Dạy Học Dự Án Trong Di Truyền Học - Sinh Học 12 Tại Trường Trung Học Phổ Thông

Chuyên khảo giáo dục phân tích Luận văn tổ chức dạy học dự án phần di truyền học sinh học 12 trung học phổ thông, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Nguyễn Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Đình Trung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm sinh học
• Đề tài: Tổ Chức Dạy Học Dự Án Phần Di Truyền Học – Sinh Học 12 – Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Học Dự Án Di Truyền Học Lớp 12 THPT

Dạy học dự án (DHDA) là một phương pháp dạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm. Nó giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình. DHDA có những ưu điểm vượt trội so với các phương pháp dạy học khác về khả năng phát triển năng lực sáng tạo, hợp tác, giải quyết vấn đề, nghiên cứu khoa học, rèn luyện tinh thần trách nhiệm. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, DHDA ngày càng được chú trọng và ứng dụng rộng rãi, đặc biệt trong môn Sinh học lớp 12, phần Di truyền học.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Của Dạy Học Dự Án Trên Thế Giới

DHDA bắt nguồn từ châu Âu và phát triển mạnh mẽ ở Mỹ. Các nhà nghiên cứu như Dewey, Richards, và Kilpatrick đã có những đóng góp quan trọng trong việc xây dựng cơ sở lý luận cho DHDA. Kilpatrick (1918) nhấn mạnh DHDA là "hành động có mục đích bằng cả trái tim", đề cao ý nghĩa mục đích và sự tự do hành động của học sinh. Từ đầu thế kỷ XX, DHDA đã tạo nên một chuyển động xã hội - giáo dục, mang đến cho học sinh sự hào hứng tiếp nhận kiến thức và thay đổi phương pháp học tập.

1.2. Tình Hình Ứng Dụng Dạy Học Dự Án Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, DHDA ngày càng được quan tâm và ứng dụng rộng rãi. Các chương trình như "Dạy học cho tương lai" của Intel, "Đưa kĩ năng CNTT vào dạy học" của Microsoft đã góp phần giới thiệu và sử dụng DHDA. Đề án "Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo" của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhấn mạnh việc tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, trong đó có DHDA. Nhiều tác giả đã có các bài báo, công trình nghiên cứu liên quan đến DHDA, khẳng định vai trò của phương pháp này trong việc nâng cao hiệu quả dạy học.

II. Vấn Đề Tại Sao Cần Dạy Học Dự Án Di Truyền Học 12

Phần Di truyền học trong chương trình Sinh học 12 chứa đựng nhiều kiến thức mới và hiện đại, liên quan mật thiết đến thực tiễn. Tuy nhiên, đây cũng là phần kiến thức tương đối khó, học sinh thường khó tiếp thu và lưu giữ. Do đó, việc lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp là vô cùng quan trọng. DHDA giúp học sinh hình thành, khắc sâu kiến thức một cách chủ động, nâng cao hiệu quả học tập. DHDA giúp học sinh nắm vững kiến thức và kỹ năng đồng thời phát triển được các năng lực xã hội thông qua những hoạt động thực tiễn, đòi hỏi học sinh phải khảo sát và thể hiện một cách rõ ràng qua sản phẩm của dự án học tập.

2.1. Tính Thực Tiễn Của Kiến Thức Di Truyền Học Lớp 12

Kiến thức di truyền học lớp 12 có nhiều ứng dụng trong đời sống, sản xuất, y học. Ví dụ, các kiến thức về đột biến gen, đột biến nhiễm sắc thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về các bệnh di truyền và cách phòng tránh. Các kiến thức về công nghệ sinh học giúp học sinh hiểu rõ hơn về các ứng dụng của công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp, thực phẩm, dược phẩm. DHDA giúp học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.

2.2. Khó Khăn Trong Tiếp Thu Kiến Thức Di Truyền Học

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức di truyền học lớp 12 do kiến thức trừu tượng, phức tạp. Các khái niệm như gen, nhiễm sắc thể, quá trình nhân đôi ADN, phiên mã, dịch mã đòi hỏi học sinh phải có khả năng tư duy logic, trừu tượng. Các bài tập di truyền học lớp 12 cũng đòi hỏi học sinh phải có kỹ năng giải quyết vấn đề, phân tích, tổng hợp. DHDA giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách trực quan, sinh động, dễ hiểu.

