ĐẶT VẤN ĐỀ Môi trƣờng có vai trò rất quan trọng và ảnh hƣởng trực tiếp đến con ngƣời. Do đó, bảo vệ môi trƣờng đang là vấn đề cấp bách và đƣợc toàn cầu quan tâm. Việc phát triển kinh tế và sự gia tăng dân số đã làm chất lƣợng môi trƣờng bị suy giảm nghiêm trọng, đòi hỏi chúng ta phải đƣa ra những biện pháp bảo vệ môi trƣờng cụ thể và kịp thời. Trong xu thế phát triển kinh tế xã hội, với tốc độ đô thị hóa ngày càng tăng và sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp, dịch vụ, du lịch … kéo theo mức sống của ngƣời dân ngày càng cao làm nảy sinh nhiều vấn đề gây khó khăn cho công tác bảo vệ môi trƣờng và sức khỏe của cộng đồng dân cƣ.
Đặc biệt, rác thải là sản phẩm tất yếu của cuộc sống đƣợc thải ra ngày càng nhiều từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác nhƣ khám chữa bệnh, vui chơi giải trí của con ngƣời. Với thành phần ngày càng đa dạng và phức tạp dẫn đến các tác động tiêu cực tới môi trƣờng cũng nhƣ sức khỏe của con ngƣời là rất rõ ràng nếu nhƣ loại rác thải này không đƣợc quản lý và xử lý theo đúng kỹ thuật môi trƣờng. Xử lý rác thải đã và đang trở thành một vấn đề nóng bỏng ở các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Thành phố Thanh Hóa trực thuộc tỉnh Thanh Hóa sau nhiều năm đổi mới và đang trong quá trình phấn đấu, nỗ lực tăng trƣởng phát triển kinh tế, xây dựng mở rộng thành phố, tăng cƣờng quan hệ đầu tƣ hợp tác với liên doanh trong nƣớc và ngoài nƣớc.
Bên cạnh sự phát triển đi lên về mọi mặt thì Thanh Hóa cũng phải đối mặt với các vấn đề mà các thành phố trong nƣớc cũng nhƣ ngoài nƣớc đang vấp phải nhƣ vấn đề bùng nổ dân số, tệ nạn xã hội ngày càng tăng, vấn đề ô nhiễm môi trƣờng. Hiện nay, môi trƣờng của thành phố đƣợc quan tâm nhiều hơn đặc biệt là vấn đề quản lý chất thải rắn. Vì vậy đòi hỏi cần phải có sự quản lý cấp thiết đối với vấn đề này. Để nâng cao chất lƣợng môi trƣờng, vệ sinh môi trƣờng đô thi, đáp ứng nhu cầu sống trong môi trƣờng xanh - sạch - đẹp thì thành phố Thanh Hóa trong những năm gần đây đã có các chính sách, biện pháp bảo vệ và giải quyết các vấn đề vệ sinh môi trƣờng trên địa bàn.
Rác thải đƣợc thu gom, vận chuyển và xử lý qua các dịch vụ làm sạch môi trƣờng. Tuy nhiên hoạt động quản lý rác thải vẫn còn gặp nhiều khó khăn, quá trình thu gom - vận chuyển - xử lý rác thải chƣa triệt để, gây ảnh hƣởng nghiêm trọng tới môi trƣờng khi có rác tồn đọng. Xuất phát từ thực trạng trên, nhằm đƣa ra các biện pháp quản lý và phƣơng pháp xử lý phù hợp góp phần giảm thiểu ô nhiểm môi trƣờng do rác thải tại Tp.Thanh Hóa nói riêng và toàn tỉnh nói chung, tôi chọn đề tài: 1 “Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải tại thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa”. Với mục đích đi sâu vào tìm hiểu thực trạng công tác quản lý chất thải rắn để đánh giá đƣợc hiệu quả của công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải của thành phố Thanh Hóa và đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý rác thải tại khu vực nghiên cứu.
