, WhatsApp, Facebook… Đã và đang có không ít bậc cha mẹ sao lãng vai trò nêu gương, chưa coi gia đình là “bệ phóng văn hóa” đưa con cái đến với xã hội. Anh em kiện cáo, đánh nhau, đâm chém lẫn nhau vì gia sản cha mẹ để lại, rồi mánh mung, lừa đảo, làm hàng giả, nhận tiền hối lộ,… diễn ra trong gia đình có tác động tiêu cực đến nhận thức của con cái.
2.2. Áp Lực Kinh Tế Sự Thay Đổi Giá Trị Trong Gia Đình
Không ít những vụ việc đáng buồn đã xảy ra, như anh chị em ruột, thậm chí là cha con, mẹ con. chỉ vì lợi ích kinh tế mà dẫn đến xung đột, tranh chấp, kiện tụng nhau. Những người con mải mê làm ăn, mải mê tiến thân mà bỏ mặc các thế hệ cha mẹ, ông bà trong cảnh cô đơn, thậm chí nghèo khó. Cha mẹ không có điều kiện chăm sóc con cái, mặc dù đầu tư cho con cái học hành nhưng lại đẩy mọi việc nhà trường… đã để lại những hệ lụy không nhỏ đối với phong trào xây dựng gia đình hạnh phúc của toàn quốc gia dân tộc. Quan hệ gia đình trở nên lỏng lẻo, giá trị tinh thần bị xem nhẹ.
2.3. Bạo Lực Gia Đình Ảnh Hưởng Đến Sự Phát Triển Của Trẻ
Bạo lực gia đình có xu hướng tăng mà nạn nhân chủ yếu là phụ nữ, người già, trẻ em. Trẻ em phải sống hoàn cảnh gia đình khiếm khuyết do cha mẹ ly thân, ly hôn hoặc trường hợp mất mẹ, mất cha khiến các em phải sống mồ côi suốt thơ ấu đến trưởng thành. Hoặc các em có đầy đủ cả cha lẫn mẹ nhưng mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình có biểu hiện lỏng lẻo, ngoại tình hoặc tình cảm lạnh nhạt. Các biểu hiện bất ổn nêu trên của nhiều gia đình hiện nay đã ảnh hưởng lớn đến tâm lý các em.
III. Giải Pháp Xây Dựng Môi Trường Gia Đình Yêu Thương Tôn Trọng
Tiếp tục phát huy những mặt đạt được trong việc xây dựng gia đình hạnh phúc ở nước ta Một gia đình hạnh phúc, hoà thuận sẽ tác động tới cộng đồng, thúc đẩy xã hội vận động tạo ra sự biến đổi và phát triển. Gia đình hạnh phúc bền vững không chỉ có sự "no ấm, bình đẳng, tiến bộ" mà còn là nơi hội tụ tổng thể những nét đẹp văn hoá của mỗi gia đình, cộng đồng và xã hội. Thực tiễn đã chứng minh, gia đình yên ấm hạnh phúc là điều kiện, tiền đề quan trọng cho sự hình thành, phát triển nhân cách và bảo đảm cho lao động sáng tạo đạt hiệu quả cao nhất. Vì vậy xây dựng gia đình hạnh phúc bền vững là trách nhiệm chung của mỗi cá nhân, của các gia đình và của toàn xã hội. Trong đó cần chú ý một số giải pháp sau.
3.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Vai Trò Của Gia Đình Trong Xã Hội
Các thành viên trong gia đình cần chăm lo, vun đắp, xây dựng, giữ gìn hạnh phúc gia đình. Đồng thời Đảng và nhà nước cần luôn quan tâm, chú trọng, dành nhiều công sức, nguồn lực tổ chức, chỉ đạo, thực hiện các chương trình, đề án quốc gia để xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc. Xây dựng, củng cố và nâng cao chất lượng hệ thống dịch vụ gia đình và cộng đồng; tạo điều kiện cho mọi gia đình tiếp cận được kiến thức pháp luật, văn hoá, y tế, giáo dục, khoa học kỹ thuật và phúc lợi xã hội. Xoá bỏ các hủ tục, tập quán lạc hậu trong hôn nhân và gia đình; phòng chống các tệ nạn xã hội, bạo lực trong gia đình.
