PHẦN MỞ ĐẦU 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 TÊN ĐỀ TÀI “ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VỚI MỘT CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THEO CLUSTER SẢN PHẨM ” 2 LÝ DO NGHIÊN CỨU Kinh tế Việt Nam đang trên đƣờng hội nhập vào hệ thống kinh tế thế giới trên đƣờng hội nhập, Việt Nam buộc phải chấp nhận cạnh tranh, cả ở thị trƣờng trong nƣớc, cả ở thị trƣờng quốc tế. Sức mạnh cạnh tranh, tính linh hoạt của sản xuất, năng lực thích nghi để tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp đƣợc xem là cốt lõi trong phát triển của các quốc gia. Trong xu thế hội nhập, muốn tồn tại và phát triển thì phải vƣợt qua đƣợc sức ép cạnh tranh, phải tạo ra những liên kết nhiều mặt trong kinh doanh, trong đó xu thế nổi bật hiện nay là liên kết theo chùm (cụm) sản phẩm (CSP, tiếng Anh là “cluster”) và chùm (cụm) công nghiệp (CCN). Ở Việt Nam, đây là một chủ đề còn mới mẻ, chƣa đƣợc giới khoa học và giới kinh doanh quan tâm nghiên cứu.
Trong khi đó, nó lại rất cần thiết phục vụ cho các nhà hoạch định chính sách và cho các doanh nghiệp hoạch định chiến lƣợc cạnh tranh của mình trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu hiện nay. Trong quá trình tìm hiểu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các ngành và các địa phƣơng, chúng ta cũng thƣờng nghe nói đến các “Cụm công nghiệp” (CCN), chẳng hạn “CCN Thái Bình”, “CCN Thanh Hoá”, “CCN Hà Tây”, “CCN Bắc Ninh”, v.v… , nhƣng hầu nhƣ nghe thấy ngƣời ta bàn về “Cụm sản phẩm” Kinh tế thị trƣờng phát triển, thúc đẩy sự ra đời một loạt xí nghiệp nhỏ của các thành phần kinh tế, xuất hiện diện mạo của một “Cụm công nghiệp” nhƣ đã mô tả trong lý thuyết hiện đại về CCN (Industrial Cluster) đƣợc viết trong những nghiên cứu hiện đại. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Sau khi cân nhắc qua thực tiễn hoạt động kinh doanh của bản thân tôi, đồng thời tham khảo, phỏng vấn ý kiến của các công ty đối tác, tôi nhận ra một đặc điểm rất quan trọng trong tƣ tƣởng kinh doanh hiện đại, là bên cạnh xu hƣớng phát triển các “CCN”, ngƣời ta cũng đang có xu hƣớng chọn và phát triển các sản phẩm kinh doanh theo cụm (Cluster of Products), vì vậy tôi quyết định chọn đề tài: “ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VỚI MỘT CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THEO CLUSTER SẢN PHẨM ” LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU Khái niệm “CCN” xuất hiện ở Việt Nam từ lâu. Trong quan niệm thông thƣờng, thì CCN đƣợc hiểu là một Khu công nghiệp có quy mô nhỏ.
Nhƣng khái niệm CCN theo ý nghĩa hiện đại chỉ mới xuất hiện lần đầu trong nghiên cứu của Porter M. E trong cuốn sách rất nổi tiếng “The Competitive Advantage of Nations” xuất bản năm 1990 ở Mỹ. Ở Việt Nam, khái niệm CCN đã đƣợc sử dụng trong nhiều đề án quy hoạch, nhƣng thực sự chỉ mang ý nghĩa là những “Khu công nghiệp có quy mô nhỏ”. Ngay tại thời điểm này, khi chúng ta vào mạng tra cụm từ “CCN”, thì chúng ta cũng sẽ nhận đƣợc những thông tin chủ yếu theo ý nghĩa này.
