phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, Đề tài gồm 3 chương: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về dạy nghề cho lao động nông thôn tại trung tâm GDNN – GDTX. Thực trạng hoạt động dạy nghề cho lao động nông thôn tại trung tâm GDNN – GDTX thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh. Biện pháp nâng cao chất lượng dạy nghề cho lao động nông thôn tại trung tâm GDNN – GDTX thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.
6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP – GIÁO DỤC THƢỜNG XUYÊN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Ở nước ngoài Trên thế giới, việc nghiên cứu về lao động và lao động nông thôn đã được nhắc đến nhiều nhất là trong lĩnh vực kinh tế, xã hội học. Trong cuốn “Của cải của các dân tộc” năm 1776 cuốn sách kinh điển lớn đầu tiên về thuyết kinh tế của nhà kinh tế học Adam Smitd cũng đã có nhiều quan tâm đến vấn đề lao động khi ông dành khá nhiều cho những vấn đề về phân công lao động; nguyên tắc chi phối việc phân công lao động, mức độ phân công lao động bị hạn chế bởi quy mô của thị trường; tiền công lao động; tiền công và lợi nhuận trong cách sử dụng lao động và vốn…Điều hết sức quan trọng là trong nghiên cứu của mình khi đi tìm nguồn gốc tạo ra của cải của các dân tộc ông đã nhấn mạnh vai trò của sự phân công lao động và cho rằng người ta chỉ trao đổi hàng hóa khi nhận thức được là “chuyên môn hóa có lợi cho tất cả các bên”.
Ông đã chứng minh kết quả của việc phân công lao động bằng một thí dụ mà chính ông đã biết. Ông nhận thức rằng, sự phân công lao động không những làm cho công việc của con người dễ chịu hơn, họ làm được nhiều sản phẩm hơn mà nó còn tăng cường những quan hệ phụ thuộc lẫn nhau trong xã hội. Những vấn đề cơ bản trên là nền tảng lý luận về chuyển dịch cơ cấu lao động, coi đó như là tất yếu nếu muốn sản xuất phát triển, tạo thêm của cải cho các dân tộc. Đây là cơ sở quan trọng cho sự nghiên cứu về phân công lao động và tác động của nó đến nền kinh tế, trong đó có vấn đề đặt ra đối với các hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn [1; tr.Stinglitz là nhà kinh tế học, nhà giáo dục với tác phẩm “Kinh tế công cộng” năm 1995 được ấn hành tại New York và London cũng đã có những nghiên cứu về các vấn đề lao động và việc làm như vấn đề về thuế và tác động của thuế đến lao động; những tác động đến lao động.
Những nghiên cứu này được coi là những nghiên cứu về sự tác động của các cá nhân tới chuyển dịch lao động gia đình từ hoạt động kinh tế này sang hoạt động kinh tế khác. Đây là những vấn đề tạo lập những cơ sở cho nghiên cứu về đào tạo nghề cho lao động nông thôn [16; tr.Todaro với tác phẩm “Kinh tế học cho thế giới thứ ba” năm 1998 đã giới thiệu kết quả nghiên cứu về những nguyên tắc, vấn đề và chính sách phát triển…đã dành thời lượng đáng kể cho vấn đề nông nghiệp nông thôn, về lao động và ảnh hưởng của nó đến phát triển kinh tế xã hội, những vấn đề về dân số, nghèo đói và tấn công vào nghèo đói; vấn đề thất nghiệp những khía cạnh của một số vấn đề toàn cầu; di cư từ nông thôn ra thành thị: lý thuyết và chính sách; nông nghiệp trì trệ và các cơ cấu ruộng đất. Những vấn đề trên có thể tạo lập những cơ sở lý thuyết cơ bản cho những vấn đề về công nghiệp hóa, hiện đại hóa và vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn của nhiều nước, trong đó có nước ta [20; tr. Wayne Nafziger, trong tác phẩm “Kinh tế học cho thế giới thứ ba” năm 1998 đã có những phần nghiên cứu rất quan trọng liên quan đến chuyển dịch cơ cấu lao động và giải quyết việc làm trong chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp, nông thôn như: tài nguyên thiên nhiên, đất đai và khí hậu; sự nghèo đói ở nông thôn và chuyển đổi nông nghiệp; việc làm, di cư và đô thị hóa; dân số phát triển [12; tr.
Như vậy, những công trình nghiên cứu ở nước ngoài không những chỉ ra các vấn đề mang tính quy luật của các vấn đề liên quan đến lao động và người lao động, mà có một số nội dung gợi mở những giải pháp giải quyết 8 những vấn đề liên quan đến lao động nông thôn, trong đó có đào tạo nghề cho người lao động. Chính những yếu tố ấy sẽ đóng góp rất nhiều cho công trình nghiên cứu về dạy nghề cho trong xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay. Ở Việt Nam Vấn đề đào tạo nghề và đào tạo nghề cho người lao động nông thôn đã được đề cập nhiều trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước, các công trình nghiên cứu khoa học dưới nhiều góc độ khác nhau. Trần Thanh Đức trong tạp chí nghiên cứu và lý luận 10/2000 đã có bài viết về “Nhân tố con người trong lực lượng lao động sản xuất hiện đại”, trong bài viết tác giả đã nhấn mạnh vai trò của yếu tố con người trong lực lượng lao động sản xuất hiện đại và nhấn mạnh yêu cầu của con người đáp ứng sự đòi hỏi của lực lượng sản xuất hiện đại, trong đó có nhấn mạnh vai trò đào tạo của các tri thức, trình độ nghề cho con người để đáp ứng các yếu tố đó [11; tr.