3.2. Phát Triển Kinh Tế Gia Đình Tạo Điều Kiện An Sinh Xã Hội
Quan tâm đến phát triển kinh tế gia đình, xây dựng và hoàn thiện hệ thống dịch vụ có liên quan để góp phần củng cố, ổn định và phát triển kinh tế gia đình; có chính sách ưu tiên hỗ trợ phát triển kinh tế gia đình cho các gia đình chính sách, gia đình các dân tộc thiểu số, gia đình nghèo, gia đình đang sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục, vận động nhằm nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, cộng đồng và các thành viên gia đình về vị trí, vai trò của gia đình trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
3.3. Thúc Đẩy Bình Đẳng Giới Bảo Vệ Trẻ Em Trong Gia Đình
Tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, truyền thông về bình đẳng giới. Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến và hỗ trợ phụ nữ tự thoát khỏi các định kiến xã hội từ cộng đồng và từ chính bản thân, hướng phụ nữ tới những giá trị được tôn trọng, được hạnh phúc, được thể hiện bản thân, đồng thời đóng góp tốt cho xã hội. Cần coi trọng, bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em trong gia đình. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách bảo đảm thực hiện quyền trẻ em và giải quyết các vấn đề về trẻ em, như về việc bảo vệ trẻ em, phòng chống xâm hại trẻ em.
IV. Hướng Dẫn Cải Thiện Quan Hệ Giao Tiếp Trong Gia Đình
Bên cạnh những giải pháp phát huy những mặt đạt được trong quá trình xây dựng gia đình hạnh phúc thì khắc phục những hạn chế làm cho gia đình trở nên không hạnh phúc cũng quan trọng không kém. Với thời đại ngày càng phát triển như hiện nay, việc duy trì tình cảm và cải thiện các mối quan hệ trong gia đình là hết sức cần thiết. Bên cạnh đó, giảm bạo lực gia đình cũng là biện pháp giúp gia đình trở nên hạnh phúc. Đồng thời, việc nâng cao quyền bình đẳng giới trong gia đình cũng quan trọng không kém để giúp gia đình hạnh phúc.
4.1. Dành Thời Gian Cho Gia Đình Lắng Nghe Chia Sẻ Cùng Nhau
Các thành viên trong gia đình hãy dành một ít thời gian để trò chuyện với nhau thường xuyên hơn. Trò chuyện là cách hiệu quả để tìm hiểu mọi người xung quanh, đặc biệt là người thân của bạn. Khi cùng nhau trò chuyện, mỗi thành viên sẽ biết được những chuyện vui buồn trong ngày của những thành viên khác. Ba mẹ sẽ biết được mong muốn, ước mơ của các con. Con cái thì sẽ thấu hiểu những khó khăn mà ba mẹ hoặc ông bà phải đối mặt trong cuộc sống. Sum họp gia đình trong bữa ăn chung sẽ giúp cả nhà có nhiều thời gian ở bên nhau và hiểu nhau hơn. Dành thời gian cho từng thành viên trong gia đình, thể hiện tình cảm với người thân, tôn trọng lẫn nhau.
4.2. Phòng Chống Bạo Lực Gia Đình Xây Dựng Môi Trường An Toàn
Các tổ chức xã hội cần tăng cường hơn nữa công tác thông tin, tuyên truyền Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Bình đẳng giới nhằm nâng cao nhận thức tiến tới chuyển đổi hành vi của các tầng lớp nhân dân về bạo lực gia đình. Đẩy mạnh thực hiện phong trào xây dựng gia đình văn hóa, nếp sống văn minh. Xử lý nghiêm người có hành vi bạo lực gia đình theo đúng quy định của Nghị định số 110/2009/NĐ-CP của Chính phủ về Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống bạo lực gia đình.
4.3. Tôn Trọng Quyền Bình Đẳng Giới Chia Sẻ Trách Nhiệm Gia Đình
Nhà nước cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục các vấn đề giới, bình đẳng giới trong gia đình được quy định trong các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Tạo điều kiện thuận lợi để mỗi phụ nữ ý thức và tự phấn đấu vươn lên, tự giải phóng mình; không ngừng cố gắng học tập nâng cao kiến thức để khẳng định vai trò, vị trí của mình trong gia đình và ngoài xã hội. Nâng cao trình độ dân trí, tăng cường vai trò gia đình và bình đẳng giới. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp lý về bình đẳng giới.
V. Ứng Dụng Mô Hình Kinh Nghiệm Xây Dựng Gia Đình Hạnh Phúc
Gia đình là tế bào của xã hội, mỗi thành viên trong gia đình được bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau thì xã hội sẽ công bằng và văn minh. Để từng gia đình là hạt nhân tốt của xã hội, bên cạnh sự chăm lo của Đảng, Nhà nước và các tổ chức xã hội thì vai trò của từng gia đình và các thành viên trong gia đình là hết sức quan trọng và có tính quyết định. Dù gia đình truyền thống hay hiện đại, dù có những biến đổi nhất định qua thời gian thì sự đùm bọc, yêu thương, chăm sóc lẫn nhau vẫn là vĩnh cửu, vẫn là những truyền thống tốt đẹp có sức sống lâu bền.
5.1. Bài Học Từ Các Gia Đình Hạnh Phúc Vượt Qua Khó Khăn
Các giá trị đạo đức gia đình, giá trị phát triển con người, giá trị văn hóa cộng đồng, xã hội… luôn là hành trang quý giá cho các thế hệ con người Việt Nam, phải được gìn giữ và phát huy. Tác động của quá trình công nghiệp hóa, tác động của mặt trái cơ chế thị trường, tác động của một số chính sách đã làm cho giáo dục gia đình bị ảnh hưởng nhiều. Do vậy cần xây dựng tinh thần tự tin, tự trọng và tự chủ cho thế hệ trẻ.
