Dạy Học Chủ Đề Đa Dạng Nấm Cho Học Sinh Phổ Thông Dân Tộc Nội Trú Tỉnh Bắc Kạn

Luận văn trình bày phương pháp dạy học về đa dạng nấm cho học sinh phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Bắc Kạn, nâng cao nhận thức sinh học.

• Tác giả: Tống Thị Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Hồng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Sinh học
• Đề tài: Dạy Học Chủ Đề “Đa Dạng Nấm” Cho Học Sinh Phổ Thông Dân Tộc Nội Trú Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết khoa học
• 0.5. Nội dung nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Đóng góp mới của đề tài luận văn
• 0.8. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan về cấu trúc sách giáo khoa và dạy học theo chủ đề
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Ở Việt Nam
• 1.2. Khái niệm chủ đề học tập
• 1.3. Dạy học theo chủ đề
• 1.4. So sánh dạy học theo chủ đề với dạy học truyền thống
• 1.5. Những nét đặc trưng cơ bản của dạy học theo chủ đề. Năng lực và năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên
• 1.6. Cơ sở thực tiễn
• 1.6.1. Mục đích điều tra
• 1.6.2. Phương pháp điều tra
• 1.6.3. Đối tượng điều tra
• 1.6.4. Nội dung điều tra
• 1.6.5. Kết quả điều tra
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “ĐA DẠNG NẤM” CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH BẮC KẠN
• 2.1. Giới thiệu nội dung chủ đề “Đa dạng nấm”
• 2.2. Một số nguyên tắc cần đảm bảo trong dạy học chủ đề “Đa dạng nấm” cho học sinh
• 2.2.1. Nguyên tắc đảm bảo mối quan hệ biện chứng giữa dạy học và mục tiêu phát triển năng lực người học
• 2.2.2. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất biện chứng giữa vai trò chủ thể tích cực, tự giác và độc lập của học sinh với vai trò chủ đạo của giáo viên trong quá trình dạy học
• 2.2.3. Nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp giữa nội dung dạy học và hình thức tổ chức dạy học
• 2.3. Quy trình thiết kế một chủ đề học tập
• 2.4. Thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề “Đa dạng nấm”
• 2.4.1. Kế hoạch dạy học tổng thể
• 2.4.2. Kế hoạch dạy học chi tiết chủ đề “Đa dạng nấm”
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Bố trí thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Học Chủ Đề Đa Dạng Nấm ở Bắc Kạn

Chủ đề đa dạng nấm tại Bắc Kạn mang đến cơ hội tuyệt vời để tích hợp kiến thức sinh học vào thực tiễn địa phương. Nấm không chỉ là một phần của hệ sinh thái mà còn có vai trò quan trọng trong kinh tế và văn hóa của cộng đồng. Việc đưa chủ đề này vào giảng dạy giúp học sinh hiểu rõ hơn về thế giới tự nhiên xung quanh, đồng thời khơi gợi niềm yêu thích khoa học. Dạy học chủ đề đa dạng nấm thúc đẩy sự chủ động, sáng tạo của học sinh thông qua các hoạt động khám phá, thực hành và ứng dụng kiến thức vào cuộc sống. Theo nghiên cứu của Tống Thị Trang, chủ đề này phù hợp với học sinh phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Bắc Kạn, nơi các em có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với các loại nấm trong tự nhiên. Giáo viên có thể khai thác kiến thức bản địa của học sinh để xây dựng bài giảng sinh động và hấp dẫn, kết hợp với giáo dục STEM nấm để tăng tính thực tiễn của bài học.

1.1. Tầm quan trọng của dạy học về nấm ở Bắc Kạn

Bắc Kạn có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loại nấm. Dạy học về nấm giúp học sinh hiểu rõ hơn về các loại nấm ở Bắc Kạn, vai trò của chúng trong hệ sinh thái và giá trị kinh tế. Bên cạnh đó, còn có thể giúp học sinh phân biệt nấm ăn được và nấm độc, đảm bảo an toàn thực phẩm. Việc này góp phần vào việc bảo tồn nấm bản địa và phát triển kinh tế địa phương từ phát triển kinh tế từ nấm.

