MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Theo bà Nguyễn Thị Lan Hƣơng, Viện trƣởng Viện Khoa học lao động và Xã hội (Bộ LĐ-TB&XH), đến thời điểm 1/7/2014, cả nƣớc có hơn 871.000 ngƣời trong độ tuổi lao động thất nghiệp (số liệu làm tròn), trong đó, 479.000 ngƣời ở thành thị, 521.000 ngƣời không có chuyên môn kỹ thuật, 147.000 ngƣời có trình độ đại học trở lên [70]. Vậy nguyên nhân và cách giải quyết vấn đề này nhƣ thế nào vẫn là một thách thức lớn đối với các nhà quản lý, các nhà lãnh đạo và những ngƣời nghiên cứu nhƣ chúng ta. Tuy nhiên, một trong những nguyên nhân dẫn đến việc những ngƣời trong độ tuổi lao động, dù không có trình độ, không có tay nghề chuyên môn hay kể cả những ngƣời đã tốt nghiệp hệ trung cấp, cao đẳng, đại học và thậm chí là những ngƣời đã học xong cao học vẫn còn đang lung túng, loay hoay trong việc tìm kiếm việc làm, dẫn đến tình trạng tỷ lệ những ngƣời thất nghiệp ngày càng gia tăng; đó là họ chƣa có định hƣớng việc làm hoặc định hƣớng việc làm chƣa đúng đắn, chƣa phù hợp.
Nạn thất nghiệp kéo theo nhiều loại tệ nạn khác trong xã hội khác nhƣ: mại dâm, nghiện hút, lô đề cờ bạc, trộm cắp, cƣớp giật, giết ngƣời… Các loại tệ nạn này xảy ra phần nhiều ở lứa tuổi thiếu niên còn đang đi học và thanh niên không có công ăn việc làm đua đòi, thiếu tiền ăn chơi. Thêm vào đó, trong những năm gần đây, vấn đề suy thoái về tƣ tƣởng, đạo đức, lối sống của con ngƣời trong mọi mặt của cuộc sống, mọi lĩnh vực, mọi ngành nghề là vấn đề Đảng và Nhà nƣớc luôn quan tâm và tìm cách giải quyết triệt để. Mặt khác, quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc ta là tôn trọng tự do tín ngƣỡng, tôn giáo. Bởi Việt Nam là một nƣớc đa tín ngƣỡng, tôn giáo với khoảng 20 triệu tín đồ theo các tôn giáo khác nhau, trong đó số ngƣời là tín đồ Đạo Phật có 6.318 ngƣời vào năm 2009 (Tổng điều tra dân số và nhà ở TW, 2009), chiếm 43,5% trong tổng số ngƣời theo các tôn giáo, nhƣ vậy rõ ràng Phật giáo là một tôn giáo chiếm vị trí “thƣợng thừa” trong các tôn giáo và có ảnh hƣởng lớn đối với các tín đồ đạo Phật nói riêng và con ngƣời Việt Nam nói chung.
Phật giáo luôn hƣớng chúng sinh tới 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những điều thiện, xua đuổi cái ác và ngày nay, đạo đức Phật giáo đã dần dần đi vào đời sống của mỗi con ngƣời Việt Nam. Đạo Phật là đạo giải thoát khổ đau cho nhân loại, vì vậy đƣờng lối của đạo Phật đƣợc xây dựng trên nền tảng của sự giác ngộ chân lý. Khả năng giác ngộ ở trong mỗi con ngƣời, nhƣ Đức Phật dạy: "Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh". Vậy khả năng giác ngộ không chỉ dành cho ngƣời già hay ngƣời giỏi.
Sự giác ngộ vĩ đại dƣới cội bồ đề của Đức Phật chỉ là sự viên mãn của tâm thức giác ngộ, mà thái tử Tất Đạt Đa đã có định hƣớng từ thời niên thiếu (7 tuổi). Đức Phật thành đạo, vẫn còn rất trẻ đến nỗi các giáo chủ, trí thức đƣơng thời phải hoài nghi rằng: "Ngài còn quá trẻ làm sao giác ngộ được?". Phật dạy: "Giác ngộ không nằm ở tuổi tác mà ở sự tinh cần tu tập" (Kinh Trung Bộ). Phật pháp luôn cho rằng: Tuổi trẻ - mùa xuân của đời ngƣời: Thể lực và sức khỏe sung mãn; thể xác và tâm hồn luôn rạo rực cháy bỏng với những nhu cầu hết sức tự nhiên của con ngƣời.
