Luận án tiến sĩ: Đối chiếu ẩn dụ ý niệm về người phụ nữ trong tiếng Anh và tiếng Việt qua các ...

• Tác giả: Phạm Thuỳ Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Quang Năng
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh, đối chiếu
• Đề tài: Đối chiếu ẩn dụ ý niệm về người phụ nữ trong tiếng Anh và tiếng Việt (trên cứ liệu các tác phẩm văn học thế kỷ 20)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan về ẩn dụ ý niệm
• 1.3. Tổng quan về ẩn dụ ý niệm về người phụ nữ
• 1.4. Cơ sở lý luận về đề tài nghiên cứu
• 1.5. Cơ sở lý luận về ẩn dụ ý niệm
• 1.6. Cơ sở lý luận về văn học Mỹ và văn học Việt Nam thế kỉ 20
• 1.7. Cơ sở lý luận về văn hoá và các đặc trưng văn hoá Mỹ và văn hoá Việt Nam
• 1.8. Cơ sở lý luận về ngôn ngữ học đối chiếu
• 1.9. Khung cơ sở lý thuyết
• 1.10. Khung phân tích
• 1.11. Tiểu kết chương 1
• 2. ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ NGƯỜI PHỤ NỮ CÓ MIỀN NGUỒN LÀ THỰC THỂ HỮU SINH TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT
• 2.1. Khái quát kết quả nghiên cứu ẩn dụ ý niệm về người phụ nữ có miền nguồn THỰC THỂ HỮU SINH trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.2. Đối chiếu ẩn dụ ý niệm NGƯỜI PHỤ NỮ LÀ THỰC THỂ HỮU SINH trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.3. Ẩn dụ ý niệm NGƯỜI PHỤ NỮ LÀ ĐỘNG VẬT
• 2.4. Ẩn dụ ý niệm NGƯỜI PHỤ NỮ LÀ THỰC VẬT
• 2.5. Ẩn dụ ý niệm NGƯỜI PHỤ NỮ LÀ NGƯỜI KHÁC
• 2.6. Ẩn dụ ý niệm NGƯỜI PHỤ NỮ LÀ THẾ LỰC SIÊU NHIÊN
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ Ý NIỆM CÓ MIỀN NGUỒN LÀ THỰC THỂ VÔ SINH TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT
• 3.1. Khái quát kết quả nghiên cứu ẩn dụ ý niệm về người phụ nữ có miền nguồn THỰC THỂ VÔ SINH trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 3.2. Đối chiếu ẩn dụ ý niệm NGƯỜI PHỤ NỮ LÀ THỰC THỂ VÔ SINH trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 3.3. Ẩn dụ ý niệm NGƯỜI PHỤ NỮ LÀ ĐỒ VẬT
• 3.4. Ẩn dụ ý niệm NGƯỜI PHỤ NỮ LÀ THỰC THỂ TỰ NHIÊN
• 3.5. Ẩn dụ ý niệm NGƯỜI PHỤ NỮ LÀ ĐỒ ĂN
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Mô hình văn hóa đa chiều của HOFSTEDE
• Phụ lục 2. Cây ngữ nghĩa (Semantic Tree)
• Phụ lục 3. Thống kê các tiểu loại ẩn dụ về người phụ nữ
• Phụ lục 4. Thống kê dụ dẫn của các tiểu loại ẩn dụ có miền nguồn là THỰC THỂ HỮU SINH
• Phụ lục 5. Thống kê dụ dẫn của các tiểu loại ẩn dụ có miền nguồn là THỰC THỂ VÔ SINH
• Phụ lục 6. Danh mục các tác phẩm văn học Mỹ và Việt Nam được khảo sát trong luận án
• Phụ lục 7. Một số biểu thức ẩn dụ ý niệm tiêu biểu trong văn học Mỹ
• Phụ lục 8. Một số biểu thức ẩn dụ ý niệm tiêu biểu trong văn học Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về ẩn dụ ý niệm và người phụ nữ trong văn học thế kỷ 20

Ẩn dụ ý niệm là công cụ tư duy quan trọng, giúp con người hiểu một miền ý niệm thông qua miền ý niệm khác. Trong văn học, ẩn dụ không chỉ là phương thức tu từ mà còn phản ánh tư duy và văn hóa. Người phụ nữ là đối tượng trung tâm trong nhiều tác phẩm văn học thế kỷ 20, được miêu tả qua các ẩn dụ phong phú. Nghiên cứu này tập trung vào việc so sánh và đối chiếu các ẩn dụ ý niệm về người phụ nữ trong tiếng Anh và tiếng Việt, dựa trên các tác phẩm văn học thế kỷ 20. Qua đó, làm rõ sự tương đồng và khác biệt trong tư duy và văn hóa của hai dân tộc.

