Nghiên cứu di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam từ 1991 đến nay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vấn đề di cư quốc tế của người hmông ở tây bắc việt nam từ năm 1991 đến nay, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Đinh Văn Nhạc
• Người hướng dẫn: TS Đậu Tuấn Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Vấn đề di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam từ năm 1991 đến nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH DI CƯ QUỐC TẾ CỦA NGƯỜI HMÔNG VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG
• 1.1. Quá trình di cư của người Hmông trong lịch sử
• 1.2. Lịch sử tộc người và quá trình di cư của người Hmông
• 1.3. Quá trình di cư của người Hmông đến Việt Nam và phân bố dân cư
• 1.4. Các nhân tố tác động đến di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam
• 1.4.1. Ở cấp độ quốc tế và khu vực
• 1.4.2. Ở cấp độ trong nước
• 1.4.3. Các nhân tố từ đời sống văn hoá - xã hội tộc người
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH DI CƯ QUỐC TẾ CỦA NGƯỜI HMÔNG Ở TÂY BẮC VIỆT NAM TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY
• 2.1. Khái quát tình hình di cư ở Việt Nam
• 2.2. Tình hình di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc từ 1991 đến nay
• 2.3. Tình hình xuất cư
• 2.4. Tình hình nhập cư
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG TÁC ĐỘNG VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 3.1. Những tác động từ di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc từ 1991 đến nay
• 3.1.1. Đối với nơi nhập cư
• 3.1.2. Đối với nơi xuất cư
• 3.1.3. Đối với người Hmông di cư
• 3.1.4. Đối với quan hệ quốc tế giữa nơi xuất cư và nơi nhập cư
• 3.2. Một số khuyến nghị giải pháp quản lý vấn đề di cư quốc tế của người Hmông
• 3.3. Một số dự báo
• 3.4. Một số khuyến nghị giải pháp về chính sách của Việt Nam đối với vấn đề di cư
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam

Di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam là một hiện tượng phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố lịch sử, văn hóa và kinh tế. Khu vực Tây Bắc, với sự đa dạng về dân tộc, đã chứng kiến sự di cư của người Hmông từ nhiều năm qua. Từ năm 1991, sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, tình hình di cư của người Hmông đã có những biến chuyển đáng kể. Họ không chỉ di cư sang các nước láng giềng như Lào và Trung Quốc mà còn đến các quốc gia phương Tây như Mỹ và Pháp. Sự di cư này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người Hmông mà còn tác động đến mối quan hệ quốc tế giữa Việt Nam và các quốc gia khác.

1.1. Lịch sử di cư của người Hmông và những yếu tố tác động

Lịch sử di cư của người Hmông bắt đầu từ những năm đầu thế kỷ 20, khi họ phải rời bỏ quê hương do chiến tranh và áp lực kinh tế. Các yếu tố như chính sách của chính phủ, tình hình kinh tế và văn hóa đã ảnh hưởng lớn đến quyết định di cư của họ. Nhiều người Hmông đã tìm kiếm cơ hội sống tốt hơn ở nước ngoài, dẫn đến sự hình thành các cộng đồng Hmông tại nhiều quốc gia.

1.2. Đặc điểm văn hóa và đời sống của người Hmông

Người Hmông có một nền văn hóa phong phú với nhiều phong tục tập quán độc đáo. Đời sống của họ chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nhưng sự di cư đã tạo ra những thay đổi lớn trong cách sống và sinh hoạt. Họ đã phải thích nghi với môi trường sống mới, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa của mình.

II. Tình hình di cư quốc tế của người Hmông từ năm 1991 đến nay

Từ năm 1991, tình hình di cư quốc tế của người Hmông đã có những thay đổi rõ rệt. Sự mở cửa của Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho người Hmông di cư ra nước ngoài. Họ đã tìm kiếm cơ hội việc làm và cuộc sống tốt hơn tại các quốc gia phát triển. Tuy nhiên, di cư cũng mang lại nhiều thách thức cho cộng đồng Hmông, bao gồm việc mất đi nguồn nhân lực và sự phân tán văn hóa.

