Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án "Website Bán Quần Áo online" được thực hiện bởi nhóm sinh viên Viện Đào Tạo Quốc Tế – Trường Đại học Nguyễn Tất Thành trong khuôn khổ học phần Phân tích thiết kế hướng đối tượng / Hệ thống thông tin doanh nghiệp, dưới sự hướng dẫn của giảng viên Nguyễn Lê Thanh Trúc (hoàn thành ngày 07/01/2025).

Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ sự chuyển dịch mạnh mẽ của các doanh nghiệp bán lẻ sang mô hình thương mại điện tử trong bối cảnh công nghệ 4.0. So với phương thức kinh doanh truyền thống tại cửa hàng, thương mại điện tử giúp các đơn vị kinh doanh tiết kiệm chi phí mặt bằng, nâng cao hiệu quả vận hành, truyền tải thông tin sản phẩm đến người tiêu dùng nhanh chóng qua mạng Internet và kết hợp hiệu quả với các dịch vụ giao nhận hàng hóa tận nơi.

Từ hiện trạng của một cửa hàng kinh doanh thời trang quy mô nhỏ (gồm người quản lý và nhân viên bán hàng), nhóm tác giả xác định các vấn đề thực tiễn cần giải quyết:

  1. Thiếu hụt công cụ số hóa để quản trị danh mục sản phẩm, lưu trữ và theo dõi thông tin hàng hóa tập trung.
  2. Chưa có cơ chế phân quyền rõ ràng giữa cấp quản lý và bộ phận nhân viên bán hàng trong việc xử lý nghiệp vụ.
  3. Việc tạo lập, quản lý và thống kê hóa đơn bán lẻ còn thực hiện thủ công, dễ dẫn đến sai sót và khó theo dõi doanh thu theo thời gian thực.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

  1. Nghiên cứu tổng quan về quy trình vận hành và nghiệp vụ thương mại điện tử của doanh nghiệp bán lẻ quy mô nhỏ.
  2. Thực hiện khảo sát thực tế về hành vi người dùng, kỳ vọng về tính năng, phương thức thanh toán và yêu cầu phi chức năng để làm căn cứ thiết kế hệ thống.
  3. Phân tích, mô hình hóa và thiết kế hệ thống thông tin bằng tiến trình phát triển phần mềm hợp nhất RUP (Rational Unified Process).
  4. Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ và xây dựng giao diện hoàn chỉnh cho hai phân hệ: phân hệ người dùng (khách vãng lai, khách thành viên) và phân hệ quản trị (người quản lý, nhân viên bán hàng).
  5. Hiện thực hóa website bán hàng bằng bộ công cụ mã nguồn mở (PHP, MySQL, XAMPP) và tiến hành kiểm thử các chức năng cơ bản.

Phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn trên các phương diện:

  • Về phạm vi dữ liệu: Dữ liệu sản phẩm quần áo được cập nhật trực tuyến; hệ thống tự động ghi nhận đơn hàng, điều chỉnh giỏ hàng; dữ liệu được lưu trữ và quản trị trên hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL.
  • Về phạm vi xử lý: Tập trung chuyên sâu vào chu trình xử lý nghiệp vụ bán hàng, quản lý đơn hàng, quản lý danh mục và thông tin khách hàng; không đi sâu vào phân hệ quản trị nhân sự phức tạp và không tối ưu hóa chuyên sâu tốc độ tải trang ở quy mô lớn.
  • Về phạm vi thanh toán và người dùng: Cho phép khách hàng đặt hàng trực tuyến, hỗ trợ ghi nhận các phương thức thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt, thẻ ATM hoặc ví điện tử; lưu trữ hồ sơ thành viên để phục vụ việc tái đặt hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài áp dụng quy trình phát triển phần mềm Rational Unified Process (RUP) hướng đối tượng kết hợp ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất UML để phân tích và thiết kế hệ thống. Khung phương pháp RUP được nhóm tác giả triển khai qua 10 bước chuẩn hóa:

