CHƯƠNG 1 HỘI TỤ KẾ TOÁN QUỐC TẾ - XU HƯỚNG TẤT YẾU CỦA THỜI ĐẠI NGÀY NAY 1. SỰ CẦN THIẾT CỦA HỘI TỤ KẾ TOÁN QUỐC TẾ 1. VẤN ĐỀ TOÀN CẦU HÓA KINH TẾ VÀ NHU CẦU THÔNG TIN KẾ TOÁN Quá trình toàn cầu hóa kinh tế hiện nay trên thế giới diễn ra với một tốc độ nhanh chóng dù rằng vẫn tồn tại nhiều quan điểm phản đối xuất phát từ mặt trái của quá trình này mang lại. Toàn cầu hóa đã thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển và một khía cạnh khác không thể phủ nhận đó chính là sự phát triển mạnh mẽ của thị trường vốn quốc tế.
Từ đó dẫn đến gia tăng tính phụ thuộc của các quốc gia trong luồng đầu tư và thương mại quốc tế, các quyết định về phân bổ nguồn lực, giá cả, các giao dịch quốc tế được thuận tiện dễ dàng góp phần làm cho thị trường tài chính quốc tế trở nên hữu hiệu hơn. Theo thống kê của Unctad chỉ trong vòng 02 năm từ 2004 đến 2006 dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào/ra đã tăng từ 742/877 tỷ USD lên đến 1.215 tỷ USD; số vụ mua bán hoạt động hợp nhất và sáp nhập (M&A) xuyên quốc gia đã tăng từ con số 5.974 với trị giá 380 tỷ USD lên đến 880 tỷ USD.1 Toàn cầu hóa nghĩa là một sự hội nhập không thể tránh khỏi giữa các quốc gia, thị trường, là sự vươn mình của các công ty, tập đoàn, tổ chức, cá nhân vượt ra khỏi rào cản “biên giới” để thiết lập các giao dịch sao cho chi phí là thấp nhất. Từ đó một vấn đề được quan tâm của tất cả các đối tượng liên quan đó là chất lượng của thông tin tài chính. Để bảo đảm lợi ích của các bên trong quá trình đầu tư, vấn đề không chỉ là chuẩn hóa chất lượng thông tin mà còn 1 Unctad Statistics 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 đặt ra quá trình kiểm tra, giám sát tính trung thực của thông tin.
Vì vậy cần thiết phải xây dựng được một hệ thống kế toán chuẩn chất lượng cao toàn cầu trước tình trạng các báo cáo tài chính được lập trên nhiều cơ sở chuẩn mực khác nhau đưa đến nhiều kết quả khác nhau và đôi lúc còn trái ngược nhau về tình hình hoạt động của các doanh nghiệp. Chuẩn mực kế toán quốc tế chính là điều kiện đảm bảo cho các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn thế giới áp dụng nguyên tắc thống nhất được áp dụng rộng rãi (GAAP) trong công tác báo cáo tài chính. “Các công ty và các nhà đầu tư sẽ có lợi khi các báo cáo tài chính, chuẩn mực kế toán và thủ tục kiểm toán đồng nhất từ quốc gia này sang quốc gia khác. Khi một bộ các chuẩn mực chất lượng cao được áp dụng ở mọi nơi trên thế giới, chi phí tiếp cận thị trường vốn có thể được giảm đi và thông tin được công bố cho các nhà đầu tư ở một quốc gia là phù hợp cũng như có ý nghĩa đối với các nhà đầu tư ở những quốc gia khác.” [22] Có nhiều đối tượng sử dụng báo cáo tài chính, tựu chung có thể kể đến các nhà đầu tư hiện tại và tiềm năng, nhân viên, người cho thuê, nhà cung cấp và các chủ nợ thương mại khác, khách hàng, chính phủ, và công chúng.