Những nghiên cứu về CCN theo ý nghĩa của Porter thì chỉ mới bắt đầu ở Việt Nam từ năm 1996 trong các hội thảo của Viện Chiến lƣợc và Chính sách Khoa học và Công nghệ và Sở Khoa học, Công nghệ và Môi trƣờng Thành phố Hải Phòng, và đƣợc trình bày trong Khởi thảo về “Chiến lƣợc Khoa học và Công nghệ của Thành phố Hải phòng” với sự đề xuất và tham gia của Martin Fransman Giáo sƣ Đại học Edingburg, Vƣơng Quốc Anh; Jan Annerstedt, Giáo sƣ Đại học Lund, Thuỵ Điển; Vũ Cao Đàm và Trần Ngọc Ca, tiếp đó là Nguyễn Văn An, nguyên Phó giám đốc Sở KH&CN Hải Phòng, nay là Giám đốc Sở Bƣu chính Viễn thông Hải Phòng. Trên cơ sở kế thừa những nghiên cứu đã có, tôi thực hiện một nghiên cứu ở tầm vi mô, vận dụng mối liên hệ với khái niệm “CCN” (industrial cluster), tôi xem xét “CSP” (cluster of products) trong một doanh nghiệp. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chọn đề tài luận văn theo hƣớng này đối với tôi thực sự là một việc làm khó khăn, và với tôi đó cũng chỉ là một cố gắng ban đầu, đầu tiên cảm thấy rất khó, nhƣng tôi thấy nó cũng mang một số ý nghĩa rất quan trọng vả về lý luận lẫn thực tế: Ý nghĩa lý luận Luận văn này là sự vận dụng những lý luận về “CCN” đã đƣợc các nhà nghiên cứu nói trên đề xuất ở Việt Nam để hình thành một chính sách phát triển công nghệ của công ty theo hƣớng hình thành một “CSP” trong chiến lƣợc kinh doanh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Có thể nói, đây chỉ là một thử nghiệm nghiên cứu đầu tiên trong khuôn khổ một luận văn tốt nghiệp, chuẩn bị tiền đề để tôi tiếp tục phát triển các nghiên cứu vận dụng vào thực tế hoạt động kinh doanh của công ty.
Ý nghĩa thực tế Với những cố gắng ban đầu, tôi hy vọng kết quả nghiên cứu của luận văn có thể góp phần làm tài liệu tham khảo để các cơ quan có liên quan xem xét, bổ sung, hoàn thiện các chính sách phát triển công nghệ nhằm tăng cƣờng hiệu quả sản xuất kinh doanh của các công ty trên cơ sở một chính sách phát triển công nghệ đảm bảo sản xuất và kinh doanh theo “Cụm sản phẩm” (CSP). 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Xuất phát từ tình hình thực tế về nhu cầu hình thành mối liên kết giữa các công ty và các xí nghiệp mà tôi có may mắn đƣợc hợp tác kinh doanh, tôi đặt ra mục tiêu nghiên cứu nhƣ sau: 1) Trên cơ sở khảo sát thực tế hình thành từ các xí nghiệp ở nhiều địa phƣơng tại Việt Nam, vận dụng lý thuyết về CCN, phân tích các yếu tố hình thành các CCN ở Việt Nam. 2) Phân tích nhu cầu đa dạng hóa sản phẩm của các doanh nghiệp trong khuôn khổ các CSP, và vai trò quan trọng của chính sách phát triển công nghệ đảm bảo phát triển sản phẩm theo hƣớng CSP. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3) Đề xuất các khuyến nghị chính sách tăng cƣờng vai trò của chính sách phát triển công nghệ cho các doanh nghiệp phát triển CSP trong sản xuất kinh doanh.
