BỘ Y T Ế GÂỴ MÊ HỒI SỨC CHO PHẪU THUẬT NỘI SOI (DÙNG CHO ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC) Chủ biên: PGS. NGUYỄN q u ố c k í n h NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM Chù biên: POSTS NGUYỄN QUỐC KÍNH Tham gia biên soạn: ThS. NGUYỄN NGỌC ANH TS. CAO THỊ ANH ĐÀO ThS.
ĐÀO THỊ KIM DUNG ThS. LÊ XUÂN HÙNG TS. BÙI ÍCH KIM PGS. NGUYỄN QUỐC KÍNH TS.
NGUYỄN KIM LIÊN ThS. NGU\ ỄN THÚY NGÂN ThS. NGUYỄN TOÀN THẮNG ThS. BẠCH MINH THU ThS.
VŨ TUẤN VIỆT Thư ký biên soạn: ThS. LƯU QUANG THUỲ LỜI GIỚI THIỆU Mổ nội soi được bắt đầu từ năm 1982 ờ Pháp bời Philippe Mouret, chỉ 5 năm sau (1987) ờ Việt Nam các bác sĩ đã tiến hành phươna pháp này. Từ đó đến nay mổ nội soi đã phát triển rất mạnh cả trên thế giới cũng như ờ nước ta. Hiện nay mổ nội soi đã được tiến hành trên các tạng trong ổ bụng như mổ u xơ tuyến tiền liệt, mổ tiết niệu sau phúc mạc, mổ phụ khoa, mổ bướu cổ, mổ cột sống, mổ khớp, mổ tai mũi họng, mổ lồng ngực, mổ thay van tim.
không chỉ mổ trên người lớn mà cả ờ trẻ sơ sinh. Sở dĩ mổ nội soi phát triển mạnh vì nhờ phẫu trường rộng, đèn rất sáng, được camera hỗ trợ nên phẫu thuật viên nhìn rõ và thực hiện tỉ mỉ, chính xác các kỹ thuật trẽn tổ chức, cơ quan bị tổn thương. Sau mổ người bệnh ít đau, sức khoè phục hồi nhanh chóng, vết mổ nhỏ, đẹp, chi phí thấp. Tuy nhiên, mổ nội soi không phải không có những hạn chế.
Trước hết cần có những phương tiện, trang bị hiện đại, đắt tiền. Phẫu thuật viên cũng như bác sĩ gây mê hồi sức cần phải được đào tạo bài bàn để có kiến thức tốt phục vụ cho phương pháp mổ nội soi, họ phải có tay nghề thành thạo để chọn lựa bệnh nhân đúng, phòng và xử lý kịp thời các tai biến, các tác dụng không mong muốn có thể xảy ra trong và sau mổ. Bàn thân kỹ thuật mổ nội soi cũng gây ra những tác động sinh bệnh lý trên người bệnh do phải bơm khí CO 2 vào ổ bụng hay các khoang trong cơ thể, nhất là trên những bệnh nhân có các bệnh kèm theo. Nhìn chung mổ nội soi có tỳ lệ biến chứng cũng như tử vong thấp.
Biến chứng thường nhẹ, từ 1 - 5%, tỷ lệ từ vong chỉ khoảng 0,05%. Các biến chứng có thể do trục trặc máy móc, do phẫu thuật viên, bác sĩ gày mê hồi sức thiếu kinh nghiệm hoặc trên bệnh nhân có bệnh khác đi kèm như đái tháo đường, suy thận, thiếu khối lượng tuần hoàn,. Để cho mổ nội soi phát triển thuận lợi cần có một kế hoạch đồng bộ, trong đó việc trang bị cho các thầy thuốc tham gia phẫu thuật cần một kiến thức và kỹ năng tốt nhất là điều không thể thiếu. Cuốn Gây mé hồi sức cho phẫu thuật nội soi là một tài liệu cần thiết \'à cấp bách để phục vụ cho chuyên môn.
Chúng tôi hân hạnh được giới thiệu cuốn sách đến các thầy thuốc gây mê hổi sức và ngoại khoa cùng dõng đào bạn đọc trong và ngoài ngành quan tâm. Hà Nội, ngày 17141201 ỉ GS. NGUYỄN THỤ LỜI NÓI ĐẦU Phẫu thuật nội soi ngày càng phát triển trên thế giới cũng như ờ Việt Nam và là một tiến bộ vượt bậc của ngoại khoa hiện nay, đem lại nhiều lợi ích trực tiếp và gián tiếp cho người bệnh. Phẫu thuật nội soi được chỉ định rộng rãi từ trẻ sơ sinh đến ngưcri cao tuổi, ờ người có nhiều nguy cơ với các bệnh phối hợp và cả trong trường hợp cấp cứu, từ can thiệp trong ổ bụng và trong lổng ngực đến can thiệp tại hệ thẩn kinh trung ương và các khoang khác của cơ thể, kể cả trong lòng mạch máu.
