CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐÌNH CHỈ GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm và đặc điểm của đình chỉ giải quyết vụ án hành chính 1. Khái niệm đình chỉ giải quyết vụ án hành chính Luật TTHC năm 2015 ra đời và chính thức có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2016 đã kế thừa cơ bản những quy định pháp luật trước đó về VAHC và giải quyết VAHC, đồng thời sửa đổi, bổ sung nhiều quy định mới như bổ sung các quy định liên quan đến thủ tục sơ thẩm, phúc thẩm; về đối thoại, về người tiến hành tố tụng, về kế thừa quyền và nghĩa vụ trong tố tụng hành chính,… cùng nhiều nội dung quan trọng khác. Bên cạnh những điểm đáng chú ý, quy định của Luật TTHC năm 2015 về “Đình chỉ giải quyết vụ án hành chính” là một trong những nội dung nổi bật.
Quá trình giải quyết VAHC theo Luật TTHC năm 2015 có thể trải qua các giai đoạn: khởi kiện và thụ lý vụ án; chuẩn bị xét xử sơ thẩm; xét xử sơ thẩm; xét xử phúc thẩm; giám đốc thẩm, tái thẩm và cuối cùng là thi hành án. Tuy nhiên, không phải mọi VAHC đều trải qua lần lượt và tất cả 06 giai đoạn trên, mà tùy tính chất, 2 tùy trường hợp cụ thể, nhiều vụ án có thể chỉ trải qua một vài giai đoạn. Nhìn chung, một VAHC thường trải qua tối thiểu hai giai đoạn: giai đoạn khởi kiện, thụ lý vụ án và giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm. Theo đó, quá trình tố tụng chính thức được khởi động từ giai đoạn khởi kiện và thụ lý vụ án.
Sau khi nhận đơn khởi kiện, 3 Tòa án tiến hành xem xét đơn và nếu thỏa mãn các điều kiện để thụ lý, Tòa án ra thông báo thụ lý vụ án và quá trình tố tụng hành chính chuyển sang giai đoạn chuẩn 4 bị xét xử. Trong giai đoạn này, Tòa án có thể ban hành quyết định tố tụng , trong đó có những quyết định ảnh hưởng đến việc tiếp tục hay không quá trình giải quyết vụ 2Chẳng hạn như trường hợp Tòa án ban hành quyết định đình chỉ giải quyết vụ án trong giai đoạn chuẩn bị xét xử thì vụ án sẽ ngừng lại ngay ở giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm; hoặc bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật nhưng hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị vẫn không có kháng cáo, kháng nghị thì chỉ dừng ở giai đoạn sơ thẩm và không trải qua thủ tục xét xử phúc thẩm. 3 Tòa án có thể ban hành một trong các quyết định: Thụ lý vụ án nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết; chuyển đơn khởi kiện cho Tòa án có thẩm quyền và báo cho người khởi kiện, nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án khác; trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện, nếu việc đó không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Hoặc tiến hành thủ tục thụ lý vụ án theo thủ tục rút gọn nếu vụ án có đủ điều kiện để giải quyết theo thủ tục rút gọn quy định tại Khoản 1 Điều 246 Luật TTHC năm 2015.
4 Trong giai đoạn này, Tòa án có thể ban hành một trong các quyết định: quyết định đưa vụ án ra xét xử; quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết vụ án; quyết định đình chỉ việc giải quyết vụ án. Trong trường hợp ban hành quyết định đình chỉ giải quyết VAHC, quá trình giải quyết VAHC sẽ bị chấm dứt. Trên thực tế, VAHC có thể bị chấm dứt hẳn khi xuất hiện các căn cứ được pháp luật quy định. Nói cách khác, khi xuất hiện một trong các căn cứ làm cho vụ án không thể tiếp tục, Tòa án phải ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án.
Sau khi Tòa án ban hành quyết định này, quá trình tố tụng sẽ chấm dứt ngay và điều này dẫn 5 đến khả năng đương sự có khả năng không được khởi kiện trở lại. Chính vì tầm quan trọng của đình chỉ giải quyết VAHC nên việc làm rõ khái niệm này sẽ giúp nhận thức đúng bản chất, tránh nhầm lẫn trong việc áp dụng pháp luật. Đồng thời, việc nắm bắt quy định pháp luật về đình chỉ ở từng giai đoạn giúp hiểu rõ từng căn cứ áp dụng, thẩm quyền ban hành, hậu quả pháp lý… để đương sự, đặc biệt là các cơ quan có thẩm quyền áp dụng một cách chính xác và phù hợp trong thực tiễn. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có một văn bản quy phạm pháp luật nào đưa ra khái niệm đình chỉ giải quyết VAHC.
Vì vậy, trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn thi hành còn nhiều cách hiểu khác nhau. Do đó, khi nghiên cứu khái niệm này, chúng ta cần phải tiếp cận dưới nhiều góc độ. Cụ thể là ở góc độ ngôn ngữ học, khoa học pháp lý và các văn bản quy phạm pháp luật về tố tụng hành chính. Xét ở góc độ ngôn ngữ học, đình chỉ có nghĩa là “ngừng lại hoặc làm cho 6 phải ngừng lại trong một thời gian hay vĩnh viễn” (đình: ngừng lại) ; vụ là “việc, sự 7 việc không hay, rắc rối cần phải giải quyết” ; hành chính là “thuộc phạm vi chỉ 8 đạo, quản lý việc chấp hành luật pháp, chính sách của Nhà nước”.
