Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH DÂN TỘC KHMER Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ DÂN TỘC NỘI TRÚ HUYỆN THẠNH TRỊ, TỈNH SÓC TRĂNG 1. Những khái niệm cơ bản 1. Khái niệm giáo dục đạo đức Giáo dục được hiểu một cách khái quát là quá trình chuyển giao hệ thống tri thức, các giá trị, thái độ và kinh nghiệm hoạt động của thế hệ trước cho thế hệ sau nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách cá nhân, đảm bảo sự tồn tại và phát triển xã hội. Nó một cách khác, giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất, năng lực như yêu cầu đề ra.
Trong phạm vi nhà trường, giáo dục là một quá trình tổng thể của các hoạt động dạy học, giáo dục, phát triển nhân cách và là quá trình chuẩn bị tâm lý cho học sinh được tổ chức một cách có mục đích, có kế hoạch nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội về xây dựng con người, trong đó giáo dục đạo đức là một nhiệm vụ trọng yếu. Đạo đức, theo quan điểm của Nho giáo được bắt đầu từ khái niệm “Đạo”. “Đạo” là đạo của trời đất, đạo của muôn vật về mệnh trời và bản tính tự nhiên của con người. Đức gắn liền với đạo, trong đó đạo là cái phải noi theo, đức là cái do noi theo mà có.
Do vậy, đức là cái gốc, là trung tâm của xã hội và của vũ trụ, bao trùm mọi lĩnh vực đời sống con người từ chính trị, kinh tế đến văn hóa, xã hội; từ tổ chức quản lý của Nhà nước đến từng cá nhân. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin “ đạo đức là một hình thái ý thức xã hội có nguồn gốc từ lao động sản xuất và đời sống cộng đồng xã hội. Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội phản ánh và chịu sự chi phối của 15 tồn tại xã hội. Vì vậy tồn tại xã hội thay đổi thì ý thức xã hội (đạo đức) cũng thay đổi theo.
Và như vậy đạo đức xã hội luôn mang tính lịch sử, tính giai cấp và tính dân tộc” [6, tr. Theo từ điển Tiếng Việt “Đạo đức là những tiêu chuẩn, những nguyên tắc quy định hành vi quan hệ của con người đối với nhau và đối với xã hội. Đạo đức là những phẩm chất tốt đẹp của con người theo những tiêu chuẩn đạo đức của một giai cấp nhất định” [48, tr. Nói tóm lại, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về đạo đức, nhưng chung qui lại các khái niệm đều thống nhất nhận thức rằng, đạo đức là những quy tắc, chuẩn mực trong quan hệ xã hội, được hình thành và phát triển trong cuộc sống, được cả xã hội thừa nhận và tự giác thực hiện, phản ánh những quan hệ xã hội hiện thực, được dựa trên cơ sở kinh tế, chính trị - xã hội nhất định.
Từ những phân tích trên, ta có thể quan niệm: Giáo dục đạo đức cho học sinh Khmer ở Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú là hoạt động có mục đích, có tổ chức của các chủ thể giáo dục trong Nhà trường đối với học sinh nhằm hình thành ý thức, tình cảm, niềm tin đạo đức và thói quen hành vi đạo đức phù hợp với mục tiêu, yêu cầu giáo dục của Nhà trường. Khái niệm quản lý giáo dục đạo đức Giáo dục đạo đức cho học sinh là một bộ phận của quá trình sư phạm diễn ra đồng thời với quá trình dạy học để thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo của Nhà trường. Giáo dục đạo đức có mục đích, chức năng quan trọng là giúp học sinh nhận thức đúng các yêu cầu, chuẩn mực, các giá trị chuẩn mực xã hội và rèn luyện các thói quen, hành vi đạo đức tương ứng. Dưới tác động của các lực lượng giáo dục trong nhà trường, học sinh tiếp nhận các yêu cầu, chuẩn mực, giá trị tư tưởng, đạo đức, luật pháp.
của nhà trường, xã hội và chuyển hoá thành ý thức, thái độ, hành vi cá nhân. Trong quá trình giáo dục, nhà giáo dục và đối tượng giáo dục 16 có quan hệ tương tác; những tác động của nhà giáo dục đóng vai trò định hướng, sự tiếp nhận và chuyển hoá có ý thức các giá trị của đối tượng giáo dục đóng vai trò quyết định sự thành công của quá trình giáo dục. Trong các nhà trường hiện nay, quản lý giáo dục đạo đức là nhiệm vụ, trách nhiệm của các cấp uỷ đảng, các cơ quan, đơn vị, các tổ chuyên môn, các lực lượng quản lý nhằm hình thành cho học sinh những tri thức đạo đức, chuẩn mực đạo đức, quy tắc đạo đức, tình cảm đạo đức, sự đánh giá về đạo đức, từ đó góp phần hình thành ở học sinh các quan hệ đạo đức và hành vi đạo đức đúng đắn, tạo nên nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhân cách. Theo cách tiếp cận đó, có thể quan niệm: Quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh là một nội dung của quản lý giáo dục nhà trường, thể hiện sự tác động qua lại giữa chủ thể quản lý với giáo viên và học sinh thông qua trao đổi thông tin, kiểm soát và điều khiển các hoạt động: nâng cao nhận thức, xây dựng niềm tin và thói quen hành vi đạo đức, góp phần hình thành phẩm chất nhân cách toàn diện cho học sinh.