Nguyễn Quang Huề, Nguyễn Tuấn Doanh có bài viết về “Đào tạo nguồn nhân lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” trong Tạp chí Thông tin thị trường lao động, số 2 – 1999. Các tác giả đã nêu bật xu thế của công ngiệp hóa, hiện đại hóa và những vấn đề đặt ra cho vấn đề đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của CNH – HĐH [14; tr. Năm 2000, Trương Văn Phúc có bài viết đăng trên Tạp chí Lao động – Xã hội số 11/2000, với tiêu đề “Thực trạng lực lượng lao động 1996 – 2000 và một số vấn đề cần quan tâm trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực 2001 – 2005”. Bài viết đã tập trung phân tích thực trạng lực lượng lao động trên các mặt và biến động của nó trong giai đoạn 1996 – 2000; nêu lên những thành tựu và những vấn đề đặt ra cho phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2001 – 2005, trong đó vấn đề đào tạo nghề được nhấn mạng như là một trong các giải pháp trọng yếu của hệ thống các giải pháp [26; tr.
9 Năm 2000, Đại học Kinh tế Quốc dân xuất bản cuốn “Thực trạng và các giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kì CNH, HĐH ở Việt Nam”, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia. Tuy cuốn sách này tập trung vào các vấn đề của trang trại, nhưng thực trạng về trình độ chuyên môn của các chủ trang trại, của các lao động trong trang trại cũng được làm rõ; từ đó những vấn đề đặt ra cho việc nâng cao trình độ cho chủ trang trại được nêu ra, đặc biệt các giải pháp liên quan đến đào tạo cho chủ trang trại đã được đề xuất [15; tr. Tuy nhiên, các vấn đề được trình bày trên phạm vi cả nước và vấn đề đào tạo chủ trang trại chỉ thể hiện một bộ phận nhỏ của nguồn lao động nông thôn. Vì vậy xét trên phương diện dạy nghề cho người lao động – sẽ có những khía cạnh và những vấn đề khác nhau so với công trình trên.
TS Phạm Đức Thành và TS Lê Doãn Khải đã xuất bản cuốn “Quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở vùng Bắc Bộ nước ta” [30; tr. Công trình khoa học trên đã hệ thống hóa cơ sở khoa học của quá trình cơ cấu lao động theo hướng CNH – HĐH trong nông nghiệp, nông thôn Việt Nam; đã đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng CNH – HĐH trong nông nghiệp, nông thôn ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ; đã đưa ra các quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng CNH – HĐH trong nông nghiệp, nông thôn vùng Đồng bằng Bắc Bộ đến 2010. Công trình nghiên cứu của tập thể tác giả đã tập trung vào các vấn đề của chuyển dịch cơ cấu lao động trong điều kiện tác động của CNH – HĐH. Nó chỉ đề cập đến nội dung nhỏ của đề tài luận văn.
Hơn nữa đề tài lấy đối tượng chính là cơ cấu lao động và sự tác động của CNH – HĐH. Vì vậy, tuy công trình có những điểm liên quan với nội dung đề tài luận văn, nhưng không đề cập đến vấn đề dạy nghề cho người lao động với tư cách là đối tượng nghiên cứu chính. 10 Năm 2003, Lê Thị Ái Lâm có công trình nghiên cứu xuất bản với tiêu đề “Phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục và đào tạo: Kinh nghiệm Đông Á”. Công trình nghiên cứu khá toàn diện về kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục và đào tạo của các nước Đông Á, trong đó kinh nghiệm của Nhật Bản được nghiên cứu và tổng kết rất công phu.
Những kết quả nghiên cứu có thể tham khảo và vận dụng cho đào tạo nghề ở Việt Nam, nhất là kinh nghiệm đào tạo nghề của các doanh nghiệp Nhật Bản [17; tr. TS Đỗ Minh Cương và TS Mạc Văn Tiến đã xuất bản cuốn “Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam: Lý luận và thực tiễn”. Cuốn sách đã tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận về phát triển lao động kỹ thuật gắn với chuyển dịch cơ cấu lao động phục vụ CNH – HĐH đất nước. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam và đề xuất định hướng và các giải pháp phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam đến năm 2010 [6; tr.
Đây là cuốn sách có nhiều điểm bổ ích tham khảo cho nghiên cứu về đào tạo nghề cho lao động nông thôn Việt Nam nói chung, và các vùng, tỉnh nói riêng. Tuy nhiên, công trình nghiên cứu này không đi sâu vào các vấn đề trực diện của dạy nghề cho lao động nông thôn. Năm 2004 – 2005 Chương trình khoa học cấp Nhà nước mã số KX02 triển khai đề tài “Con đường, bước đi và các giải pháp chiến lược để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn” do GS.