III. Phương Pháp Tổ Chức Dạy Học Dự Án Di Truyền Học Hiệu Quả

Để tổ chức DHDA di truyền học lớp 12 hiệu quả, cần tuân thủ các nguyên tắc và quy trình nhất định. Các dự án học tập cần gắn liền với thực tiễn, phù hợp với trình độ của học sinh, và có tính khả thi cao. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình thực hiện dự án. Học sinh chủ động, tích cực tham gia vào tất cả các giai đoạn của dự án, từ việc xác định vấn đề, lập kế hoạch, thực hiện, đến việc đánh giá kết quả.

3.1. Nguyên Tắc Xây Dựng Dự Án Học Tập Di Truyền Học

Các dự án học tập cần đảm bảo tính mục tiêu, tính thực tiễn, tính khả thi, tính phù hợp với trình độ của học sinh. Dự án cần có mục tiêu rõ ràng, cụ thể, có thể đo lường được. Dự án cần gắn liền với thực tiễn, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Dự án cần có tính khả thi, có thể thực hiện được trong điều kiện thời gian, nguồn lực cho phép. Dự án cần phù hợp với trình độ của học sinh, không quá khó, không quá dễ.

3.2. Quy Trình Tổ Chức Dạy Học Dự Án Di Truyền Học Lớp 12

Quy trình DHDA thường bao gồm các giai đoạn: xác định vấn đề, lập kế hoạch, thực hiện, đánh giá. Giáo viên giúp học sinh xác định vấn đề cần giải quyết, lập kế hoạch thực hiện dự án. Học sinh thực hiện dự án theo kế hoạch, thu thập thông tin, phân tích, tổng hợp, đưa ra kết luận. Giáo viên và học sinh cùng đánh giá quá trình và kết quả thực hiện dự án.

IV. Ứng Dụng Ví Dụ Về Dự Án Di Truyền Học Lớp 12 Thực Tiễn

Có nhiều dự án học tập có thể được thực hiện trong phần di truyền học lớp 12. Ví dụ, dự án "Nghiên cứu về bệnh di truyền ở địa phương", dự án "Tìm hiểu về công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp", dự án "Xây dựng mô hình ADN". Các dự án này giúp học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, phát triển năng lực sáng tạo, hợp tác, giải quyết vấn đề.

4.1. Dự Án Nghiên Cứu Về Bệnh Di Truyền Ở Địa Phương

Học sinh tìm hiểu về các bệnh di truyền phổ biến ở địa phương, nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng tránh. Học sinh phỏng vấn người bệnh, người thân của người bệnh, cán bộ y tế để thu thập thông tin. Học sinh viết báo cáo, trình bày kết quả nghiên cứu trước lớp.

4.2. Dự Án Tìm Hiểu Về Công Nghệ Sinh Học Trong Nông Nghiệp

Học sinh tìm hiểu về các ứng dụng của công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp, ví dụ như tạo giống cây trồng biến đổi gen, sản xuất phân bón sinh học, thuốc trừ sâu sinh học. Học sinh tham quan các trang trại, nhà máy sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ sinh học. Học sinh viết báo cáo, trình bày kết quả nghiên cứu trước lớp.

V. Đánh Giá Tiêu Chí Đánh Giá Dự Án Học Tập Sinh Học 12

Việc đánh giá dự án học tập cần dựa trên các tiêu chí rõ ràng, cụ thể, khách quan. Các tiêu chí đánh giá có thể bao gồm: kiến thức, kỹ năng, thái độ, sản phẩm. Giáo viên cần xây dựng bộ công cụ đánh giá phù hợp với từng dự án. Học sinh tham gia vào quá trình đánh giá, tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng.

5.1. Tiêu Chí Đánh Giá Kiến Thức Trong Dự Án Di Truyền Học

Đánh giá kiến thức về các khái niệm, định luật, nguyên lý di truyền học. Đánh giá khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Đánh giá khả năng phân tích, tổng hợp, đánh giá thông tin.

