MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Mục tiêu đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp hoá, hiện đại hoá vào năm 2020 mà Đảng cộng sản Việt Nam đã xác định đòi hỏi mỗi người Việt Nam phải không ngừng cố gắng vươn lên trong công việc cũng như trong cuộc sống nhằm góp phần vào việc thực hiện những nhiệm vụ chung của cả nước trong thời kỳ lịch sử này. Trong Tâm lý học, ĐCTĐ là một hiện tượng tâm lý giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc nhân cách và là một loại động cơ được xem là nội lực thúc đẩy con người vươn tới sự điêu luyện, thành thạo với kết quả cao nhất trong thực hiện công việc. Vì vậy, việc nghiên cứu ĐCTĐ của thanh niên hiện nay - lực lượng lao động đầy tiềm năng của đất nước sẽ là một nghiên cứu có khả năng góp phần cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc giáo dục và hình thành những nguồn nhân lực đáp ứng những đòi hỏi của sự phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay, góp phần cho thấy thực trạng các khía cạnh biểu hiện của ĐCTĐ của thanh niên hiện nay.
Về mặt lý luận, nghiên cứu này sẽ góp phần bổ xung thêm những tri thức mới về những phạm trù cơ bản của tâm lý học như động cơ, nhu cầu, về mặt thực tiễn, giúp chúng ta hiểu rõ hơn thực trạng ĐCTĐ của thanh niên hiện nay, những nhân tố tác động đến sự hoạt hoá loại động cơ này, từ đó có thể đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả làm việc, học tập của họ, nâng cao sự đóng góp của họ vào việc thực hiện những nhiệm vụ mà quá trình xây dựng và phát triển đất nước đặt ra. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu ĐCTĐ của thanh niên hiện nay, đề xuất các khuyến nghị nhằm hoạt hoá và thúc đẩy ĐCTĐ ở thanh niên, góp phần tạo điều kiện cho họ làm việc có hiệu quả hơn. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những khía cạnh biểu hiện ĐCTĐ của thanh niên ở Hà Nội hiện nay, cụ thể là khát vọng thành đạt, xúc cảm liên quan đến 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thành đạt, nỗ lực thành đạt, mục đích vươn tới… và một số biến tác động như tinh thần trách nhiệm, tính kỷ luật, niềm tin vào bản thân và môi trường làm việc… 4. Khách thể nghiên cứu Khách thể nghiên cứu của đề tài là những thanh niên Hà Nội (bao gồm một số sinh viên và một số thanh niên đã đi làm).
Giả thuyết nghiên cứu: - ĐCTĐ của thanh niên hiện nay không cao, trong đó những khía cạnh thể hiện nhận thức và những xúc cảm chủ quan thể hiện rõ nét hơn những khía cạnh thể hiện mặt ý chí, mục đích vươn tới nổi trội hơn mục đích né tránh thất bại. - ĐCTĐ của thanh niên chịu tác động của nhiều nhân tố khác nhau, trong đó tác động của tinh thần trách nhiệm, tính kỷ luật, niềm tin vào bản thân và môi trường làm việc có tác động rõ nét nhất. Nhiệm vụ nghiên cứu 6. Xây dựng cơ sở lý luận cho nghiên cứu thực tiễn: - Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề.
- Xác định khái niệm công cụ - khái niệm “ĐCTĐ” phục vụ nghiên cứu thực tiễn: làm rõ bản chất, các khía cạnh biểu hiện, các nhân tố tác động đến ĐCTĐ. Tìm hiểu thực trạng ĐCTĐ một số nhân tố tác động đến ĐCTĐ của thanh niên hiện nay. - Những biểu hiện nội dung của ĐCTĐ: Thanh niên hiện nay hướng tới những điều gì, coi trọng các giá trị nào trong cuộc sống và trong công việc, thứ bậc ưu tiên các giá trị đó trong hệ thống các giá trị. - Khía cạnh lực (độ mạnh) của ĐCTĐ: Những khía cạnh khác nhau của ĐCTĐ của thanh niên được thể hiện ở mức độ nào? - Trên cơ sở phân tích các khía cạnh nêu trên, phác hoạ những nét đặc trưng trong ĐCTĐ của thanh niên hiện nay.
- Một số nhân tố tác động đến ĐCTĐ của thanh niêm hiên nay như một số đặc điểm nhân cách của thanh niên (niềm tin vào bản thân, vào công bằng xã hội, hứng thú nghề, tinh thần trách nhiệm, tính kỷ luật, tính ganh đua…); môi trường làm việc: 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bao gồm cả môi trường vĩ mô (môi trường xã hội) và môi trường vi mô (nơi làm việc); đặc điểm của giáo dục trong gia đình: tấm gương của bố, mẹ, cách thức giáo dục của bố, mẹ đối với con liên quan đến hiệu quả và trách nhiệm đối với công việc v. Trên cơ sở phân tích các mối tương quan giữa các nội dung được nghiên cứu, xác định cấu trúc ĐCTĐ như một hiện tượng tâm lý đặc trưng của con người; đề xuất các biện pháp hoạt hoá và phát triển ĐCTĐ của thanh niên. Đề xuất các kiến nghị nhằm thúc đẩy ĐCTĐ của thanh niên 7. Giới hạn phạm vi nghiên cứu: - Về nội dung nghiên cứu: + Nghiên cứu những biểu hiện của ĐCTĐ trong lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp của nhóm khách thể nghiên cứu.
