CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG MEXICO VÀ QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – MEXICO 1. Một số khái niệm 1. Lý luận chung về xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm xuất khẩu hàng hóa Xuất khẩu hàng hóa, định nghĩa theo điều 28 khoản 1 Luật Thương mại Việt Nam 2005 như sau: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Như vậy có thể hiểu, trong hoạt động ngoại thương, xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho nước ngoài.
Hoạt động xuất khẩu được thực hiện dựa trên việc khai thác lợi thế quốc gia trong phân công lao động quốc tế và đã trở thành một phần rất cơ bản của hoạt động kinh tế đối ngoại. Xuất khẩu có vai trò thúc đẩy nền kinh tế phát triển, giúp tăng thu ngoại tệ cho quốc gia và cho nhu cầu nhập khẩu phục vụ cho sự phát triển kinh tế, đây là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của chính sách thương mại. Vai trò của xuất khẩu hàng hóa đối với quá trình phát triển kinh tế Theo Bùi Xuân Lưu (2009), trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế hiện nay, hoạt động xuất khẩu ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với việc phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế của một quốc gia. Cụ thể như sau: Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước: Nguồn thu ngoại tệ lớn từ xuất khẩu cho phép chúng ta thanh toán những khoản nợ nước ngoài đến kỳ hạn mà trước đó đã vay để nhập khẩu công nghệ hiện đại, máy móc và thiết bị kĩ thuật tiên tiến nhằm phục vụ quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa, đồng thời tạo uy tín cho các khoản vay nợ khác, chứng minh khả năng kinh tế của quốc gia đối với các chủ đầu tư và người cho vay, từ đó đẩy mạnh các hoạt động đầu tư nước ngoài, viện trợ… Xuất khẩu đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển: Đầu tiên, xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi, đặc biệt là các ngành có liên quan, phục vụ cho việc sản xuất hàng xuất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 7 khẩu và hoạt động xuất khẩu như các ngành sản xuất nguyên liệu, chế tạo thiết bị, ngân hàng, vận tải, bảo hiểm.
Thứ hai, xuất khẩu tạo khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ góp phần cho sản xuất phát triển và ổn định. Nhờ có xuất khẩu, sản xuất trong nước không còn bị giới hạn bởi thị trường trong nước với những nhu cầu hạn hẹp nữa mà được mở rộng ra thị trường thế giới với những nhu cầu tiêu dụng đa dạng, phong phú. Xuất khẩu tác động tích cực đến giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống của nhân dân: Hoạt động xuất khẩu được mở rộng tạo ra cơ hội cho những ngành liên quan đến sản xuất hàng hóa phục vụ xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu được chú trọng hơn trước, tạo ra công ăn việc làm cho hàng triệu lao động với mức thu nhập không nhỏ đồng thời giảm tỷ lệ thất nghiệp cũng như số lượng tội phạm, tệ nạn xã hội. Hơn nữa, hoạt động xuất khẩu được đẩy mạnh có tác dụng khôi phục lại những ngành nghề truyền thống của nước ta như gốm sứ, mây tre đan và phát triển một số ngành nghề mới… Xét theo một khía cạnh khác, nguồn thu ngoại tệ thu được từ hoạt động xuất khẩu sẽ phụ vụ cho việc nhập khẩu hàng hóa tiêu dùng thiết yếu phục vụ trực tiếp đời sống và đáp ứng nhu cầu ngày một phong phú của người dân.
Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại của nước ta: Có thể thấy, hoạt động xuất khẩu có mối quan hệ hữu cơ và tạo điều kiện thúc đẩy các hoạt động kinh tế đối ngoại khác như dịch vụ quốc tế, đầu tư quốc tế, tài chính, chuyển giao công nghệ - kỹ thuật quốc tế, vv. Chẳng hạn, xuất khẩu mạnh mẽ thể hiện được tiềm năng, thế mạnh phát triển của một nước đối với các nước khác, củng cố lòng tin đối với các nhà đầu tư, do đó thu hút dòng vốn đầu tư từ nước ngoài vào. Mặt khác, chính các quan hệ đối ngoại nêu trên lại tác động ngược lại, tạo tiền đề cho mở rộng xuất khẩu. Tóm lại, đẩy mạnh xuất khẩu được coi là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế và công nghiệp hóa đất nước.
Các hình thức xuất khẩu hàng hóa Với mục đích đa dạng hóa các hình thức xuất khẩu nhằm tiếp cận nhiều đối tượng khách hàng và chia sẻ rủi ro, các doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều hình thức xuất khẩu khác nhau. Theo Vũ Hữu Tửu (2006) có thể kể đến như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 8 a) Xuất khẩu trực tiếp Xuất khẩu trực tiếp là việc xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ do chính doanh nghiệp sản xuất ra hoặc thu mua từ các đơn vị sản xuất trong nước hoặc nước ngoài thông qua tổ chức của mình. b) Xuất khẩu ủy thác Xuất khẩu ủy thác là hình thức kinh doanh, trong đó đơn vị kinh doanh xuất khẩu đóng vai trò là người trung gian thay cho đơn vị sản xuất tiến hành ký hợp đồng mua bán hàng hóa, tiến hành các thủ tục cần thiết để xuất khẩu hàng hóa cho nhà sản xuất qua đó thu được một số tiền nhất định (thường là theo tỷ lệ phần trăm giá trị lô hàng). c) Buôn bán đối lưu Buôn bán đối lưu ( Counter – trade) là một phương thức gia dịch trao đổi hàng hóa, trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, người bán đồng thời là người mua, lượng hàng giao đi có giá trị tương xứng với lượng hàng nhận về.