1.2. Ứng dụng giáo dục STEM nấm trong dạy học

Tích hợp giáo dục STEM nấm vào dạy học giúp học sinh vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tế liên quan đến nấm. Ví dụ, học sinh có thể thiết kế hệ thống trồng nấm tại nhà đơn giản, tìm hiểu về nấm và dinh dưỡng, hoặc nghiên cứu ứng dụng của nấm trong đời sống. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm.

II. Thách Thức Khi Dạy Chủ Đề Đa Dạng Nấm Tại Bắc Kạn

Mặc dù chủ đề đa dạng nấm mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc triển khai dạy học hiệu quả cũng đối diện với không ít thách thức. Nguồn tài liệu dạy học nấm phù hợp với trình độ học sinh phổ thông còn hạn chế. Giáo viên cần đầu tư thời gian nghiên cứu, tìm kiếm và biên soạn giáo án dạy học nấm phù hợp. Bên cạnh đó, học sinh có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức khoa học phức tạp về sinh thái học nấm và phân loại nấm. Việc tổ chức các hoạt động thực hành trồng nấm cho học sinh cũng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cơ sở vật chất và kỹ thuật. Theo Tống Thị Trang, cần có sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng để tạo điều kiện tốt nhất cho học sinh học tập và nghiên cứu về nấm.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và nguồn học liệu về nấm

Việc tìm kiếm sách về nấm cho học sinh hoặc video về nấm cho học sinh phù hợp với chương trình học và trình độ nhận thức của học sinh là một thách thức lớn. Nhiều tài liệu khoa học về nấm có nội dung phức tạp, khó hiểu đối với học sinh phổ thông. Giáo viên cần phải tự biên soạn, đơn giản hóa thông tin để tạo ra tài liệu dạy học nấm dễ tiếp thu.

2.2. Khó khăn trong việc tổ chức thực hành trồng nấm

Việc tổ chức thực hành trồng nấm cho học sinh đòi hỏi phải có cơ sở vật chất đảm bảo, bao gồm nhà trồng, dụng cụ, nguyên liệu và kỹ thuật. Không phải trường học nào cũng có đủ điều kiện để đáp ứng yêu cầu này. Bên cạnh đó, giáo viên cần có kiến thức về kỹ thuật trồng nấm cho người mới bắt đầu để hướng dẫn học sinh thực hiện đúng quy trình và đảm bảo an toàn.

III. Cách Dạy Chủ Đề Đa Dạng Nấm Hiệu Quả Tại Bắc Kạn

Để vượt qua những thách thức và nâng cao hiệu quả dạy học chủ đề đa dạng nấm tại Bắc Kạn, cần áp dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học phù hợp. Dạy học tích hợp nấm vào các môn học khác nhau, như sinh học, hóa học, địa lý, và cả các môn học nghệ thuật. Sử dụng phương pháp dạy học nấm hiệu quả như dạy học dự án, dạy học khám phá, và dạy học hợp tác. Tăng cường các hoạt động trải nghiệm nấm thực tế, như tham quan các trang trại nấm, tìm hiểu về ứng dụng của nấm trong đời sống, hoặc tham gia các hoạt động khuyến nông trồng nấm. Theo kinh nghiệm của nhiều giáo viên, việc kết hợp lý thuyết với thực hành, tạo điều kiện cho học sinh tự khám phá và trải nghiệm sẽ giúp các em nắm vững kiến thức và phát triển kỹ năng một cách toàn diện.

3.1. Sử dụng phương pháp dạy học dự án về nấm

Dạy học dự án là một phương pháp dạy học nấm hiệu quả, cho phép học sinh tự lựa chọn đề tài nghiên cứu về nấm, lập kế hoạch, thực hiện và trình bày kết quả. Ví dụ, học sinh có thể thực hiện dự án học tập về nấm về ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sự phát triển của nấm, hoặc về quy trình sản xuất nấm an toàn. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình thực hiện dự án.

3.2. Tổ chức hoạt động trải nghiệm thực tế về nấm

Hoạt động trải nghiệm nấm như tham quan các trang trại nấm, xưởng chế biến nấm, hoặc tham gia các lớp học trồng nấm tại nhà giúp học sinh có cái nhìn trực quan và sinh động về thế giới nấm. Học sinh có thể học hỏi kinh nghiệm từ những người trồng nấm, tìm hiểu về các kỹ thuật trồng nấm cho người mới bắt đầu, và hiểu rõ hơn về an toàn thực phẩm nấm.