2.1. Tình hình xuất cư của người Hmông

Người Hmông đã xuất cư sang nhiều quốc gia khác nhau, chủ yếu là Mỹ, Pháp và các nước Đông Nam Á. Họ thường di cư theo gia đình hoặc nhóm, tạo thành các cộng đồng Hmông tại nơi định cư mới. Sự xuất cư này không chỉ giúp họ cải thiện đời sống mà còn tạo ra những mối liên kết văn hóa mới.

2.2. Tình hình nhập cư của người Hmông

Bên cạnh việc xuất cư, một số người Hmông cũng đã nhập cư từ các quốc gia khác về Việt Nam. Điều này thường xảy ra khi họ tìm kiếm cơ hội làm ăn hoặc trở về quê hương sau thời gian dài sống ở nước ngoài. Sự nhập cư này góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa của cộng đồng Hmông tại Tây Bắc.

III. Những thách thức trong di cư quốc tế của người Hmông

Di cư quốc tế của người Hmông không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra nhiều thách thức. Những vấn đề như mất bản sắc văn hóa, khó khăn trong việc hòa nhập vào xã hội mới và sự phân tán cộng đồng là những thách thức lớn mà họ phải đối mặt. Ngoài ra, chính sách di cư của các quốc gia cũng ảnh hưởng đến khả năng di cư của người Hmông.

3.1. Mất bản sắc văn hóa trong quá trình di cư

Khi di cư sang các quốc gia khác, người Hmông thường phải đối mặt với nguy cơ mất đi bản sắc văn hóa của mình. Việc hòa nhập vào xã hội mới có thể dẫn đến sự thay đổi trong phong tục tập quán và ngôn ngữ, gây ra sự lo ngại về việc bảo tồn văn hóa Hmông.

3.2. Khó khăn trong việc hòa nhập vào xã hội mới

Nhiều người Hmông gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm và thích nghi với môi trường sống mới. Rào cản ngôn ngữ và sự khác biệt văn hóa có thể khiến họ cảm thấy cô lập và khó khăn trong việc xây dựng cuộc sống mới.

IV. Giải pháp và khuyến nghị cho vấn đề di cư quốc tế của người Hmông

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến di cư quốc tế của người Hmông, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính phủ và cộng đồng. Việc xây dựng chính sách hỗ trợ di cư, bảo vệ quyền lợi của người di cư và khuyến khích việc giữ gìn bản sắc văn hóa là rất cần thiết.

4.1. Chính sách hỗ trợ di cư cho người Hmông

Chính phủ cần xây dựng các chính sách hỗ trợ di cư cho người Hmông, bao gồm việc cung cấp thông tin về cơ hội việc làm và hỗ trợ tài chính cho những người muốn di cư. Điều này sẽ giúp họ có thêm cơ hội để cải thiện đời sống.

4.2. Bảo vệ quyền lợi của người di cư

Cần có các biện pháp bảo vệ quyền lợi của người Hmông khi họ di cư ra nước ngoài. Điều này bao gồm việc đảm bảo họ không bị phân biệt đối xử và có quyền tiếp cận các dịch vụ xã hội cần thiết.

V. Kết luận về di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam

Di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam là một vấn đề phức tạp, ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của đời sống xã hội. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về hiện tượng này sẽ giúp đưa ra những giải pháp hiệu quả nhằm hỗ trợ cộng đồng Hmông trong quá trình di cư và phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của di cư quốc tế của người Hmông

Tương lai của di cư quốc tế của người Hmông sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách của chính phủ, tình hình kinh tế và xã hội tại nơi định cư. Việc duy trì bản sắc văn hóa và tạo điều kiện thuận lợi cho người Hmông sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong việc hỗ trợ di cư

