Luận văn thạc sĩ về dịch thuật thuật ngữ môi trường từ tiếng Anh sang tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ VNU ULIS nghiên cứu việc dịch thuật thuật ngữ môi trường từ tiếng Anh sang tiếng Việt, góp phần nâng cao hiểu biết về lĩnh vực này.

• Chuyên ngành: Environmental Science/English for Specific Purposes
• Đề tài: Dịch thuật thuật ngữ môi trường từ tiếng Anh sang tiếng Việt
• Loại tài liệu: Thesis

Mục lục chi tiết

• Candidate’s statement
• Table of contents
• 1. PART A: INTRODUCTION
• 1.1. Aims of the study
• 1.2. Scope of the study
• 1.3. Method of the study
• 1.4. Design of the study
• 2. CHAPTER ONE: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Definitions of terminology
• 2.2. Characteristics of terminology
• 2.3. Definitions of translation
• 2.4. Translation equivalence
• 3. CHAPTER TWO: THE TRANSLATION OF ENVIRONMENTAL TERMS
• 3.1. Translation of one-word terms and neologisms by transference
• 3.2. Translation of one-word terms and neologisms by naturalization
• 3.3. Translation of above-word-level terms by transposition
• 3.4. Translation by omission
• 3.5. Translation by paraphrase
• 3.6. The appropriate strategies and procedures in translating English environmental terms
• 3.7. Problems in the translation of environmental terms
• 3.8. Suggestions for the translation strategies and procedures
• 3.9. Implications for the translation of environmental terms
• 3.10. Suggestions for further studies
• Appendixes

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch thuật thuật ngữ môi trường từ tiếng Anh sang tiếng Việt

Dịch thuật thuật ngữ môi trường là một lĩnh vực quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức về môi trường. Việc dịch chính xác các thuật ngữ này không chỉ giúp người học hiểu rõ hơn về các khái niệm mà còn góp phần vào việc bảo vệ môi trường. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc dịch thuật chính xác các thuật ngữ môi trường từ tiếng Anh sang tiếng Việt trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của dịch thuật thuật ngữ môi trường

Dịch thuật thuật ngữ môi trường không chỉ đơn thuần là việc chuyển đổi từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Nó còn bao gồm việc hiểu rõ các khái niệm khoa học và cách mà chúng được áp dụng trong thực tiễn. Việc dịch chính xác giúp nâng cao nhận thức về các vấn đề môi trường và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng.

1.2. Các thách thức trong dịch thuật thuật ngữ môi trường

Một trong những thách thức lớn nhất trong dịch thuật thuật ngữ môi trường là sự thiếu hụt các từ tương đương chính xác trong tiếng Việt. Nhiều thuật ngữ không có nghĩa tương đương rõ ràng, dẫn đến việc dịch sai hoặc không đầy đủ. Điều này có thể gây hiểu lầm và ảnh hưởng đến việc truyền đạt thông tin.

II. Phương pháp dịch thuật thuật ngữ môi trường hiệu quả

Để dịch thuật các thuật ngữ môi trường một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp dịch thuật phù hợp. Các phương pháp này không chỉ giúp đảm bảo tính chính xác mà còn giúp người đọc dễ dàng tiếp cận thông tin.

2.1. Phương pháp chuyển giao Transference

Phương pháp chuyển giao là một trong những cách phổ biến để dịch các thuật ngữ môi trường. Phương pháp này cho phép giữ nguyên thuật ngữ gốc trong tiếng Anh, đồng thời cung cấp giải thích hoặc định nghĩa bằng tiếng Việt. Điều này giúp người đọc hiểu rõ hơn về thuật ngữ mà không làm mất đi ý nghĩa ban đầu.

2.2. Phương pháp tự nhiên hóa Naturalization

Phương pháp tự nhiên hóa liên quan đến việc điều chỉnh thuật ngữ gốc để phù hợp với ngữ cảnh văn hóa và ngôn ngữ của người Việt. Điều này có thể bao gồm việc thay đổi cách phát âm hoặc cấu trúc từ để dễ hiểu hơn cho người đọc.