3.3. Đánh giá kiến thức về nấm thông qua trò chơi và bài tập thực hành

Sử dụng trò chơi, câu đố, hoặc các bài tập thực hành để kiểm tra đánh giá kiến thức về nấm giúp học sinh ôn tập kiến thức một cách thú vị và hiệu quả. Ví dụ, có thể tổ chức trò chơi nhận diện các loại nấm ăn được và nấm độc, hoặc yêu cầu học sinh thực hiện các thí nghiệm đơn giản để chứng minh vai trò của nấm trong tự nhiên.

IV. Giáo Án Mẫu Dạy Học Chủ Đề Đa Dạng Nấm Ở Bắc Kạn

Để giúp giáo viên dễ dàng hơn trong việc triển khai dạy học chủ đề đa dạng nấm, có thể tham khảo một số giáo án dạy học nấm mẫu. Giáo án cần được thiết kế theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, khuyến khích các em tự tìm tòi, khám phá và vận dụng kiến thức. Nội dung bài giảng sinh học nấm cần được trình bày một cách khoa học, dễ hiểu và liên hệ với thực tế địa phương. Giáo án cũng cần bao gồm các hoạt động thực hành trồng nấm cho học sinh, các bài tập vận dụng kiến thức, và các công cụ kiểm tra đánh giá kiến thức về nấm phù hợp.

4.1. Thiết kế giáo án tích hợp kiến thức về nấm và môi trường

Giáo án cần tích hợp kiến thức về nấm và môi trường, giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của nấm trong hệ sinh thái, ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sự phát triển của nấm, và các biện pháp bảo tồn nấm bản địa. Có thể sử dụng các hoạt động như thảo luận nhóm, nghiên cứu trường hợp, hoặc thực hiện các dự án nhỏ để khuyến khích học sinh tìm hiểu sâu hơn về mối quan hệ giữa nấm và môi trường.

4.2. Xây dựng bài giảng sinh học nấm dễ hiểu trực quan

Bài giảng sinh học nấm cần được trình bày một cách khoa học, dễ hiểu, và sử dụng nhiều hình ảnh, video, hoặc mô hình trực quan để giúp học sinh hình dung rõ hơn về cấu tạo của nấm, phân loại nấm, và các quá trình sinh học liên quan đến nấm. Có thể sử dụng các phần mềm trình chiếu, hoặc các ứng dụng trực tuyến để tạo ra các bài giảng sinh động và hấp dẫn.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Dạy Nấm

Việc dạy học chủ đề đa dạng nấm không chỉ mang lại kiến thức cho học sinh mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống. Học sinh có thể áp dụng kiến thức đã học để trồng nấm tại nhà, cải thiện dinh dưỡng cho gia đình, hoặc tham gia các hoạt động khuyến nông trồng nấm tại địa phương. Nghiên cứu của Tống Thị Trang cho thấy rằng việc dạy học chủ đề đa dạng nấm giúp học sinh phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và có thái độ tích cực đối với khoa học.

5.1. Hướng dẫn học sinh trồng nấm tại nhà

Cung cấp cho học sinh các hướng dẫn chi tiết về trồng nấm tại nhà, bao gồm lựa chọn loại nấm phù hợp, chuẩn bị nguyên liệu, quy trình trồng và chăm sóc. Khuyến khích học sinh chia sẻ kinh nghiệm và kết quả trồng nấm của mình với bạn bè và gia đình.

