MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Violon là một nhạc cụ có lịch sử lâu đời và phổ cập ở nhiều quốc gia, có vị trí quan trọng trong nền âm nhạc hàn lâm trên thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực độc tấu và hòa tấu giao hưởng, thính phòng. Violon được du nhập vào Việt Nam từ những năm đầu thế kỷ 20, cùng với nhiều nhạc cụ giao hưởng phương Tây khác và nhạc cụ này ngày càng trở nên quen thuộc và phổ biến trong đời sống âm nhạc xã hội nước ta. Ngay từ những ngày đầu thành lập (năm 1956) Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam) đã đưa Violon vào chương trình giảng dạy, đào tạo chính quy.
Trong lịch sử âm nhạc Việt Nam, cách đây mấy chục năm, chúng ta đã từng có một nền âm nhạc phát triển, đó là sự kết hợp của những loại hình âm nhạc như nhạc kịch, giao hưởng, hợp xướng cùng với khí chất, sắc thái riêng của âm nhạc dân tộc đã tạo nên bức tranh âm nhạc sinh động với những tác giả - tác phẩm tiêu biểu. Về nghệ thuật biểu diễn, chúng ta cũng đã có những nghệ sĩ tài danh như Tạ Bôn, Bích Ngọc, Ngô Văn Thành, Bùi Công Thành, Khắc Hoan, Đỗ Phượng Như, Bùi Công Duy (Violon); Bùi Gia Tường, Vũ Hướng (Cello); Thái Thị Liên, Nguyễn Hữu Tuấn, Hoàng My, Trần Thu Hà, Đặng Thái Sơn, Tôn Nữ Nguyệt Minh (Piano); Nguyễn Phúc Linh (Fagot). Đây có thể được xem là những dấu ấn tạo nên nền âm nhạc Việt Nam chuyên nghiệp ở đỉnh cao. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, do sự thiếu đầu tư cho các thể loại âm nhạc kinh điển - bác học từ khâu sáng tác đến biểu diễn nên đa số người dân không có nhu cầu thưởng thức loại hình nghệ thuật này, cũng như các nghệ sĩ không có điều kiện hay động lực để trình diễn các tác phẩm của các nhạc sĩ trong và ngoài nước.
Do đó, việc nghiên cứu về âm nhạc chuyên nghiệp, cả trong sáng tác, giảng dạy, trình diễn là rất cần thiết để góp phần đưa loại hình âm nhạc này đến gần hơn với công chúng, đồng thời có cơ sở lí luận trong việc đào tạo nghệ sĩ ở trình độ cao. 2 Ở Việt Nam, nghệ thuật Violon chuyên nghiệp được xây dựng và phát triển trên cả ba lĩnh vực: đào tạo, biểu diễn, sáng tác và đã có những đóng góp to lớn trong sự trưởng thành chung của nền âm nhạc hiện đại, trong đó có nền âm nhạc giao hưởng thính phòng Việt Nam. Trong quá trình phát triển của mình, nghệ thuật Violon Việt Nam đã giành được sự ghi nhận của bạn bè quốc tế và hứa hẹn những đóng góp lớn hơn cho sự phát triển của nền âm nhạc tiến bộ của khu vực và trên thế giới. Về khía cạnh công tác đào tạo, trong quá trình hình thành và phát triển nghệ thuật biểu diễn Violon, chúng ta đã có những thời kỳ nở rộ những tài năng Violon xuất sắc.
Các nghệ sỹ Violon trẻ tham dự các kỳ thi âm nhạc quốc gia và quốc tế là những minh chứng về tài năng và khẳng định trình độ đào tạo Violon chuyên nghiệp của Việt Nam mà cái nôi là Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) với hơn 60 năm xây dựng và trưởng thành. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được trong sự nghiệp đào tạo các nghệ sỹ Violon chuyên nghiệp, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận là hầu như các nghệ sỹ Violon của Việt Nam khi biểu diễn hoặc tham dự các cuộc thi âm nhạc quốc tế, khu vực đều gặp vấn đề về âm chuẩn (cao độ) và tiết tấu (nhịp) hay nói cách khác là chưa đạt chuẩn. Điều này cũng nói lên những hạn chế nhất định trong công tác đào tạo các nghệ sỹ Violon nói riêng và âm nhạc thính phòng nói chung. Âm chuẩn và tiết tấu luôn là một trong những khó khăn cơ bản cần khắc phục khi tiếp thu kỹ thuật Violon nói riêng và các nhạc cụ phương Tây nói chung.
Cũng vì vậy, việc nghiên cứu âm chuẩn và tiết tấu càng cần được quan tâm đúng mức, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của các trường đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp. Trên cơ sở những quy ước khoa học, tính chính xác vật lý về âm chuẩn và tiết tấu, chúng tôi sẽ phân tích để làm rõ sự thay đổi của âm chuẩn và tiết tấu qua từng thời kỳ phát triển của nghệ thuật cổ điển Châu Âu để đáp ứng các tiêu chí thẩm mỹ trong sự vận động, biến đổi của dòng chảy nghệ thuật âm nhạc. Âm chuẩn cùng với tiết tấu không chỉ là những thành tố quan trọng hàng đầu tạo nên âm nhạc, mà âm chuẩn và tiết tấu 3 còn thể hiện những tiêu chuẩn thẩm mỹ phản ánh các đặc điểm về ngôn ngữ, các truyền thống văn hoá và những đặc thù về tâm sinh lý của một dân tộc rất sinh động, rất cụ thể và cũng hết sức đa dạng. Trong quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa, các nghệ sỹ Việt Nam đã tiếp thu được phần nào tinh hoa âm nhạc của Châu Âu và thế giới nhưng còn một bộ phận không nhỏ người học chưa thực sự đáp ứng được những đòi hỏi, những chuẩn mực chung của nghệ thuật âm nhạc Châu Âu.