Nội dung của cuốn sách này chì đề cập đến gây mê hồi sức cho phẫu thuật nội soi 0 bụng và trong lồng ngực. Đối với người gây mê hồi sức, đây không phải là sự xâm nhập tối thiểu (minimally invasive) vì tăng áp lực và bơm khí co, ổ bụng cùng với thay đổi tư thế trong mổ ảnh hưởng đến chức năng các hệ thống cơ quan và làm thay đổi cân bằng nội môi, nhít là ờ các bệnh nhàn có nguy cơ cao. Đã có những thông báo trên thế giới và Việt Nam về biến chứng nặng được cho là liên quan đến gây mê hồi sức trong lĩnh vực này. Trung tâm Gày mê và Hồi sức ngoại khoa thuộc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức được Bộ Y tế giao nhiệm vụ chỉ đạo chuyên ngành Gây mê Hồi sức trẽn phạm vi toàn quốc.
Trong nhiều năm nay, chúng tôi đã được Trung tâm Đào tạo —Chỉ đạo tuyến cùa bệnh viện giao tổ chức các lớp đào tạo liên tục về Gày mê Hồi sức cho phẫu thuật nội soi với đối tượng học viên là các bác sĩ gây mê đang công tác tại nhiều tuyến y tế cơ sờ. Để đáp ứng nhu cầu đó nói riêng cũng như để nàng cao kiến thức về lĩnh vực này cho các bác sĩ gây mê hồi sức nói chung, các giảng viên cùa Trung tâm thuộc Đại học Y Hà Nội đã dành nhiều công sức biên soạn cuốn sách này với các nội dung khá toàn diện, có kiến thức từ cơ bàn đín cập nhặt và phần tự trắc nghiệm. Chúng tôi hy vọng cuốn sách sẽ góp phẩn cải thiện được hiệu quả và an toàn trong gây mê hồi sức cho phẫu thuật nội soi. Chúng tôi xin cảm ơn Cục Khoa học - Đào tạo và Hội đồng thẩm định sách cùa Bộ Y tế, Trung tâm Đào tạo - Chỉ đạo tuyến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức và bộ môn Gây mê Hồi sức Đại học Y Hà nội đã động viên và giúp đỡ chúng tòi hoàn thành cuốn sách.
Trong quá trình biên soạn không thể tránh khỏi khiếm khuyết - mong nhận được sự góp ý của đồng nghiệp và bạn đọc để cuốn sách sẽ được hoàn thiện trong lẩn tái bàn sau. Chúng lôi .\in trân trọng cảm ơn! Thay mặt ban biên soạn PGS. NGUYỄN QUỐC KÍNH MỤC LỤC Lòi giới thiệu. Cấu trúc, hoạt động của phòng mổ và phòng mổ nội so i.
Nguyễn Quốc Kính Bài 2. Các phương pháp khử và tiệt khuẩn dụng cụ mổ nội soi. Nguyễn Quốc Kính Bài 3. Sinh lý bệnh của mổ nội soi ổ bụng.
Nguyễn Quốc Kinh Bài 4. Theo dõi trong phẫu thuật nội soi. Bùi ích Kim Bài 5. Chuyển hoá khí CO2 trong cơ thể và thán đ ồ.
Nguyễn Quốc Kính Bài 6. Cao Thị Anh Đào Bài 7. Xử trí đặt nội khí quản k h ó. Nguyễn Quốc Kính Bài 8.
Giải đáp một số vấn đề về đặt nội khí quân k h ó. Nguyễn Quốc Kính Bài 9. Tư thế bệnh nhân trong mổ nội soi. Nguyễn Kìm Liên PGS.
Nguyền Quốc Kính Bài 10. Tắc mạch do khí CO2 trong mổ nội soi. Nguyễn Quốc Kính TS. Nguyễn Kim Liên Bài 11.
Gây mê hồi sức trong mổ nội soi ổ bụng. Nguyễn Ngọc Anh Bài 12. Chăm sóc giai đoạn hồi tỉnh và một số biến chứng sau mổ nội soi ổ bụng. Đào Thị Kim Dung PGS.
Nguyễn Quốc Kinh Bài 13. Gây mê hổi sức cho mổ nội soi ờ phụ nữ có th a i. Bạch Minh Thu PGS. Nguyễn Quốc Kinh 1 Bài 14.
Ảnh hường cùa mổ nội soi ổ bụng ở trẻ em. Nguyễn Quốc Kính Bài 15. Gãy mê hồi sức cho mổ nội soi lồng ngực. Nguyễn Toàn Thắng PGS.
Nguyễn Quốc Kinh Bài 16. Gây mê hồi sức cho phẫu thuật ngoài tim ở bệnh nhân có bệnh mạch vành. Vũ Tuấn Việt PGS. Nguyễn Quốc Kính Bài 17.
Cập nhật về gây mê hồi sức cho bệnh nhân có bệnh mạch vành. Nguyễn Quốc Kinh Bài 18. Gây mê hổi sức cho phẫu thuật ờ bệnh nhãn béo phì. Nguyễn Ngọc Anh PCS.
Nguyễn Quốc Kính Bài 19. Gây mê hổi sức cho phẫu thuật u tuỷ thượng thận. Nguyễn Quốc Kinh Bài 20. Gây mê hồi sức cho phẫu thuật ờ người cao tuổi.
Nguyễn Quốc Kính Bài 21. Gây mè hổi sức cho bệnh nhân mắc bệnh phổi mạn tính. Nguyễn Quốc Kính Bài 22. Gây mê hồi sức cho bệnh nhân đái tháo đường.
Nguyễn Thị Thúy Ngân PGS. Nguyễn Quốc Kính Bài 23. Gây mê hồi sức cho bệnh nhân tăng huyết áp. Lê Xuân Hùng PGS.
Nguyễn Quốc Kính Đáp án .299 Bài 1 CẤU TRÚC, HOẠT ĐỘNG CỦA PHÒNG Mổ VÀ PHồNG MỔ NỘI SOI PGS. Nguyễn Quốc Kính MỤC TIÊU 1. Nêu được nguyên tắc chung cho llùết ké, xây dioig phòng m ổ chung và phòng m ổ nội soi. Nêu được tinh năng và cách bào quàn các thiết bị chù yếu trong phòng m ổ nội soi.
Trình bày được các quy tắc an toàn trong phòng mổ. Phòng mổ là một môi ưưcmg phức tạp, ưons đó có nhiều nhãn \ièn y tế tham aia vào quá trình phẫu thuật, kiểm soát và điều trị bệnh. Sau đây, chúng tôi đề cặp các mặt chủ yếu của môi trưctna phòng mổ: thiết kí, an toàn, hiệu quá, các yếu tò' bệnh nhân và các đội nsũ y tế đa chuyên khoa. Đặc biệt, chúng tòi tập truna vào các công nghệ mới đang phát triển và các yêu cầu phòna mổ đặc biệt cho các lĩnh NTỊC này.
NGUYÊN TẮC CHUNG CHO THIẾT KẾ VÀ X.ÙY DỤ-NG PHÒNG M ổ 1. Phác thảo Thiết kế và phác thào cùa phòna mổ khôna thay đổi đána kể ưona suốt một thế kỷ qua. Tuy nhiên, trong vài năm nav có nhữna thay đổi để đáp ứng với sự phát triển côna nghệ mởi trong lĩnh vực phẫu thuật .xàm lấn tốì thiểu, kỹ thuật hình ảnh trona mổ, các thủ thuật xăm lấn không phài phẫu thuật (ví dụ: nội soi, thú thuật nội mạch máu và có hình ảnh hướng dần), monitoring (theo dõi liên tục bằng thiết bị điện tử) bệnh nhãn, y học từ xa (telemedicine). ở Mỹ, đặc tính kỹ thuật cùa cấu trúc xây dựng mới và những mò hình mới của phòng mổ phụ thuộc fưốc tiên vào những quy định cùa từng nơi.
từng bang và thường dựa trên các tiêu chuẩn cùa Bộ Y tế và Dịch \TJ chăm sóc con người. Học viện Kiến trúc Mỹ đã xuất bán nhiều khuyến cáo vé thiết kế các thiết bị chăm sóc sức khoè. bao gồm cà thiết kế phòng mổ. Quá trình thiết kè' kiến trúc phòng mổ hiện đại nên aổm: đại diện chuvên môn từ các khoa làm sàng cùa bệnh viện, các khoa hỗ trợ và bộ phận hành chính.
NTiữna điểm chú ý quan trọng vể thiết kế gồm sự pha trộn các phẫu thuật bệnh nhàn nội va ngoại trú, luồng bệnh nhân vào và ra khỏi khu mổ, vận chuyển các trang thiết bị đến và đổ thải bẩn ra khỏi phòng mổ, linh hoạt cho đặt thêm các công nghệ mới.