Cộng đồng Hmông cần có vai trò tích cực trong việc hỗ trợ nhau trong quá trình di cư. Việc xây dựng mạng lưới hỗ trợ và chia sẻ thông tin sẽ giúp họ vượt qua những khó khăn và thách thức trong cuộc sống mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Từ năm 1991 đến nay, vấn đề di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam đã trở thành một hiện tượng xã hội phức tạp và đa chiều, ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của cộng đồng người Hmông cũng như quan hệ quốc tế giữa Việt Nam và các nước láng giềng. Theo Tổng điều tra dân số năm 2009, người Hmông tại Việt Nam có dân số khoảng 1.189.000 người, phân bố chủ yếu ở các tỉnh Hà Giang, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai và Lai Châu. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự thay đổi chính trị - kinh tế khu vực sau Chiến tranh Lạnh, hoạt động di cư của người Hmông không chỉ diễn ra trong phạm vi nội địa mà còn xuyên biên giới sang các quốc gia như Lào, Trung Quốc, Myanmar và các nước phương Tây.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ thực trạng di cư quốc tế của người Hmông từ năm 1991 đến nay, phân tích các nhân tố tác động, đánh giá những tác động của di cư đối với cộng đồng và quan hệ quốc tế, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào vùng Tây Bắc Việt Nam, gồm các tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lào Cai, miền Tây Thanh Hóa và miền Tây Nghệ An, trong khoảng thời gian từ 1991 đến 2013. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh biên giới và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về di cư quốc tế, bao gồm:

• Lý thuyết lực đẩy - lực hút của Everett S. Lee (1966), giải thích nguyên nhân di cư dựa trên các yếu tố đẩy từ nơi cư trú cũ (như đói nghèo, thiếu đất sản xuất) và các yếu tố hút từ nơi đến (như cơ hội kinh tế, môi trường sống tốt hơn).
• Quy luật di cư của Ravenstein E.G (1985), cung cấp các quy luật cơ bản về hành vi di cư, như khoảng cách di cư, xu hướng di cư theo từng giai đoạn lịch sử.
• Khái niệm di cư quốc tế theo Luật di cư quốc tế (2011) và định nghĩa của Liên hợp quốc, nhấn mạnh sự di chuyển vượt qua biên giới quốc gia để định cư tạm thời hoặc lâu dài.
• Các khái niệm chính bao gồm: di cư quốc tế, xuất cư, nhập cư, di cư tự do, di cư cưỡng bức, và các nhân tố tác động đến di cư như kinh tế, văn hóa, chính sách, tôn giáo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp liên ngành, kết hợp giữa khoa học Quan hệ quốc tế và Nhân học xã hội, dân tộc học nhằm phân tích toàn diện vấn đề di cư quốc tế của người Hmông. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, báo cáo điều tra xã hội tại các tỉnh Tây Bắc, số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các tài liệu lịch sử, nghiên cứu học thuật trong và ngoài nước.
• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu khảo sát tại các tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lào Cai, Thanh Hóa và Nghệ An, tập trung vào các cộng đồng người Hmông có hoạt động di cư xuyên biên giới.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu thống kê về dân số, di cư; phân tích định tính qua phỏng vấn sâu, khảo sát thực địa; so sánh các luồng di cư và tác động của chúng; sử dụng phương pháp so sánh lịch sử để đánh giá sự thay đổi qua các giai đoạn.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn từ năm 1991 đến 2013, giai đoạn đánh dấu sự thay đổi lớn trong quan hệ quốc tế và chính sách trong nước liên quan đến di cư.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và đa chiều của di cư quốc tế người Hmông
   Từ năm 1986 đến 2010, có khoảng 30.294 người Hmông di cư tự do với nhiều luồng di cư khác nhau. Trong đó, 73,55% số hộ và 71,52% số người di cư tự do xuất cư khỏi địa bàn Tây Bắc. Các luồng di cư chính gồm: đến Tây Nguyên (8.534 người, chiếm 36,2% số người xuất cư), đến vùng biên giới Việt - Lào (3.315 người, chiếm 17,77%), sang các tỉnh khác trong nước (39.945 người, chiếm 29,2%), sang Lào (3.056 người, chiếm 16,12%), Trung Quốc (786 người, chiếm 0,75%) và Myanmar (154 người, chiếm 0,11%).