5.2. Nghiên cứu về vai trò của nấm trong dinh dưỡng và sức khỏe

Tìm hiểu về nấm và dinh dưỡng, nấm dược liệu, và vai trò của nấm trong việc cải thiện sức khỏe. Khuyến khích học sinh thực hiện các nghiên cứu nhỏ về tác dụng của nấm đối với sức khỏe, hoặc chia sẻ các công thức chế biến các món ăn từ nấm ngon và bổ dưỡng.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Dạy Chủ Đề Nấm ở Bắc Kạn

Dạy học chủ đề đa dạng nấm là một hướng đi đầy tiềm năng trong giáo dục sinh học tại Bắc Kạn. Việc tiếp tục nghiên cứu, cải tiến phương pháp dạy học, và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng sẽ giúp nâng cao hiệu quả dạy học và phát triển năng lực cho học sinh. Cần có sự đầu tư hơn nữa vào việc xây dựng tài liệu dạy học nấm, tổ chức các hoạt động trải nghiệm nấm, và hỗ trợ giáo viên trong việc nâng cao trình độ chuyên môn về nấm.

6.1. Phát triển nguồn tài liệu dạy học nấm phong phú đa dạng

Xây dựng các giáo án dạy học nấm chi tiết, dễ hiểu, và phù hợp với trình độ học sinh. Biên soạn các sách về nấm cho học sinh, các video về nấm cho học sinh, và các tài liệu tham khảo về nấm dược liệu. Phát triển các ứng dụng trực tuyến, hoặc các phần mềm tương tác về nấm.

6.2. Mở rộng các hoạt động trải nghiệm thực tế về nấm

Tổ chức các chuyến tham quan các trang trại nấm, xưởng chế biến nấm, hoặc các khu rừng nấm tự nhiên. Tổ chức các lớp học trồng nấm tại nhà, hoặc các cuộc thi về nấm. Kết nối với các chuyên gia về nấm, hoặc các tổ chức khuyến nông để cung cấp kiến thức và kỹ thuật cho học sinh.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc phát triển năng lực cho học sinh trở thành mục tiêu trọng tâm. Theo Luật Giáo dục năm 2005, phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh, đồng thời bồi dưỡng kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Tỉnh Bắc Kạn, với đặc thù là vùng dân tộc nội trú, có nhiều học sinh dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, điều kiện học tập còn nhiều khó khăn. Việc áp dụng phương pháp dạy học theo chủ đề nhằm phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên cho học sinh phổ thông dân tộc nội trú tại đây là một nhu cầu cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng chủ đề “Đa dạng nấm”, thiết kế kế hoạch dạy học và tổ chức dạy học chủ đề này cho học sinh lớp 6 tại các trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Bắc Kạn. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai trường PTDT nội trú Pác Nặm và Ba Bể trong năm học 2018-2019. Nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả của việc vận dụng dạy học theo chủ đề trong việc phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện năng lực học sinh.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về dạy học theo chủ đề và phát triển năng lực học sinh. Dạy học theo chủ đề là hình thức tổ chức học tập tích hợp, giúp học sinh tự khám phá kiến thức thông qua các vấn đề thực tiễn, phát triển năng lực giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo và kỹ năng hợp tác. Lý thuyết năng lực được tiếp cận theo cấu trúc đa thành tố, bao gồm kiến thức, kỹ năng nhận thức, kỹ năng thực hành, thái độ, giá trị và động lực hành động trong bối cảnh cụ thể.

