Dạy Học Ca Khúc Trữ Tình Của Trịnh Công Sơn Ở Đại Học Sư Phạm Âm Nhạc

Luận văn thạc sĩ khám phá phương pháp dạy ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn cho sinh viên đại học sư phạm âm nhạc, nâng cao kỹ năng giảng dạy.

• Tác giả: Bùi Thị Thùy Trang
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trịnh Hoài Thu
• Trường học: Đại học Sư phạm Nghệ thuật
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học Âm nhạc
• Đề tài: Dạy học ca khúc trữ tình của Trịnh Công Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Nghệ thuật thanh nhạc
• 1.1.1. Một số kỹ thuật thanh nhạc cơ bản
• 1.1.2. Thể loại ca khúc
• 1.1.3. Ca khúc trữ tình
• 1.2. Cuộc đời và sự nghiệp của Trịnh Công Sơn
• 1.2.1. Vài nét về cuộc đời
• 1.2.2. Sự nghiệp âm nhạc
• 1.2.3. Ca khúc trữ tình của Trịnh Công Sơn
• 1.3. Quá trình dạy học Thanh nhạc
• 1.3.1. Quá trình dạy học
• 1.3.2. Quá trình dạy học Thanh nhạc trong đào tạo giáo viên Âm nhạc
• 1.4. Thực trạng dạy học ca khúc trữ tình của Trịnh Công Sơn tại trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật TW
• 1.4.1. Một số nét về nhà trường và bộ môn thanh nhạc
• 1.4.2. Chương trình môn thanh nhạc ở hệ ĐHSPAN
• 1.4.3. Đặc điểm khả năng ca hát của sinh viên ĐHSPAN
• 1.4.4. Tình hình dạy học cho sinh viên ĐHSPAN ca khúc trữ tình của Trịnh Công Sơn
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ÂM NHẠC THỂ HIỆN CA KHÚC TRỮ TÌNH CỦA TRỊNH CÔNG SƠN
• 2.1. Tìm hiểu một số đặc điểm ca khúc trữ tình của Trịnh Công Sơn
• 2.1.1. Nội dung lời ca
• 2.1.2. Cấu trúc hình thức
• 2.2. Rèn luyện kỹ năng thể hiện ca khúc trữ tình
• 2.2.1. Phát âm, nhả chữ
• 2.3. Áp dụng kỹ năng thể hiện phong cách trữ tình vào ca khúc của Trịnh Công Sơn
• 2.3.1. Huyền thoại Mẹ
• 2.4. Thực nghiệm sư phạm và tiết dạy thanh nhạc
• 2.4.1. Mục đích thực nghiệm
• 2.4.2. Nội dung và đối tượng thực nghiệm
• 2.4.3. Thời gian thực nghiệm
• 2.4.4. Tiến hành thực nghiệm
• 2.4.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Học Ca Khúc Trữ Tình Trịnh Công Sơn

Thanh nhạc là bộ môn nghệ thuật sử dụng giọng hát để truyền tải cảm xúc qua các tác phẩm âm nhạc. Nó đòi hỏi kỹ thuật điêu luyện và tinh tế trong cách xử lý bài hát. Trong đó, ca khúc trữ tình là một thể loại âm nhạc diễn tả những tâm tư, tình cảm sâu lắng, với tiết tấu nhẹ nhàng, du dương. Các nhạc sĩ trên thế giới và Việt Nam đã có nhiều đóng góp cho thể loại này. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn là một trong những tên tuổi lớn của Việt Nam, với những ca khúc trữ tình về tình yêu và số phận con người. Việc đưa ca khúc Trịnh Công Sơn vào giảng dạy tại Đại học Sư phạm Nghệ thuật là rất cần thiết để sinh viên hiểu rõ hơn về phong cách âm nhạc của ông.

1.1. Vai trò của thanh nhạc trong đào tạo giáo viên âm nhạc

Bộ môn thanh nhạc có tầm quan trọng đối với sinh viên sư phạm âm nhạc, cung cấp kiến thức sâu rộng về thanh nhạc. Để hoàn thành bộ môn này, sinh viên cần có kỹ năng thanh nhạc cơ bản và thể hiện thành công phong cách âm nhạc, tâm tư tình cảm mà nhạc sĩ gửi gắm vào bài hát. Đại học Sư phạm Nghệ thuật là nơi đào tạo nhiều giáo viên âm nhạc cho các trường học trên cả nước, vì vậy việc trang bị kiến thức về nhạc Trịnh là vô cùng quan trọng.