2. Tác động kinh tế - xã hội của di cư
   Điều tra năm 2006 tại Sơn La cho thấy thu nhập bình quân của người Hmông di cư chỉ đạt khoảng 1 triệu đồng/người/năm, bằng 42% mức chuẩn nghèo. Tỷ lệ hộ thiếu ăn chiếm 61,6%, trong đó 39% thiếu ăn từ 1-3 tháng, 17% thiếu ăn từ 3-5 tháng. Thiếu đất sản xuất là nguyên nhân chính khiến 46,5% hộ di cư, trong đó 44,8% sản xuất trên đất bạc màu. Điều kiện dịch vụ xã hội như giáo dục, y tế, giao thông còn hạn chế, với 36% hộ không có đường ô tô, 28,4% không có nước sạch, 44,5% không có điện.

3. Nhân tố văn hóa và tôn giáo thúc đẩy di cư
   Tập quán du canh du cư, quan hệ gia đình, dòng tộc và tín ngưỡng truyền thống là những nhân tố quan trọng thúc đẩy di cư. Khoảng 24,4% người Hmông di cư nhằm đoàn tụ gia đình. Sự phát triển của đạo Tin Lành với nghi lễ đơn giản, phù hợp với đời sống mới cũng là một trong những nguyên nhân khiến người Hmông di cư đến các vùng đất mới, đặc biệt là Tây Nguyên.

4. Tác động đến quan hệ quốc tế và an ninh biên giới
   Di cư tự do xuyên biên giới gây khó khăn cho công tác quản lý dân cư, an ninh biên giới và hợp tác quốc tế. Ví dụ điển hình là trường hợp một người Hmông di cư trái phép từ Việt Nam sang Pakistan, gây khó khăn trong việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng hai nước. Di cư cũng ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với Lào, Trung Quốc trong quản lý biên giới và phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân di cư của người Hmông là sự kết hợp giữa các yếu tố khách quan và chủ quan. Yếu tố khách quan bao gồm bối cảnh quốc tế sau Chiến tranh Lạnh, sự thay đổi chính sách đối ngoại của Việt Nam, cũng như các chính sách phát triển kinh tế - xã hội trong nước chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của đồng bào dân tộc thiểu số. Yếu tố chủ quan là tập quán canh tác truyền thống, quan hệ dòng tộc, tín ngưỡng và sự mong muốn cải thiện đời sống.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu này làm rõ hơn tính đa chiều và phức tạp của di cư quốc tế người Hmông, đồng thời cung cấp số liệu cụ thể về quy mô và phân bố di cư. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ luồng di cư và bảng phân tích tỷ lệ hộ thiếu ăn, thiếu đất sản xuất giúp minh họa rõ nét các vấn đề kinh tế - xã hội liên quan.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, quản lý di cư và bảo đảm an ninh biên giới, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế trong khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển kinh tế vùng Tây Bắc
   Đẩy mạnh các chương trình xóa đói giảm nghèo, nâng cao thu nhập bình quân đầu người lên ít nhất 70% mức chuẩn nghèo trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là các cấp chính quyền địa phương phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội
   Xây dựng và nâng cấp hệ thống giao thông, cung cấp điện, nước sạch, trường học và cơ sở y tế tại các khu vực có đông người Hmông cư trú. Mục tiêu đạt 90% hộ dân có đường ô tô đến nơi ở và 95% trẻ em trong độ tuổi đến trường trong 3 năm. Chủ thể thực hiện là Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

3. Quản lý và kiểm soát di cư tự do xuyên biên giới
   Tăng cường phối hợp với các nước láng giềng trong việc quản lý biên giới, kiểm soát di cư trái phép, ngăn chặn buôn bán người và các hoạt động phi pháp. Thiết lập các cơ chế hợp tác song phương và đa phương trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện là Bộ Công an, Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan.

4. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tín ngưỡng của người Hmông
   Tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức về pháp luật, đồng thời tôn trọng và bảo vệ bản sắc văn hóa truyền thống. Khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế phù hợp với tập quán địa phương. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là Ủy ban Dân tộc, các tổ chức xã hội và cộng đồng người Hmông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước
   Luận văn cung cấp số liệu và phân tích sâu sắc giúp xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số, quản lý di cư và an ninh biên giới.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực Quan hệ quốc tế, Nhân học và Dân tộc học
   Nghiên cứu cung cấp khung lý thuyết và dữ liệu thực tiễn về di cư quốc tế của người Hmông, góp phần mở rộng hiểu biết về di cư xuyên biên giới và các yếu tố văn hóa xã hội liên quan.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực phát triển cộng đồng và nhân quyền
   Thông tin trong luận văn giúp thiết kế các chương trình hỗ trợ phát triển bền vững, bảo vệ quyền lợi người di cư và thúc đẩy hợp tác quốc tế.

4. Cộng đồng người Hmông và các nhóm dân tộc thiểu số khác
   Luận văn giúp nâng cao nhận thức về các nhân tố thúc đẩy di cư, tác động của di cư và các giải pháp phát triển phù hợp với đặc thù văn hóa và xã hội của họ.

Câu hỏi thường gặp

1. Di cư quốc tế của người Hmông có quy mô lớn như thế nào?
   Từ năm 1986 đến 2010, có khoảng 30.294 người Hmông di cư tự do, với nhiều luồng di cư đa chiều sang Tây Nguyên, Lào, Trung Quốc và Myanmar, chiếm hơn 70% số hộ di cư tự do tại Tây Bắc.

2. Nguyên nhân chính thúc đẩy di cư của người Hmông là gì?
   Chủ yếu do đói nghèo, thiếu đất sản xuất, điều kiện dịch vụ xã hội kém, tập quán du canh du cư, quan hệ dòng tộc và sự phát triển của đạo Tin Lành.

3. Di cư quốc tế ảnh hưởng như thế nào đến cộng đồng người Hmông?
   Di cư giúp người Hmông tìm kiếm cơ hội kinh tế mới nhưng cũng gây ra khó khăn về ổn định xã hội, giáo dục, y tế và làm thay đổi cấu trúc văn hóa, tín ngưỡng truyền thống.

4. Chính sách hiện nay đã giải quyết được vấn đề di cư của người Hmông chưa?
   Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, việc thực thi còn nhiều bất cập, chưa giảm thiểu triệt để được di cư tự do và các tác động tiêu cực.

5. Làm thế nào để quản lý hiệu quả di cư tự do xuyên biên giới?
   Cần tăng cường hợp tác quốc tế, xây dựng cơ chế kiểm soát biên giới chặt chẽ, đồng thời phát triển kinh tế và dịch vụ xã hội tại vùng xuất cư để giảm áp lực di cư.

Kết luận

• Di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam từ năm 1991 đến nay diễn ra với quy mô lớn, đa chiều và phức tạp, ảnh hưởng sâu rộng đến cộng đồng và quan hệ quốc tế.
• Nguyên nhân di cư bao gồm các yếu tố kinh tế, xã hội, văn hóa, tôn giáo và chính sách, trong đó đói nghèo và thiếu đất sản xuất là những nhân tố chủ đạo.
• Di cư tự do gây ra nhiều thách thức về quản lý dân cư, an ninh biên giới và phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc.
• Cần có các giải pháp đồng bộ, bao gồm phát triển kinh tế, cải thiện dịch vụ xã hội, quản lý di cư và bảo tồn văn hóa để giảm thiểu tác động tiêu cực.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong quản lý di cư và phát triển vùng dân tộc thiểu số.

Các nhà quản lý và nghiên cứu nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, cập nhật tình hình di cư để điều chỉnh chính sách phù hợp. Đề nghị các tổ chức quốc tế và cộng đồng người Hmông cùng tham gia hỗ trợ phát triển bền vững vùng Tây Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho cuộc đại di cư lớn nhất trong lịch sử của người Hmông ở Đông Nam Á vào thế kỷ XX. Cũng từ đây, bắt đầu hình thành nên các cộng đồng người Hmông ở nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới. Cho đến nay, chưa có một cuộc điều tra chính thức nào về dân số người Hmông trên thế giới, do đó, những thông tin về dân số của người Hmông ở các nước chỉ là những con số dự đoán. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, hiện nay người Hmông có mặt ở 15 quốc gia trên thế giới.