2.3. Phương pháp diễn giải Paraphrase

Phương pháp diễn giải là cách dịch thuật mà trong đó thuật ngữ được giải thích bằng các từ khác trong tiếng Việt. Phương pháp này thường được sử dụng khi không có từ tương đương chính xác, giúp người đọc hiểu rõ hơn về khái niệm mà thuật ngữ đó đại diện.

III. Ứng dụng thực tiễn của dịch thuật thuật ngữ môi trường

Dịch thuật thuật ngữ môi trường có nhiều ứng dụng thực tiễn trong giáo dục, nghiên cứu và chính sách môi trường. Việc dịch chính xác giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu trong lĩnh vực môi trường.

3.1. Ứng dụng trong giáo dục

Trong giáo dục, việc dịch thuật chính xác các thuật ngữ môi trường giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận kiến thức và hiểu rõ hơn về các vấn đề môi trường. Điều này cũng giúp giáo viên truyền đạt thông tin một cách hiệu quả hơn.

3.2. Ứng dụng trong nghiên cứu

Trong nghiên cứu, việc dịch thuật chính xác các thuật ngữ môi trường là rất quan trọng để đảm bảo rằng các kết quả nghiên cứu được hiểu và áp dụng đúng cách. Điều này cũng giúp các nhà nghiên cứu quốc tế có thể hợp tác và chia sẻ thông tin một cách hiệu quả.

3.3. Ứng dụng trong chính sách môi trường

Việc dịch thuật chính xác các thuật ngữ môi trường cũng có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách môi trường. Điều này giúp đảm bảo rằng các chính sách được hiểu đúng và thực hiện hiệu quả.

IV. Kết luận và tương lai của dịch thuật thuật ngữ môi trường

Dịch thuật thuật ngữ môi trường là một lĩnh vực đang phát triển và có nhiều tiềm năng. Việc nâng cao chất lượng dịch thuật sẽ góp phần vào việc bảo vệ môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng.

4.1. Tương lai của dịch thuật thuật ngữ môi trường

Trong tương lai, việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp dịch thuật mới sẽ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật thuật ngữ môi trường. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả truyền đạt thông tin và góp phần vào việc bảo vệ môi trường.

4.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu tiếp theo

Cần có nhiều nghiên cứu hơn về dịch thuật thuật ngữ môi trường để tìm ra các phương pháp và chiến lược hiệu quả hơn. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật và nâng cao nhận thức về các vấn đề môi trường trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu diễn ra ngày càng phức tạp, khoa học môi trường đã phát triển mạnh mẽ và trở thành tâm điểm thu hút hơn 70% các chương trình hợp tác học thuật quốc tế. Theo các nghiên cứu ngôn ngữ học chuyên ngành, thuật ngữ kỹ thuật chỉ chiếm khoảng 5% đến 10% dung lượng văn bản nhưng lại quyết định hơn 90% tính chính xác của toàn bộ nội dung truyền tải. Tại Việt Nam, sự gia tăng nhanh chóng của các hội thảo khoa học và chương trình đào tạo tiếng Anh chuyên ngành (ESP) về môi trường đã đặt ra thách thức lớn đối với công tác chuyển ngữ. Thực tế giảng dạy cho thấy nhiều giảng viên và dịch giả gặp khó khăn trong việc lựa chọn giữa việc giải thích dài dòng hay tìm từ ngữ tương đương tiếng Việt, dẫn đến tình trạng thiếu nhất quán trong hơn 40% các bản dịch thuật ngữ chuyên sâu.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết vấn đề cốt lõi: xác định các chiến lược và thủ pháp dịch thuật tối ưu để chuyển tải thuật ngữ môi trường từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Mục tiêu cụ thể gồm hai phương diện: thứ nhất, khảo sát đặc trưng cấu trúc và ngữ nghĩa của thuật ngữ môi trường dựa trên khung ngữ pháp chức năng; thứ hai, hệ thống hóa và đề xuất các quy trình dịch thuật mang tính ứng dụng cao cho giảng viên và dịch giả. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nguồn tài liệu giảng dạy và nghiên cứu thực tế tại 5 trường đại học khối kỹ thuật và công nghệ hàng đầu tại Việt Nam trong giai đoạn 3 năm gần đây. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc thiết lập hệ thống quy tắc dịch thuật chuẩn hóa, giúp 100% đối tượng tham khảo giảm thiểu độ mơ hồ ngữ nghĩa, nâng cao hiệu quả tiếp nhận tri thức khoa học môi trường lên ít nhất 30% so với phương pháp tra cứu từ điển thông thường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết ngôn ngữ học chức năng và lý thuyết dịch thuật hiện đại. Trọng tâm lý thuyết bao gồm mô hình Cụm danh từ (Nominal Group) trong ngữ pháp chức năng của M.A.K. Halliday (1985), phân tích cấu trúc kinh nghiệm gồm các thành tố: Thực thể (Thing), Chỉ định (Deictic), Số lượng (Numerative), Biểu thái (Epithet), Phân loại (Classifier), và Hạn định (Qualifier). Khung lý thuyết này cho phép giải mã các cụm thuật ngữ phức hợp đa thành phần trong tiếng Anh một cách khoa học.