  1. Nghiên cứu sơ bộ: Đánh giá tổng quan về chức năng, hiệu năng, công nghệ, tính khả thi và phạm vi của đồ án.
  2. Mô hình hóa ca sử dụng (Use Case): Nắm bắt nhu cầu của các tác nhân (Actors) để xác định danh mục ca sử dụng và đặc tả hành vi hệ thống.
  3. Mô hình hóa lĩnh vực ứng dụng: Thiết lập biểu đồ lớp lĩnh vực (Domain Class Diagram) phản ánh các thực thể nghiệp vụ.
  4. Xác định đối tượng và lớp tham gia ca sử dụng: Phát hiện các lớp thực thể (Entity), lớp điều khiển (Control) và lớp biên/giao diện (Boundary).
  5. Mô hình hóa sự tương tác: Xây dựng kịch bản trao đổi thông điệp giữa các đối tượng qua biểu đồ trình tự (Sequence Diagram).
  6. Mô hình hóa sự ứng xử: Mô tả sự thay đổi trạng thái của các đối tượng điều khiển thông qua biểu đồ trạng thái (State Diagram).
  7. Làm nguyên mẫu (GUI Prototype): Phác thảo nhanh giao diện người dùng nhằm trực quan hóa trải nghiệm tương tác.
  8. Thiết kế hệ thống: Xây dựng kiến trúc tổng thể nhiều tầng (kiến trúc Client/Server), phân rã hệ thống con và định vị biểu đồ thành phần, biểu đồ bố trí.
  9. Thiết kế chi tiết: Chi tiết hóa thuộc tính, phương thức của các lớp trên từng tầng kiến trúc (tầng trình bày, ứng dụng, nghiệp vụ, lưu trữ dữ liệu).
  10. Cài đặt và kiểm định: Hiện thực hóa mã nguồn và nghiệm thu chức năng dựa trên các ca sử dụng đã xác định.

Bên cạnh phương pháp phân tích hệ thống, đề tài sử dụng phương pháp điều tra xã hội học thông qua bảng câu hỏi khảo sát trực tuyến để thu thập dữ liệu định lượng về nhu cầu thực tế của người dùng.

Tiêu chí khảo sát Chỉ số ghi nhận trong văn bản Tỷ lệ (%)
Cơ cấu đối tượng khảo sát Nhân viên 42,4%
Khách hàng 24,2%
Chủ doanh nghiệp 18,2%
Quản lý 15,2%
Kinh nghiệm sử dụng hệ thống tương tự Đã từng sử dụng 84,8%
Chưa từng sử dụng 15,2%
Phương thức thanh toán được yêu thích nhất Ví điện tử MoMo 42,4%
Chuyển khoản ngân hàng 33,3%
Các phương thức khác 24,3%
Tính năng quan trọng hàng đầu Quản lý đơn hàng 36,4%
Quản lý dữ liệu khách hàng 36,4%
Quản lý nhân viên 15,2%
Vấn đề kỹ thuật cần cải thiện Tính năng bảo mật 17,2%
Tốc độ tải trang / Loading nhanh Đa số ưu tiên
Yêu cầu thời gian phản hồi Cực nhanh (< 1 giây) Nhóm tỷ lệ cao nhất
Chấp nhận được (3 – 5 giây) Nhóm tỷ lệ lớn thứ hai
Ưu tiên tích hợp hệ thống ngoài Hệ thống kế toán Lựa chọn hàng đầu
Hệ thống CRM và CMS Lựa chọn tiếp theo

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế và triển khai dựa trên nền tảng ngăn xếp công nghệ (tech stack) mã nguồn mở gồm Visual Studio Code (môi trường phát triển tích hợp), XAMPP (môi trường máy chủ cục bộ Apache), ngôn ngữ lập trình PHP và hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL.