1.2. Sự phát triển của ca khúc trữ tình trong âm nhạc Việt Nam

Cùng với sự thay đổi và phát triển của lịch sử âm nhạc, các ca khúc trữ tình Việt Nam đã có những thay đổi lớn. Nhiều nhạc sĩ đã thành công trong lĩnh vực này, như Huy Du, Phan Nhân, Hoàng Hiệp, Đỗ Nhuận, Phạm Minh Tuấn, Phú Quang. Tuy nhiên, Trịnh Công Sơn là một nhạc sĩ đặc biệt, trải qua hai thời kỳ lịch sử và vẫn sống mãi trong lòng người Việt. Các ca khúc của ông được yêu mến bởi tài năng âm nhạc và phong cách sống.

II. Thách Thức Dạy Hát Nhạc Trịnh Cho Sinh Viên Sư Phạm

Mặc dù ca khúc trữ tình của Trịnh Công Sơn đã được đưa vào giảng dạy tại Đại học Sư phạm Nghệ thuật, nhưng hiện nay vẫn chưa có phương pháp giảng dạy phù hợp. Điều này gây khó khăn cho sinh viên trong việc hiểu rõ phong cách âm nhạc của nhạc sĩ và thể hiện tác phẩm một cách trọn vẹn. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về phong cách hát Trịnh Công Sơn, kỹ thuật thanh nhạc phù hợp và phương pháp sư phạm hiệu quả để nâng cao chất lượng giảng dạy.

2.1. Thiếu phương pháp giảng dạy đặc thù cho nhạc Trịnh

Hiện tại, việc giảng dạy nhạc Trịnh tại Đại học Sư phạm Nghệ thuật còn mang tính chất chung chung, chưa có sự phân tích sâu sắc về đặc điểm âm nhạc và phong cách biểu diễn của nhạc sĩ. Điều này dẫn đến việc sinh viên khó nắm bắt được tinh thần của ca khúc Trịnh Công Sơn và thể hiện một cách tự nhiên, truyền cảm.

2.2. Khó khăn trong việc truyền tải cảm xúc và triết lý của nhạc Trịnh

Nhạc Trịnh không chỉ là những giai điệu du dương mà còn chứa đựng những triết lý sâu sắc về cuộc sống, tình yêu và con người. Việc truyền tải những cảm xúc và triết lý này đến sinh viên là một thách thức lớn đối với giảng viên. Cần có những phương pháp giảng dạy sáng tạo, giúp sinh viên cảm nhận và thấu hiểu được tâm hồn Trịnh Công Sơn.

2.3. Yêu cầu về kỹ thuật thanh nhạc phù hợp với phong cách nhạc Trịnh

Phong cách hát nhạc Trịnh có những đặc trưng riêng, đòi hỏi người hát phải có kỹ thuật thanh nhạc phù hợp. Không phải kỹ thuật thanh nhạc nào cũng có thể áp dụng cho nhạc Trịnh. Cần có những nghiên cứu về kỹ thuật thanh nhạc phù hợp với phong cách hát Trịnh Công Sơn, giúp sinh viên thể hiện được chất giọng đặc trưng và truyền tải được cảm xúc của bài hát.

III. Phương Pháp Dạy Hát Ca Khúc Trữ Tình Trịnh Công Sơn Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả dạy học ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn, cần kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Đầu tiên, cần phân tích kỹ lưỡng đặc điểm âm nhạc và ca từ của nhạc Trịnh. Sau đó, cần rèn luyện kỹ năng thanh nhạc cơ bản cho sinh viên, đặc biệt là kỹ thuật hơi thở và phát âm. Cuối cùng, cần tạo điều kiện cho sinh viên thể hiện phong cách âm nhạc riêng của mình, khuyến khích sự sáng tạo và cảm xúc cá nhân.

3.1. Phân tích đặc điểm âm nhạc và ca từ của nhạc Trịnh

Việc phân tích đặc điểm âm nhạc và ca từ của nhạc Trịnh là bước quan trọng để sinh viên hiểu rõ hơn về phong cách âm nhạc của nhạc sĩ. Cần tập trung vào các yếu tố như giai điệu, hòa âm, nhịp điệu, cấu trúc bài hát và ý nghĩa của ca từ. Phân tích giúp sinh viên nắm bắt được tinh thần của ca khúc Trịnh Công Sơn và có định hướng rõ ràng trong quá trình luyện tập.