Nhƣ vậy, chúng ta thấy sự giác ngộ nhanh chóng, mạnh mẽ phải ở thanh niên. Những hoạt động giáo dục truyền bá tinh thần chân lý mạnh mẽ và hiệu quả cũng phải ở nơi tuổi trẻ. Và giáo lý Phật dạy rất phù hợp với tuổi trẻ. Tuổi trẻ có thể thực hành giáo lý của Phật để xây dựng bản thân, gia đình và xã hội.
Vì ngƣời trẻ tuổi có trái tim đầy nhiệt huyết, một trái tim phụng sự hết mình cho lý tƣởng nhân loại cao đẹp. Tất cả điều kiện thuận duyên đó, tạo nên những tiền đề buổi ban đầu hết sức tốt đẹp giúp hoàn thiện phẩm hạnh và đạt đƣợc những giá trị tuyệt đối đích thực cho cuộc đời con ngƣời. Do đó, trong những năm gần đây, có rất nhiều câu lạc bộ thanh thiếu niên Phật tử đƣợc thành lập, họ tu tập và sinh hoạt tại các chùa chủ yếu trên địa bàn Hà Nội nhƣ: Chùa Đình Quán, Chùa Bằng, Chùa Sủi, Chùa Cót, Chùa Quán Sứ… Tại đây, nhiều hoạt động đƣợc tổ chức đóng góp thiết thực về Phật sự sinh hoạt bổ ích, lành mạnh, mang nhiều ý nghĩa giáo dục. Với mục đích giúp cho Thanh thiếu niên Phật tử trau dồi đức hạnh để trở thành ngƣời hữu ích cho đạo và đời.
Sau khi sinh hoạt, đƣợc học giáo lý nhà Phật, nhiều bạn đã áp dụng vào cuộc sống và có những định hƣớng về tƣơng lai trên quan điểm của nhà Phật. Trong đó, chúng tôi quan tâm nhiều nhất, đó chính là định hƣớng việc làm của các bạn trẻ này. Nhƣ đã trình bày ở 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trên, việc định hƣớng việc làm là rất quan trọng đối với mỗi ngƣời sau khi rời ghế nhà trƣờng, bƣớc chân vào ngƣỡng cửa cuộc đời và bắt đầu hành trình mƣu sinh. Nếu không có sự định hƣớng từ trƣớc, rất có thể các bạn sẽ ghi thêm tên mình vào đội quân thất nghiệp với lực lƣợng hùng hậu đã có sẵn 871.000 con ngƣời kia.
Và điều chúng tôi muốn tìm hiểu, đó là liệu định hƣớng việc làm của các thanh niên là Phật tử có điều gì mới mẻ hay không? Họ chịu sự tác động bởi những giáo điều Phật dạy, đạo đức Phật giáo vào định hƣớng việc làm của mình nhƣ thế nào? Bởi lẽ theo lời Phật dạy “Chánh mệnh” là con ngƣời cần phải kiếm sống bằng việc làm chân chính, con ngƣời mƣu sinh bằng nghề nghiệp lƣơng thiện ắt hẳn ngƣời đó sẽ nuôi dƣỡng đƣợc một tâm hồn cao đẹp, một tƣ tƣởng, đạo đức tốt và có lối sống thanh cao toàn diện. Việc tiếp cận nghiên cứu về nhóm thanh niên Phật tử sẽ mở ra một góc nhìn mới mẻ về phạm vi ảnh hƣởng của Phật giáo trong đời sống xã hội. Đó chính là lý do mà chúng tôi lựa chọn đề tài: “Định hướng việc làm của thanh niên Phật tử tại Hà Nội” để nghiên cứu tìm hiểu. Bên cạnh đó, Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ IX đã nhấn mạnh: “Đối với thế hệ trẻ, chăm lo giáo dục, bồi dưỡng đào tạo phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, văn hoá, sức khỏe, nghề nghiệp, giải quyết việc làm, phát triển tài năng và sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX: Đảng Cộng sản Việt Nam, 2001:126).