1. Kiến trúc phân quyền và ca sử dụng

Hệ thống xác định 3 nhóm tác nhân chính tham gia tương tác:

  • Khách hàng vãng lai: Tìm kiếm sản phẩm (theo tên, hãng, phân khúc giá), xem danh mục sản phẩm, xem thông số/cấu hình chi tiết, đăng ký tài khoản thành viên.
  • Khách hàng thành viên: Đăng nhập, quản lý thông tin cá nhân, đổi mật khẩu, lấy lại mật khẩu, thêm/xóa/sửa sản phẩm trong giỏ hàng, đặt mua hàng, theo dõi trạng thái đơn hàng, viết đánh giá và chấm điểm số sao cho sản phẩm.
  • Quản trị viên (Người quản lý / Nhân viên): Đăng nhập quản trị, quản lý danh mục thương hiệu/loại sản phẩm, quản lý sản phẩm (thêm, sửa, xóa, tra cứu), quản lý tài khoản khách hàng, tiếp nhận và cập nhật trạng thái xử lý đơn hàng, xem xét và phản hồi góp ý/đánh giá của khách hàng, kết xuất báo cáo thống kê doanh thu theo mốc thời gian.

2. Thiết kế cơ sở dữ liệu

Cơ sở dữ liệu của hệ thống được chuẩn hóa trên MySQL với 7 bảng dữ liệu chính, sử dụng các kiểu dữ liệu gồm BIGINT(20) (lưu trữ khóa chính và số nguyên lớn), INT (số nguyên thông thường), VARCHAR (chuỗi ký tự biến đổi độ dài) và TEXT (chuỗi văn bản dài):

  • admin: Lưu trữ thông tin tài khoản, mật khẩu và quyền hạn của người quản trị/nhân viên.
  • hangsx: Quản lý danh mục hãng sản xuất, thương hiệu quần áo.
  • loaisp: Quản lý danh mục phân loại sản phẩm.
  • sp: Lưu trữ chi tiết thông tin sản phẩm (mã sản phẩm, tên sản phẩm, đơn giá, hình ảnh, mô tả, thông số kỹ thuật, mã loại, mã hãng sản xuất).
  • kh: Lưu trữ thông tin khách hàng (mã khách hàng, họ tên, địa chỉ, số điện thoại, email, mật khẩu).
  • hoadon: Lưu trữ thông tin đơn đặt hàng (mã hóa đơn, ngày lập, tổng tiền, trạng thái đơn hàng, thông tin giao hàng, mã khách hàng).
  • ct_hoadon: Lưu chi tiết các mặt hàng trong từng hóa đơn (mã hóa đơn, mã sản phẩm, số lượng, đơn giá bán).

3. Thiết kế giao diện và quy trình tương tác

Quy trình mua hàng và quản trị được hiện thực hóa qua hệ thống màn hình chức năng:

  • Phân hệ Client: Giao diện Trang chủ trưng bày sản phẩm nổi bật; Trang Đăng ký / Đăng nhập; Trang Chi tiết sản phẩm (kèm khu vực đánh giá số sao); Trang Quản lý giỏ hàng; Trang Điền thông tin giao nhận hàng hóa; Trang Xác nhận và Thanh toán đơn hàng.
  • Phân hệ Admin: Giao diện Dashboard tổng quan; Giao diện Quản lý sản phẩm (danh sách và form thêm mới sản phẩm); Giao diện Quản lý danh mục loại sản phẩm và hãng sản xuất; Giao diện Quản lý danh sách và trạng thái hóa đơn/đơn hàng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về doanh nghiệp

Chương 1 trình bày bối cảnh thành lập, cơ cấu tổ chức và phân tích yêu cầu nghiệp vụ của cửa hàng thời trang. Doanh nghiệp vận hành với bộ máy tinh gọn gồm cấp Quản lý (chịu trách nhiệm điều hành, hoạch định chiến lược kinh doanh) và Nhân viên bán hàng (chịu trách nhiệm theo dõi và cập nhật trạng thái đơn hàng).