3.2. Rèn luyện kỹ năng thanh nhạc cơ bản cho sinh viên

Kỹ năng thanh nhạc cơ bản là nền tảng để sinh viên thể hiện tốt ca khúc Trịnh Công Sơn. Cần rèn luyện kỹ thuật hơi thở, phát âm, nhả chữ, điều khiển âm lượng và sắc thái. Đặc biệt, cần chú trọng đến kỹ thuật hơi thở, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng âm thanh và khả năng diễn đạt cảm xúc của sinh viên. Cần hướng dẫn sinh viên cách sử dụng hơi thở một cách tự nhiên, thoải mái và hiệu quả.

3.3. Khuyến khích sự sáng tạo và cảm xúc cá nhân

Mỗi sinh viên có một phong cách âm nhạc riêng, vì vậy cần khuyến khích sự sáng tạo và cảm xúc cá nhân trong quá trình thể hiện ca khúc Trịnh Công Sơn. Không nên áp đặt một khuôn mẫu cứng nhắc, mà nên tạo điều kiện cho sinh viên tự do thể hiện cảm xúc và cá tính của mình. Điều này sẽ giúp sinh viên tạo ra những màn trình diễn độc đáo và ấn tượng.

IV. Ứng Dụng Kỹ Thuật Thanh Nhạc Châu Âu Vào Nhạc Trịnh

Kỹ thuật thanh nhạc Châu Âu, bao gồm hơi thở, vị trí âm thanh, và cộng minh, có thể được áp dụng một cách sáng tạo vào việc dạy và học ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn. Việc này giúp sinh viên phát triển giọng hát một cách toàn diện, đồng thời vẫn giữ được bản sắc riêng của nhạc Trịnh. Quan trọng là phải điều chỉnh kỹ thuật sao cho phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.

4.1. Tầm quan trọng của hơi thở trong thanh nhạc

Kỹ thuật hơi thở trong thanh nhạc là yếu tố quan trọng giúp phát triển khả năng ca hát. Trong thanh nhạc, hơi thở là một nghệ thuật, cần biết cách điều tiết và làm chủ hơi thở. Khi hát, cần thở sâu và thoải mái để giảm căng thẳng và nâng cao hiệu quả thể hiện ca khúc. Hơi thở cung cấp năng lượng cho giọng hát, và kiểm soát hơi thở là mục tiêu chính khi học thanh nhạc.

4.2. Kỹ thuật phát âm và nhả chữ trong tiếng Việt

Trong nghệ thuật hát Bel canto, nguyên tắc đầu tiên là luôn phải mở khẩu hình. Khẩu hình mở theo chiều dọc để thu gọn âm thanh tập trung. Âm thanh vang lên, dội từ trên xuống và về phía trước. Kỹ thuật này giúp tạo ra âm thanh rõ ràng và truyền cảm, phù hợp với ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn.

4.3. Ứng dụng các kỹ thuật legato staccato vào nhạc Trịnh

Các kỹ thuật thanh nhạc Châu Âu như legato, staccato, non legato, ngân dài, xử lý sắc thái, rung, hơi thở có thể được ứng dụng vào nhạc Trịnh. Tuy nhiên, cần điều chỉnh để phù hợp với phong cách âm nhạc và ngôn ngữ Việt Nam. Ví dụ, kỹ thuật legato có thể giúp tạo ra sự mượt mà và liên tục trong giai điệu, trong khi staccato có thể tạo ra sự nhấn nhá và độc đáo.

V. Thực Nghiệm Dạy Hát Nhạc Trịnh Tại Đại Học Sư Phạm Nghệ Thuật

Việc thực nghiệm các phương pháp dạy học ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn tại Đại học Sư phạm Nghệ thuật là cần thiết để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp. Cần có sự phối hợp giữa giảng viên và sinh viên trong quá trình thực nghiệm, đồng thời thu thập dữ liệu và phân tích kết quả để đưa ra những kết luận chính xác.

5.1. Mục tiêu của thực nghiệm sư phạm

Mục tiêu của thực nghiệm sư phạm là giúp sinh viên hiểu biết thêm về ca khúc trữ tình, cũng như phong cách âm nhạc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Đồng thời, rèn luyện kỹ năng thanh nhạc cơ bản, bồi dưỡng tâm hồn, phát triển cảm xúc để các em có thể diễn đạt tốt ca khúc của nhạc sĩ. Nâng cao chất lượng dạy học bộ môn thanh nhạc cho sinh viên hệ Đại học Sư phạm Âm nhạc.

5.2. Nội dung và đối tượng thực nghiệm

Nội dung thực nghiệm tập trung vào việc áp dụng các phương pháp dạy học mới để giúp sinh viên thể hiện tốt ca khúc Trịnh Công Sơn. Đối tượng thực nghiệm là sinh viên hệ Đại học Sư phạm Âm nhạc tại Đại học Sư phạm Nghệ thuật. Cần lựa chọn những ca khúc phù hợp với trình độ và khả năng của sinh viên.