+ Tìm hiểu tác động của một số nhân tố khách quan (môi trường xã hội, phong cách giáo dục gia đình, phong cách quản lý) và một số đặc điểm nhân cách của bản thân khách thể nghiên cứu. - Về địa bàn và khách thể nghiên cứu: Hà Nội là một thành phố lớn, có thể đại diện cho các đô thị trong cả nước. Tuy nhiên, trong thành phố Hà Nội có nhiều trường đại học và các tổ chức nghề nghiệp khác nhau, có khả năng thu hút nhiều đối tượng thanh niên từ các vùng miền khác nhau của đất nước, Hà Nội có các khu vực nội thành và các vùng ngoại thành sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, trên cơ sở chọn mẫu nghiên cứu theo nguyên tắc ngẫu nhiên kết hợp với nguyên tắc phân nhóm theo một số tiêu chí (ngành nghề, tuổi, giới tính, địa bàn sinh sống.) sẽ có được một mẫu nghiên cứu tốt.
Mẫu nghiên cứu được lựa chọn ở những địa bàn sau: 03 trường đại học và các quận, huyện thuộc thành phố Hà Nội (bao gồm cả các quận trung tâm, huyện nông thôn và quận mới thành lập từ huyện). Khách thể nghiên cứu: 416 thanh niên từ 18 đến 35 tuổi. Trong đó có 160 sinh viên năm thứ 4 các trường đại học kinh tế - ĐHQGHN; ĐH Nông nghiệp I HN; 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐH Sư phạm I HN; 247 thanh niên đang làm việc tại Hà Nội; 9 thanh niên tham gia phỏng vấn sâu. Phƣơng pháp nghiên cứu: Phương pháp luận: Việc nghiên cứu ĐCTĐ của thanh niên dựa trên cơ sở một số nguyên tắc phương pháp luận trong tâm lý học sau: - Nguyên tắc phát triển: Cũng như các hiện tượng tâm lý khác, ĐCTĐ của con người không phải là một hiện tượng tâm lý tĩnh, mà luôn thay đổi, chịu tác động của nhiều nhân tố khách quan và chủ quan khác nhau.
- Nguyên tắc hoạt động: ĐCTĐ là một nội lực thúc đẩy con người hoạt động, song chính trong hoạt động, ĐCTĐ mới có cơ sở phát triển. Phương pháp nghiên cứu cụ thể: - Phân tích tài liệu: Nhằm khai thác các kết quả nghiên cứu đã có liên quan đến đề tài. - Phỏng vấn bằng bảng hỏi (phiếu phỏng vấn nhân cách) soạn sẵn nhằm thu thập thông tin định lượng về các nội dung mà đề tài quan tâm. - Phỏng vấn sâu nhằm thu thập những thông tin định tính, bổ sung cho phương pháp bảng hỏi.
- Một số phương pháp thống kê toán học bằng chương trình SPSS, với việc sử dụng một số phép thông kê chủ yếu sau: thống kê mô tả (tính phần trăm, điểm trung bình), thống kê suy luận (phép phân tích độ tin cậy, phép phân tích tương quan, phép phân tích hồi quy). 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỘNG CƠ THÀNH ĐẠT CỦA THANH NIÊN 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Việc tổng quan tình hình nghiên cứu động cơ trong tâm lý học cho phép nêu ra 3 vấn đề được các nhà nghiên cứu quan tâm. Đó là các vấn đề sau: 1.
Động cơ thành đạt và hành vi - Các yếu tố ảnh hưởng đến sự vận hành của động cơ thành đạt Những biểu hiện trong hành vi là những tiêu chí đánh giá ĐCTĐ tốt nhất. Tuy nhiên, giữa ĐCTĐ của con người và hành vi không phải bao giờ cũng có mối tương quan tuyến tính, bởi sự hoạt hoá ĐCTĐ còn tuỳ thuộc rất nhiều vào các tình huống cụ thể và vào nhiều nhân tố khách quan khác nhau. Nghiên cứu của nhiều tác giả cho thấy rõ điều này. ĐCTĐ là một trong những vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là các nhà tâm lý học nghiên cứu về hành vi và động cơ.
ĐCTĐ của con người đã được nghiên cứu từ những năm 30 thế kỷ XX với những công trình nghiên cứu của H.Murray, sau đó vấn đề này bắt đầu được chú ý đến nhiều hơn với nghiên cứu “Động cơ thành đạt” của McClelland và Atkinson năm 1953. Những nghiên cứu, lý thuyết đầu tiên về động cơ được xây dựng theo mối quan hệ liên kết và củng cố, với những quan điểm cho rằng hành vi được điều chỉnh bởi một hệ thống (công thức) kích thích - đáp ứng tình huống (S - R), được phát triển thêm bằng các qúa trình củng cố, các yếu tố trung gian. Nhiều tác giả đã đánh giá những quan điểm này là mang tính máy móc, còn thiếu sót do chưa đề cập đến các yếu tố tâm lý ví dụ như ý thức, và do đó, nghiên cứu vai trò của những yếu tố như quá trình nhận thức của cá nhân (yếu tố O - “Hệ thống bản thân nội tại” của Bandura, yếu tố C - Nhận thức theo lý thuyết Nhận thức hành vi…) trong điều khiển hành vi. Lý thuyết nghiên cứu về nhu cầu tâm lý và sự chọn lọc có mục đích là một trong những hướng lý thuyết đề cập đến vai trò của yếu tố tâm lý trong nghiên cứu 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hành vi.
Murray (1938) đã đề xuất học thuyết về động cơ với việc nhấn mạnh vai trò của tâm lý. Ông cho rằng chức năng của nhu cầu tâm lý như một cơ cấu sức mạnh điều khiển tinh thần, lời nói và quá trình tâm lý theo một tiến trình nào đó. Ông định nghĩa về nhu cầu tâm lý như những đặc điểm đặc trưng lâu dài mang tính cá nhân, là cái được tạo lập, điều khiển và lựa chọn hành vi cũng như kinh nghiệm.