Đề tài góp phần nâng cao chất lƣợng dịch vụ thu gom, vận chuyển và các phƣơng pháp xử lý rác thải tại khu vực nghiên cứu. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về rác thải 1. Khái niệm về rác thải Điều 2, Luật bảo vệ môi trƣờng đã quy định nhƣ sau: “Chất thải là chất đƣợc loại ra trong sinh hoạt, trong quá trình sản xuất hoặc trong các hoạt động khác.
Chất thải có thể ở dạng rắn, lỏng, khí hoặc các dạng khác”. Nhƣ vậy, chất thải đƣợc hiểu là tất cả các sản phẩm vật chất hoặc phi vật chất không còn giá trị hoặc còn quá ít giá trị sau quá trình sản xuất hoặc phục vụ cho đời sống của con ngƣời. Chất thải rắn hay rác thải là toàn bộ các loại vật chất ở thể rắn bị con ngƣời loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng,…)[9]. Thành phần chủ yếu rác thải bao gồm: kim loại, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, thực phẩm dƣ thừa, gỗ, cao su, … Rác thải sinh hoạt là một bộ phận lớn trong chất thải rắn nói chung.
Rác thải sinh hoạt là các loại chất thải rắn bị loại ra trong quá trình sống, sinh hoạt và hoạt động sản xuất của con ngƣời. Rác thải sinh hoạt đa dạng về thành phần và có khối lƣợng xả thải khổng lồ vì thế việc thu gom cũng nhƣ xử lý rác thải sinh hoạt không hề đơn giản và cần khá nhiều nhân lực. Rác xuất hiện ở khắp mọi nơi, chỗ nào cũng thấy rác, từ các quán ăn, chợ, trƣờng học, ký túc xá, khu dân cƣ, khu công nghiệp, sông hồ, công viên. Mỗi một hoạt động trong quá trình sống của con ngƣời đều có thể gây ra ô nhiễm môi trƣờng hay biến đổi các thành phần môi trƣờng làm cho môi trƣờng sống của con ngƣời mất đi không khí trong lành cũng nhƣ làm mất đi cảnh quan đô thị, ảnh hƣởng gián tiếp đến phát triển kinh tế xã hội của vùng và môi trƣờng đầu tƣ từ nƣớc ngoài.
Các nguồn phát sinh, thành phần và phân loại rác thải Nguồn gốc phát sinh, thành phần và tốc độ phát sinh của rác thải là cơ sở quan trọng để thiết kế, lựa chọn công nghệ xử lý và đề xuất các chƣơng trình quản lý CTR. Nguồn gốc CTR đƣợc phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau. Các nguồn phát sinh chất thải rắn (CTR) chủ yếu từ các hoạt động: công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ và thƣơng mại, khu dân cƣ, cơ quan, trƣờng học, bệnh viện…. Nguồn gốc phát sinh CTR[11] Nguồn phát Hoạt động và vị trí phát sinh Loại CTR sinh CTR Thực phẩm, giấy, thủy tinh, gỗ, Các hộ gia đình, khu chung cƣ, khu Khu dân cƣ nhôm, đồ gia dụng, nhựa, túi tập thể, biệt thự.