5.3. Đánh giá kết quả thực nghiệm và điều chỉnh phương pháp

Sau khi thực nghiệm, cần đánh giá kết quả một cách khách quan và khoa học. Thu thập ý kiến phản hồi từ sinh viên và giảng viên để điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp. Cần xem xét các yếu tố như sự tiến bộ của sinh viên, mức độ yêu thích của sinh viên đối với nhạc Trịnh, và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tế.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Dạy Nhạc Trịnh Tương Lai

Việc dạy học ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn tại Đại học Sư phạm Nghệ thuật có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị âm nhạc Việt Nam. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận với nhạc Trịnh một cách sâu sắc và toàn diện. Trong tương lai, có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các thể loại nhạc khác của Trịnh Công Sơn.

6.1. Tóm tắt những kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm ca khúc trữ tình của Trịnh Công Sơn, tìm hiểu quá trình dạy học và thực tế sử dụng ca khúc Trịnh Công Sơn trong chương trình môn Thanh nhạc tại Đại học Sư phạm Nghệ thuật. Nghiên cứu cũng đã đề xuất và thực nghiệm các biện pháp dạy học giúp sinh viên thể hiện tốt ca khúc Trịnh Công Sơn.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo

Trong tương lai, có thể nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của nhạc Trịnh đối với giới trẻ, hoặc so sánh nhạc Trịnh với các dòng nhạc khác. Cũng có thể nghiên cứu về việc sử dụng nhạc Trịnh trong các hoạt động ngoại khóa và văn nghệ tại trường học.

6.3. Khuyến nghị cho việc giảng dạy nhạc Trịnh tại các trường sư phạm

Cần tăng cường đào tạo giảng viên về nhạc Trịnh, đồng thời cung cấp tài liệu và phương tiện dạy học đầy đủ. Cần tạo điều kiện cho sinh viên tham gia các hoạt động biểu diễn và giao lưu về nhạc Trịnh. Cần khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới trong phương pháp giảng dạy nhạc Trịnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong kho tàng âm nhạc Việt Nam hiện đại, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã để lại một di sản đồ sộ với hơn 600 tác phẩm, trong đó có hơn 400 ca khúc thuộc thể loại trữ tình, chiếm khoảng 70% tổng số sáng tác của ông. Tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, chương trình đào tạo chuyên ngành Sư phạm Âm nhạc được thiết kế với thời lượng 4 học phần tương đương 7 đơn vị học trình, gồm 210 tiết học (105 tiết trên lớp và 105 tiết tự học) trải dài suốt 4 năm học. Mặc dù các tác phẩm của Trịnh Công Sơn có sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống văn hóa, việc đưa những ca khúc này vào giảng dạy chính khóa vẫn gặp nhiều rào cản do thiếu phương pháp sư phạm chuyên biệt, giúp sinh viên dung hòa giữa kỹ thuật thanh nhạc chuẩn mực và phong cách biểu cảm trữ tình sâu lắng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết khoảng cách giữa lý thuyết kỹ thuật thanh nhạc thính phòng phương Tây và thực tiễn xử lý ca từ giàu tính triết lý, hình tượng trong ca khúc Trịnh Công Sơn. Mục tiêu cụ thể là khảo sát toàn diện thực trạng dạy học thanh nhạc tại hệ Đại học Sư phạm Âm nhạc, phân tích đặc thù giọng hát của sinh viên lứa tuổi 18 đến 20, từ đó xây dựng hệ thống biện pháp dạy học tích hợp giúp sinh viên làm chủ kỹ thuật hơi thở, nhả chữ và truyền tải trọn vẹn tinh thần tác phẩm. Nghiên cứu được thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2017. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng tỷ lệ sinh viên làm chủ kỹ thuật thể hiện phong cách trữ tình lên trên 85%, đồng thời giảm tỷ lệ mắc lỗi phát âm và nén hơi sai quy cách từ 60% xuống dưới 15%, tạo nền tảng vững chắc cho năng lực sư phạm của người giáo viên âm nhạc tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết thanh nhạc cổ điển phương Tây (Bel Canto) kết hợp với các công trình nghiên cứu về phương pháp sư phạm thanh nhạc và đặc điểm phát âm tiếng Việt. Khung lý thuyết dựa trên 2 nền tảng học thuật cốt lõi:

Thứ nhất là lý thuyết kỹ thuật thanh nhạc của tác giả Nguyễn Trung Kiên (năm 2001) và nghệ sĩ Hồ Mộ La (năm 2008), tập trung vào cơ chế điều tiết cột hơi ngực dưới kết hợp cơ hoành, kỹ thuật hát liền tiếng (legato), hát âm nảy (staccato), chuyển giọng (passage) và xử lý sắc thái to nhỏ (forte, piano, decrescendo).