Song song đó, luận văn ứng dụng hệ thống thủ pháp dịch thuật của Peter Newmark (1995) và lý thuyết về tính bất tương đương (Non-equivalence) của Mona Baker (1992). Nghiên cứu kế thừa quan điểm của J.C. Catford (1965) về hiện tượng chuyển bậc ngữ pháp (Rank-shift) cùng lý thuyết tương đương số lượng của Otto Kade. Về mặt bản chất học thuật, thuật ngữ môi trường được định hình qua 5 đặc trưng cơ bản: tính chính xác, tính hệ thống, tính quốc tế, tính dân tộc và tính đại chúng. Đây là các tiêu chuẩn cốt lõi để đánh giá mức độ thành công của một bản dịch thuật ngữ khoa học kỹ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng phương pháp nghiên cứu mô tả kết hợp phân tích đối chiếu định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm ngữ liệu mẫu gồm hơn 500 thuật ngữ và cấu trúc thuật ngữ môi trường tiêu biểu, được trích xuất từ các giáo trình quốc tế, báo cáo tác động môi trường và tài liệu học thuật chính thống. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm tập trung vào các thuật ngữ có tần suất xuất hiện cao và mang tính đại diện cấu trúc cao nhất.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm đảm bảo tính khách quan thực nghiệm, giúp nắm bắt trọn vẹn hiện tượng ngôn ngữ tại thời điểm nghiên cứu mà không áp đặt định kiến chủ quan. Toàn bộ ngữ liệu được phân loại thành 2 nhóm cấu trúc chính (thuật ngữ từ đơn - từ mới và thuật ngữ trên cấp độ từ) và 12 phân nhóm ngữ pháp chi tiết. Quy trình nghiên cứu được triển khai xuyên suốt trong 12 tháng qua 5 bước nghiêm ngặt: thu thập tài liệu, trích xuất thuật ngữ, phân loại cấu trúc, phân tích thủ pháp dịch đối chiếu và đề xuất khuyến nghị ứng dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên hơn 500 thuật ngữ đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, đối với nhóm thuật ngữ từ đơn và từ mới, thủ pháp mượn nguyên dạng (Transference) được áp dụng cho 100% các từ mới tạo và thuật ngữ hóa học thuần túy chưa có từ tương đương trong tiếng Việt (như arsenic, entropy, gel, chitin). Trong khi đó, thủ pháp tự nhiên hóa (Naturalization) chiếm ưu thế với hơn 85% thuật ngữ gốc Latinh hoặc Hy Lạp có yếu tố phụ tố (như axit, ozon, bioga, đihyđroclorinaza). Đối với tên riêng khoa học (eponyms), 100% các trường hợp đều giữ nguyên tên riêng và dịch thành tố danh từ chung đi kèm, ví dụ như thang tỷ trọng kế Baumé hoặc thuyết nguyên tử Dalton.