Về mặt yêu cầu kỹ thuật, chương này thiết lập chi tiết:

  • Yêu cầu nghiệp vụ: Bao gồm quy trình quản lý khách hàng (thêm, lưu trữ, tra cứu, cập nhật, thống kê), quản lý nhà cung cấp/hãng sản xuất, quản lý danh mục sản phẩm và hóa đơn bán hàng.
  • Yêu cầu chức năng và phi chức năng: Hệ thống yêu cầu giao diện đơn giản, tối ưu cho thao tác nhập liệu đơn hàng; cơ chế phân quyền độc lập giữa xem, thêm, xóa, sửa, in ấn; tính ổn định, tốc độ xử lý nhanh; khả năng mở rộng, xuất dữ liệu báo cáo linh hoạt và hỗ trợ đồng thời hàng trăm người dùng truy cập.
  • Khảo sát thực trạng: Tổng hợp kết quả thăm dò ý kiến qua bảng hỏi với các tỷ lệ thống kê cụ thể về nhóm người dùng, nhu cầu thanh toán (MoMo chiếm 42,4%, chuyển khoản chiếm 33,3%), yêu cầu bảo mật và tốc độ phản hồi hệ thống.
  • Kế hoạch thực hiện: Đặc tả 10 bước tiến trình RUP được áp dụng trong toàn bộ vòng đời phát triển dự án.

Chương 2: Phân tích thiết kế hệ thống thông tin của doanh nghiệp

Chương 2 là trọng tâm kỹ thuật của đồ án, mô tả chi tiết các hoạt động vận hành và mô hình hóa hệ thống:

  • Mô tả hoạt động nghiệp vụ: Đặc tả chi tiết 3 luồng hoạt động chính gồm Luồng mua bán (từ bước chọn sản phẩm, giỏ hàng, điền địa chỉ, chọn phương thức thanh toán đến khởi tạo đơn hàng); Luồng đánh giá sản phẩm (xem chi tiết, chọn số sao, viết bình luận hoặc xóa đánh giá); Luồng quản trị (xử lý trạng thái đơn hàng, quản lý danh mục sản phẩm, khách hàng và xem thống kê).
  • Mô hình hóa hệ thống: Trình bày Sơ đồ chức năng (Functional Diagram) và Sơ đồ ngữ cảnh (Context Diagram) phân định rõ ranh giới giữa hệ thống và các thực thể ngoài.
  • Thiết kế cơ sở dữ liệu: Xác định danh sách 7 bảng thực thể (admin, ct_hoadon, hangsx, hoadon, kh, loaisp, sp), định nghĩa cấu trúc trường, khóa chính, khóa ngoại và giải thích ý nghĩa các kiểu dữ liệu (BIGINT(20), INT, VARCHAR, TEXT).
  • Thiết kế giao diện người dùng: Xây dựng bản vẽ layout chi tiết cho 17 giao diện thành phần thuộc cả hai phân hệ khách hàng và quản trị.

Chương 3: Cài đặt và kiểm thử

Chương 3 trình bày các nội dung liên quan đến việc triển khai ứng dụng vào môi trường thực nghiệm:

  • Hướng dẫn cài đặt hệ thống: Thiết lập cơ sở dữ liệu MySQL trên môi trường máy chủ cục bộ thông qua phpMyAdmin trong gói phần mềm XAMPP; cấu hình kết nối mã nguồn PHP với cơ sở dữ liệu.
  • Hướng dẫn vận hành: Quy trình thao tác chi tiết trên website dành cho khách hàng (tìm kiếm, tạo giỏ hàng, đặt mua) và dành cho ban quản trị (truy cập Dashboard, quản lý danh mục, duyệt đơn hàng).
  • Kết quả thu được: Hệ thống chạy ổn định các chức năng cốt lõi theo đúng thiết kế ca sử dụng ban đầu.
  • Hướng phát triển: Định hướng các giải pháp nâng cấp tính năng trong tương lai.