Cuộc điều tra dân số năm 1990 của Trung Quốc cho thấy, 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tại đất nước có đông người Hmông nhất thế giới này có 7.622 người tự nhận là người Miao/Miêu [2] (chiếm 0,65% dân số toàn Trung Quốc lúc đó). Người Miao/Miêu chủ yếu cư trú ở phía Nam Trung Quốc: Vân Nam (895.704 người), Tứ Xuyên (533.860 người), Quý Châu (3.701 người), Hồ Nam (1.951 người), Quảng Tây (426.413 người), Hồ Bắc (200.764 người), Hải Nam (51.676 người), Quảng Đông (5.988 người) và 33.515 người ở các tỉnh khác. Theo dự đoán của Gary Lee và Nick Tapp (2002), tổng dân số của người Miao/Miêu ở Trung Quốc vào khoảng 9 triệu người. Ở Lào, theo điều tra dân số năm 1995, có 315.465 người Hmông, chiếm 9,6% dân số, họ được gọi là người Mẹo, một bộ tộc trong nhóm Lào Sủng, cư trú chủ yếu ở hầu khắp Bắc Lào, song tập trung đông nhất ở Xiêng Khoảng và Đặc khu Xay Xổm Bun.

Ở Thái Lan, theo số liệu thống kê của Vụ Phúc lợi công cộng Thái Lan, đến năm 1998, dân số người Hmông có 126.300 người, chiếm 0,21% dân số toàn quốc, phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc Thái Lan, tập trung đông nhất ở các tỉnh: Chiang Rai, Chiang Mai, Tak, Nan. Ở Việt Nam, theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người Hmông có dân số 1.189 người, đứng thứ 8 trong bảng danh sách các dân tộc ở Việt Nam, cư trú tại 62 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Hmông cư trú tập trung tại các tỉnh: Hà Giang (231.464 người, chiếm 31,9% dân số toàn tỉnh và 21,7% tổng số người Hmông tại Việt Nam), Điện Biên (170.648 người, chiếm 34,8% dân số toàn tỉnh và 16,0% tổng số người Hmông tại Việt Nam), Sơn La (157.253 người, chiếm 14,6% dân số toàn tỉnh và 14,7% tổng số người Hmông tại Việt Nam), Lào Cai (146.147 người, chiếm 23,8% dân số toàn tỉnh và 13,7% tổng số người Hmông tại Việt Nam), Lai Châu (83.324 người), Yên Bái (81.921 người), Cao Bằng (51.373 người), Nghệ 2 Ở Trung Quốc, tuy không có số liệu riêng về người Hmông, nhưng trong số người Miao/Miêu ước tính có khoảng một nửa là người Hmông. 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.760 người), Đăk Nông (21.952 người), Bắc Kạn (17.470 người), Tuyên Quang (16.974 người), Thanh Hóa (14.799 người) [2, tr.

Cũng theo dự đoán của Gary Lee Nick Tapp, ngoài khu vực châu Á, còn có khoảng 190.000 người Hmông định cư ở một số nước như: Mỹ (170.000 người), Pháp (15.000 người), Canada (1.200 người), Australia (1.600 người), Guyana thuộc Pháp (1.800 người), Argentina (250 người) và NewZealand (150 người )[66]. Theo thống kê của Trung tâm hành động nguồn lực Đông Nam Á, (SEARAC), đến năm 2000, người Hmông ở Mỹ có 186.310 người, chiếm 0,9% dân số toàn quốc, sống ở 50/51 bang. Người Hmông ở Mỹ thành lập nhiều hội nhóm, tổ chức xã hội, có tính chất tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau và để tăng cường mối quan hệ với thân nhân, dòng họ và cộng đồng người Hmông ở khu vực Đông Nam Á, nhất là người Hmông ở Lào và Việt Nam. Các sinh hoạt văn hóa dân tộc, các biến động trong cộng đồng người Hmông ở Mỹ đều được thông tin, trưng cầu ý kiến của giới trí thức và những người Hmông ở Lào, Việt Nam.