5.2. Tiêu Chí Đánh Giá Kỹ Năng Trong Dự Án Di Truyền Học

Đánh giá kỹ năng thu thập thông tin, phân tích, tổng hợp, trình bày. Đánh giá kỹ năng làm việc nhóm, hợp tác, giao tiếp. Đánh giá kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin.

VI. Kết Luận Triển Vọng Của Dạy Học Dự Án Di Truyền Học

DHDA là một phương pháp dạy học hiệu quả, có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. DHDA giúp học sinh phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng, thái độ. DHDA giúp học sinh trở thành những người học chủ động, sáng tạo, có khả năng thích ứng với sự thay đổi của xã hội. Cần tiếp tục nghiên cứu, phát triển, ứng dụng DHDA vào dạy học di truyền học lớp 12 và các môn học khác.

6.1. Phát Triển Năng Lực Tự Học Của Học Sinh Thông Qua DHDA

DHDA khuyến khích học sinh tự tìm tòi, nghiên cứu, khám phá kiến thức. Học sinh tự đặt câu hỏi, tự tìm câu trả lời, tự đánh giá kết quả học tập. DHDA giúp học sinh phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu, tự đánh giá.

6.2. Ứng Dụng DHDA Trong Bối Cảnh Giáo Dục Hiện Đại

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, DHDA ngày càng được chú trọng và ứng dụng rộng rãi. DHDA phù hợp với xu hướng cá nhân hóa học tập, phát triển năng lực người học. DHDA giúp học sinh chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống và công việc trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lư c sử nghiên c u iên quan n DHDA 1. Trên th giới Dạy học DA là một trong những PPDH tiêu chuẩn ( Apel &Knoll) , được coi là một phương tiện qua đó người học có thể phát triển khả năng tự lập và trách nhiệm, khả năng thực hành các hoạt động xã hội và dân chủ. Được bắt nguồn từ châu Âu nhưng phương pháp DA là một sản phẩm chính hãng của phong trào giáo dục tiến bộ Mỹ.

Việc học tập thông qua các DA đã được bắt đầu từ 300 năm trước và có những biến động, di chuyển qua lại từ định nghĩa, cách thức tiến hành, phương thức áp dụng, mức độ phổ biến,. Từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác, từ quốc gia/ châu lục này cho đến quốc gia/châu lục khác. Các nhà nghiên cứu và công trình tiêu biểu của họ đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng cơ sở lí luận của DHDA là: Dewey, Richards, C. William Heard Kilpatrick là người đầu tiên đã mô tả chi tiết phương pháp này trong bài viết nổi tiếng thế giới “ Phương pháp dự án” (1918).

Ông đề cập tới dạy học DA là “hành động có mục đích bằng cả trái tim” - đề cao ý nghĩa “mục đích” của dạy học DA: cho HS tự do hành động nhằm phát triển sự độc lập, tư duy phê phán và năng lực hành động. Từ đầu thế kỷ XX, ở Bắc Mỹ cũng như ở Châu Âu, DHDA đã tạo nên một chuyển động xã hội- giáo dục với thay đổi mạnh mẽ trong dạy học nhà trường. Nền tảng của chuyển động này là đem đến cho HS sự hào hứng tiếp nhận kiến thức, sự thay đổi phương pháp học tập với sự tham gia một cách có ý thức nhất, tích cực nhất của học sinh vào việc tiếp thu tri thức. Ngày nay, DHDA còn mang tính toàn cầu và càng phát triển hơn với một định hướng quan trọng là sử dụng nó như một phương pháp dạy học tich cực nhằm phát triển năng lực học tập của HS.

Trong nước Một số năm gần đây, một số cơ sở đào tạo đã bước đầu quan tâm đến PPDH này. Với những ưu điểm vượt trội, DHDA đã đang thu hút nhiều nhà nghiên cứu và 5 Th vin lun vn, án, tiu lun, lun án, báo cáo, bài tp ln, tài, án, thc tp, tt nghip, thc s, tin s, cao hc. Chia s tài liu, lun vn, án tt nghip, h tr download tài liu lun vn. Lun vn là mt vn bn trình bày công trình nghiên cu v nhng tài mang tính c 14 of 68.