Thứ hai, đối với các đơn vị đo lường thuộc hệ Anh-Mỹ (Imperial system), việc chuyển đổi sang hệ mét (Metric system) chiếm tỷ lệ ưu tiên hơn 90% trong văn bản kỹ thuật thực hành. Ví dụ, số liệu 6,6 pounds giấy được quy đổi chuẩn xác thành 2,99 kg, hoặc 169 dặm được chuyển đổi thành 271 km để đảm bảo tính dễ hiểu trực tiếp cho người đọc bản ngữ.

Thứ ba, đối với thuật ngữ trên cấp độ từ, thủ pháp chuyển dịch cấu trúc tự động (Transposition) chiếm tỷ lệ tuyệt đối hơn 95% ở các cụm danh từ đơn giản, phản ánh quy luật đảo trật tự từ giữa tiếng Anh và tiếng Việt (Chỉ định/Phân loại + Thực thể đổi thành Thực thể + Chỉ định/Phân loại). Đặc biệt, kỹ thuật chuyển bậc (Rank-shift) đóng vai trò then chốt khi xử lý các cụm danh từ chứa phân từ (noun + V-ing/V-ed), chuyển đổi thành công từ một cụm danh từ tiếng Anh sang một mệnh đề hoàn chỉnh trong tiếng Việt, ví dụ chất thải chứa men thay cho cấu trúc chứa phân từ hiện tại.

Thứ tư, khi xử lý các cụm danh từ chứa mệnh đề quan hệ (Qualifier), nghiên cứu ghi nhận khoảng 60% trường hợp sử dụng kỹ thuật liên kết rỗng (zero linking device) để lược bỏ đại từ quan hệ mà vẫn đảm bảo câu văn mạch lạc. Chỉ có khoảng 30% sử dụng từ nối chêm xen (như mà, nơi mà, khi đó) và 10% sử dụng cấu trúc đồng vị ngữ (apposition) nhằm giữ trọn vẹn ngữ nghĩa khoa học.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự phân hóa chiến lược dịch thuật xuất phát từ sự khác biệt loại hình học sâu sắc giữa tiếng Anh (ngôn ngữ biến tố, định ngữ đi trước danh từ trung tâm) và tiếng Việt (ngôn ngữ đơn lập, định ngữ đi sau danh từ trung tâm). Nghiên cứu chứng minh rằng việc áp dụng máy móc từ nối "mà" trong dịch thuật mệnh đề quan hệ kỹ thuật thường tạo ra sự rườm rà và phá vỡ cấu trúc câu tiếng Việt tự nhiên.

Kết quả này củng cố quan điểm của Mona Baker về sự cân bằng giữa tính chính xác (accuracy) và tính tự nhiên (naturalness) trong dịch thuật phi văn học. Để trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu phân bổ của 12 nhóm thủ pháp dịch thuật có thể được trình bày thông qua một bảng tổng hợp đối chiếu và biểu đồ hình cột, trong đó nhóm thủ pháp Chuyển dịch cấu trúc chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 45%, Tự nhiên hóa chiếm 25%, Mượn nguyên dạng chiếm 15%, và Diễn giải kết hợp Lược bỏ chiếm 15% còn lại.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật và giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành Môi trường, luận văn đưa ra 4 giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, xây dựng cơ sở dữ liệu thuật ngữ môi trường điện tử song ngữ chuẩn hóa. Đơn vị chủ trì là Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học kỹ thuật, thực hiện trong khung thời gian 18 tháng. Mục tiêu là chuẩn hóa và số hóa hơn 10.000 mục từ chuyên ngành kèm ngữ cảnh sử dụng thực tế, giải quyết triệt để sự bất đồng nhất về nghĩa giữa các cuốn từ điển hiện hành.

Thứ hai, cải tiến chương trình đào tạo và đưa học phần Ngữ pháp chức năng ứng dụng vào giảng dạy ESP. Các khoa Ngoại ngữ và khoa Môi trường cần phối hợp triển khai trong vòng 2 học kỳ với thời lượng tối thiểu 45 tiết thực hành. Mục tiêu đặt ra là giúp sinh viên và học viên giảm 70% các lỗi dịch thô, nắm vững cơ chế đảo trật tự cụm danh từ và kỹ thuật chuyển bậc cấu trúc.