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả đạt được

  • Hoàn thành tài liệu phân tích thiết kế hệ thống thông tin doanh nghiệp theo đúng quy trình RUP gồm đầy đủ sơ đồ ngữ cảnh, sơ đồ chức năng và thiết kế cơ sở dữ liệu 7 bảng.
  • Xây dựng thành công website bán quần áo trực tuyến với giao diện hoàn chỉnh, đáp ứng đầy đủ các chức năng cơ bản cho khách hàng (tìm kiếm, giỏ hàng, đặt hàng, quản lý tài khoản cá nhân, đánh giá sản phẩm) và quản trị viên (quản lý sản phẩm, thương hiệu, loại hàng, đơn hàng và khách hàng).
  • Đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các thành viên trong nhóm nghiên cứu:
    • Võ Văn Dũng (Nhóm trưởng - MSSV: 2200008171): Đạt 90% khối lượng công việc.
    • Nguyễn Hoàng Phúc (MSSV: 2200011240): Đạt 100% khối lượng công việc.
    • Vũ Bùi Nhật Khoa (MSSV: 2200000215): Đạt 85% khối lượng công việc.
    • Nguyễn Duy Linh (MSSV: 2200000578): Đạt 85% khối lượng công việc.

2. Giải pháp và kiến nghị của tác giả

  • Ứng dụng mô hình kinh doanh trực tuyến giúp các cửa hàng thời trang vừa và nhỏ mở rộng kênh tiếp cận khách hàng, giảm thiểu chi phí vận hành cửa hàng vật lý.
  • Chuẩn hóa quy trình xử lý đơn hàng và phân quyền tác vụ rõ ràng giữa nhân viên và cấp quản lý nhằm nâng cao tính chính xác trong việc xuất nhập hóa đơn và kiểm soát doanh thu.

3. Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn

  • Đồ án đã áp dụng thành công tiến trình phát triển phần mềm RUP vào một bài toán thương mại điện tử cụ thể, minh chứng cho tính khả thi của việc kết hợp giữa lý thuyết phân tích hướng đối tượng và lập trình ứng dụng web thực tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

1. Hạn chế

  • Hệ thống chỉ tập trung giải quyết các chức năng nghiệp vụ cốt lõi, chưa chú trọng tối ưu hóa hiệu năng tải trang và tốc độ xử lý khi có lưu lượng truy cập đồng thời lớn.
  • Phân hệ thanh toán mới dừng lại ở mức tiếp nhận đơn đặt hàng và ghi nhận hình thức thanh toán, chưa tích hợp API cổng thanh toán trực tuyến chuyên sâu.
  • Chưa đi sâu vào các bài toán quản trị nội bộ nâng cao như quản lý nhân sự chuyên sâu hay theo dõi chuỗi cung ứng phức tạp.
  • Nhóm tác giả tự nhận định quá trình thực hiện đồ án vẫn còn một số thiếu sót về mặt kỹ thuật cần tiếp tục hoàn thiện.

2. Hướng nghiên cứu tiếp

  • Nâng cấp và tích hợp cổng thanh toán trực tuyến tự động (MoMo, Internet Banking/VNPAY) đúng theo kỳ vọng khảo sát (chiếm trên 75% nhu cầu người dùng).
  • Tối ưu hóa thuật toán truy vấn cơ sở dữ liệu và mã nguồn PHP để rút ngắn thời gian phản hồi hệ thống xuống dưới 1 giây.
  • Nghiên cứu tích hợp hệ thống website với các phần mềm kế toán, hệ thống quản trị quan hệ khách hàng (CRM) và hệ thống quản trị nội dung (CMS) theo định hướng mở rộng của doanh nghiệp.