Quá trình di cư của người Hmông đến Việt Nam và phân bố dân cư Nhiều kết quả nghiên cứu của các nhà Hmông học trên thế giới và trong nước đều cho thấy, người Hmông ở Việt Nam có quan hệ tộc thuộc với cộng đồng người Hmông trong Miêu tộc (Miao zu) hiện đang sinh sống ở Trung Quốc. Theo ghi chép của các nhà sử học Trung Quốc, ngay từ thế kỷ IX, ở phần đất hiện nay thuộc các châu Hồng Hà và Văn Sơn (Vân Nam, Trung Quốc) đã có một bộ phận người Miêu, trong đó có người Hmông áp sát vùng biên giới Việt – Trung. Tuy nhiên, người Hmông có mặt ở Việt Nam từ khi nào và họ đến đây theo những con đường nào thì những căn cứ thư tịch hiện có còn chưa đủ sức thuyết phục. 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo nghiên cứu của các nhà nhân học/dân tộc học trong nước cho thấy, người Hmông ở Việt Nam phần lớn đến từ các tỉnh Quý Châu, Quảng Tây, Vân Nam (Trung Quốc), một bộ phận người Hmông có mặt ở miền Tây Thanh Hóa và Nghệ An di cư từ Lào sang.

Quá trình di cư của dân tộc này vào Việt Nam cũng được chia làm ba đợt chính[3]: - Đợt thiên di thứ nhất, diễn ra vào khoảng từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XVIII, chủ yếu là người Hmông thuộc các dòng họ Lù và họ Giàng sinh sống ở tỉnh Quý Châu (Trung Quốc), do phản đối chính sách “cải thổ quy lưu” (xóa bỏ chế độ thổ quan, cắt cử lưu quan cai trị) không thành công đã phải bỏ xứ di cư đến huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, hậu duệ của nhóm này di cư đến Việt Nam tính đến những năm 60 của thế kỷ XX được 14 – 15 đời (khoảng 300 năm). - Đợt thiên di thứ hai, diễn ra vào những năm 1796-1820, chủ yếu là người Hmông đến từ tỉnh Quý Châu, một bộ phận đến từ Vân Nam, Quảng Tây do bị thất bại trong cuộc đấu tranh chống lại vua nhà Thanh. Lần này, người Hmông đến Việt Nam bằng hai đường: một đường của hơn 100 gia đình các dòng họ: Hoàng, Lý, Vương đến Đồng Văn, sau đó một bộ phận trong số này đến Hoàng Su Phì (Già Giang); một đường khác gồm 80 gia đình các dòng họ: Hoàng, Lục, Vù, Châu và Giàng đến tỉnh Lào Cai, về sau có 30 gia đình của các dòng họ Vù, Sùng, Giàng rời đến vùng Tây Bắc. - Đợt thiên di thứ ba, diễn ra sau khi cuộc khởi nghĩa Thái Bình thiên quốc thất bại.

Để tránh bị trả thù, một bộ phận khá lớn người Hmông tham gia cuộc khởi nghĩa này đã buộc phải rời bỏ quê hương đi về phương Nam, đến các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang của Việt Nam nhằm tránh sự truy bức của triều đình nhà Mãn Thanh. Do đó, có thể nói, đây là đợt thiên di lớn nhất 3 ThuvienPhamNgocThach, 26/01/2013 20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong lịch sử di cư của người Hmông từ Nam Trung Quốc đến Bắc Việt Nam. Số lượng người di cư có thể lên tới trên 10 nghìn người. Phần lớn trong số họ là người Hmông đến từ tỉnh Quý Châu, có một số đến từ hai tỉnh Quảng Tây và Vân Nam.