Khái niệm quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh dân tộc Khmer ở Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú Huyện Thạnh Trị Tỉnh Sóc Trăng Từ điển Tiếng Việt của nhà xuất bản giáo dục định nghĩa: “Quản lý là trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định”, “quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [48, tr. Quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh dân tộc Khmer ở Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú Huyện Thạnh Trị Tỉnh Sóc Trăng là một nội dung quản lý giáo dục, một khâu quan trọng trong quy trình quản lý giáo dục - đào tạo. Vận dụng khái niệm quản lý giáo dục đạo đức vừa được nêu ở trên vào hoàn cảnh cụ thể của hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh dân tộc Khmer ở Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú Huyện Thạnh Trị Tỉnh Sóc Trăng, ta có thể phát biểu rằng: Quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh dân tộc Khmer ở Trường 17 trung học cơ sở dân tộc nội trú Huyện Thạnh Trị Tỉnh Sóc Trăng là việc tổ chức, điều khiển của chủ thể quản lý đối với toàn bộ quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh, nhằm đảm bảo cho giáo dục đạo đức diễn ra theo đúng yêu cầu nội dung và đạt được hiệu quả đáp ứng mục tiêu, yêu cầu giáo dục của Nhà trường. Thực chất, quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh dân tộc Khmer là những tác động quản lý có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác, sáng tạo, tìm tòi, nghiên cứu, lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng, các thói quen, hành vi đạo đức để hình thành, phát triển, hoàn thiện phẩm chất nhân cách theo mục tiêu yêu cầu đào tạo của Nhà trường.
Theo đó, quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh dân tộc Khmer ở Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú Huyện Thạnh Trị Tỉnh Sóc Trăng có các biểu hiện chủ yếu sau: Một là, quản lý giáo dục đạo đức là những tác động có tính hướng đích, không bó hẹp trong phạm vi chương trình đào tạo, mà là tổng hợp các hoạt động sư phạm, đồng thời quản lý giáo dục đạo đức cũng không tách rời quản lý các nội dung học tập khác như văn hoá, chính trị, pháp luật, kỷ luật. mà chúng đan xen vào nhau, quy định lẫn nhau, bổ sung cho nhau nhằm giáo dục phẩm chất nhân cách toàn diện cho học sinh. Hai là, học sinh không chỉ là đối tượng chịu sự tác động của chủ thể quản lý mà học sinh còn là chủ thể tự quản lý giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động xây dựng, thực hiện kế hoạch tự học tập, rèn luyện, tự kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục, rèn luyện thói quen, hành vi đạo đức của bản thân. Ba là, quản lý giáo dục đạo đức là những tác động phối hợp nỗ lực của chủ thể với các đối tượng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức.
Nói một cách khác, quản lý quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh bao gồm 4 18 yếu tố: Chủ thể quản lý giáo dục đạo đức; đối tượng bị quản lý; khách thể quản lý và mục tiêu quản lý giáo dục đạo đức. Do vậy, quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh dân tộc Khmer ở Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú Huyện Thạnh Trị Tỉnh Sóc Trăng vừa là một quá trình, vừa là hoạt động diễn ra các tác động quản lý đan xen, liên tục, được tiến hành trong quá trình đào tạo với quy trình tổ chức chặt chẽ. Vì vậy, cần phải đề cập và xác định các biện pháp quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh một cách khoa học, khả thi, phù hợp. Theo đó, biện pháp quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh dân tộc Khmer ở Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú Huyện Thạnh Trị Tỉnh Sóc Trăng là tổng hợp toàn bộ các cách thức quản lý của các chủ thể quản lý thuộc Nhà trường, tác động tới quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh có định hướng, có chủ định nhằm đảm bảo cho học sinh hình thành có kết quả ý thức, tình cảm, niềm tin đạo đức và thói quen hành vi đạo đức, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.
Nội dung quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh dân tộc Khmer ở Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú Huyện Thạnh Trị Tỉnh Sóc Trăng Theo cách tiếp cận hệ thống cấu trúc, quá trình giáo dục nói chung, quá trình giáo dục đạo đức nói riêng bao gồm các nhân tố cơ bản hợp thành như: Mục tiêu giáo dục; nhà giáo dục; đối tượng giáo dục; nội dung giáo dục; phương pháp, hình thức, phương tiện giáo dục; kết quả giáo dục.