Điều này chứng tỏ rằng, thanh niên hiện nay và nghề nghiệp, việc làm của họ là vấn đề đƣợc Đảng, Nhà nƣớc, các cơ quan đoàn thể, tổ chức tôn giáo quan tâm đặc biệt. Mặc dù vấn đề định hƣớng nghề nghiệp, định hƣớng việc làm đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu tìm hiểu, nhƣng việc nghiên cứu về định hƣớng việc làm của nhóm thanh niên Phật tử thì vẫn còn khá mới mẻ và chƣa có ngƣời nghiên cứu. Vì vậy, nó trở thành vấn đề không thể bỏ qua khi nghiên cứu dƣới góc độ xã hội học và tôn giáo học. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2.
Những nghiên cứu về định hướng nghề nghiệp ở nước ngoài 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tại Pháp năm 1849 đã xuất bản cuốn sách “Hƣớng dẫn chọn nghề”. Đầu thế kỷ XX ở Đức, Mỹ, Anh đã có những tổ chức đầu tiên là phòng tƣ vấn chỉ dẫn cho thanh niên tìm việc làm. Đến các phòng này, thanh niên đƣợc tƣ vấn về lựa chọn nghề nghiệp cho tƣơng lai của họ. Ngoài ra, các nƣớc phƣơng Tây nhƣ Bỉ, Áo… cũng đã có sự quan tâm rất lớn đến lĩnh vực định hƣớng giá trị nghề nghiệp nhƣ khuynh hƣớng nghề nghiệp của thanh niên trong nhà trƣờng; công tác tƣ vấn nghề nghiệp, trƣng cầu ý kiến của phụ huynh học sinh; các nhà giáo dục nói chuyện với học sinh cuối khóa để làm trung gian trong việc xác định công việc cho học sinh tốt nghiệp… Năm 1977 - 1978, trung tâm nghiên cứu khoa học về thanh niên Bungari, trong công trình nghiên cứu về vấn đề giáo dục đạo đức cho thanh niên cũng đề cập nhiều đến vấn đề định hƣớng giá trị cho thanh niên cũng nhƣ so sánh sự khác biệt giữa thang giá trị của thanh niên hiện nay với thế hệ cha ông trƣớc đó.
Năm 1983, Viện nghiên cứu thế giới của Nhật Bản đã chỉ đạo phòng nghiên cứu thanh niên, lấy mẫu chung thanh niên ở lứa tuổi 18 - 24 của 11 nƣớc nhƣ: Nhật, Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Thụy Sỹ, Thụy Điển, Nam Tƣ, Hàn Quốc, Braxin… còn viện khảo sát xã hội Châu Âu (EVS) điều tra thanh niên lứa tuổi từ 15 - 25 ở 10 nƣớc Châu Âu: Pháp, Bỉ, Hà Lan, Italy, Đức, Lucembua, Đan Mạch, Ailen, Anh và Hy Lạp. Mục đích chung của cả hai cuộc điều tra đều đề cập đến vấn đề giá trị và định hƣớng giá trị nghề nghiệp của thanh niên, nhằm chuẩn bị họ sẵn sàng bƣớc vào cuộc sống. Nhà tiến sỹ tâm lý học nổi tiếng ngƣời Mỹ John Holland đã thiết kế ra bộ công cụ trắc nghiệm định hƣớng nghề nghiệp nhằm giúp học sinh tự khám phá bản thân mình trƣớc khi ghi nguyện vọng dự thi vào trƣờng đại học, cao đẳng. Bộ công cụ này đƣợc xây dựng trên cơ sơ lý thuyết do chính ông dày công tìm hiểu.
Lý thuyết này dựa trên 8 luận điểm, trong đó 2 luận điểm đầu là: Hầu nhƣ ai cũng có thể đƣợc xếp vào 1 trong 6 kiểu ngƣời. 6 kiểu ngƣời đó là Realistic (tạm dịch - ngƣời thực tế, viết tắt là R), Investigate (nghiên cứu - I), Artistic (nghệ sĩ tính - A), Social (ngƣời có tính xã hội - S), Enterprising (thiên phú lãnh đạo, điều hành - E) và Conventional (mẫu ngƣời công chức - C); có 6 môi trƣờng hoạt động ứng đúng với 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 kiểu ngƣời kể trên. Lý thuyết này về sau lấy 6 chữ cái ghép lại thành cái tên RIASEC. Trên cơ sở lý thuyết này, John Holland đã xây dựng một bộ test dành cho ngƣời muốn tự tìm hiểu mình.