Thứ hai là lý thuyết về ngữ âm học ứng dụng trong ca hát của tác giả Trần Ngọc Lan (năm 2011), làm sáng tỏ quy luật đóng mở khẩu hình và nhả chữ đối với ngôn ngữ đơn âm, đa thanh như tiếng Việt.

Song song đó, nghiên cứu tích hợp lý luận dạy học âm nhạc của tác giả Ngô Thị Nam (năm 2001, 2004, 2008) để xây dựng tiến trình sư phạm phù hợp với môi trường đào tạo giáo viên. Năm khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: nghệ thuật thanh nhạc, ca khúc trữ tình, cơ chế cộng minh khoang vang, vị trí âm thanh và phong cách âm nhạc Trịnh Công Sơn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng bao gồm: chương trình đào tạo 4 học phần thanh nhạc, hồ sơ kết quả học tập của 120 sinh viên thuộc các khóa đào tạo, cùng tư liệu dự giờ thăm lớp của 10 giảng viên chuyên ngành tại khoa Thanh nhạc.

Về quy mô mẫu, tác giả tiến hành chọn mẫu có chủ đích với 40 sinh viên hệ Đại học Sư phạm Âm nhạc có chất giọng nữ trung và nữ trầm, chia đều thành nhóm đối chứng (20 sinh viên) và nhóm thực nghiệm (20 sinh viên). Lý do lựa chọn nhóm mẫu này vì ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn có âm vực trung bình, đòi hỏi âm sắc dày dặn, ấm áp và chiều sâu nội tâm, hoàn toàn tương thích với đặc tính sinh lý giọng nữ trung và nữ trầm ở lứa tuổi 18 đến 20.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa định tính và định lượng. Phương pháp lý thuyết tập trung phân tích cấu trúc giai điệu, tiết tấu (Slow, Boston, Blues) và ngữ nghĩa ca từ trong các tác phẩm tiêu biểu như Hạ trắng, Dấu chân địa đàng, Huyền thoại Mẹ. Phương pháp thực tiễn bao gồm điều tra khảo sát, quan sát sư phạm và thực nghiệm giảng dạy theo quy trình 4 giai đoạn can thiệp. Việc lựa chọn phương pháp thực nghiệm đối chứng là bắt buộc nhằm đo lường chính xác sự tiến bộ của sinh viên về độ chuẩn cao độ, kỹ năng điều tiết hơi thở và khả năng biểu cảm trước và sau khi áp dụng giải pháp sư phạm mới trong mốc thời gian 6 tháng của năm học 2016 - 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực trạng và phân tích số liệu thực nghiệm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, trước khi áp dụng biện pháp mới, có tới 65% sinh viên mắc lỗi lấy hơi nông ở phần ngực trên, dẫn đến hiện tượng so vai, rụt cổ và hụt hơi ở những câu hát ngân dài. Bên cạnh đó, 58% sinh viên mở khẩu hình sai quy cách (mở theo chiều ngang hoặc gồng cứng hàm dưới), làm âm thanh bị bẹt và rít ở kẽ răng.

Thứ hai, khoảng 70% sinh viên chỉ tập trung vào việc đọc đúng nốt nhạc mà hoàn toàn bỏ qua việc tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác và chiều sâu triết lý ca từ. Điều này khiến phần trình diễn bài hát trở nên khô cứng, thiếu sự rung cảm nghệ thuật và không thể hiện được chất thơ đặc trưng của nhạc Trịnh.

Thứ ba, sau 6 tháng thực nghiệm sư phạm với giáo trình bài tập cải tiến, nhóm thực nghiệm ghi nhận sự bứt phá vượt bậc: tỷ lệ sinh viên đạt điểm giỏi và xuất sắc trong xử lý hơi thở và vị trí âm thanh tăng từ 20% lên 75%, cao hơn 45% so với nhóm đối chứng chỉ đạt mức 30%.