Tất cả những đối tượng này đều phụ thuộc vào báo cáo tài chính giúp họ đưa ra quyết định. Chẳng hạn, nhu cầu đối với các công ty tăng vốn bên ngoài, có thể đưa ra tính không đầy đủ của lợi nhuận kiếm được đối với các dự án tài chính và khả năng có được các khoản nợ nước ngoài. Còn người cung ứng vốn, trong nước hay ở nước ngoài lại có khuynh hướng dựa trên các báo cáo tài chính quyết định các khoản đầu tư và nợ cũng như dự định đưa ra ưu tiên báo cáo có khả năng so sánh. Vậy, vấn đề đặt ra là báo cáo tài chính cần phải cung cấp được những nhu cầu thông tin tài chính cơ bản và khả năng so sánh giữa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 các loại báo cáo tài chính.
Hay nói cách khác phải có được một tiêu chuẩn thống nhất thông tin tài chính ; Paul Volcker, chủ tịch tiền nhiệm của hội đồng dự trữ liên bang Hoa Kỳ và chủ tịch hiện hành của hội đồng quản trị quỹ tài trợ IASC, đã nhận xét hội tụ toàn cầu chuẩn mực báo cáo tài chính như sau: “Nếu thị trường phải điều chỉnh trước và vốn phải được phân phối hữu hiệu, các nhà đầu tư khá minh bạch và phải tin rằng thông tin tài chính phản ánh chính xác kết quả hoạt động kinh tế. Các nhà đầu tư có thể so sánh giữa các công ty để ra các quyết định đầu tư có căn cứ. Trong thế giới toàn cầu hóa nhanh chóng, chỉ cảm nhận rằng cùng giao dịch kinh tế phải được hạch toán cùng tính chất dù ở các vùng quốc gia lãnh thổ khác nhau. VAI TRÒ CỦA KẾ TOÁN VÀ NHU CẦU MỘT BỘ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN TOÀN CẦU Kế toán được coi là ngôn ngữ trong kinh doanh, là một trong những phương tiện trao đổi thông tin của một doanh nghiệp.
Kế toán đóng vai trò kết nối nguồn thông tin, từ người chuyển giao sang một loạt người nhận thông tin – những người sử dụng bên ngoài. Các thông tin này đồng thời là cầu nối liên kết các nhà quản lý với các hoạt động của đơn vị cũng như liên kết đơn vị với môi trường kinh doanh. Có rất nhiều đối tượng sử dụng thông tin trình bày trên báo cáo tài chính. Mỗi đối tượng sử dụng thông tin khác nhau lại có các nhu cầu thông tin cần cung cấp khác nhau.
Quá trình toàn cầu hóa như đã phân tích ở trên đã dẫn đến nhu cầu phải có một bộ chuẩn mực kế toán chất lượng cao toàn cầu hay một tiêu chuẩn thống nhất thông tin tài chính: - Thứ nhất, xuất phát từ yêu cầu của người sử dụng thông tin báo cáo tài chính như đã nêu trên; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Thứ hai, yêu cầu từ phía các công ty đa quốc gia. Các công ty này giữ vai trò quan trọng trong quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới. Vì vậy, báo cáo tài chính cần được lập theo một tiêu chuẩn nhằm giảm thiểu chi phí tạo lập báo cáo tài chính, gia tăng tính minh bạch cũng như khả năng so sánh của thông tin. Nguyên nhân là các công ty con đang áp dụng nhiều GAAP của các quốc gia mà nó đang hoạt động.
Việc áp dụng các chuẩn mực kế toán khác nhau sẽ tạo nên những khác biệt đáng kể về kết quả hoạt động kinh doanh; - Thứ ba, đầu tư và thương mại quốc tế ngày càng gia tăng đòi hỏi cần phải gia tăng chất lượng báo cáo vì trong thực tế một số GAAP của các quốc gia hay khu vực đã dần trở nên lỗi thời. Vô hình trung, hệ thống chuẩn mực kế toán quốc gia lại biến thành trở ngại cho tiến trình quốc tế hóa thị trường vốn; - Thứ tư, nhu cầu tiếp cận thị trường vốn nước ngoài của các công ty. Nhiều công ty có nhu cầu niêm yết trên các thị trường chứng khoán nước ngoài phải lập nhiều báo cáo tài chính theo GAAP từng khu vực. Một chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế áp dụng toàn cầu sẽ là phương thức cân xứng giữa chi phí với lợi ích mang lại; - Cuối cùng, nhu cầu của các hãng kiểm toán cũng như nhiều công ty hiện nay là chuyển dịch các kiểm toán viên, kế toán viên qua ‘biên giới’ dễ dàng hơn.
