Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu về xây dựng hệ thống chính trị, hệ thống chính trị cấp cơ sở Cuốn sách “Đảng Cộng sản Liên Xô trong hệ thống chính trị của xã hội Xô viết: Những vấn đề phương pháp luận nghiên cứu” [20], do tác giả V.Bônđarơ làm chủ biên đã khẳng định bản chất của HTCT xã hội chủ nghĩa là mang bản chất của giai cấp công nhân, có tính nhân dân, tính dân tộc rộng rãi. Trong đó, Đảng Cộng sản là tổ chức cao nhất của giai cấp công nhân, đại biểu cho lợi ích và trí tuệ của giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân lao động.
Tác giả khẳng định: Đảng Cộng sản là một bộ phận của HTCT, nhưng có vai trò lãnh đạo các tổ chức khác trong HTCT; hệ thống chính trị được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, bảo đảm sự thống nhất giữa lợi ích giai cấp và lợi ích toàn dân tộc. Hệ thống chính trị được tổ chức và hoạt động đúng chức năng, nhiệm vụ, hiệu lực, hiệu quả thì CT-XH ổn định, nếu xa rời sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản thì HTCT sẽ bị rối loạn, xa rời bản chất giai cấp công nhân, xã hội sẽ khủng hoảng. Cuốn sách “La reforme de L’Eat” [70], (dịch là: Cải cách nhà nước), tác giả Eric Gristi đã đi sâu vào nghiên cứu về nhà nước nói chung, trước hết là phân tích làm rõ bối cảnh và những yếu tố chi phối đòi hỏi phải cải cách thể chế nói chung và cải cách nhà nước nói riêng. Tác giả cho rằng, trong sự phát triển đất nước về tổng thể, nhà nước giữ một vai trò quan trọng mang tính quyết định.
Đồng thời, tác giả đã phân tích, làm rõ sự tất yếu khách quan cần cải cách Nhà nước và cho rằng phải cải cách để hướng đến một nhà nước thực sự hiệu lực, hiệu quả theo hướng minh bạch hóa, dân chủ hóa. Sách tham khảo “Trung Quốc trỗi dậy hòa bình” [113], tập thể tác giả Giang Tây Nguyên, Hạ Lập Bình đã đề cập khá sâu sắc về sự ổn định chính luan an 11 trị và con đường phát triển hòa bình của Trung Quốc. Các tác giả đã chỉ rõ tính tất yếu và nội dung, biện pháp giữ vững ổn định chính trị, tạo môi trường hòa bình để phát triển đất nước toàn diện, bền vững, lâu dài, hài hòa, cân bằng của đất nước Trung Quốc. Đặc biệt, các tác giả đã nhấn mạnh những thành quả nổi bật của Trung Quốc trong thời gian qua xuất phát từ việc phát huy mạnh mẽ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc và hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành của bộ máy nhà nước từ trung ương tới cơ sở.
Bài viết “Thúc đẩy xây dựng chính trị dân chủ cơ sở nông thôn, thực hiện quản lý của chính quyền cơ sở và tự trị của quần chúng thúc đẩy lẫn nhau một cách tích cực” [108], tác giả Vương Tề Ngạn đã chỉ ra: Kể từ cải cách mở cửa đến nay, Trung Quốc xây dựng tổ chức chính quyền cơ sở cấp xã, thị trấn, thiết lập thôn hành chính dưới xã, thị trấn. Theo tác giả, cần phải thúc đẩy hơn nữa xây dựng chính trị dân chủ cơ sở nông thôn, bảo đảm dịch vụ công cộng không ngừng tăng lên của đông đảo nông dân; cải thiện dân sinh, phát triển dân chủ, phục vụ xã hội là nội dung quan trọng của xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa. Để đạt được mục tiêu đó, tác giả đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý và dịch vụ của chính quyền xã, thị trấn; phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng, nắm bắt phương hướng phát triển của tự trị quần chúng cơ sở. Các công trình nghiên cứu về quân đội tham gia xây dựng hệ thống chính trị, hệ thống chính trị cấp cơ sở Cuốn sách “Học thuyết Mác - Lênin về chiến tranh và quân đội” [8], tác giả Vôncôgônốp đã trình bày một cách khoa học những luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về chiến tranh và quân đội.
Công trình đã khẳng định quân đội các nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức quân sự của Nhà nước xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản lãnh đạo, mang bản chất giai cấp công nhân, gắn bó máu thịt với nhân dân. Bản chất chế độ xã hội chủ nghĩa và chức năng Nhà nước xã hội chủ nghĩa quy định quân đội không chỉ có chức năng chiến đấu bảo vệ thành quả cách mạng, bảo đảm an ninh chính trị, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa mà còn có nhiệm vụ tham gia xây dựng đất nước, tham gia xây dựng HTCT. luan an 12 Công trình “Công tác Đảng, công tác chính trị trong các lực lượng vũ trang Xô Viết” [69], tập thể các tác giả E.Côdơlốp đã đề cập một cách hệ thống những nội dung cơ bản cả về lý thuyết và thực hành công tác đảng, công tác chính trị trong quân đội và Hải quân Liên Xô. Các tác giả tập trung làm rõ nhiệm vụ, cơ cấu, tính chất hoạt động của các cơ quan chính trị, tổ chức đảng và Đoàn Thanh niên Cộng sản trong quân đội; về huấn luyện lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin cho sĩ quan, học tập về Đảng, văn hóa giáo dục, thi đua xã hội chủ nghĩa.