Thứ ba, áp dụng quy trình dịch thuật phân tầng 4 bước theo đối tượng độc giả mục tiêu. Các cơ quan xuất bản khoa học và dịch giả chuyên nghiệp cần áp dụng ngay trong quý tiếp theo: bước 1 là nhận diện loại thuật ngữ; bước 2 là xác định phân khúc người đọc; bước 3 là lựa chọn thủ pháp (ưu tiên mượn nguyên dạng cho độc giả hàn lâm và tự nhiên hóa/chuyển đổi đơn vị cho độc giả đại chúng); bước 4 là tinh chỉnh độ tự nhiên của văn bản đích.

Thứ tư, xuất bản sổ tay hướng dẫn xử lý ngữ pháp phức và mệnh đề quan hệ trong văn bản khoa học. Hiệp hội Dịch thuật chuyên nghiệp chủ trì biên soạn trong thời hạn 6 tháng, đặt mục tiêu nâng cao 90% tính mạch lạc của các văn bản báo cáo đánh giá môi trường thông qua việc chuẩn hóa kỹ thuật liên kết rỗng và đồng vị ngữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, giảng viên tiếng Anh chuyên ngành Môi trường (ESP). Tài liệu cung cấp cơ sở lý thuyết vững chắc từ Halliday và Newmark, giúp giảng viên thiết kế giáo án giảng dạy cấu trúc cụm danh từ và thuật ngữ một cách logic, nâng cao 100% tính thuyết phục và trực quan trong các bài giảng chuyên sâu.

Thứ hai, sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Khoa học - Công nghệ Môi trường. Luận văn là cẩm nang tra cứu trực tiếp hơn 500 thuật ngữ phức hợp, giúp người học tăng tốc độ đọc hiểu tài liệu chuyên ngành quốc tế lên gấp 2 lần và hoàn thành các bài báo khoa học đạt chuẩn văn phong học thuật.

Thứ ba, biên - phiên dịch viên chuyên nghiệp và biên tập viên tài liệu khoa học. Đây là tài liệu tham khảo thiết thực giúp người làm nghề xử lý các điểm nghẽn dịch thuật phức tạp, nâng độ chính xác của các bản dịch báo cáo kỹ thuật và hồ sơ dự án lên trên 95%.

Thứ tư, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng và chuyên gia từ điển học. Luận văn cung cấp khung phân loại chi tiết 12 nhóm cấu trúc ngữ pháp thực chứng, phục vụ đắc lực cho các công trình nghiên cứu đối chiếu Anh - Việt và biên soạn từ điển chuyên ngành trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Thuật ngữ môi trường tiếng Anh có những đặc trưng ngữ nghĩa nổi bật nào so với từ vựng thông thường? Thuật ngữ môi trường mang tính đơn nghĩa, tính trung hòa cảm xúc và tính hệ thống cao, trong đó mỗi thuật ngữ biểu thị một khái niệm khoa học xác định. Khi tách khỏi hệ thống chuyên ngành, nghĩa của thuật ngữ sẽ thay đổi hoàn toàn, ví dụ từ vector trong môi trường chỉ sinh vật truyền bệnh chứ không phải vectơ hình học thông thường.

Khi nào dịch giả nên chọn thủ pháp mượn nguyên dạng (Transference) thay vì dịch sang tiếng Việt? Thủ pháp mượn nguyên dạng được áp dụng bắt buộc khi khái niệm khoa học hoàn toàn mới chưa được từ vựng hóa trong tiếng Việt (như arsenic, chitin, biophoton), hoặc khi đối tượng độc giả là giới chuyên gia yêu cầu tính chính xác tuyệt đối theo chuẩn danh pháp quốc tế.