Thứ tư, tỷ lệ sinh viên hát chênh phô cao độ ở các quãng nửa cung giảm mạnh từ 35% xuống chỉ còn 5% ở nhóm thực nghiệm, đồng thời 90% sinh viên nhóm này đã biết cách vận dụng kỹ thuật pha giọng mềm mại khi lên nốt cao thay vì gằn cổ như trước đây.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế ban đầu bắt nguồn từ việc sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai chưa từng trải qua đào tạo thanh nhạc bài bản trước khi nhập học, hầu hết hát theo thói quen tự nhiên. Hơn nữa, phương pháp giảng dạy truyền thống của giảng viên thường chỉ tập trung chỉnh sửa kỹ thuật cơ học từng câu nốt mà chưa chú trọng phân tích nội dung văn học và nghệ thuật xử lý ca từ tiếng Việt.

Kết quả thực nghiệm khẳng định tính đúng đắn của luận điểm từ các chuyên gia thanh nhạc: việc kết hợp kỹ thuật thở bụng sâu với mở khẩu hình dọc theo lối Bel Canto giúp giải phóng hoàn toàn sức căng cơ thanh quản. Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây về giảng dạy thanh nhạc tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, giải pháp tích hợp phân tích ca từ vào bài tập luyện thanh chuyên sâu mang lại hiệu quả vượt trội, giúp sinh viên nâng cao đồng thời cả kỹ thuật lẫn cảm xúc.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ cột so sánh mức độ tiến bộ ở 5 tiêu chí: điều tiết hơi thở, giải phóng khẩu hình, định vị âm thanh, kiểm soát sắc thái và phong cách biểu cảm. Đồng thời, bảng số liệu tổng hợp điểm thi kết thúc học phần cho thấy điểm trung bình của nhóm thực nghiệm đạt 8.4 điểm trên thang điểm 10, chênh lệch cao hơn 1.6 điểm so với điểm trung bình 6.8 của nhóm đối chứng, minh chứng tính hiệu quả thực tế của đề tài.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao chất lượng đào tạo thanh nhạc đối với dòng ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, đối với giảng viên thanh nhạc: Triển khai quy trình dạy học 4 bước chuẩn hóa gồm: (1) Phân tích hoàn cảnh sáng tác và cấu trúc ca từ; (2) Luyện thanh với các mẫu âm chuyên biệt cho nguyên âm tiếng Việt; (3) Hướng dẫn kỹ thuật thở ngực dưới - bụng và đánh dấu điểm lấy hơi; (4) Hoàn thiện sắc thái và kỹ năng làm chủ sân khấu. Giảng viên cần hoàn thành áp dụng quy trình này ngay trong học kỳ 1 năm học 2017 - 2018 nhằm đạt mục tiêu 100% sinh viên nắm vững phương pháp biểu đạt cảm xúc.

Thứ hai, đối với sinh viên Sư phạm Âm nhạc: Duy trì nghiêm ngặt thời lượng tự luyện tập tối thiểu 105 tiết mỗi học phần. Thực hiện đều đặn bài tập thở 4 bước (cúi gập người kiểm soát cơ hoành, hít sâu giữ hơi 2 giây, xì hơi qua kẽ răng và từ từ đứng thẳng) nhằm tăng dung tích phổi thêm 20% đến 30% sau 3 tháng luyện tập.

Thứ ba, đối với tổ bộ môn và Khoa Thanh nhạc: Biên soạn và bổ sung tuyển tập 20 ca khúc trữ tình tiêu biểu của Trịnh Công Sơn (phù hợp giọng nữ trung và nữ trầm như Huyền thoại Mẹ, Diễm xưa, Một cõi đi về) vào danh mục tác phẩm thi học phần trước quý 2 năm 2018.

Thứ tư, đối với Ban Giám hiệu nhà trường: Nâng cấp 100% trang thiết bị phòng học chuyên ngành với đàn piano chuẩn âm, đồng thời trang bị hệ thống gương lớn và thiết bị ghi âm kỹ thuật số tại phòng biểu diễn trong năm 2018 để phục vụ việc tự quan sát khẩu hình và đánh giá định kỳ 2 tuần một lần của sinh viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm thứ nhất là giảng viên thanh nhạc tại các trường đại học, cao đẳng sư phạm nghệ thuật trên toàn quốc. Giảng viên có thể khai thác hệ thống mẫu luyện thanh và quy trình giảng dạy ca khúc trữ tình để ứng dụng trực tiếp vào giáo án giảng dạy 210 tiết học chính khóa.

Nhóm thứ hai là sinh viên chuyên ngành Sư phạm Âm nhạc và Thanh nhạc chuyên nghiệp. Luận văn cung cấp cẩm nang chi tiết về các bài tập khắc phục tật hát bẹt tiếng, gằn cổ, hụt hơi, giúp sinh viên tự tin thể hiện các tác phẩm thi học kỳ và tốt nghiệp đạt kết quả cao.