Các khái niệm chính bao gồm:  
- **Chủ đề học tập**: đơn vị nội dung kiến thức trọn vẹn, giúp học sinh giải quyết vấn đề lý luận hoặc thực tiễn.  
- **Năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên**: khả năng quan sát, nêu giả thuyết, thu thập và xử lý thông tin, kết luận và phổ biến kết quả nghiên cứu.  
- **Dạy học tích hợp theo chủ đề**: phương pháp kết hợp các nội dung liên quan để phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.  
- **Vai trò giáo viên và học sinh**: giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn; học sinh là trung tâm, chủ động tìm hiểu và vận dụng kiến thức.  
- **Rubric đánh giá năng lực**: công cụ đánh giá các kỹ năng thành phần của năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn.  
- **Nguồn dữ liệu**:  
  - Tài liệu pháp lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Luật Giáo dục.  
  - Tài liệu chuyên ngành về dạy học theo chủ đề và phát triển năng lực.  
  - Dữ liệu khảo sát thực trạng và kết quả thực nghiệm sư phạm tại hai trường PTDT nội trú tỉnh Bắc Kạn.  
- **Phương pháp phân tích**:  
  - Phân tích nội dung tài liệu, tổng hợp lý thuyết.  
  - Điều tra khảo sát ý kiến 40 giáo viên về kinh nghiệm dạy học theo chủ đề.  
  - Thực nghiệm sư phạm với học sinh lớp 6, sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu.  
- **Timeline nghiên cứu**:  
  - Nghiên cứu lý thuyết và khảo sát thực trạng: 3 tháng.  
  - Thiết kế chủ đề và kế hoạch dạy học: 2 tháng.  
  - Thực nghiệm sư phạm và thu thập dữ liệu: 3 tháng.  
  - Phân tích dữ liệu và hoàn thiện luận văn: 2 tháng.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Nhận thức và kinh nghiệm của giáo viên**: 100% giáo viên nhận thức rõ tầm quan trọng của dạy học theo chủ đề; 87,5% có kinh nghiệm thiết kế chủ đề học tập; 65% đã tổ chức dạy học theo chủ đề trong thực tế.  
2. **Hiệu quả dạy học chủ đề “Đa dạng nấm”**: Học sinh sau thực nghiệm có sự tiến bộ rõ rệt về năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên, với điểm trung bình tăng khoảng 25% so với trước thực nghiệm.  
3. **Phát triển kỹ năng nghiên cứu khoa học**: Học sinh hình thành kỹ năng quan sát, thu thập và xử lý thông tin, nêu giả thuyết và kết luận khoa học, đạt điểm trung bình trên 8/10 theo bảng Rubric đánh giá.  
4. **Thái độ và phẩm chất học sinh**: Học sinh thể hiện thái độ tích cực, hứng thú học tập, ý thức tự bảo vệ và phát triển kinh tế gia đình qua việc áp dụng kiến thức về nấm.

### Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc áp dụng dạy học theo chủ đề “Đa dạng nấm” phù hợp với đặc điểm học sinh dân tộc nội trú, giúp phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên một cách toàn diện. So với phương pháp dạy học truyền thống, dạy học theo chủ đề tạo điều kiện cho học sinh chủ động, sáng tạo và hợp tác nhóm hiệu quả hơn. Các số liệu khảo sát và thực nghiệm phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về lợi ích của dạy học tích hợp theo chủ đề. Việc sử dụng Rubric đánh giá năng lực giúp đánh giá chính xác các kỹ năng thành phần, từ đó điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tiến bộ năng lực học sinh và bảng so sánh kết quả trước và sau thực nghiệm.

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên**: Tổ chức các khóa đào tạo về dạy học theo chủ đề và phát triển năng lực, nhằm nâng cao kỹ năng thiết kế và tổ chức dạy học tích cực. Mục tiêu đạt 90% giáo viên được đào tạo trong vòng 1 năm.  
2. **Phát triển tài liệu và công cụ dạy học**: Xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn chi tiết và công cụ đánh giá năng lực phù hợp với đặc thù học sinh dân tộc nội trú. Thực hiện trong 6 tháng, do Sở GD&ĐT phối hợp với các trường thực hiện.  
3. **Mở rộng áp dụng dạy học theo chủ đề**: Khuyến khích các trường phổ thông dân tộc nội trú áp dụng rộng rãi phương pháp dạy học theo chủ đề, đặc biệt trong môn Khoa học tự nhiên, nhằm nâng cao năng lực học sinh. Mục tiêu trong 2 năm tới.  
4. **Tăng cường thực nghiệm và nghiên cứu tiếp theo**: Thực hiện các nghiên cứu mở rộng về hiệu quả dạy học theo chủ đề trên các môn học khác và các vùng miền khác nhau để hoàn thiện phương pháp. Chủ thể thực hiện là các trường đại học sư phạm và trung tâm nghiên cứu giáo dục.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Giáo viên phổ thông dân tộc nội trú**: Nắm bắt phương pháp dạy học theo chủ đề, áp dụng hiệu quả trong giảng dạy môn Sinh học và các môn khoa học tự nhiên.  
2. **Nhà quản lý giáo dục**: Xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo và phát triển chương trình giáo dục phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số.  
3. **Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Giáo dục học**: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp và kết quả thực nghiệm sư phạm về dạy học tích hợp và phát triển năng lực.  
4. **Các tổ chức phát triển giáo dục và phi chính phủ**: Thiết kế các chương trình hỗ trợ giáo dục vùng dân tộc thiểu số, nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực học sinh.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Dạy học theo chủ đề là gì?**  
Dạy học theo chủ đề là phương pháp tổ chức học tập tích hợp các nội dung liên quan thành một chủ đề trọn vẹn, giúp học sinh tự khám phá kiến thức và phát triển năng lực toàn diện.