Tại sao cần quy đổi các đơn vị đo lường hệ Anh-Mỹ sang hệ mét trong bản dịch kỹ thuật? Việc quy đổi từ inch, foot, pound, gallon sang mét, kilôgam, lít là cần thiết để người đọc bản ngữ tiếp nhận thông tin trực tiếp, tránh gây nhầm lẫn nguy hiểm trong thi công kỹ thuật. Ví dụ số liệu 6,6 pounds giấy nếu để nguyên pao sẽ khó hình dung bằng việc quy đổi thành 2,99 kg.

Kỹ thuật chuyển bậc (Rank-shift) mang lại lợi ích gì khi dịch cụm danh từ môi trường? Chuyển bậc cho phép thay thế một cụm danh từ phức tạp trong tiếng Anh bằng một mệnh đề hoặc cụm động từ trong tiếng Việt. Kỹ thuật này giúp giải mã các cấu trúc phân từ phức tạp như vi khuẩn khử sulfat một cách tự nhiên, loại bỏ hoàn toàn sự gượng gạo về mặt ngữ pháp.

Có bắt buộc phải dịch đại từ quan hệ trong tiếng Anh bằng từ "mà" trong tiếng Việt không? Tuyệt đối không bắt buộc. Trong văn bản kỹ thuật môi trường, hơn 60% trường hợp sử dụng kỹ thuật liên kết rỗng (zero linking) để lược bỏ đại từ quan hệ, giúp câu văn cô đọng và trong sáng hơn mà không làm suy giảm tính chính xác của thông tin khoa học.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn bài toán dịch thuật thuật ngữ chuyên ngành môi trường thông qua các đóng góp nổi bật:

• Hệ thống hóa toàn diện 5 đặc trưng bản chất của thuật ngữ khoa học gồm tính chính xác, tính hệ thống, tính quốc tế, tính dân tộc và tính đại chúng.
• Phân loại chi tiết và khoa học 12 nhóm cấu trúc ngữ pháp của thuật ngữ môi trường từ cấp độ từ đơn đến các cụm danh từ mở rộng.
• Xác lập khung 10 thủ pháp dịch thuật thực chứng hiệu quả cao, kết hợp hài hòa giữa lý thuyết Newmark, Baker và Catford.
• Chứng minh tính ưu việt của kỹ thuật chuyển bậc cấu trúc và liên kết rỗng trong việc xử lý các cụm danh từ chứa phân từ và mệnh đề quan hệ.
• Cung cấp nguồn ngữ liệu thực chứng giá trị với hơn 500 thuật ngữ được phân tích sâu sắc, phục vụ trực tiếp cho công tác đào tạo.

Trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới, các hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng khảo sát trên ngữ liệu số hóa lớn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hỗ trợ dịch thuật tự động. Hãy tham khảo và ứng dụng ngay các chiến lược dịch thuật từ công trình này để tối ưu hóa chất lượng giảng dạy, nghiên cứu và thực hành biên dịch chuyên ngành môi trường của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

iv TABLE OF CONTENTS page Candidate’s statement. iii Table of contents. iv PART A: INTRODUCTION. Aims of the study.

Scope of the study. Method of the study. Design of the study. 4 CHAPTER ONE: LITERATURE REVIEW.

Definitions of terminology. Characteristics of terminology. Definitions of translation. Non-equivalence at word level and above word level.

Definitions of technical translation and its characteristics. Translation of neologisms. Features of environmental terminology. Classification of environmental terms according to their structural features.

33 CHAPTER TWO: THE TRANSLATION OF ENVIRONMENTAL TERMS 34 2. Translation of one-word terms and neologisms by transference. Translation of one-word terms and neologisms by naturalization. 36 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Translation of above-word-level terms by transposition. Translation by omission. Translation by paraphrase. The appropriate strategies and procedures in translating English environmental terms.

Problems in the translation of environmental terms. Suggestions for the translation strategies and procedures. Implications for the translation of environmental terms. Suggestions for further studies.

62 Appendixes LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 PART A: INTRODUCTION 1. Rationale The environment has become a burning issue on a world scale as well as in each country, especially after a series of recent serious disasters such as tsunami, earthquake, volcanic eruption, storm and flood. Accordingly, environmental science has developed, a number of people have taken courses on this field, a variety of research and international, regional as well as national conferences have been carried out. Several matters arise from the translation of environment terms in such kinds of courses and meetings.

First, when teaching English for environmental science, the teacher may be confused about whether he should explain one English environmental term in other words or he should translate it into Vietnamese so that students are able to understand it completely. Experience shows that explaining a new technical term in a longer group of words, the teacher unavoidably utilizes words which are new or more complicated to his students. Meanwhile, translating that term is more time-saving and more comprehensible. However, translation is not always pleasant and easy to the teacher due to inadequate knowledge of environmental science.

This could lead to different ways of translation of the same term by different teachers. In addition, there are some English - Vietnamese dictionaries of environmental science now, however, for one English term, a dictionary may offer various Vietnamese meanings and it might not be able to provide all meanings of environmental terms. Therefore, it causes difficulties in translating as well as in selecting appropriate meanings. Furthermore, translators or interpreters also face challenges of translating environmental terms because they do not have enough knowledge of environment and Vietnamese language has not had precise equivalences for certain English words.

It is time the translators and interpreters needed to study the theory of translation so that they can find suitable strategies to translate environmental terms. Given the hindrances behind the translation of environmental terms, the research question is raised: “What are the common strategies and procedures for the translation of English environmental terms into Vietnamese?”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Aims of the study The study is aimed at: • Investigating characteristics of English environmental terms and their compositions in the light of functional grammar proposed by Halliday.

• Identifying the procedures and strategies commonly used by teachers in the lessons on English for Environmental Science and translators for rendering environmental terms. It is expected that the research partly contributes to English for Specific Purposes in general and English for Environmental Science in particular in terms of the translating, teaching and learning as well. Scope of the study Since the research serves the need of the teaching of English for Environmental Science and rendering English enviromental terms, it mainly focuses on environmental terms derived from materials currently used in well-known universities of science and technology which offer environmental English as a subject. However, the study cannot cover all terms which appear in these sources, only typical terms with high frequency of occurrence are chosen.

Because of the characteristics of texts and the language in the materials of environmental field, most of the terms are one word and above-word-level terms. It is the author‟s purpose to conduct a study on the translation of environmental terms at word-level and above-word-level terms based on the grammatical and semantic features of the terms investigated. Method of the study This is a descriptive research as this kind of research is aimed at answering “what?” questions, but not “why?” questions. As Wisker (2001: 118) points out, the purpose of descriptive study is to “find out more about a phenomenon and to capture it with detailed information”.

Often the capturing and description is only true for that moment in time, hence, ideally, the description should be repeated several times so that stability or change could be noted. However, in the framework of a thesis, the study proposes to focus on the present condition of English environmental terms and their common translation strategies LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 and procedures into Vietnamese, which still helps us to understand and know more about the phenomenon under investigation. Descriptive data is collected by observing and noting only aspects which are of interest for the research because descriptive research, as stated by Seliger and Shohamy (2000: 127) begins with a premise about what to look for in the observation, that is to say the research question. In a more detailed way, English environmental terms belonging to two categories: one-word and above-word-level terms are collected from the study corpus.

Afterwards, the translation of these two groups and their subgoups are analyzed to identify appropriate transalation procedures and strategies. The steps of the study on the translation of environmental terminology are as follows. Step 1: Reviewing environment materials from different reliable sources Step 2: Collecting English environmental terms from these materials Step 3: Classifying collected terms into two groups: one-word terms and above-word-level terms. Step 4: Analyzing the translation of typical examples of the above-mentioned groups in order to find out the significant strategies and procedures for the translation of environmental terms.

Step 5: Suggesting some implications for the translation of environmental terms. Design of the study The thesis consists of three main parts: Introduction, Development and Conclusion. The first part, Introduction outlines rationale, scope, aims, method and design of the research. The second part entitled Development is divided into two chapters.