Trong khi đó, thuật ngữ “vụ án hành chính” là thuật ngữ pháp lý chuyên ngành, không được định nghĩa trong từ điển phổ thông. Nhưng có thể hiểu đơn giản, VAHC là vụ án phát sinh trên cơ sở tranh chấp trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước và được Tòa án có thẩm quyền thụ lý giải quyết theo quy định của pháp luật. Như vậy, các khái niệm nêu trên đều cho rằng đình chỉ vụ án là việc ngừng giải quyết một VAHC – liên quan đến nội dung tranh chấp là quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính. Nhìn chung, các khái niệm này đưa ra khá đơn giản và không phản ánh được bản chất của đình chỉ giải quyết VAHC, khi chỉ đề cập đến 5Trừ các trường hợp bị đình chỉ theo quy định tại các điểm b, c và e khoản 1 Điều 123, điểm b và điểm đ khoản 1 Điều 143 của Luật TTHC năm 2015 và trường hợp khác theo quy định của pháp luật thì đương sự được quyền khởi kiện lại.
6 Viện Ngôn ngữ học (2006), Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng, tr. 7 Viện Ngôn ngữ học, tlđd 6, tr. 8 Viện Ngôn ngữ học, tlđd 6, tr. 9 đình chỉ có nghĩa là ngừng giải quyết VAHC trong một thời gian hay vĩnh viễn.
Trong khi đó, với Từ điển Bách khoa, đình chỉ vụ án là “việc các cơ quan tố tụng 9 quyết định kết thúc vụ án khi có những căn cứ luật định”. Có thể thấy, khái niệm đình chỉ vụ án này rõ ràng hơn các khái niệm nêu trên rất nhiều song vẫn còn khá chung chung, chưa phản ánh cụ thể bản chất của đình chỉ giải quyết vụ án ở từng lĩnh vực tố tụng, trong đó có tố tụng hành chính là như thế nào. Khi tiếp cận nội dung này dưới góc độ khoa học pháp lý, các nhà luật học và một vài tài liệu khoa học giảng dạy có đưa ra những quan điểm tham khảo về đình chỉ giải quyết vụ án. Chẳng hạn, đình chỉ giải quyết VAHC là “việc chấm dứt (hay ngừng) hoàn toàn việc giải quyết vụ án hành chính khi có các căn cứ do Luật Tố 10 tụng hành chính quy định”.
Một quan điểm khác lại cho rằng, đình chỉ vụ án là “một trong những cách thức cơ quan tiến hành tố tụng kết thúc vụ án khi có những 11 căn cứ do pháp luật quy định”. Trong quyển 900 Thuật ngữ pháp lý Việt Nam, đình chỉ giải quyết vụ án được giải thích là “sau khi Tòa án đã thụ lý vụ án phát hiện thấy những căn cứ do luật qui định không cho phép tiếp tục giải quyết vụ án 12 mà phải thực hiện việc ngừng giải quyết vụ án”. Bên cạnh đó, theo quan điểm Giáo trình Luật TTHC Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội, đình chỉ giải quyết VAHC là “việc Thẩm phán được phân công làm chủ phiên tòa hoặc Hội đồng xét xử ra quyết định chấm dứt việc giải 13 quyết vụ án khi có một trong các căn cứ theo quy định của pháp luật”. Trong khi đó, quan điểm của Giáo trình Luật TTHC Việt Nam của Trường Đại học Luật Tp.
Hồ Chí Minh lại xem đình chỉ giải quyết VAHC là “việc Tòa án có thẩm quyền sau khi thụ lý vụ án phát hiện những căn cứ theo quy định của pháp luật đã ra quyết 14 định chấm dứt việc giải quyết vụ án”. Có thể thấy, cách giải thích đình chỉ giải 9 Hội đồng quốc gia chỉ đạo biên soạn từ điển bách khoa Việt Nam (1995), Từ điển Bách khoa Việt Nam tập 1, Trung tâm biên soạn từ điển bách khoa Việt Nam, Hà Nội, tr. 10 Đoàn Tấn Minh (2011), Bình luận khoa học Luật tố tụng hành chính và các văn bản áp dụng giải quyết các khiếu nại hành chính tại Tòa, NXB Lao động, tr. 11 Viện khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2006), Từ điển Luật học, NXB Từ điển Bách khoa – NXB Pháp lý, Hà Nội, tr.
12 Nguyễn Ngọc Diệp, Đinh Thị Ngọc Dung (1996), 900 Thuật ngữ pháp lý Việt Nam, NXB Thành phố Hồ 13 Trường Đại học Luật Hà Nội (2014), Giáo trình Luật Tố tụng hành chính Việt Nam, NXB Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 14 Trường Đại học Luật Tp.HCM (2019), Giáo trình Luật Tố tụng hành chính Việt Nam, NXB Hồng Đức – Hội Luật Gia Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh, tr. 10 quyết VAHC ở những tài liệu này tập trung vào việc Tòa án sẽ quyết định chấm dứt việc giải quyết vụ án khi phát hiện các căn cứ đình chỉ theo quy định pháp luật là tương đối chính xác và đầy đủ, khi tiếp cận khái niệm đình chỉ giải quyết VAHC thông qua căn cứ ban hành và chủ thể có thẩm quyền ban hành.
Trong tố tụng dân sự, khái niệm đình chỉ giải quyết vụ án được hiểu là “hành vi tố tụng sau khi thụ lý vụ án của Tòa án có thẩm quyền. Quyết định đình chỉ vụ án được ban hành khi phát hiện có một trong các căn cứ do pháp luật quy định. Quyết định đình chỉ vụ án là căn cứ làm chấm dứt quá trình giải quyết vụ án. Là quyết 15 định có ý nghĩa và ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động tố tụng của Tòa án”.
Những vụ án dân sự mà Tòa án đã thụ lý giải quyết, nếu có quyết định đình chỉ giải quyết vụ án, đồng nghĩa rằng quá trình giải quyết vụ án dân sự sẽ chấm dứt.