1.1. Khái niệm ẩn dụ ý niệm

Theo lý thuyết của Lakoff và Johnson, ẩn dụ ý niệm không chỉ là phương thức chuyển nghĩa mà còn là công cụ tư duy. Nó giúp con người hiểu các khái niệm trừu tượng thông qua các khái niệm cụ thể. Trong văn học, ẩn dụ được sử dụng để tạo ra các hình ảnh và biểu tượng sâu sắc, phản ánh tư duy và văn hóa của tác giả.

1.2. Vai trò của người phụ nữ trong văn học thế kỷ 20

Người phụ nữ trong văn học thế kỷ 20 thường được miêu tả qua các ẩn dụ phong phú, phản ánh vai trò và vị thế của họ trong xã hội. Các tác phẩm văn học Mỹ và Việt Nam đều sử dụng ẩn dụ để khắc họa hình ảnh người phụ nữ, từ đó thể hiện tư duy và văn hóa của mỗi dân tộc.

II. Đối chiếu ẩn dụ ý niệm về người phụ nữ trong tiếng Anh và tiếng Việt

Nghiên cứu này tập trung vào việc so sánh và đối chiếu các ẩn dụ ý niệm về người phụ nữ trong tiếng Anh và tiếng Việt. Các ẩn dụ được phân tích dựa trên hai miền nguồn chính: thực thể hữu sinh và thực thể vô sinh. Kết quả cho thấy sự tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng ẩn dụ giữa hai ngôn ngữ, phản ánh tư duy và văn hóa của mỗi dân tộc.

2.1. Ẩn dụ về người phụ nữ là thực thể hữu sinh

Trong tiếng Anh và tiếng Việt, người phụ nữ thường được so sánh với các thực thể hữu sinh như động vật, thực vật, và con người khác. Ví dụ, trong văn học Mỹ, người phụ nữ thường được miêu tả như một con mồi, trong khi ở văn học Việt Nam, họ thường được so sánh với hoa hoặc cây cỏ, thể hiện sự dịu dàng và kiên cường.

2.2. Ẩn dụ về người phụ nữ là thực thể vô sinh

Các ẩn dụ về người phụ nữ là thực thể vô sinh như đồ vật, đồ ăn, và các yếu tố tự nhiên cũng được sử dụng phổ biến. Trong văn học Mỹ, người phụ nữ thường được so sánh với đồ vật hoặc hàng hóa, phản ánh sự vật chất hóa. Trong khi đó, văn học Việt Nam thường sử dụng các ẩn dụ như lửa hoặc ánh sáng, thể hiện sự ấm áp và hy vọng.

III. Phân tích và đánh giá giá trị của nghiên cứu

Nghiên cứu này có giá trị lớn trong việc làm rõ sự tương đồng và khác biệt trong tư duy và văn hóa của hai dân tộc Mỹ và Việt Nam thông qua các ẩn dụ ý niệm về người phụ nữ. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần vào lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận mà còn có ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy ngôn ngữ và dịch thuật.

3.1. Giá trị lý luận

Nghiên cứu góp phần củng cố lý thuyết về ẩn dụ ý niệm, đặc biệt là trong việc phân tích và so sánh các ẩn dụ giữa hai ngôn ngữ. Nó cũng làm phong phú thêm các nghiên cứu về văn hóa và tư duy dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.

3.2. Giá trị thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ, đặc biệt là trong việc dạy và học tiếng Anh và tiếng Việt. Nó cũng giúp các nhà dịch thuật hiểu rõ hơn về các ẩn dụ trong văn học, từ đó nâng cao chất lượng dịch thuật.