d) Giao dịch qua trung gian Trong giao dịch qua trung gian, mọi việc thiết lập quan hệ giữa người mua và người bán và việc quy định đến các điều kiện mua bán đều phải qua trung gian buôn bán. Người trung gian buôn bán phổ biến trên thị trường có thể là đại lý hoặc môi giới. e) Gia công quốc tế Gia công quốc tế là một hoạt động kinh doanh thương mại trong đó một bên (gọi là bên nhận gia công) nhập khẩu nguyên liệu hoặc bán thành phẩm của một bên khác ( gọi là bên đặt gia công) để chế biến ra thành phẩm, giao lại cho bên đặt gia công và nhận thù lao (gọi là phí gia công). f) Tái xuất khẩu Tái xuất khẩu là hình thức xuất khẩu trở lại những hàng trước đây đã nhập khẩu, chưa qua chế biến ở nước tái xuất.
Giao dịch tái xuất bao gồm nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu về một số lượng ngoại tệ lớn hơn vốn bỏ ra ban đầu. Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa a) Nhóm các yếu tố chính trị - pháp luật Một nền chính trị ổn định sẽ tạo đà cho kinh tế phát triển, thúc đẩy quá trình xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ. Môi trường chính trị ổn định của cả nước nhập khẩu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 9 và nước xuất khẩu sẽ tạo tâm lý yên tâm, tin tưởng sản xuất kinh doanh cho các doanh nghiệp kinh doanh quốc tế cũng như các nhà đầu tư. Ngoài ra, mỗi quốc gia có một hệ thống luật pháp riêng để điều chỉnh hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu của nước mình, do vậy cần có những hiểu biết nhất định về những yếu tố này để tạo nên hành lang pháp lý an toàn cho hoạt động xuất khẩu.
b) Nhóm các yếu tố kinh tế Các nhân tố kinh tế có vai trò quan trọng hàng đầu và ảnh hưởng có tính chất quyết định đến hoạt động kinh doanh xuất khẩu. - Trạng thái phát triển của nền kinh tế: tăng trưởng, ổn định hay suy thoái: Đối với nước xuất khẩu, khi nền kinh tế quốc dân tăng trưởng với tốc độ cao làm tăng khả năng tích lũy vốn nhiều hơn, tăng về đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh làm cho sản xuất phát triển, từ đó xuất khẩu cũng được đẩy mạnh. Đối với nước nhập khẩu, tăng trưởng làm cho thu nhập của các tầng lớp dân cư dẫn đến khả năng thanh toán cho nhu cầu của họ, đa dạng hóa các loại nhu cầu và xu hướng phổ biến là tăng cầu sử dụng các sản phẩm nhập khẩu. - Dân số ở nước xuất khẩu và nhập khẩu: đối với nước xuất khẩu, khi dân số tăng sẽ tăng cung lao động, từ đó giá lao động trở nên rẻ hơn và giảm giá thành sản phẩm xuất khẩu.
Còn với nước nhập khẩu, tốc độ gia tăng dân số mạnh mẽ đã mở ra những thị trường đầy tiềm năng cho những mặt hàng thiết yếu với mức giá và chất lượng ở mức trung bình. - Tỷ lệ lạm phát: Khi tỷ lệ lạm phát cao nó sẽ tác động xấu đến cả nước nhập khẩu và nước xuất khẩu: đối với nước nhập khẩu, lạm phát tăng làm giảm tiêu dùng, số cầu giảm, làm cho lượng hàng tiêu thụ giảm; tương tự, đối với nước xuất khẩu, thị trường trong nước không ổn định sẽ làm giảm đầu tư và không khuyến khích sản xuất. c) Nhóm các yếu tố văn hoá, xã hội Nền văn hoá của một quốc gia được hình thành từ lâu và trở thành thói quen với người dân của nước đó, từ đó tạo nên các loại hình khác nhau của nhu cầu thị trường. Việc tìm hiểu và nắm rõ sự khác biệt về phong tục tập quán cũng như thói quen tiêu dùng tại một thị trường giúp cho các doanh nghiệp xuất khẩu có thể nắm bắt được nhu cầu hiện tại cũng như nhu cầu tiềm tàng, tìm cách dung hòa hai nền LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TrongHieuKCT 10 văn hóa của nước xuất khẩu và nước nhập khẩu, lấy thị trường làm mục tiêu để sản xuất ra những sản phẩm phù hợp với nhu cầu, từ đó thống lĩnh thị trường.
d) Các yếu tố về điều kiện tự nhiên, lao động, vốn, khoa học kỹ thuật Đây là các yếu tố vô cùng quan trọng, ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất khẩu vì là các yếu tố cấu thành nên sản phẩm. - Các yếu tố về điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến đầu vào của hoạt động sản xuất. Quốc gia nào có nguồn tài nguyên phong phú thì sẽ có nhiều thế mạnh và tiềm năng để phát triển hoạt động xuất khẩu.