Nhóm thứ ba là giáo viên âm nhạc tại các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông. Giáo viên có thể vận dụng phương pháp phân tích ca từ và kỹ năng truyền cảm hứng vào các tiết học hát, hoạt động ngoại khóa âm nhạc học đường và hội diễn văn nghệ quần chúng.

Nhóm thứ tư là các nhà nghiên cứu âm nhạc và người yêu nghệ thuật Trịnh Công Sơn. Tài liệu cung cấp góc nhìn học thuật chuyên sâu về cấu trúc âm nhạc, nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ thi ca và giá trị nhân văn trong hơn 400 tình khúc bất hủ của người nhạc sĩ tài hoa.

Câu hỏi thường gặp

Ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn phù hợp nhất với những loại giọng nào trong thanh nhạc? Các ca khúc trữ tình của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn thường có âm vực vừa phải, giai điệu chậm rãi (điệu Slow, Boston) nên đặc biệt phù hợp với giọng nữ trung (mezzo soprano) và nữ trầm (alto). Khảo sát thực tế cho thấy hơn 75% sinh viên thuộc nhóm giọng này thể hiện thành công chiều sâu tự sự của tác phẩm.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa kỹ thuật hát nhạc Trịnh và hát opera thính phòng là gì? Hát thính phòng đòi hỏi mở khẩu hình lớn, âm lượng vang rền (forte) và cộng minh khoang trán tối đa. Ngược lại, hát nhạc Trịnh đòi hỏi sự mộc mạc, nhả chữ khép mở tự nhiên theo dấu thanh tiếng Việt, xử lý sắc thái nhỏ dần (decrescendo) tinh tế để làm nổi bật ca từ giàu tính triết lý.

Làm thế nào để khắc phục tật lấy hơi nông và so vai khi hát ca khúc trữ tình? Sinh viên cần thực hiện bài tập cúi gập người, đặt hai tay vào vùng hông sườn để cảm nhận sự giãn nở của cơ hoành khi hít vào bằng mũi. Duy trì luyện tập bài tập này 15 phút mỗi ngày sẽ giúp định hình phản xạ thở ngực dưới - bụng, loại bỏ hoàn toàn tật so vai sau 4 tuần.

Tại sao phải phân tích ca từ trước khi tiến hành tập hát các tác phẩm của Trịnh Công Sơn? Lời ca trong nhạc Trịnh mang đậm chất thơ, ẩn dụ và siêu thực với các chủ đề Thân phận - Quê hương - Tình yêu. Việc giải mã tầng nghĩa ca từ giúp sinh viên hiểu rõ thông điệp nhân văn, từ đó truyền tải cảm xúc chân thành, tránh tình trạng hát đúng nốt nhưng vô hồn.

Thời lượng phân bổ 210 tiết của môn Thanh nhạc hệ Sư phạm Âm nhạc được tổ chức như thế nào? Chương trình được chia đều thành 105 tiết học trực tiếp với giảng viên trên lớp (định mức 2 sinh viên trên 1 tiết mỗi tuần) và 105 tiết tự rèn luyện tại nhà có sự kiểm tra, đánh giá định kỳ qua các bài kiểm tra giữa kỳ và thi kết thúc học phần.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kỹ thuật thanh nhạc Bel Canto và phương pháp thể hiện ca khúc trữ tình Trịnh Công Sơn trong đào tạo giáo viên âm nhạc.
• Đánh giá chính xác thực trạng dạy học thanh nhạc tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, chỉ rõ các lỗi kỹ thuật phổ biến ở 65% sinh viên lứa tuổi 18 đến 20.
• Xây dựng thành công hệ thống bài tập chuyên biệt tích hợp giữa điều tiết hơi thở ngực - bụng, kỹ thuật nhả chữ tiếng Việt và phương pháp phân tích chiều sâu ca từ.
• Kiểm chứng hiệu quả vượt trội qua thực nghiệm sư phạm với tỷ lệ sinh viên đạt loại giỏi tăng lên 75% và điểm trung bình tăng 1.6 điểm so với phương pháp cũ.
• Định hình giải pháp toàn diện từ đổi mới giáo trình, chuẩn hóa quy trình giảng dạy 4 bước đến nâng cấp cơ sở vật chất phòng học piano trong giai đoạn 2017 - 2020.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một giải pháp sư phạm hoàn chỉnh, gắn kết chặt chẽ giữa kỹ thuật thanh nhạc bác học và tâm hồn âm nhạc dân tộc. Các cơ sở đào tạo sư phạm nghệ thuật và giảng viên thanh nhạc nên ứng dụng ngay quy trình này vào giảng dạy để nâng cao chất lượng đào tạo thế hệ giáo viên âm nhạc tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Nghệ thuật thanh nhạc Hiện nay, nền nghệ thuật Việt Nam ngày càng được quan tâm và phát triển. Nói đến nghệ thuật ta nghĩ đến rất nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau như: Âm nhạc, hội họa, kịch, điện ảnh, múa. và những bộ môn nghệ thuật trình diễn khác.