2. **Lợi ích của dạy học theo chủ đề đối với học sinh dân tộc nội trú?**  
Phương pháp này giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học, tư duy phản biện, hợp tác nhóm và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, phù hợp với đặc điểm vùng miền và văn hóa dân tộc.

3. **Cách đánh giá năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên như thế nào?**  
Sử dụng bảng Rubric đánh giá các kỹ năng thành phần như xác định vấn đề, lập giả thuyết, thu thập và xử lý mẫu vật, kết luận vấn đề với thang điểm cụ thể, giúp đánh giá chính xác năng lực học sinh.

4. **Phương pháp thực nghiệm sư phạm được thực hiện ra sao?**  
Thực nghiệm được tiến hành tại hai trường PTDT nội trú tỉnh Bắc Kạn với cỡ mẫu khoảng 100 học sinh lớp 6, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên, phân tích số liệu bằng thống kê mô tả và so sánh trước-sau.

5. **Làm thế nào để giáo viên có thể áp dụng hiệu quả dạy học theo chủ đề?**  
Giáo viên cần được đào tạo bài bản về thiết kế chủ đề, xây dựng kế hoạch dạy học chi tiết, sử dụng các hình thức tổ chức dạy học tích cực và công cụ đánh giá năng lực phù hợp với học sinh.

## Kết luận

- Đã xây dựng thành công chủ đề “Đa dạng nấm” phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông mới và đặc thù học sinh dân tộc nội trú tỉnh Bắc Kạn.  
- Phương pháp dạy học theo chủ đề giúp phát triển năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên cho học sinh một cách hiệu quả, thể hiện qua sự tiến bộ kỹ năng và thái độ học tập.  
- Giáo viên có nhận thức tốt và kinh nghiệm bước đầu trong việc thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề, cần tiếp tục được bồi dưỡng và hỗ trợ.  
- Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học theo chủ đề và phát triển năng lực học sinh trong các trường phổ thông dân tộc nội trú.  
- Khuyến khích mở rộng nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học theo chủ đề trong giáo dục phổ thông để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Các nhà quản lý và giáo viên cần phối hợp triển khai các khóa đào tạo, xây dựng tài liệu hướng dẫn và tổ chức thực nghiệm mở rộng nhằm nâng cao hiệu quả dạy học theo chủ đề trong toàn tỉnh và các vùng dân tộc thiểu số khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan về cấu trúc sách giáo khoa và dạy học theo chủ đề 1. Trên thế giới Trên thế giới, sách giáo khoa được biên soạn dưới dạng các chủ đề đã có từ lâu và rất phổ biến ở các nước có nền giáo dục tiên tiến như ở Anh, Mỹ, Pháp, Singapor,. Chẳng hạn như, sách giáo khoa môn Khoa học 7 của Anh (Cambridge Checkpoint Sience coursebook 7) [22], phần Sinh học đã được biên soạn gồm 4 chủ đề: 1/ Plants and humans as organisms (Thực vật và con người là sinh vật) 2/ Cells and organisms (Tế bào và sinh vật) 3/ Living things in their enviromen (Sinh vật sống trong môi trường của chúng) 4/ Variation and classification (Biến thể và phân loại) Biên soạn nội dung dạy học dưới dạng các chủ đề mang tính khoa học tích hợp và có tính thực tiễn cao đã giúp người học hiểu thấu vấn đề và phát triển được những năng lực cần thiết như: năng lực nhận thức thế giới tự nhiên, năng lực khám phá thế giới tự nhiên và năng lực vận dụng kiến thức để cải tạo thế giới tự nhiên.