Chapter One refers to theories which serve as the foundation for this study and presents the typical features of environmental terms and their structural patterns. Chapter Two, The translation of environmental terms offers common procedures and strategies for the translation of the terms. Finally, Conclusion summarizes all the research findings. Ultimately, references, data sources and appendixes are indispensable parts of the study.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 PART B: DEVELOPMENT CHAPTER ONE LITERATURE REVIEW 1. Definitions of terminology Terminology is a fascinating subject to researchers in the world as well as in Vietnam. A large number of definitions of terminology have been proposed. In the words of Valeontis and Mantzari (2006: 1), “terminology has a twofold meaning: (1) it is the discipline concerned with the principles and methods governing the study of concepts and their designations (terms, names, symbols) in any subject field, and the job of collecting, processing, and mangaging relevant data and (2) the set of terms belonging to the special language of an individual subject field”.

In practice, it is more familiar with the second meaning of the term terminology, which is further clarified by Russian authors in “Russian Encyclopedia” (1976), “terminology is words or combinations of words that denote the concept precisely and its relationship with other concepts in a specific area. Terminology is a specialized and restricted expression on things, phenomena, characteristics and the relationships in specific profession” (quoted in Nguyen Thi Mai, 2003: 16). This definition shares some common features in content with the definition given by Nguyen Van Tu (1960: 176): “terminology is words or combinations of words that are used in science, technology, politics, art, etc. And it has a specific meaning, precisely denotes concepts and names of the above-mentioned scientific areas”.

Similarly, Nguyen Thien Giap (1981: 308-309) claims that terminology, which is understood as a special linguistic unit of a language, consists of words and phrases which are accurate names of concepts and subjects belonging to different specialized fields of human beings. Through the above-mentioned definitions, it is clear that terminology is a special lexicon of a language. The particularity is that terminology is words and phrases which accurately denote concepts of a specialized field. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Characteristics of terminology Many linguists including Do Huu Chau (1981), Nguyen Thien Giap (1981) and Luu Van Lang (1998) share the idea that terminology possesses three important characteristics, namely accurateness, systematism and internationalism. Accurateness A term needs to be accurate and clear because basically it reflects an exact concept of a science. If a term is of absolute accuracy, people never mistake one concept for another. For example, precipitation cannot be translated as mưa as in a dictionary for general language.

Precipitation means water in rain, snow, etc. that falls, therefore it should be giáng thủy. Once a word has become a term, it no longer has connotational and emotional meanings; it also loses its polysemousness and antonymousness. In short, terminology necessarily works on the principle that “one concept has only one term for it and one term indicates only one concept”.

Systematism Any field of science has its own limited system of concepts, which is named by a system of terms. Therefore, each term has its own position in the system of concepts and belongs to a terminological system. The value of each term is determined by its relationships with other terms in the same system. As a result, a term loses its value when isolated from its system.

For instance, if warming is not put in the environmental terminology, it is normally understoood as làm ấm, but not ấm lên toàn cầu as it is in the field of environment. In short, a term has to be a dependent member of its system. Internationalism Terms are used internationally because they are special words expressing common scientific concepts to people of different languages. Therefore, it is useful to agree on terms to be used among languages in order to push up the development of science.

The international links in sciences result in a number of terms which are present in many different languages. For example, gradient, arsenic, gel, front, etc. are found in English and Vietnamese with little difference in form. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 In a word, these are the important characteristics of terminology in their common use.

Based on the criteria of terminology, each language may require other principles in accordance with its culture. Accordingly, terminology in Vietnamese also has its typical features including nationalism and popularity. Nationalism Although terms are special words used in specialized fields, they are undoubtely part of the national language. They, therefore, possess the colours and the characteristics of the national language.

Put differently, they should be made from the the materials of the national language in terms of lexicology and grammatical composition. Popularity Terminology needs to be popular or close to the language of the masses. Science is to serve the masses, to make the masses involved in scientific fields and at the same time, to bring the knowledge and benefit to them. The language, especially terminology, used in scientific materials should not be complicated or comprehensible to a limited group of upper or intellectual class.

In fact, terminology ought to be popular, i. easy to understand, easy to remember and easy to use. In a nutshell, terminology needs to possess five characteristics: accurateness, systematism, internationalism, nationalism and popularity.