4 MẪU KHẢO SÁT Vì nghiên cứu này chọn mục tiêu nghiên cứu là CSP cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho nên mẫu nghiên cứu mà tôi chọn chính là các doanh nghiệp mà bản thân tôi có cơ hội hợp tác kinh doanh. Tuy nhiên do thời gian hạn hẹp, cho nên, trong số các doanh nghiệp có khả năng phát triển CSP, tôi chọn các doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó có doanh nghiệp của tôi. 5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU Về phạm vi nghiên cứu, tôi xem xét hai khía cạnh: 1) Phạm vi nghiên cứu luận văn chỉ giới hạn ở một số biện pháp chính sách phát triển công nghệ theo hƣớng các CSP. Trong các chính sách chủ yếu, luận văn tập trung chú ý tới chính sách tạo ra sự liên kết về công nghệ và sản phẩm giữa các doanh nghiệp nhỏ và vừa để các doanh nghiệp có điều kiện phát triển CSP của mình trong quan hệ hợp tác theo CSP với các doanh nghiệp khác.
2) Về mặt thời gian, quảng thời gian đƣợc xem xét là 10 năm, kể từ 2005 đến 2015. Đó là quãng thời gian hình thành và phát huy tác động của chính sách phát triển công nghệ để các doanh nghiệp nhỏ và vừa có điều kiện hình thành CSP. 3) Về mặt không gian, Luận văn tập trung khảo sát chủ yếu đến các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, vì đây là một địa bàn có rất nhiều biểu hiện lành mạnh của một nền kinh tế thị trƣờng; Một mặt, một địa bàn rất ấn tƣợng đối với Luận văn, đó là CCN Bãi Bằng, là nơi có rất nhiều nét đặc sắc của một CCN theo đúng ý nghĩa rất hiện đại của mô hình này. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Luận văn đặt ra một số vấn đề giải quyết sau đây: 1) Tập hợp các doanh nghiệp trên cùng lĩnh vực kinh doanh cần những điều kiện nào để hình thành một chính sách phát triển công nghệ thúc đẩy quá trình hình thành CSP? 2) Bản chất chính sách phát triển công nghệ cần bao gồm những nội dung cơ bản nào để các doanh nghiệp có thể hợp tác với nhau trong khuôn khổ phát triển một CSP trong sản xuất kinh doanh? 7 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Sau khi đã quan sát một loạt công ty của các đối tác về chiến lƣợc kinh doanh theo CSP, tôi đặt ra giả thuyết sau: 1) Tập hợp các xí nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn nhƣ Thành phố Hồ Chí Minh đã hội đủ điều kiện hình thành một chính sách phát triển công nghệ định hƣớng phát triển CSP.
2) Chính sách phát triển công nghệ định hƣớng CSP cần có những ƣu đãi, trƣớc hết là ƣu đãi về thuế, về cơ chế về tài chính nhằm kích thích động cơ liên kết để hình thành CSP nhằm cuối cùng giành ƣu thế trong cạnh tranh. 8 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu tình huống (Case study) trong quá trình thực hiện đề tài của luận văn, bao gồm: Nghiên cứu các tài liệu trong và ngoài nƣớc để làm rõ các nội dung về lý luận và thực tiễn về CCN, từ đó vận dụng để phát triển CSP. Nghiên cứu tài liệu thực tế tại một số doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thành phố Hồ Chí Minh. Khảo sát thực tế về sự phát triển loại hình kinh doanh theo CSP ở Việt Nam, và đặc biệt tại Thành phố Hồ Chí Minh trong 10 năm, từ 2005 đến 2015.
12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Phỏng vấn các giám đốc và các chuyên viên làm việc tại một số doanh nghiệp nhỏ và vừa về nhu cầu và tính khả thi của một chính sách phát triển công nghệ định hƣớng CSP. 9 CẤU TRÚC LUẬN VĂN Chƣơng 1, CƠ SỞ LÝ LUẬN Chƣơng 2, KẾT QUẢ KHẢO CỨU VỀ CỤM CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRONG XU THẾ HỘI NHẬP QUỐC TẾ Chƣơng 3, CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THEO ĐỊNH HƢỚNG CỤM SẢN PHẨM TRONG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com PHẦN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.