Chăm sóc người bệnh Sốt xuất huyết Dengue Tình hình sốt xuất huyết trên thế giới Mục tiêu học tập: • 1. Trình bày được tác nhân gây bệnh, cơ chế gây bệnh, dịch tễ học, triệu chứng, biến chứng và các biện pháp phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue • 2. Lập được kế hoạch chăm sóc cho người bệnh sốt xuất huyết Dengue trên tình huống giả định. Đại cương bệnh sốt xuất huyết: - Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh • Do nhiễm virus Dengue cấp tính • Lây truyền qua muỗi Ades Aegypty - Sốt cấp diễn và xuất huyết với nhiều dạng khác nhau - Thể nặng có Shock do giảm khối lượng tuần hoàn.
Mầm bệnh Virus Dengue thuộc nhóm Arborvirus 4 týp huyết thanh: DI, DII, DIII, DIV Đường lây truyền •Sống ở quanh và trong nhà •Đậu nơi ít ánh sáng và có hơi ẩm •Đốt người vào ban ngày •Sinh sản nhiều ở những dụng cụ chứa nước đọng nhân tạo gần nhà như bể, thùng, vại, ống bơ… Đặc điểm dịch • Điều kiện phát dịch - Mật độ muỗi: ≥ 1 con / nhà; ≥50%nhà - Khí hậu thích hợp - Sinh thái người • Phân vùng dịch tễ - Vùng1: bệnh quanh năm: - Vùng 2: Vào mùa mưa- nóng Cơ chế bệnh sinh Vi rus Máu (Virus nhân lên và phát triển trong tế bào monocytes , đại thực bào) phức hợp kháng nguyên - kháng thể phá vỡ hàng loạt tế bào nhiễm virus giải phóng ra các hoá học trung gian có tác dụng sinh học. *Tăng tính thấm thành mạch thoát huyết tương *Rối loạn đông máu Sốt xuất huyết Dengue 1. Thời kỳ nung bệnh: – Trung bình từ 4-10 ngày, – Người bệnh không có triệu chứng. Khởi phát – Sốt cao đột ngột – Xảy ra ngắn Sốt xuất huyết Dengue 3.
Toàn phát - Hội chứng nhiễm khuẩn Thuốc T 37 - Ngày Sốt xuất huyết Dengue (TP) - Dấu hiệu dây thắt dương tính - Hội chứng xuất huyết: thường từ ngày thứ4-7 của bệnh + Xuất huyết dưới da: + Xuất huyết niêm mạc: + Xuất huyết nội tạng: Tình trạng xuất huyết • Dấu hiệu dây thắt? • Dấu hiệu xuất huyết HATB= (HA tối đa + 2 HA tối thiểu) / 3 5 phút 10- 15 nốt chấm xuất huyết / 2,5 cm² Xuất huyết dưới da Xuất huyết niêm mạc - Chảy máu mũi - Chảy máu chân răng, lợi - Xuất huyết kết mạc - Kinh nguyệt sớm Xuất huyết phủ tạng • Xuất huyết tiêu hóa • Xuất huyết hô hấp • Xuất huyết não Triệu chứng khác • Tm mạch: Mạch nhanh nhỏ, huyết áp giảm • Tiêu hóa: Đau bụng, rối loạn tiêu hóa • Hạch sưng, đau nhẹ toàn thân hân độ:SXHD SXHD có dấu hiệu cảnh báo SXHD nặng Sống/đi đến vùng có Ít nhất 1 trong các dấu hiệu sau Ít nhất 1 trong các dấu dịch. Sốt ≤ 7 ngày và - Vật vã, lừ đừ, li bì. hiệu sau có 2 trong các dấu - Đau bụng nhiều và liên tục hoặc 1. Thoát huyết tương hiệu sau: tăng cảm giác đau vùng gan.
nặng dẫn tới - Buồn nôn, nôn. - Nôn ói nhiều ≥ 3 lần/1 giờ hoặc ≥ 4 - Sốc SXHD, sốc SXHD - Phát ban. - Đau cơ, đau khớp, - Xuất huyết niêm mạc: chảy máu - Ứ dịch, biểu hiện suy nhức hai hố mắt. chân răng, mũi, nôn ra máu, tiêu phân hô hấp.
- Xuất huyết da hoặc đen hoặc có máu, xuất huyết âm đạo 2. Xuất huyết nặng dấu hiệu dây thắt (+). Suy các tạng - Hct bình thường - Gan to > 2cm dưới bờ sườn. - Gan: AST hoặc ALT ≥ hoặc tăng.