DHDA được đề cập nhiều hơn trong các tài liệu tiếng Việt. Với sự tăng cường hợp tác quốc tế, DHDA đã được tăng cường giới thiệu và sử dụng ở Việt Nam thông qua các DA đào tạo bồi dưỡng GV như các chương trình : “Dạy học cho tương lai” của Intel (Intel Teach to the Future), “Đưa kĩ năng CNTT vào dạy học” (Partner in leaning) của Microsoft hoặc “Ứng dụng CNTT trong dạy học” (ICT in Education) do UNESCO tổ chức đã đề ra mục đích chính là giúp GV biết sử dụng máy vi tính, tài liệu trên internet để phát triển trí tưởng tượng của HS, dẫn dắt HS tới phương pháp học tập hiệu quả trên cơ sở của DHDA. Gần đây nhất, cuối năm 2013, trong đề án “Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo” của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nêu rõ cần xây dựng chương trình Giáo dục phổ thông theo hướng tiếp cận năng lực, tức là tập trung vào các năng lực cần có của mỗi người học. Chương trình tiếp cận theo hướng này chủ trương giúp HS không chỉ biết học thuộc, ghi nhớ mà còn phải biết làm thông qua các hoạt động cụ thể, sử dụng những tri thức học được để giải quyết các tình huống do cuộc sống đặt ra.

Để đạt được mục tiêu này, GV phải đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, trong đó có DHDA. Bên cạnh đó, rất nhiều tác giả có các bài báo, công trình liên quan đến DHDA. Hai tác giả TS. Nguyễn Văn Cường và TS.

Nguyễn Thị Diệu Thảo có bài viết: “Dạy học dự án- một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên ” đã tiếp cận phương pháp DHDA từ góc độ lý luận và đã nêu được vai trò của phương pháp này đối với việc nâng cao hiệu quả dạy học của GV [20,tr. Tại hội nghị khoa học nữ lần thứ 9, hai tác giả PGS. Nguyễn Thị Phương Hoa và Võ Thị Bảo Ngọc đã có bài trình bày về “Tình hình vận dụng phương pháp projecttrong dạy học ở trường Đại học Ngoại ngữ- Đại học Quốc gia Hà Nội ” nêu lên được tình hình vận dụng phương pháp này trong dạy học ở khoa Anh - Đại học Ngoại ngữ- ĐHQG Hà Nội cũng như đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học theo phương pháp dạy học dự án. Trên tạp chí Giáo dục số 157 (kì 1-3/2007), PGS.

Đỗ Hương Trà có bài viết : “Dạy học dự án và tiến trình thực hiện" đã đưa ra cơ sở tiếp cận dự án và nêu lên tiến trình chi tiết thực hiện DHDA [22]. Đặc biệt, trong tài liệu Dự án Việt Bỉ “Dạy và học tích cực - Một số phương 6 Th vin lun vn, án, tiu lun, lun án, báo cáo, bài tp ln, tài, án, thc tp, tt nghip, thc s, tin s, cao hc. Chia s tài liu, lun vn, án tt nghip, h tr download tài liu lun vn. Lun vn là mt vn bn trình bày công trình nghiên cu v nhng tài mang tính c 15 of 68.

pháp và kĩ thuật dạy học” đã giới thiệu rất chi tiết về DHDA, bao gồm các bước thực hiện, tiêu chí đánh giá,. Ngoài ra, cũng có nhiều công trình luận văn thạc sỹ nghiên cứu về vấn đềnày: - Nguyễn Thị Hường (2012), Tổ chức dạy học theo dự án phần sinh thái học sinh học lớp 12 - THPT. Luận văn thạc sỹ, Đại học Giáo dục - ĐHQG Hà Nội[16]. - Nguyễn Thị Hương (2013), Vận dụng phương pháp dạy học dự án để dạy học chuyên đề về giáo dục môi trường cho sinh viên ngành giáo dục Tiểu học,Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, ĐHSP Hà Nội, Hà Nội [14].

- Hà Thị Thúy (2015), Tổ chức dạy học theo dự án sinh học 10 THPT góp phần nâng cao năng lực tự học cho học sinh. Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục, ĐHSP Hà Nội, Hà Nội [21]. Như vậy, DHDA không phải là một vấn đề mới mẻ đối với ngành Giáo dục ở trong nước cũng như thế giới. Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu cơ sở lý thuyết cũng như các biện pháp phát triển năng lực học tập phần Di truyền học, Sinh học 12 thông qua phương pháp DHDA.

Do đó, việc tìm hiểu về cơ sở lý luận về tổ chức DHDA phần Di truyền học nhằm phát triển năng lực học tập cho HS là rất cần thiết. hái niệm dự án và dạy học dự án 1. Khái niệm dự án Thuật ngữ dự án, tiếng Anh là project, có gốc tiếng Latinh là projicere có nghĩa là phác thảo, dự thảo, một thiết kế, một đề án, một kế hoạch được thực hiện nhằm đạt mục đích đề ra. Thuật ngữ “Dự án” trong tiếng Việt nghĩa là “một quá trình gồm các công tác, nhiệm vụ có liên quan với nhau, được thực hiện nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra trong điều kiện rằng buộc về thời gian, nguồn lực và ngân sách”.

Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong thực tiễn sản xuất, kinh tế, xã hội, đặc trưng của nó về cơ bản là tính không lặp lại của các điều kiện thực hiện dự án. Khái niệm Dự án trong các lĩnh vực khác nhau lại được định nghĩa khác nhau phù hợp với các hoạt động điễn ra trong dự án.Khi vận dụng khái niệm “dự án” vào 7 Th vin lun vn, án, tiu lun, lun án, báo cáo, bài tp ln, tài, án, thc tp, tt nghip, thc s, tin s, cao hc. Chia s tài liu, lun vn, án tt nghip, h tr download tài liu lun vn. Lun vn là mt vn bn trình bày công trình nghiên cu v nhng tài mang tính c 16 of 68.

môi trường giáo dục thì cần có sự bổ sung vào định nghĩa để mang tính đặc thù. Trong tài liệu của dự án Việt- Bỉ có nêu: Dự án là một bài tập tình huống mà người học phải giải quyết bằng các kiến thức theo nội dung bài học [1, tr. Quan niệm này đã chuyển dự án theo quan niệm chung thành dự án dạy học hay dự án học tập. Điểm nổi bật của quan niệm này là chuyển nội dung học thành bài tập tình huống, mà khi giải quyết tình huống này phải sử dụng kiến thức theo nội dung học tập.

Như vậy, nội dung học thành vốn kiến thức của chủ thể để giải bài tập tình huống. Khái niệm dạy học dự án Theo K.Frey, học giả người Đức, thì: Dạy học theo dự án (Project Based Learning) là một hình thức của hoạt động học tập trong đó, nhóm người học xác định một chủ đề làm việc, thống nhất về một nội dung làm việc, tự lập kế hoạch và tiến hành công việc để dẫn đến một sự kết thúc có ý nghĩa, thường xuất hiện một sản phẩm có thể trình ra được [2]. Theo Thomas, Mergendoller, Michaelson (Mỹ) thì “DHDA là một mô hình tổ chức học tập xung quanh DA. Các DA có nhiệm vụ phức tạp, dựa trên các câu hỏi hay vấn đề đầy thử thách, đòi hỏi HS phải thiết kế, giải quyết vấn đề, hoặc tiến hành các hoạt động điều tra; nó cung cấp cho học cơ hội để làm việc tương đối tự động trong một khoảng thời gian mở và kết quả cuối cùng là tạo ra các sản phẩm thực tế hoặc các bài thuyết trình trước lớp học’" [14].

Theo Chương trình dạy học của Intel Việt Nam : DHDA là một mô hình dạy học lấy HS làm trung tâm. Nó giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích HS tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình. Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học tích cực trong đó GV hướng dẫn HS thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết và thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả [9]. Như vậy, có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về DHDA.