5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Chính Sách Trong Hỗ Trợ Gia Đình
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nhằm sớm đưa nước ta trở thành một nước phát triển thì việc xây dựng gia đình cần có được các cấp, các ngành và các địa phương quan tâm, cũng như có chính sách phù hợp cho sự phát triển tiến bộ, công bằng và thịnh vượng của gia đình. Gia đình mới xã hội chủ nghĩa được xây dựng trên cơ sở kế thừa những giá trị tốt đẹp của gia đình truyền thống, đồng thời tiếp thu những tiến bộ của thời đại về gia đình: Gạt bỏ và hạn chế những yếu tố tiêu cực; dựa trên cơ sở "Hôn nhân tiến bộ" coi tình yêu chân chính là cơ sở tinh thần chủ yếu; đồng thời phải xây dựng mối quan hệ bình đẳng, thương yêu, tôn trọng và có trách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình; xây dựng mối quan hệ giữa gia đình và cộng đồng.
5.3. Giáo Dục Đạo Đức Lối Sống Trong Gia Đình Cộng Đồng
Việc giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình giúp các thành viên trong gia đình hiểu được đạo lý, trung hiếu, tiết nghĩa, hòa thuận, thương yêu nhau. Mỗi thành viên biết hướng thiện, cảm thông và sống vị tha, cư xử đúng mực, có lối sống lành mạnh; giáo dục nề nếp gia phong, có ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa, truyền thống tốt đẹp của gia đình, con cháu hiếu thảo, kính trọng, chăm sóc, phụng dưỡng ông, bà, cha, mẹ; ông bà sống gương mẫu, chăm lo, dạy bảo con, cháu trở thành người có ích cho xã hội.
VI. Kết Luận Gia Đình Hạnh Phúc Nền Tảng Vững Chắc Cho Xã Hội
Vai trò của gia đình đối với sự vận động và phát triển của toàn xã hội là vô cùng to lớn. Yếu tố cơ bản để tạo nên một gia đình hạnh phúc chính là cần thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu của con người, cả về vật chất, nhận thức và tâm lí. Bên cạnh đó giáo dục là phương thức quan trọng nhất trong việc xây dựng một gia đình hạnh phúc. Chăm lo, vun đắp, xây dựng, giữ gìn hạnh phúc gia đình là giá trị cao đẹp mà mỗi người Việt Nam luôn quan tâm thực hiện và hướng tới. Cần giải quyết tốt các vấn đề của gia đình, cũng chính là giải quyết tốt các vấn đề xã hội, là cơ sở, điều kiện để mỗi gia đình - một tế bào bền vững và cũng là "tổ ấm" thật sự của mỗi thành viên và là môi trường chắc chắn tạo nguồn nhân lực có chất lượng cho đất nước.
6.1. Nhấn Mạnh Vai Trò Của Gia Đình Trong Phát Triển Đất Nước
Mối liên hệ giữa gia đình và xã hội là liên hệ hai chiều. Gia đình hạnh phúc tạo nên các cá nhân hạnh phúc, phát triển đầy đủ về thể chất lẫn tinh thần. Những cá nhân này có đóng góp quan trọng cho các cá nhân khác, cho cộng đồng của họ và cho xã hội. Nhờ đó, xã hội sẽ ngày càng phát triển, công bằng, nhân đạo và đáng sống hơn.
6.2. Tương Lai Của Gia Đình Việt Nam Trong Bối Cảnh Hội Nhập
Chính vì thế, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nhằm sớm đưa nước ta trở thành một nước phát triển thì việc xây dựng gia đình cần có được các cấp, các ngành và các địa phương quan tâm, cũng như có chính sách phù hợp cho sự phát triển tiến bộ, công bằng và thịnh vượng của gia đình. Xã hội hiện nay không thể nào tránh khỏi những tệ nạn bùng phát, việc nâng cao chất lượng giáo dục trong gia đình góp một phần không nhỏ trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống và đẩy lùi các tệ nạn còn tồn tại trong xã hội.
6.3. Kêu Gọi Hành Động Để Xây Dựng Gia Đình Hạnh Phúc Bền Vững
Để từng gia đình là hạt nhân tốt của xã hội, bên cạnh sự chăm lo của Đảng, Nhà nước và các tổ chức xã hội thì vai trò của từng gia đình và các thành viên trong gia đình là hết sức quan trọng và có tính quyết định. Toàn xã hội quan tâm đến công tác xây dựng gia đình, nhưng từng gia đình và các thành viên biết quan tâm đến nhau, sống có trách nhiệm mới là xây dựng gia đình hạnh phúc bền vững.