Tài liệu cũng đã đề cập đến trách nhiệm của quân đội trong xây dựng mối quan hệ đoàn kết gắn bó chặt chẽ với nhân dân, chỉ rõ: Quân đội phải tôn trọng giúp đỡ chính quyền cách mạng, tranh thủ sự giúp đỡ của chính quyền và của nhân dân về mọi mặt, bảo vệ chính quyền. Giáo trình “Công tác chính trị của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc” [109] khi bàn về quan hệ quân dân, Chương Tư Nghị và tập thể các tác giả đã chỉ rõ: “Quân và dân cùng nhau xây dựng phát triển kinh tế văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa… Đơn vị nào xây dựng phát triển kinh tế, văn minh tinh thần, đơn vị đó sẽ có môi trường ngăn nắp và sạch đẹp, diện mạo và phố phường, làng xóm nhanh chóng được thay đổi, tác phong Đảng và tác phong nhân dân, trật tự xã hội đều được chuyển biến tốt” [109, tr. Từ đó, các tác giả xác định: “Quân đội phải tích cực tham gia và giúp đỡ địa phương xây dựng xã hội chủ nghĩa., dùng những việc làm thực tế từ xây dựng văn minh vật chất xã hội chủ nghĩa để làm ảnh hưởng, tác động tốt tới quần chúng” [109, tr. Cuốn sách “Chiến lược bảo vệ biên giới quốc gia, vùng nước nội thủy, lãnh hải, thềm lục địa, vùng đặc quyền kinh tế và tài nguyên thiên nhiên trên các khu vực đó của Liên bang Nga giai đoạn 2001 - 2005” [9] của Bộ Quốc phòng Liên bang Nga đã xác định những mục tiêu cơ bản, nguyên tắc và phương hướng phát triển trong quá trình bảo vệ biên giới quốc gia của Liên bang Nga trong giai đoạn 2001 - 2005.
Trong cuốn sách này, tác giả xác định: Thứ luan an 13 nhất, quân đội kiểu mới phải cùng với nhân dân xây dựng, phát triển đất nước. Thứ hai, tham gia phát triển KT-XH, xây dựng đất nước là một nhiệm vụ thuộc chức năng của quân đội. Thứ ba, biên giới, biển đảo là những khu vực trọng yếu của quốc gia. Ở đó phải được xây dựng vững mạnh về mọi mặt, quân đội và nhân dân là lực lượng chủ yếu, quan trọng trong xây dựng khu vực trọng yếu của quốc gia vững mạnh về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh.
Luận án tiến sĩ “Mối quan hệ giữa kinh tế với quốc phòng trong thời kỳ đổi mới ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào” [154], tác giả Thoong Xết Phim Ma Vông đã đi sâu nghiên cứu làm rõ bản chất mối quan hệ kinh tế với quốc phòng; vai trò của sự kết hợp kinh tế và quốc phòng trong xây dựng Quân đội nhân dân Lào và xây dựng nhà nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; đánh giá đúng thực trạng mối quan hệ đó ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trước và sau đổi mới. Từ đó đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện hiệu quả mối quan hệ kết hợp kinh tế với quốc phòng ở Lào trong thời gian tới. Bài viết “Xây dựng tiềm lực kinh tế - quốc phòng ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào” [98], tác giả Sỉ Phon Kẹo Sa May đã trình bày quan niệm, nội dung sự cần thiết phải xây dựng tiềm lực KT-QP ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào. Đồng thời, đề xuất 3 yêu cầu xây dựng tiềm lực KT-QP ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào hiện nay: một là, xây dựng tiềm lực KT-QP phải tiếp tục củng cố và xây dựng trên nền tảng CT-XH ổn định; hai là, xây dựng tiềm lực KT-QP phải thực hiện tốt việc kết hợp chặt chẽ giữa phát triển KT-XH với củng cố QP-AN trên từng khu vực; ba là, xây dựng tiềm lực KT-QP dựa trên cơ sở xây dựng tiềm lực khoa học và công nghệ.
Ở một bài viết khác “Phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng - an ninh, xây dựng biên giới Lào - Việt hòa bình, hữu nghị, phát triển bền vững” [99], tác giả Sỉ Phon Kẹo Sa May đã làm rõ sự cần thiết và nội dung phát triển KT-XH, gắn với tăng cường QP-AN trên địa bàn này. luan an 14 Bài viết cũng nêu rõ nhiệm vụ của các đoàn KT-QP của Quân đội nhân dân Lào, đó là: Tổ chức phát triển KT-XH, xóa đói, giảm nghèo, từng bước cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân; quy hoạch, bố trí lại các các điểm, cụm bản trên tuyến biên giới, tạo cơ sở xây dựng lực lượng, thế trận QP-AN, đủ khả năng ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Các công trình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu về hệ thống chính trị cấp cơ sở Đề tài “Hệ thống chính trị cấp cơ sở và dân chủ hóa đời sống xã hội nông thôn miền núi, vùng dân tộc thiểu số ở các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta” [115], tác giả Nguyễn Quốc Phẩm đã đi sâu làm rõ những nhân tố tác động đến tổ chức và hoạt động của HTCT cấp cơ sở vùng dân tộc thiểu số ở các tỉnh miền núi, vùng cao phía Bắc nước ta hiện nay.