Ở Việt Nam Nhận thức được ý nghĩa của việc dạy học theo chủ đề, ở Việt Nam, trong những năm gần đây đã có nhiều nhà nghiên cứu, nhiều giáo viên phổ thông đã chú ý đến việc thiết kế các chủ đề liên môn và tổ chức dạy học cho học sinh các chủ đề này với những mục tiêu khác nhau. Chẳng hạn như: tác giả Nguyễn Kì Loan (2016) [15] trong luận án tiến sỹ giáo dục học của mình đã kì công cấu trúc hóa lại sách giáo khoa Sinh học 6 hiện hành thành các chủ đề học tập tích hợp giáo dục môi trường cho học sinh trong dạy học. Bên cạnh các công trình Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn của các nhà nghiên cứu, dạy học theo chủ đề nhằm nâng cao kết quả học tập của học sinh, hoặc để phát triển năng lực hợp tác, năng lực tự học,. Vấn đề xây dựng các chủ đề học tập liên môn đã thu hút được đông đảo các giáo viên đang trực tiếp giảng dạy các môn khoa học ở trường phổ thông và nó đã trở thành phong trào rộng khắp trong các nhà trường phổ thông của nước ta.

Theo Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT [1], sách giáo khoa môn Khoa học tự nhiên nói riêng và các môn học khác nói chung cũng đã được thống nhất biên soạn dưới dạng các chủ đề học tập. Dạy học theo chủ đề có điều kiện để giáo viên thực hiện tư tưởng và nguyên tắc dạy học tiếp cận năng lực: dạy học vì quyền lợi và vì sự phát triển của học sinh. Chính vì những lợi ích của dạy học theo chủ đề nên việc biên soạn sách giáo khoa, cấu trúc hóa nội dung dạy học dưới dạng các chủ đề và tổ chức dạy học theo chủ đề là vấn đề đã được khẳng định và trở nên rất cần thiết. Khái niệm chủ đề học tập Chủ đề là vấn đề chủ yếu được đặt ra trong tác phẩm, toát lên từ nội dung và theo một hướng tư tưởng nhất định.

Chủ đề gắn bó với đề tài, nói lên cách tiếp cận, khai thác và khám phá vấn đề trong phạm vi đề tài đó [18]. Theo tác giả Nguyễn Kì Loan (2016): “Chủ đề là một đơn vị nội dung kiến thức trọn vẹn mà khi tổ chức học sinh tìm hiểu, khám phá sẽ giải quyết được một vấn đề lý luận hay thực tiễn, do đó vừa lĩnh hội được kiến thức khoa học, vừa rèn luyện, hình thành được các năng lực cơ bản như giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, tính toán, sáng tạo, tư duy phê phán, tự học”[15]. Trong dạy học chủ đề, chủ đề là một đơn vị nội dung kiến thức tương đối trọn vẹn mà khi học xong chủ đề người học có thể vận dụng được kiến thức đã học để giải quyết một vấn đề thực tiễn hoặc giải quyết một vấn đề trong bối Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn cảnh mới. Nội dung mỗi chủ đề đảm bảo phải chứa đựng được những tri thức chủ chốt mang tính phổ biến, điển hình (nội môn); đồng thời phải có tính mở để có thể kết hợp với kiến thức thuộc các chủ đề khác hoặc lĩnh vực khoa học khác (liên môn).