Ngoài các đợt thiên di nói trên, thì sau đó cứ hàng năm vẫn có một số nhóm người Hmông di cư từ Trung Quốc sang Việt Nam với số lượng nhỏ lẻ. Con đường di chuyển của người Hmông đến Việt Nam những lần này vẫn theo hướng cao nguyên Đồng Văn (Hà Giang), từ đó xuống vùng Tuyên Quang. Ở Việt Nam, tốc độ tăng dân số bình quân của người Hmông thuộc loại cao so với các dân tộc khác. Theo kết quả tổng điều tra dân số lần thứ nhất năm 1979, dân số dân tộc Hmông là 411.074 người; đến đợt tổng điều tra dân số lần thứ hai năm 1989, dân số dân tộc Hmông là 558.

Như vậy, sau 10 năm dân số dân tộc Hmông tăng thêm 146.979 người, tỷ lệ tăng hằng năm là 3,2%. Đến đợt tổng điều tra dân số năm 1999, dân số dân tộc Hmông là 787.604 người, sau 10 năm tăng thêm 229.551 người, tỷ lệ tăng bình quân hằng năm là 3,4%. Theo tổng điều tra dân số năm 2009, dân số dân tộc Hmông lên tới 1.189 người, sau 10 năm tăng thêm 280.585 người, đứng thứ năm về số dân trong các dân tộc thiểu số (Tày: 1.392 người, Thái: 1.423 người, Mường: 1.963 người, Khmer: 1. Người Hmông là dân tộc có tỷ lệ phát triển dân số nhanh và có tốc độ di chuyển dân cư rất lớn.

Năm 1960, số xã có người Hmông cư trú là 398, năm 1979 là 677, năm 1989 là 802, năm 1999 khoảng trên 1. Hiện nay, ở Việt Nam người Hmông không chỉ cư trú ở các tỉnh phía Bắc mà đã di chuyển vào nhiều tỉnh phía Nam, nhiều nhất là các tỉnh Tây Nguyên (xem bảng 1.1 [26]) 21 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Nơi cư trú và dân số dân tộc Hmông năm 2009 Hmông Việt Nam Số xã Số bản/làng Chỉ có Chỉ có Địa phương Có người Có người Số hộ Số khẩu người người Hmông Hmông Hmông Hmông Hà Giang 38.773 Bảng trên cho thấy, trong bức tranh phân bố tộc người Hmông hiện nay, địa bàn cư trú của tộc người này chủ yếu vẫn là các tỉnh miền núi phía Bắc. Các nhân tố tác động đến di cư quốc tế của người Hmông ở Tây Bắc Việt Nam 1. Ở cấp độ quốc tế và khu vực 22 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Như trên đã nêu, việc di cư của người Hmông có nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ chính sách của các triều đại phong kiến Trung Quốc, mà đặc biệt là chính sách thay đổi chế độ thổ quan sang lưu quan, việc người Hmông đến Việt Nam chủ yếu là để lánh nạn “bành trướng” Đại Hán.

Trong cuộc đại thiên di của người Hmông thế kỷ XX có nguyên nhân chiến tranh khu vực. Cuộc chiến tranh Đông Dương kết thúc (năm 1975), các quan chức, binh sĩ người Hmông ở Lào, đứng đầu là Vàng Pao đã di tản sang Thái Lan, để rồi từ đây, họ tiếp tục hành trình tìm vùng đất mới. Trong quá trình tồn tại, xây dựng và thích ứng với nơi định cư mới, họ tiếp tục có liên hệ với người Hmông ở Việt Nam nói chung, Tây Bắc Việt Nam nói riêng thúc đẩy các hoạt động, trong đó có hoạt động di cư. Nhìn từ góc độ quan hệ quốc tế, từ thời kỳ kết thúc Chiến tranh Đông Dương (1954) đến thời kỳ chấm dứt Chiến tranh Lạnh (1991), một số quốc gia Đông Nam Á đã giành được chính quyền (dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản: Việt Nam, Lào).

Tuy nhiên, các nước này sau đó cũng bị ảnh hưởng bởi sự chia rẽ/bất đồng trong mối quan hệ Trung - Xô.