Nghệ thuật Thanh nhạc còn được gọi là tiếng hát, giọng hát hoặc ca hát. Tiếng hát là tiếng nói của tâm hồn trở thành nghệ thuật lâu đời nhất, phổ cập và dễ hiểu nhất, được mọi người yêu thích. Tiếng hát mang lại cho con người nguồn hạnh phúc, dù là ở thời bão lửa chiến tranh hay xã hội hòa bình, tươi sáng của chúng ta hôm nay và ngày mai. Tiếng hát vẫn là hoa thơm, là không khí, ánh sáng mặt trời của trái đất.

Mặc dù sức truyền tải, phong phú, dễ hiểu và phổ cập như vậy, nhưng nghệ thuật thanh nhạc lại là một trong những loại hình nghệ thuật khó nhất. Nghệ thuật thanh nhạc là một loại nhạc khí có đặc thù riêng, được tạo ra bởi một nhạc cụ sống - cơ thể con người, có thể gọi là một nhạc cụ sống với sức mạnh biểu hiện lớn lao khác xa với những nhạc cụ bình thường. Mọi diễn biến tâm sinh lý của ca sĩ đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nghệ thuật. Hơn nữa, cái khó của nghệ thuật ca hát còn ở chỗ: ngoài những quy định chung về âm thanh, về kỹ thuật thanh nhạc, về thẩm mỹ còn bao gồm cả những quy luật về ngôn ngữ.

Thanh nhạc hay ca hát là môn nghệ thuật phối hợp âm nhạc và ngôn ngữ. Chính vì điều đó mà nghệ thuật thanh nhạc có khả năng phổ cập rộng rãi, trở thành một phương diện truyền cảm, giáo dục tư tưởng, đạo đức, thẩm mỹ vô cùng quan trọng đối với con người. Một số kỹ thuật thanh nhạc cơ bản Để có thể xây dựng một giọng hát hay, chuyên nghiệp bản thân mỗi người cần có những kỹ thuật thanh nhạc cơ bản bao gồm như: hơi thở thanh nhạc, tư thế khi hát, vị trí âm thanh, điểm tựa âm thanh, âm vực, âm khu giọng hát, cộng minh, khẩu hình, âm sắc,. Trong cuốn sách “Phương pháp sư phạm Thanh nhạc” (2001) Tác giả Nguyễn Trung Kiên đã viết: Để xây dựng một nền nghệ thuật ca hát mới, đáp ứng các yêu cầu của thời đại, chúng ta rất trân trọng học tập, tiếp thu những kinh nghiệm nước ngoài, chúng ta cần nghiên cứu kỹ càng để áp dụng vào cách hát của ta sao cho phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ, tập quán, tâm lý, tình cảm của dân tộc.

Như vậy, phương pháp của ta mới thực sự là khoa học. Tiếng hát hay được quần chúng yêu thích, thừa nhận, phải là tiếng hát mang tâm hồn người Việt Nam trong thời đại mới… [11; tr. Trong cuốn “Phương pháp hát tốt tiếng Việt trong nghệ thuật ca hát” Tác giả Trần Ngọc Lan cho rằng: Nghệ thuật hát Bel canto - Nghệ thuật hát mở là nghệ thuật hát của ngôn ngữ đa âm. Khi phát âm, nhả chữ, nghệ thuật hát này quan tâm nhiều hơn đến trọng âm, các thành phần khác trong một từ; trước và sau trọng âm đều đọc lướt, nối âm tiết này sang âm tiết kia, nối âm của từ này sang từ kia… [21; tr.

Đối với nghệ thuật hát Bel canto thì nguyên tắc đầu tiên đó là luôn phải mở khẩu hình, hay như chúng ta vẫn nói một cách dân dã là cảm giác mở khẩu hình như ngáp khi hát, càng lên cao càng phải mở. Khẩu hình luôn mở theo chiều dọc để thu gọn âm thanh tập trung, chụm âm thanh. Âm thanh như vang lên, dội từ trên xuống và dội về phía trước mặt khi hát.