Đó là nhu cầu “xuất khẩu” các chuyên gia chất lượng cao - một nhu cầu thiết thực không thể phủ nhận. Tất cả những nguyên nhân kể trên đã làm thay đổi tư duy kế toán bấy lâu và thúc đẩy quá trình đi tìm một tiếng nói chung cho nghề nghiệp. Đó chính là việc tìm kiếm một hệ thống chuẩn mực kế toán toàn cầu chất lượng cao. Khuynh hướng hiện nay dường như chỉ ra rằng hội tụ kế toán quốc tế là xu thế thời đại.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. XU HƯỚNG HỘI TỤ KẾ TOÁN QUỐC TẾ - SỰ LỰA CHỌN CỦA CÁC QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI Từ năm 1973, cùng với sự thành lập IASC chính là việc thực hiện sứ mệnh công bố, cải tiến và hòa hợp các chuẩn mực kế toán. Các chuẩn mực kế toán do IASC ban hành đóng vai trò một mô hình chuẩn mà các tổ chức ban hành chuẩn mực quốc gia có thể làm nền tảng để xây dựng chuẩn mực riêng cho mình. Sau khi tái cơ cấu vào năm 2001 nhiệm vụ mà IASB phải hoàn thành đã được chuyển sang một tầm mới.
Đó chính là xây dựng một bộ duy nhất chuẩn mực kế toán toàn cầu chất lượng cao và đáp ứng được yêu cầu minh bạch, có thể so sánh của thông tin trên báo cáo tài chính. Đặc biệt, nó hỗ trợ cho những người tham gia trên thị trường vốn quốc tế cũng như nhóm các đối tượng sử dụng khác ra quyết định kinh tế. TỪ HÒA HỢP ĐẾN HỘI TỤ KẾ TOÁN QUỐC TẾ Xuất phát từ thỏa thuận của các tổ chức nghề nghiệp một số quốc gia, IASC được thành lập vào năm 1973 với mục tiêu kỳ vọng rất cao trong việc áp dụng IASs, đó là “nâng cao sự chấp nhận cũng như tuân thủ trên toàn thế giới”. Tuy nhiên, cho đến khi IASC được tái cơ cấu thành IASB vào năm 2001 và đến thời điểm này thì một số quốc gia thành viên sáng lập IASC vẫn duy trì GAAP riêng của mình.
Ngay cả việc áp dụng IASs chỉ cho phép đối với các công ty trong nước. Nguyên nhân là do sự bảo thủ của bản thân mỗi quốc gia trên hai phương diện chính trị và chuyên môn. Nói cách khác chủ yếu xuất phát từ “chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi”. Trong khi chuẩn mực kế toán của các quốc gia mang tính ổn định tương đối và phù hợp với điều kiện môi trường hoàn cảnh thực tế thì các chuẩn mực của IASC luôn phải “chạy theo” chuẩn mực của các quốc gia với “ảo tưởng” hy vọng thay thế những GAAPs này bằng một bộ duy nhất chuẩn mực toàn cầu.
[38, trang 1] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Theo Ahmed Riahi Belkaoui, thì mỗi quốc gia sở tại có một bộ quy tắc riêng, triết lý riêng. Hơn nữa các mục tiêu ở mức độ quốc gia đều hướng đến việc bảo vệ và kiểm soát nguồn lực của quốc gia đó. Bước đầu hòa hợp chính là việc ghi nhận các phong cách riêng biệt và nỗ lực điều chỉnh chúng với mục tiêu của các quốc gia.