Dạy học theo chủ đề Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học, các chương, các phần môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó người học có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn [26]. Dạy học theo chủ đề, về bản chất là dạy học tích hợp trong đó có sự kết hợp hài hòa, thống nhất giữa các yếu tố, các đối tượng tham gia vào quá trình dạy học nhằm phát triển tối đa khả năng nhận thức và tư duy đa chiều một cách hợp lý, phù hợp với năng lực của học sinh trong việc thực hiện nội dung các hoạt động trong từng chủ đề. Theo Tưởng Duy Hải và Đỗ Hương Trà (2016), tổ chức dạy học theo chủ đề nhằm phát triển năng lực cho người học cần thực hiện theo 3 bước: (1) Xác định năng lực cần phát triển ở người học và xây dựng nội dung chủ đề; (2) Tổ chức dạy học theo chủ đề: Xây dựng câu hỏi định hướng → nguồn thông tin → tổ chức thảo luận (học sinh thực hiện trình bày, phát biểu ý kiến và tự do phát triển; thư ký học sinh ghi lại những phát biểu) → giáo viên tổng kết và củng cố nội dung chủ đề [9]. Đây là một trong những cơ sở lý luận để chúng tôi xây dựng quy trình dạy học theo chủ đề.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. So sánh dạy học theo chủ đề với dạy học truyền thống Bảng 1. So sánh dạy học theo chủ đề với dạy học truyền thống Vấn đề so sánh Dạy học truyền thống Dạy học theo chủ đề Vấn đề, nhiệm Tiến trình học tập, giải quyết Các nhiệm vụ học tập được vụ học tập dạy các vấn đề khoa học như vật lý, giao cho học sinh, học sinh học hóa học, …thường là giải quyết sẽ phải tự tìm cách thức vấn đề có sẵn trong SGK, hay thực hiện với sự chủ động do giáo viên áp đặt, các tiến hỗ trợ, hợp tác của giáo trình học tập do giáo viên xây viên. Các thức dạy học này dựng và học sinh học theo lấy học sinh làm trung tâm đúng kịch bản của giáo viên hay nói cách khác giáo viên là trung tâm Đối tượng HS Phù hợp với tất cả các đối Phù hợp với những học sinh tượng học sinh, các học sinh có cách tư duy logic, có khả khác nhau có khả năng nhận năng tư duy, tuần tự, mạch thức khác nhau nên sẽ phù hợp kiến thức chặt chẽ với những phương pháp khác nhau, với phương pháp này các em sẽ phát huy được hết khả năng của mình.

Nội dung dạy Dạy theo từng bài riêng lẻ với Dạy theo một chủ đề được học một thời lượng không thay đổi, tổ chức lại theo hướng tích theo số tiết quy định cho từng hợp từ một phần, hay gộp nội dung, nội dung bài học các nội dung có mạch kiến nhiều năm không thay đổi. thức liên quan đến nhau trong chương trình học, học sinh sẽ được mở rộng, tìm hiểu nhiều kiến thức phù hợp với thời đại. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Vấn đề so sánh Dạy học truyền thống Dạy học theo chủ đề Kết quả đạt Kết thúc chương trình học nội Kiến thức mà học sinh thu được sau bài dung kiến thức mà học sinh thu được là các khái niệm trong học được rời rạc, hoặc chỉ có mối một mối liên hệ mạng lưới liên hệ tuyến tính (một chiều với nhau, các nội dung kiến theo thiết kế chương trình học). thức liên quan với nhau sẽ được gắn kết lại giúp học sinh có thể có mạch kiến thức liên tục, có thể giải quyết được các vấn đề trong thực tiễn.

Mức độ nhận Mức độ nhận thức của người Trình độ nhận thức có thể thức của HS học sau quá trình học tập đạt được ở mức độ cao: thường theo trình tự như SGK Phân tích kiến thức, tổng và thường dừng lại ở trình độ hợp nội dung, đánh giá vấn biết, hiểu và vận dụng (chủ yếu đề. là giải bài tập). Kết quả cả quá Kết thúc một chương trình học, Kết thúc một chủ đề học trình học học sinh không có một tổng thể sinh có một tổng thể kiến kiến thức theo chủ đề, có mối thức mới, tinh giản, chặt liên quan đến nhau mà có kiến chẽ, phù hợp với thực tiễn thức từng phần riêng biệt hoặc và khác với nội dung trong có hệ thống kiến thức liên hệ sách giáo khoa, học sinh có tuyến tính theo trật tự các bài thể vận dụng mạch kiến học như chương trình SGK. thức này để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Vấn đề so sánh Dạy học truyền thống Dạy học theo chủ đề Việc vận dụng Kiến thức còn xa rời thực tiễn, Kiến thức gần gũi với thức kiến thức vào không theo kịp xu thế hiện đại, tiễn mà học sinh đang sống thực tiễn không theo kịp sự phát triển hơn, các kiến thức sẽ được của xã hội, của khoa học kỹ bổ sung liên tục do quá thuật do sự chậm cập nhật của trình học học sinh sẽ phải nội dung sách giáo khoa, tự cập nhập, tìm tòi và bổ chương trình học. sung kiến thức để hoàn thành nhiệm vụ học tập.