nilong… Giấy, bìa catton, nhựa, thực phẩm Cửa hàng tạp hóa, nhà hàng, khách Khu thƣơng mại thừa, bị hỏng, kim loại, thủy tinh, sạn, siêu thị, chợ… túi nilong… Giấy, bìa catton, nhựa, thực phẩm, Cơ quan, công Trƣờng học, bệnh viện, văn phòng túi nilon, bông y tế, kim tiêm, chai sở cơ quan nhà nƣớc lọ thủy tinh… Công trình xây Sửa đƣờng, tu sửa cảnh quan, các Gỗ, thép, bê tong, gạch, sắt… dựng công trình đang xây dựng… Bãi biển, công viên, sân bay, khu Túi nilong, chai nhựa, cành cây, lá Dịch vụ đô thị vui chơi, bãi đậu xe cây, giấy,… Nhà máy xử lý nƣớc cấp, nƣớc thải, Trạm xử lý Bùn, tro chất thải công nghiệp khác Các nhà máy, xí nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, hóa chất, lọc Các kim loại, giấy, vật liệu, phế Công nghiệp dầu, chế biến thực phẩm, luyện thải không sử dụng đƣợc nữa kim, điện tử Các hoạt động sản xuất lƣơng thực Rơm, rạ, lá rau cỏ héo úa, túi, chai Nông nghiệp thực phẩm, trang trại, nông trƣờng, lọ đựng hóa chất, … vƣờn cây ăn quả (Nguồn: Giáo trình xử lý chất thải rắn, PGS.Nguyễn Văn Phước) Sự hình thành rác thải là quy luật tất yếu của sản xuất và tiêu dung. Rác thải có thể sinh ra ở bất cứ giai đoạn nào trong quá trình sản xuất và tiêu dung bất kỳ loại hang hóa nào. Khi nhu cầu tiêu dung của con ngƣời tăng lên thì đồng nghĩa với việc sản xuất ra các mặt hàng để đáp ứng nhu cầu đó của con ngƣời ngày càng nhiều dẫn đến lƣợng phát thải CTR cũng tăng theo. 4 Nguyên vật Chất thải liệu Chất thải Chế biến Thu hồi tái Chế biến lần chế hai Tiêu thụ Thải bỏ Hình 1.1: Sự hình thành rác thải [9] Ghi chú: Chất thải Nguyên vật liệu, sản phẩm và các thành phần tái sử dụng Thành phần Thành phần lý, hóa học của chất thải rắn rất khác nhau tùy thuộc vào từng địa phƣơng, vào các mùa khí hậu, điều kiện kinh tế và nhiều yếu tố khác[10].
Mỗi nguồn thải khác nhau lại có thành phần chất thải khác nhau. Khác với rác thải, phế thải công nghiệp, rác thải sinh hoạt là một tập hợp không đồng nhất. Tính không đồng nhất biểu hiện ngay ở sự không kiêm soát đƣợc là các nguyên liệu ban đầu dùng cho thƣơng mại và sinh hoạt. Sự không đồng nhất này tạo nên một số đặc tính rất khác biệt trong các thành phần của rác thải sinh hoạt.
Thành phần của chất thải rắn[11] STT Rác thải hữu cơ Rác thải vô cơ 1 Giấy Thuỷ tinh 2 Giấy catton, bìa cứng Vỏ hộp 3 Nhựa Nhôm 4 Hàng dệt Các kim loại khác 5 Cao su Tro, các chất bẩn 6 Da Đất cát, gạch ngói vỡ 7 Gỗ 8 Thực phẩm 9 Cành cây, cỏ, lá (Nguồn: Giáo trình xử lý CTR – PGS.TS Nguyễn Văn Phước) 5 Phân loại[9] Ngày nay, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật trong từng lĩnh vực thực tế đã góp phần giảm thiểu chi phí cho công đoạn thừa trong các quá trình xử lý. Việc phân chia rác thải theo công nghệ quản lý là một bƣớc tiến triển quan trọng, giúp hiệu quả của quy trình xử lý tăng lên, giảm thiểu ô nhiễm. Để thuận lợi cho việc xử lý rác thải, ta có thể chia thành phần rác thải dựa vào 3 tiêu chí: Reduce (Giảm thiểu), Reuse (Tái sử dụng), Recycle (Tái chế) để phân loại thành 4 nhóm: - Rác hữu cơ dễ phân hủy: thức ăn thừa, lá cây, xác động vật,…chủ yếu là những thành phần bị phân hủy bởi vi sinh vật, sau khi phân loại sẽ đƣợc vận chuyển tới các nhà máy sản xuất phân hữu cơ – vi sinh để sản xuất ra các sản phẩm phân hữu cơ vi sinh – một loại phân rất tốt và an toàn cho ngành nông nghiệp. - Rác tái chế: gồm các chất thải có thể tái chế, tái sử dụng nhƣ : chất dẻo, nhựa, kim loại, giấy, vải vụn, nilon, cao su, da,… sau khi thu gom sẽ đƣợc chuyển đến các nhà máy, xí nghiệp để tái chế tạo ra các nguyên liệu hay các sản phẩm có thể sử dụng đƣợc.