- Bạch cầu bình - Hct tăng kèm tiểu cầu giảm nhanh. - Thần kinh trung thường hoặc giảm. ương: rối loạn ý thức. - Tiểu cầu bình - Tràn dịch màng phổi, màng bụng - Tim và các cơ quan thường hoặc giảm.
trên siêu âm hoặc Xquang *. Nhóm A: Dengue không có dấu hiệu cảnh báo Phần lớn tường hợp đều điều trị ngoại trú, theo dõi tại y tế cơ sở, chủ yếu là điều trị triệu chứng và phải theo dõi chặt chẽ phát hiện sớm sốc xảy ra để xử trí kịp thời. - Điều trị triệu chứng: + Nếu sốt cao ≥ 39 độ C, cho thuốc hạ nhiệt, nới lỏng quần áo và lau mát bằng nước ấm. + Thuốc hạ nhiệt chỉ dùng paracetamol, liều 10 - 15 mg/kg cân nặng/lần, cách nhau mỗi 4-6 giờ.
Không dùng aspirin (acetyl salicylic acid), analgin, ibuprofen để điều trị vì có thể gây xuất huyết, toan máu. - Bù dịch bằng đường uống: khuyến khích uống nước oresol, nước trái cây, nước sôi để nguội hoặc nước cháo loãng với muối. Đưa ngay bệnh nhân tới BV gần nhất nếu: -Chảy máu: Các chấm hay đốm màu đỏ trên da. Đi ngoài phân đen.
Kinh nguyệt ra nhiều/chảy máu âm đạo -Nôn liên tục -Đau bụng dữ dội -Lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc co giật - Tay và chân lạnh ẩm. -Khó thở Nhóm B Điều trị sốt xuất huyết dengue có dấu hiệu cảnh báo: - Khuyến khích uống nước, chỉ truyền dịch khi nào bệnh nhân không uống được, nôn nhiều, có dấu mất nước, Hct tăng cao. - Đánh giá lâm sàng. - Theo dõi sát các triệu chứng, bilan nước xuất nhập, Hct, TC, BC, chức năng gan thận.
- Xét nghiệm khác (chức năng gan thận, ion đồ) - Duy trì huyết áp → đòi hỏi quan sát phát hiện và xử trí kịp thời các dấu hiệu bệnh nặng. - Xử trí xuất huyết 4. Phòng bệnh SXHD: 4. Phòng bệnh SXHD: Diệt muỗi 4.
Phòng bệnh SXHD: 4. Phòng bệnh SXHD: 4. Phòng bệnh SXHD: Phổ biến triệu chứng cho nhân dân • Nằm màn (kể cả ngủ trưa) • Phun thuốc diệt muỗi • Phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, lấp ao tù hoặc vũng nước đọng • Khi bị sốt đến cơ sở y tế khám ngay Trong năm 2019, FDA (Cục quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ) đã cấp phép lưu hành cho Dengvaxia, nhưng với một phạm vi nhỏ trên thị trường.Độ tuổi từ 9 đến 16 tuổi.Sống trong vùng sốt xuất huyết lưu hành.Trước đó đã ít nhất 1 lần mắc sốt xuất huyết. Nhận định Hỏi bệnh Khám và quan sát Bệnh sử - Người bệnh có đau đầu? đau mỏi các cơ không Tiền sử - Người bệnh có đau bụng? - Người + Xung quanhbệnh có có ai chảy mắc máubệnhcam,chân như người răng? bệnh- không? Người bệnh có nôn? Tính chất-màu sắc- Dịch tễ số lượng? + Người bệnh có sống hoặc đi qua vùng dịch:-Môi Người bệnh sống trường đại tiểu cótiện? (Đi tiểu ra muỗi? máu?ỉa + Trong nămphân nay,đen?) người bệnh mắc bệnh Hiện tại SXH -lần nào Kinh chưa? nguyệt sớm? Nhận định Hỏi bệnh Thăm khám Tham khảo HSBA Bệnh sử Toàn trạng Tình trạng hô hấp Tiền sử Dịch tễ Tình trạng tuần hoàn Hiện tại Tình trạng xuất huyết Nhận định Hỏi bệnh Khám và quan sát Bệnh sử Toàn trạng Dấu hiệu Tiền sử Tình trạng hô hấp tiền sốc- sốc Dịch tễ Tình trạng tuần hoàn Hiện tại Tình trạng xuất huyết Lập và thực hiện kế hoạch chăm sóc 1.
Sốt xuất huyết Dengue giai đoạn? 2. Chẩn đoán điều dưỡng và LKHCS Người bệnh nữ 40 tuổi, vào viện với lý do sốt cao dùng thuốc hạ sốt ở nhà không đỡ. Môi trường sống xung quanh có muỗi vằn, có 1 số người bị sốt. Hiện tại sau 2 ngày điều trị: NB tỉnh táo, đau đầu nhiều.