Giá trị tham khảo

Tài liệu đồ án có giá trị tham khảo thiết thực cho:

  • Sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Hệ thống thông tin quản lý, Kỹ thuật phần mềm: Tham khảo cấu trúc một bài báo cáo đồ án môn học Phân tích thiết kế hệ thống / Hệ thống thông tin doanh nghiệp theo tiến trình RUP chuẩn mực.
  • Người nghiên cứu và phát triển website thương mại điện tử: Tham khảo lược đồ cơ sở dữ liệu quan hệ (7 bảng MySQL) và mô hình phân quyền quản trị cho các ứng dụng bán hàng quy mô nhỏ và vừa sử dụng PHP/MySQL.
  • Phần đáng tham khảo nhất: Quy trình 10 bước áp dụng RUP và bảng tổng hợp số liệu khảo sát người dùng thực tế tại Chương 1 và Chương 2 của tài liệu.

Câu hỏi thường gặp

1. Đồ án sử dụng phương pháp luận và tiến trình phát triển phần mềm nào?
Đồ án áp dụng tiến trình RUP (Rational Unified Process) gồm 10 bước từ nghiên cứu sơ bộ, mô hình hóa ca sử dụng, mô hình hóa lĩnh vực, xác định lớp, mô hình tương tác, mô hình ứng xử, làm nguyên mẫu giao diện, thiết kế kiến trúc hệ thống, thiết kế chi tiết đến cài đặt kiểm thử.

2. Công nghệ nào được lựa chọn để xây dựng website và cơ sở dữ liệu?
Website được phát triển bằng ngôn ngữ lập trình PHP, sử dụng công cụ soạn thảo Visual Studio Code, môi trường máy chủ cục bộ XAMPP và hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL.

3. Cơ sở dữ liệu của hệ thống bao gồm những bảng nào và sử dụng các kiểu dữ liệu gì?
Cơ sở dữ liệu gồm 7 bảng chính: admin (tài khoản quản trị), hangsx (hãng sản xuất), loaisp (loại sản phẩm), sp (sản phẩm), kh (khách hàng), hoadon (hóa đơn) và ct_hoadon (chi tiết hóa đơn). Các kiểu dữ liệu chính được sử dụng gồm BIGINT(20), INT, VARCHAR và TEXT.

4. Kết quả khảo sát thực tế ghi nhận phương thức thanh toán nào được người dùng ưa chuộng nhất?
Kết quả khảo sát tại Chương 1 cho thấy phương thức thanh toán được yêu thích nhất là ví điện tử MoMo (chiếm 42,4%), tiếp theo là chuyển khoản ngân hàng (chiếm 33,3%).

5. Hệ thống phân chia quyền hạn người dùng thành những nhóm nào?
Hệ thống phân quyền thành 3 nhóm tác nhân chính: Khách hàng vãng lai (tìm kiếm, xem thông tin), Khách hàng thành viên (quản lý giỏ hàng, đặt hàng, đánh giá sản phẩm) và Quản trị viên/Nhân viên (quản lý danh mục, sản phẩm, xử lý đơn hàng, quản lý tài khoản và thống kê).

Kết luận

Đồ án "Website Bán Quần Áo online" của nhóm sinh viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành đã hoàn thành việc nghiên cứu, phân tích và xây dựng một hệ thống thông tin thương mại điện tử cơ bản theo tiến trình RUP. Hệ thống giải quyết được các bài toán nghiệp vụ nền tảng về quản trị sản phẩm, quản lý đơn hàng và hỗ trợ khách hàng mua sắm trực tuyến trên nền tảng PHP và MySQL. Mặc dù còn hạn chế về khả năng tối ưu hiệu năng và tích hợp thanh toán tự động chuyên sâu, đồ án đã cung cấp một tài liệu tham khảo có cấu trúc rõ ràng về phương pháp luận phân tích thiết kế hệ thống thông tin doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ.