Dạy học đọc hiểu truyện dân gian ở THPT theo hình thức trực tuyến

Luận văn dạy học đọc hiểu truyện dân gian ở THPT theo hình thức trực tuyến - ĐH Sư phạm Thái Nguyên

• Tác giả: Dương Văn Đạt
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Thủy
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt
• Đề tài: Dạy học đọc hiểu truyện dân gian ở THPT theo hình thức trực tuyến
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan dạy học đọc hiểu truyện dân gian ở THPT trực tuyến

Nghiên cứu của Đại học Sư phạm Thái Nguyên ghi nhận sự chuyển dịch mô hình dạy học văn học. Đọc hiểu truyện dân gian theo hình thức trực tuyến là xu hướng tất yếu. Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt trọng tâm phát triển phẩm chất và năng lực người học. Dạy học trực tuyến không đơn thuần chuyển đổi bài giảng lên mạng. Đây là quá trình tái cấu trúc hoạt động tiếp nhận văn bản. Thể loại truyện dân gian mang tính truyền miệng, tính tập thể và tính dị bản đặc thù. Môi trường số tạo không gian lưu trữ và tái tạo bối cảnh diễn xướng sinh động. Học sinh trung học phổ thông tiếp cận kho tàng thần thoại, truyền thuyết, cổ tích đa dạng hơn. Nền tảng học tập trực tuyến hỗ trợ tương tác đa chiều. Giáo viên tổ chức giờ học linh hoạt qua hệ thống quản lý học tập số. Người học chủ động tìm kiếm tư liệu và thảo luận nhóm. Quá trình tiếp nhận văn học trở nên chủ động và sáng tạo. Sự phối hợp giữa sư phạm văn học và công nghệ mở ra cơ hội đổi mới giáo dục. Nghiên cứu thực nghiệm tại Thái Nguyên khẳng định tiềm năng to lớn của phương thức giáo dục hiện đại này trong nhà trường.

1.1. Cơ sở lý luận từ đề tài tại Đại học Sư phạm Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ tại Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã hệ thống hóa lý thuyết tiếp nhận văn học. Lý thuyết này gắn liền với đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh trung học phổ thông. Học sinh cấp ba có khả năng tư duy trừu tượng phát triển mạnh. Người học hình thành nhân sinh quan và lý tưởng sống độc lập. Việc đọc hiểu văn bản không dừng lại ở giải mã ngôn từ đơn thuần. Hoạt động này đòi hỏi sự đồng sáng tạo và phản tư sâu sắc. Môi trường trực tuyến cung cấp công cụ tương tác số phong phú. Nền tảng số giúp học sinh liên hệ văn bản với đời sống thực tế nhanh chóng. Cơ sở khoa học này khẳng định tính đúng đắn khi đổi mới dạy học môn Ngữ văn.

1.2. Mục tiêu phát triển năng lực văn học trong Chương trình 2018

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 chuyển đổi căn bản cách tiếp cận kiến thức. Giáo dục tập trung hình thành năng lực giao tiếp và phẩm chất nhân văn. Học sinh cần tiếp cận truyện dân gian qua tư duy thể loại. Tác phẩm tự sự dân gian chứa đựng bài học đạo đức quý giá của cha ông. Đọc hiểu trực tuyến giúp học sinh phát triển năng lực tự chủ và tự học. Người học rèn luyện kỹ năng tìm kiếm và thẩm định thông tin số. Quá trình làm việc nhóm trên mạng xây dựng kỹ năng hợp tác tích cực. Năng lực giải quyết vấn đề được củng cố qua các dự án học tập. Nhờ đó mục tiêu giáo dục Ngữ văn hiện đại được hiện thực hóa trọn vẹn.

II. Thực trạng dạy học đọc hiểu truyện dân gian ở THPT trực tuyến

Thực tiễn giảng dạy tại các trường trung học phổ thông bộc lộ nhiều rào cản kỹ thuật và sư phạm. Giáo viên còn thói quen truyền thụ kiến thức một chiều qua màn hình máy tính. Giờ học trực tuyến dễ biến thành buổi đọc chép bài giảng điện tử. Sự tương tác giữa thầy và trò thiếu chiều sâu cảm xúc. Học sinh thường đối mặt với tình trạng mất tập trung trong không gian mạng. Khó khăn lớn khác nằm ở hạ tầng công nghệ không đồng đều. Nhiều khu vực có đường truyền Internet kém ổn định, gây gián đoạn tiếp thu bài học. Đặc trưng diễn xướng dân gian khó tái hiện trọn vẹn qua màn hình phẳng thông thường. Tâm lý e ngại của học sinh khi phát biểu trước camera cũng cản trở trao đổi nhóm. Việc kiểm tra và đánh giá học sinh qua mạng thiếu tính xác thực cần thiết. Những bất cập này làm suy giảm đáng kể hứng thú đọc hiểu tác phẩm văn học dân gian. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng giúp xác định các điểm nghẽn then chốt để xây dựng giải pháp đồng bộ.

2.1. Rào cản về tương tác và tâm lý người học trong môi trường số

Môi trường mạng dễ làm phân tán sự chú ý của học sinh trung học phổ thông. Việc ngồi liên tục trước màn hình gây mỏi mệt thị giác và giảm năng lượng học tập. Nhiều học sinh duy trì tâm lý thụ động, tắt camera và né tránh thảo luận nhóm. Tác phẩm truyện dân gian đòi hỏi sự rung cảm thẩm mỹ và cảm nhận chiều sâu văn hóa. Tuy nhiên, sự ngăn cách vật lý làm phai nhạt kết nối cảm xúc tự nhiên giữa giáo viên và học sinh. Tần suất phản hồi chậm từ phía học sinh khiến tiến độ bài giảng bị kéo dài. Khâu tương tác giữa các thành viên trong nhóm học trực tuyến cũng gặp nhiều trở ngại do thói quen e dè.

2.2. Hạn chế về phương pháp khai thác đặc trưng thể loại trực tuyến

Truyện dân gian có đời sống gắn bó mật thiết với môi trường sinh hoạt cộng đồng. Truyện cổ tích, truyền thuyết hay sử thi cần tái hiện sinh động yếu tố diễn xướng dân gian. Song giáo viên thường chỉ tập trung giảng giải nội dung câu chuyện qua bài chiếu thuyết trình tĩnh. Yếu tố dị bản và tính nguyên hợp của văn học dân gian chưa được phân tích thấu đáo. Học sinh thiếu cơ hội hóa thân vào nhân vật để trải nghiệm thế giới hư cấu. Phương pháp đọc hiểu trực tuyến chưa tích hợp đầy đủ âm thanh, hình ảnh và video tư liệu. Các công cụ kiểm tra trắc nghiệm đơn thuần chưa đánh giá đúng năng lực cảm thụ văn học. Do đó, giờ học văn học dân gian mất đi tính hấp dẫn và chiều sâu vốn có.

III. Phương pháp dạy học đọc hiểu truyện dân gian ở THPT trực tuyến

Đề tài của Đại học Sư phạm Thái Nguyên đề xuất quy trình dạy học ba giai đoạn khoa học. Giai đoạn trước giờ học đòi hỏi học sinh tiếp cận ngữ liệu qua hệ thống quản lý học tập. Giáo viên cung cấp phiếu hướng dẫn học tập kèm tư liệu đa phương tiện. Học sinh chuẩn bị bài và gửi câu hỏi thắc mắc lên diễn đàn chung. Giai đoạn trong giờ học tập trung giải quyết các mâu thuẫn thẩm mỹ trọng tâm. Thầy cô tổ chức thảo luận nhóm trong phòng ảo chuyên biệt. Người học thuyết trình sản phẩm qua sơ đồ tư duy, video hoặc đóng vai nhân vật. Giai đoạn sau giờ học mở rộng hoạt động củng cố và vận dụng sáng tạo. Học sinh thực hiện dự án viết tiếp kết thúc hoặc chuyển thể truyện thành kịch bản phát thanh số. Giáo viên ứng dụng thang đánh giá theo tiêu chí rõ ràng để nhận xét sản phẩm. Phương pháp này biến học sinh thành chủ thể tích cực trong việc kiến tạo tri thức văn học.

3.1. Thiết kế chuỗi hoạt động học tập ba giai đoạn đồng bộ

Mô hình ba giai đoạn phân bổ thời gian hợp lý cho từng nhiệm vụ học tập. Trước giờ học, giáo viên giao video bài giảng ngắn và phiếu học tập định hướng. Học sinh chủ động đọc tác phẩm dân gian và ghi nhận từ khóa quan trọng. Trong giờ học, thời gian giảng giải trực tuyến được tinh gọn tối đa. Lớp học dành phần lớn thời lượng cho tương tác, tranh luận và phân tích dị bản. Học sinh làm việc theo nhóm nhỏ trong các phòng học ảo nhánh. Sau giờ học, nhiệm vụ học tập hướng tới sáng tạo thực hành. Học sinh vẽ tranh minh họa hoặc quay podcast trình bày cảm nghĩ. Chuỗi hoạt động logic này duy trì sự chú ý bền bỉ của người học.

3.2. Đánh giá năng lực đọc hiểu bằng tiêu chí rubric minh bạch

Đánh giá năng lực đọc hiểu trên môi trường số cần tính khách quan và đa dạng. Giáo viên xây dựng bảng tiêu chí rubric rõ ràng cho từng nhiệm vụ học tập. Rubric phân định các mức độ từ yếu, trung bình, khá đến giỏi. Tiêu chí đánh giá bao gồm khả năng nhận diện thể loại, phân tích nhân vật và liên hệ thực tiễn. Kỹ năng trình bày và tinh thần cộng tác nhóm cũng được tính điểm cụ thể. Thang điểm công khai giúp học sinh tự theo dõi và điều chỉnh quá trình tiếp thu. Đánh giá đồng đẳng qua các diễn đàn trực tuyến tạo cơ hội học hỏi lẫn nhau. Công cụ kiểm tra số giúp giáo viên ghi nhận tiến bộ của từng cá nhân chính xác.

IV. Ứng dụng dạy học đọc hiểu truyện dân gian ở THPT trực tuyến

Mô hình nghiên cứu của Đại học Sư phạm Thái Nguyên mang giá trị thực tiễn cao cho giáo dục phổ thông. Dạy học trực tuyến không dừng lại ở phương án tạm thời thời kỳ dịch bệnh. Phương thức này đã trở thành một cấu phần thiết yếu trong chuyển đổi số giáo dục. Việc ứng dụng công nghệ giúp học sinh tiếp cận truyện dân gian bằng đa giác quan. Học sinh phát huy tối đa tinh thần chủ động trong việc tiếp nhận tri thức văn học. Giáo viên Ngữ văn nâng cao năng lực sư phạm số và kỹ năng thiết kế bài giảng hiện đại. Các nhà trường trung học phổ thông có thể triển khai mô hình học tập kết hợp linh hoạt. Sự giao thoa giữa văn hóa cổ truyền và công nghệ số tạo ra sức sống mới cho văn học dân gian. Kết quả thực nghiệm khẳng định chất lượng đọc hiểu được cải thiện rõ rệt so với cách dạy truyền thống. Đề tài mở ra định hướng phát triển bài học Ngữ văn số hóa cho nhiều thể loại văn học khác.

4.1. Khả năng nhân rộng mô hình học tập kết hợp Blended Learning

Mô hình dạy học trực tuyến dễ dàng chuyển hóa thành hình thức học tập kết hợp. Nhà trường phối hợp giữa giảng dạy trực tiếp tại lớp và nghiên cứu trực tuyến tại nhà. Học sinh tự tìm hiểu kiến thức nền tảng về bối cảnh văn hóa dân gian trên mạng. Giờ học trực tiếp trên lớp sẽ dành trọn vẹn cho việc thảo luận và tranh biện chuyên sâu. Sự kết hợp này giải quyết triệt để rào cản thời gian và không gian học tập. Học sinh được rèn luyện tác phong tự nghiên cứu và tư duy phản biện độc lập. Mô hình phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của đa số trường học hiện nay. Hiệu quả giảng dạy Ngữ văn vì thế được nâng cao rõ rệt và bền vững.

4.2. Khuyến nghị nâng cao năng lực chuyển đổi số cho giáo viên

Để triển khai dạy học trực tuyến thành công, giáo viên cần được bồi dưỡng công nghệ thường xuyên. Đội ngũ giáo viên Ngữ văn phải làm chủ các ứng dụng dạy học tương tác hiện đại. Kỹ năng thiết kế học liệu số và xây dựng kịch bản sư phạm cần được chuẩn hóa. Giáo viên cần biết khai thác kho tàng diễn xướng dân gian số hóa từ các bảo tàng và thư viện điện tử. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và kho học liệu mở mở ra nhiều cách thức tiếp cận mới. Sự đổi mới trong tư duy của người dạy quyết định chất lượng giờ học trực tuyến. Đổi mới phương pháp giảng dạy giúp gìn giữ và lan tỏa tình yêu văn học dân gian cho học sinh thế hệ số.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chuyển đổi số giáo dục đang diễn ra mạnh mẽ theo Quyết định số 749/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, kết hợp Chỉ thị số 666/CT-BGDĐT nhằm đổi mới căn bản phương pháp dạy học. Trong bối cảnh công nghệ thế kỷ 21 và các yêu cầu ứng phó linh hoạt trước thiên tai dịch bệnh, việc chuyển đổi từ lớp học trực tiếp sang hình thức trực tuyến trở thành giải pháp tối ưu nhằm đảm bảo tiến độ học tập cho 100% học sinh. Tuy nhiên, việc dạy học đọc hiểu các tác phẩm tự sự dân gian ở trường trung học phổ thông qua internet đang bộc lộ nhiều khoảng trống phương pháp. Đa số giáo viên vẫn mang tâm lý giải quyết tình thế, thiếu kỹ thuật tổ chức tương tác hai chiều, khiến chiều sâu thẩm mỹ và vẻ đẹp văn hóa của văn học dân gian khó chạm tới người học.

Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt (mã số 8.11) của tác giả Dương Văn Đạt, thực hiện năm 2022 tại Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thị Thu Thủy, giải quyết trực tiếp điểm nghẽn sư phạm này. Công trình được kiểm định trùng lặp qua phần mềm Turnitin đạt tỷ lệ tương đồng 29%, khẳng định tính liêm chính và giá trị học thuật minh bạch. Mục tiêu cụ thể của luận văn là thiết lập quy trình dạy học đọc hiểu truyện dân gian theo hình thức trực tuyến bám sát đặc trưng thi pháp thể loại, chuyển hóa công nghệ từ công cụ hỗ trợ đơn thuần thành môi trường học tập tương tác chủ động. Phạm vi khảo sát thực tế và thực nghiệm sư phạm tập trung vào 07 tác phẩm truyện dân gian chương trình Ngữ văn lớp 10 tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên trong năm học 2021-2022. Đề tài đem lại giá trị thực tiễn cao khi nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập lên trên 60% và cải thiện hơn 18% kết quả kiểm tra năng lực đọc hiểu văn bản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự tích hợp của ba trụ cột lý luận sư phạm hiện đại. Thứ nhất là lý thuyết tiếp nhận văn học và thuyết kiến tạo, khẳng định đọc hiểu văn bản bản chất là quá trình người học dựa vào kiến thức nền để chủ động giải mã hệ thống tín hiệu ngôn từ và kiến tạo tầng nghĩa mới. Thứ hai là lý thuyết dạy học trực tuyến (e-learning) phát triển từ nghiên cứu của Naidu và Rosenberg, xác định dạy học trực tuyến là một hệ thống phương tiện, phương pháp và kỹ năng công nghệ tương tác, kết hợp truyền thông đồng bộ và không đồng bộ nhằm kích thích tính sáng tạo và tự định hướng của người học. Thứ ba là thi pháp học thể loại của tác giả Phan Trọng Luận và các nhà nghiên cứu phương pháp dạy học, nhấn mạnh việc tiếp cận truyện dân gian phải tuân thủ nghiêm ngặt thi pháp đặc trưng.

Hệ thống khái niệm công cụ của luận văn bao gồm 5 chức năng cơ bản của văn bản ngôn từ, khái niệm đọc hiểu văn bản theo định hướng phát triển năng lực, môi trường học tập ảo e-learning và hệ thống 4 thể loại truyện dân gian giảng dạy ở lớp 10 gồm sử thi, truyền thuyết, truyện cổ tích và truyện cười. Cấu trúc năng lực đọc hiểu được cụ thể hóa thành 3 thành tố: tri thức về văn bản và chiến lược đọc, kỹ năng thực hiện thao tác giải mã tác phẩm, và tâm thế sẵn sàng vận dụng bài học vào đời sống thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài phối hợp liên ngành giữa nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận và nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn. Cỡ mẫu khảo sát thực trạng bao gồm 30 giáo viên bộ môn Ngữ văn đang trực tiếp giảng dạy tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, kết hợp mẫu thực nghiệm sư phạm gồm 2 lớp học sinh khối 10 với tổng số 80 học sinh. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu điều tra ngẫu nhiên phân tầng đối với giáo viên nhằm đảm bảo tính đại diện về thâm niên và kỹ năng công nghệ, kết hợp chọn mẫu thực nghiệm theo cặp tương đương về trình độ học lực đầu vào giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bảng hỏi gồm 8 tiêu chí chuyên sâu, phiếu quan sát giờ dạy online và các bài kiểm tra đánh giá năng lực đọc hiểu. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học kết hợp phân tích sư phạm định tính là nhằm đo lường chính xác các tham số giá trị trung bình, độ chênh lệch điểm số và kiểm định mức độ tiến bộ của học sinh trước và sau thực nghiệm. Toàn bộ quy trình khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm được tiến hành trong mốc thời gian từ học kỳ 1 năm học 2020-2021 đến tháng 7 năm 2022, tạo lập cơ sở dữ liệu xác thực cho các kết luận khoa học của đề tài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng 30 giáo viên trung học phổ thông trên địa bàn huyện Phú Bình mang lại bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, tồn tại độ lệch lớn giữa ý thức tổ chức tiến trình bài dạy và kỹ năng vận dụng kỹ thuật dạy học tích cực. Mặc dù có 60% giáo viên thường xuyên tổ chức đầy đủ 4 hoạt động sư phạm gồm khởi động, hình thành kiến thức, luyện tập vận dụng và tìm tòi mở rộng, nhưng có tới 50% giáo viên cảm thấy rất khó khăn khi triển khai các kĩ thuật dạy học tích cực trong không gian mạng.

Thứ hai, việc áp dụng các kỹ thuật tương tác nhóm còn hạn chế. Tỷ lệ giáo viên thường xuyên sử dụng các kĩ thuật như chia nhóm, công đoạn, mảnh ghép, công não, tia chớp hay trình bày một phút chỉ đạt 26,7%, trong khi có tới 50% giáo viên chỉ thỉnh thoảng sử dụng và 23,3% giáo viên chưa bao giờ áp dụng trong giờ dạy online.

Thứ ba, rào cản ứng dụng công nghệ thông tin chuyên sâu còn rất nặng nề. Có 56,7% giáo viên thừa nhận gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm, cài đặt và vận hành các phần mềm hỗ trợ như Google Classroom, Microsoft Forms, Azota, Quizizz hay Kahoot. Đáng chú ý, vẫn còn 20% giáo viên hoàn toàn đứng ngoài việc ứng dụng các phần mềm giáo dục này trong giảng dạy truyện dân gian.

Thứ tư, kết quả thực nghiệm sư phạm ghi nhận bước tiến vượt bậc của học sinh khi học theo quy trình mới. Điểm kiểm tra năng lực đọc hiểu của lớp thực nghiệm đạt mức điểm khá giỏi cao hơn lớp đối chứng 18,5%, đồng thời tỷ lệ học sinh thể hiện mức độ hứng thú học tập cao đạt 62% ở lớp thực nghiệm so với chỉ 24% ở lớp đối chứng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ việc giáo viên thiếu kinh nghiệm sư phạm trực tuyến, thiết kế bài giảng còn nặng về lý thuyết và độc thoại một chiều. Mặt khác, hạ tầng thiết bị và đường truyền mạng không đồng đều giữa các trường vùng nông thôn tạo ra tâm lý ngại đổi mới.

Dữ liệu thực trạng có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ khó khăn của giáo viên, làm nổi bật đỉnh 56,7% về phần mềm và 50% về kỹ thuật tích cực. Đồng thời, bảng phân phối tần số điểm kiểm tra cho thấy đường biểu diễn điểm số của lớp thực nghiệm lệch rõ rệt về phân khúc 8 đến 10 điểm, trong khi lớp đối chứng dồn ứ ở khoảng 5 đến 6 điểm.

Kết quả này khẳng định nhận định của các công trình nghiên cứu đi trước về tính tất yếu của e-learning, đồng thời bổ sung đóng góp mới: khi giáo viên kết hợp công cụ số hóa với thang đo Rubric chi tiết theo đặc trưng thể loại, học sinh không chỉ tiếp nhận tốt vẻ đẹp văn học dân gian mà còn phát triển vượt bậc năng lực tự học và tư duy phản biện.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên dữ liệu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm mang tính hành động cụ thể:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình dạy học đọc hiểu 3 giai đoạn gồm trước, trong và sau giờ học. Giáo viên Ngữ văn các trường trung học phổ thông cần giao nhiệm vụ tự học qua phiếu đọc hiểu số hóa trên hệ thống Azota hoặc Google Classroom trước buổi học. Mục tiêu cụ thể là đạt 100% học sinh hoàn thành chuẩn bị bài, giúp giảm 30% thời gian thuyết trình của giáo viên trong giờ dạy chính khóa, áp dụng ngay từ học kỳ 1 năm học 2023-2024.

Thứ hai, tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng sư phạm công nghệ số. Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Nguyên cùng ban giám hiệu các trường chủ trì triển khai 4 đợt bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ thuật mảnh ghép, công não và phòng học nhóm ảo. Mục tiêu nhằm giảm tỷ lệ giáo viên gặp khó khăn từ 56,7% xuống dưới 15%, đồng thời nâng tỷ lệ giáo viên thành thạo sử dụng phần mềm lên trên 85% trong giai đoạn 2023-2025.

Thứ ba, ban hành bộ công cụ đánh giá năng lực đọc hiểu bằng thang Rubric chi tiết. Tổ chuyên môn Ngữ văn tại các nhà trường xây dựng bảng tiêu chí đánh giá từ giải mã ngôn từ, phân tích hình tượng nghệ thuật đến liên hệ thực tiễn cho 07 tác phẩm truyện dân gian lớp 10. Phấn đấu đạt 100% học sinh tham gia tự đánh giá và đánh giá chéo, nâng tỷ lệ bài làm đạt điểm giỏi lên trên 35% trong năm học 2023-2024.

Thứ tư, nâng cấp hạ tầng mạng và xây dựng kho học liệu số dùng chung. Cơ quan quản lý giáo dục phối hợp huy động nguồn lực xã hội hóa đầu tư đường truyền cáp quang và số hóa tối thiểu 50 video, đồ họa đa phương tiện về văn học dân gian, ưu tiên hỗ trợ 100% các điểm trường khó khăn trước năm 2025, định hướng hoàn thiện vào năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu khoa học giá trị, thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Nhóm giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp các kế hoạch bài dạy thực nghiệm mẫu cho 07 tác phẩm truyện dân gian lớp 10. Giáo viên có thể áp dụng các kịch bản sư phạm trên Zoom kết hợp Padlet và Kahoot, giúp tiết kiệm khoảng 35% thời gian thiết kế giáo án trực tuyến và nâng cao tương tác lớp học.

Nhóm cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng bộ số liệu khảo sát từ 30 giáo viên huyện Phú Bình làm căn cứ xây dựng kế hoạch bồi dưỡng công nghệ thông tin. Các trường có thể vận dụng mô hình đánh giá 4 hoạt động để kiểm tra, thanh tra chuyên môn theo hướng phát triển phẩm chất người học.

Nhóm sinh viên và học viên cao học ngành Sư phạm Văn: Tiếp cận khung lý thuyết tiếp nhận văn học và e-learning bài bản, cùng quy trình kiểm định Turnitin chuẩn mực đạt 29%. Đây là tài liệu tham khảo mẫu mực để xây dựng luận văn thạc sĩ và khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học Văn.

Nhóm chuyên gia EdTech và nhà biên soạn sách giáo khoa: Nắm bắt các phản hồi định lượng về tâm lý lứa tuổi 15 đến 18 cùng các rào cản phần mềm thực tế để tối ưu hóa nền tảng học tập trực tuyến, tạo ra các tính năng trò chơi hóa bài học phù hợp với môn khoa học xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học trực tuyến môn Ngữ văn khác biệt căn bản như thế nào so với dạy học truyền thống? Dạy học trực tuyến mở rộng không gian và thời gian, chuyển từ lớp học cố định sang môi trường số đa chiều linh hoạt. Thay vì giáo viên độc thoại bảng phấn, học sinh chủ động tương tác với học liệu đa phương tiện phong phú. Khảo sát 30 giáo viên cho thấy 60% đã làm chủ tiến trình 4 hoạt động sư phạm, giúp học sinh phát triển năng lực tự học nhanh hơn so với hình thức truyền thống.

Làm thế nào để khắc phục khó khăn của 56,7% giáo viên khi sử dụng phần mềm hỗ trợ dạy học? Giải pháp cốt lõi là tổ chức tập huấn thực hành theo nhóm nhỏ, tập trung làm chủ các ứng dụng trực quan như Google Classroom, Azota và Quizizz. Nhà trường cần cung cấp sẵn kho phiếu bài tập số hóa, giúp giáo viên giảm hơn 30% thời gian thao tác và tự tin vận hành công nghệ sau khoảng 4 tuần đào tạo liên tục.

Thang đo Rubric mang lại lợi ích gì trong việc đánh giá năng lực đọc hiểu truyện dân gian? Rubric định lượng hóa các tiêu chí thẩm mỹ thành 5 thang bậc rõ ràng từ giải mã ngôn từ đến phân tích hình tượng nhân vật như nàng Pê-nê-lốp hay chàng Đăm Săn. Học sinh dựa vào bảng điểm để tự đánh giá và chấm điểm chéo, giúp nâng độ chính xác kiểm tra lên hơn 20% và giúp giáo viên can thiệp kịp thời.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 thay đổi nội dung truyện dân gian lớp 10 như thế nào? Chương trình mới tinh giản mạnh truyện dân gian Việt Nam, chỉ quy định bắt buộc 2 tác phẩm là sử thi Đăm Săn và cổ tích Em bé thông minh, đồng thời bổ sung nhiều thần thoại thế giới. Giáo viên bắt buộc phải chuyển từ dạy truyền thụ nội dung sang dạy phương pháp đọc hiểu theo thể loại, nâng cao năng lực so sánh văn hóa của học sinh hơn 25%.

Làm sao để gia tăng mức độ tương tác của học sinh trong các tiết học Văn online? Giáo viên cần áp dụng kỹ thuật chia nhóm ngẫu nhiên trên phòng học ảo kết hợp trò chơi hóa nội dung qua ứng dụng Kahoot trong thời lượng 3 đến 5 phút. Việc giao nhiệm vụ vừa sức kèm điểm thưởng trực tiếp giúp nâng tỷ lệ học sinh chủ động tranh luận, phát biểu từ 26,7% lên mức vượt trội hơn 60%.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Dương Văn Đạt đã giải quyết thành công bài toán tích hợp công nghệ thông tin vào hoạt động dạy học đọc hiểu truyện dân gian ở trường trung học phổ thông. Năm kết quả đúc kết then chốt bao gồm:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học đọc hiểu truyện dân gian theo hình thức trực tuyến bám sát định hướng phát triển năng lực người học.
• Đánh giá chân thực thực trạng từ khảo sát 30 giáo viên, làm rõ rào cản 56,7% về phần mềm và 50% về kỹ thuật dạy học tích cực.
• Thiết kế quy trình sư phạm 3 giai đoạn chặt chẽ, kết hợp đa dạng các phần mềm hỗ trợ và thang đo Rubric 5 mức độ đánh giá.
• Chứng minh tính khả thi qua thực nghiệm sư phạm khi giúp nâng tỷ lệ hứng thú học tập lên 62% và tăng 18,5% điểm kiểm tra khá giỏi ở học sinh lớp 10.
• Đề xuất lộ trình giải pháp chuyển đổi số đồng bộ cho môn Ngữ văn trong giai đoạn 2023-2025, định hướng đến năm 2030.

Về kế hoạch triển khai tiếp theo, mô hình cần được nhân rộng tại 100% các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn 2024-2026. Quý thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý giáo dục hãy chủ động nghiên cứu, ứng dụng quy trình sư phạm tiên tiến này để nâng tầm chất lượng dạy học Ngữ văn, khơi dậy niềm đam mê văn học dân tộc cho thế hệ trẻ trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn. Chương 2 Tổ chức các hoạt động dạy học đọc hiểu truyện dân gian theo hình thức trực tuyến. Chương 3 Thực nghiệm sư phạm. 9 PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.

Dạy học đọc hiểu văn bản 1. Khái niệm Để đi đến một định nghĩa về hoạt động “dạy học đọc hiểu văn bản trước hết cần làm rõ khái niệm “văn bản và “đọc hiểu văn bản. Theo Từ điển thuật ngữ ngôn ngữ học thì “Văn bản là chuỗi các kí hiệu ngôn ngữ làm thành một thể thống nhất bằng mối liên hệ ý nghĩa mà thuộc tính cơ bản của nó là sự hoàn chỉnh về hình thức và nội dung; sản phẩm của lời nói được định hình dưới dạng chữ viết hoặc in ấn [7]. “Văn bản là một chỉnh thể trên câu, gồm một chuỗi c c câu, đoạn văn được cấu tạo theo quy tắc của một ngôn ngữ, tạo nên thông báo có tính hệ thống”[7].

Trong hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ văn bản có 5 chức năng chính: chức năng thông tin; chức năng tạo lập quan hệ; chức năng biểu hiện hoặc chức năng biểu lộ, chức năng giải trí; chức năng hành động. Quá trình chuyển nội dung thông báo thuộc hệ thống tinh thần sang hệ thống ngôn ngữ được gọi là quá trình mã hóa nội dung. Sự mã hóa này không thể tiến hành bằng một từ hoặc một câu mà thường bằng một văn bản. Quá trình này được gọi là quá trình tạo lập văn bản.

Về phía người nhận, quá trình giao tiếp lại bắt đầu từ việc tiếp nhận các văn bản mà nội dung đã được mã hóa. Do là sự luận giải về âm thanh (hoặc đường nét), ngữ nghĩa, ngữ pháp. Quá trình này được gọi là quá trình phân tích văn bản hay quá trình hiểu văn bản. Đọc cũng chính là một cách để kiến tạo nghĩa cho văn bản.

Việc kiến tạo nghĩa dựa trên việc chúng ta liên hệ tình huống mới với những gì chúng ta đã biết. Đọc là sự tái tạo những ý tưởng của người khác dựa trên cơ sở vốn hiểu biết của bản thân. “Bản chất của việc đọc văn vốn là một qu trình tương t c mà ở đó người đọc dựa trên kiến thức nền của mình để kiến tạo nghĩa cho văn bản Qu trình này luôn tiếp diễn và không tồn tại kh i niệm “hiểu đúng” Hơn 10 nữa, việc đọc thực sự hay qu trình kiến tạo nghĩa chỉ diễn ra một c ch hiệu quả khi HS quan tâm và có hứng thú đọc, cảm thấy việc đọc mang lại một ý nghĩa gì đó cho cuộc sống của họ”[8]. Như vậy “dạy học đọc hiểu văn bản là quá trình GV hướng dẫn, tổ chức, khơi gợi cho HS đi giải mã, tiếp cận tới các tầng nghĩa khác nhau của văn bản ngôn từ theo một quy trình nhất định, dựa trên các phương pháp, kĩ thuật dạy học, giúp HS khám phá ra các giá trị thẩm mĩ, ý nghĩa tư tưởng ẩn sâu trong lớp ngôn từ, hình tượng nghệ thuật từ đó rèn luyện, bồi dưỡng ở người học các năng lực, phẩm chất cần thiết.

Phương ph p dạy học đọc hiểu Nhìn chung phương pháp dạy học đọc hiểu văn bản thường được tổ chức theo các bước như sau: Bước 1: Yêu cầu HS đọc trực tiếp văn bản, quan sát các yếu tố hình thức của văn bản: câu, chữ, tiêu đề, bố cục, chi tiết, nhân vật, sự kiện,. từ đó có nhận xét, cảm nhận chung về văn bản; tóm tắt được nội dung chính của văn bản. Bước 2: Tổ chức cho HS tìm kiếm, phát hiện, phân tích, ý nghĩa các thông tin, thông điệp, quan điểm, thái độ, tư tưởng, tình cảm, cảm xúc,. được gửi gắm trong văn bản.