Mạch 90 lần/phút, Nhiệt độ 38º4C đã uống thuốc hạ sốt cách đây 5 giờ, HA 120/70mmHg, Nhịp thở 20 lần/ phút. Có xuất huyết dưới da, không chảy máu cam, không chảy máu chân răng, kinh nguyệt số lượng vừa, máu loãng, sớm hơn chu kỳ kinh 2 tuần. Xét nghiệm: RBC 3,82 (10٨--12/L). Dengue virus NS1Ag: dương tính Thuốc: Acetat Ringer´s 500ml x 1 chai truyền TM.
Transamin 5ml x 4 ống tiêm TM, chia 2 lần. Scanneuron x 2 viên chia 2 lần. Paracetamol 500mg x 1 viên. ORSx 1 gói pha uống Bài tập tình huống • Bệnh nhân nữ 23 tuổi • Ldvv: Sốt cao dùng thuốc hạ nhiệt không đỡ.
• Một số bạn cùng ở Kí túc xá cũng bị sốt. • Được chẩn đoán Sốt xuất huyết Dengue. • Hiện tại ngày thứ 5 của bệnh - Người bệnh tỉnh táo, sốt 38°5 đã dùng thuốc hạ sốt cách đây 2 giờ, M 85 lần /phút, HA 110/70 mmHg, NT 20 lần / phút Xuất huyết dưới da • Dạng xuất huyết • Vị trí xuất huyết • Mức độ xuất huyết Xuất huyết niêm mạc • Không chảy máu chân răng, lợ Bài tập tình huống • Ăn uống kém. Đại tiện bình thường.
• Y lệnh thuốc: ORS , Dịch truyền Ringerlactat 1000ml, Paracetamol ,… • Xét nghiệm: Tiểu cầu 80.000 tế bào/mm³, Hematocrit: 0,49 Bài tập tình huống • Bệnh nhân nữ 23 tuổi- LDVV: Sốt cao dùng thuốc hạ nhiệt không đỡ. - Một số bạn cùng ở Kí túc xá cũng bị sốt, phòng ở có muỗi. • Được chẩn đoán Sốt xuất huyết Dengue • Hiện tại ngày thứ 5 của bệnh - Người bệnh tỉnh táo, sốt 38°5, M 85 lần /phút đã dùng thuốc hạ sốt cách đây 2 giờ, HA 110/70 mmHg, NT 20 lần / phút - Có chấm xuất huyết li ti rải rác ở chân và tay. Chảy máu cam số lượng ít, không chảy máu chân răng - Ăn kém.
Đại tiện bình thường. - Y lệnh thuốc: ORS , Dịch truyền Ringerlactat 1000ml, Paracetamol ,… - Xét nghiệm: Tiểu cầu 70.000 tế bào /mm³, Hematocrit tăng, điện giải đồ giảm nhẹ, Dengue virus NS1 dương tính. NB SXH Dengue ở gđ nào? 2. Đưa ra chẩn đoán điều dưỡng, lập kế hoạch chăm sóc NB Chẩn đoán chăm sóc 1.
Chảy máu cam liên quan đến tiểu cầu giảm 2. Sốt vừa liên quan đến tình trạng bệnh 3. Mất nước và điện giải liên quan đến Hematocrit tăng và điện giải giảm 4. Ăn kém liên quan đến mệt mỏi 5.
Người bệnh thiếu kiến thức về phòng bệnh Lập kế hoạch chăm sóc người bệnh Cầm chảy máu cam - Người bệnh rịt cánh mũi hoặc lấy bông nhét vào bên mũi bị chảy máu - Tiêm thuốc cầm máu theo y lệnh: Trasamin - Sau khi cầm máu hướng dẫn người bệnh không được ngoáy mũi, cậy rỉ mũi. - Theo dõi chảy máu cam đã cầm chưa, hay còn chảy, mức độ? Lập kế hoạch chăm sóc người bệnh Bù nước và điện giải - Thực hiện y lệnh truyền dịch: Ringer Lactat - Hưỡng dẫn người bệnh pha ORS, uống trong ngày - Theo dõi môi khô, mức độ khát nước. Số lượng nước tiểu - Theo dõi xét nghiệm Hematocrit, điện giải đồ Lập kế hoạch chăm sóc: * Giảm mệt mỏi, đau đầu * Phòng trụy mạch: Bù nước và điện giải * Đảm bảo thông khí và chống suy hô hấp. * Giáo dục sức khỏe về bệnh Xuất huyết Dấu hiệu tiền sốc- sốc