Hiện chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về âm chuẩn và tiết tấu trong đào tạo Violon ở Việt Nam, cũng như chưa có câu trả lời vì sao các nghệ sỹ Violon Việt Nam vẫn bị hạn chế về âm chuẩn và tiết tấu trong quá trình học tập và biểu diễn. Do đó, việc nghiên cứu về âm chuẩn (cao độ) và tiết tấu (nhịp) trong giảng dạy, học tập Violon là cần thiết nhằm tìm cho được những giải pháp để áp dụng vào công tác đào tạo Violon nói chung và đào tạo những nghệ sỹ Violon đỉnh cao nói riêng theo chuẩn mực quốc tế. Lịch sử nghiên cứu 2. Những nghiên cứu trên thế giới 2.
Liên quan đến âm nhạc cổ điển phương Tây Công trình nghiên cứu A history of Western music của tác giả Donald Tay Grout [58]. Công trình này giới thiệu về lịch sử âm nhạc phương Tây từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 20; các thể loại âm nhạc của các nước: Pháp, Đức, Italia,…; âm nhạc nhà thờ, opera, giao hưởng, các bản sonate, concerto, nhạc kịch; các nhà soạn nhạc nổi tiếng như: Johann Sebastian Bach (1685-1750), Giuseppe Tartini (1692-1770), Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), Ludwig van Beethoven (1770-1827), Niccolo Paganini (1782-1840), Felix Mendeasohn Bartholdy (1809-1847), ,. Trong đó, quan niệm về cao độ, tiết tấu cũng được đề cập đến, đặc biệt là vai trò và vị trí của cây đàn Violon trong âm nhạc giao hưởng, thính phòng.Hanning viết cuốn Concise history of western mucsic [59]. Công trình này bao gồm những bài nghiên cứu lịch sử và phê bình âm nhạc, những đặc trưng của âm nhạc thời kỳ Hy lạp cổ đại, thời kì đầu La mã; giai 4 điệu và âm nhạc thế tục thời kỳ trung đại từ đầu thế kỷ thứ V đến khoảng những năm cuối thế kỷ XIV; âm nhạc phức điệu đầu thế kỉ XIII, âm nhạc Pháp, Ý thế kỉ XIV, âm nhạc thời kì Phục hưng cũng như các hình thái nhạc mới như thính phòng, opera, nhạc thánh ca trong các thế kỉ từ XVI đến XX,… Trong năm 1998, cuốn The development of Western music: An anthology của tác giả K.
Trong đó, cuốn tập 1: From ancient times through the baroque era Boston,. đã phân tích sự phát triển của âm nhạc phương Tây từ thời cổ đại đến thế kỷ XVII và giới thiệu các bản nhạc được sáng tác trong thời kỳ này. Đây là cứ liệu quan trọng trong việc nghiên cứu âm nhạc cổ điển phương Tây, cũng như những vấn đề liên quan đến nhạc cụ Violon. Cuốn The enjoyment of music: An introduction to perceptive listening của tác giả J.
Cuốn sách này đề cập tới nghệ thuật âm nhạc cổ điển phương Tây cũng như các phong cách nghệ thuật thuộc trường phái âm nhạc này. Trong đó, các tác giả đã xem xét tính đa dạng, nghệ thuật và tính tượng hình, tượng thanh trong âm nhạc. Sự biến đổi của xu hướng âm nhạc theo tiến trình thời gian, bắt đầu từ âm nhạc trữ tình và phong cách biến tấu của âm nhạc trữ tình giữa các thời kì.Palisca viết tuyển tập Norton anthology of western music [64], trong đó ở tập 2, Classic to modern, đã giới thiệu tuyển tập các tác phẩm Phương Tây, từ âm nhạc cổ điển cho đến âm nhạc hiện đại. Nghiên cứu các bản sonate, nhạc giao hưởng và Opera thời kì đầu của nhạc cổ điển.
Âm nhạc cuối thế kỉ XVIII của Haydn và Mozart,. Âm nhạc lãng mạn, các tác phẩm solo, opera và nhạc kịch thế kỉ XIX, trong đó có âm nhạc Châu Âu từ 1870 đến chiến tranh lần thứ nhất. Cuốn sách này giúp chúng tôi có tư liệu về sự biến đổi sắc thái biểu hiện trong cao độ, tiết tấu từ âm nhạc cổ điển cho đến hiện đại. Liên quan đến cây đàn Violon Đầu tiên là Tuyển tập phương pháp dạy đàn Violon cho trẻ em của Gregorian, Baclanova,… đây là những bài tập cơ bản về gam và gam rải, tư 5 thế đứng, tư thế cầm đàn cùng hệ thống các etude (bài tập) đơn giản trên 4 dây và các yêu cầu khác cho người chơi Violon,.
Cuốn Violon exam pieces Grade 1,2,3,4,5,6,7 by The Associated Board of the Royal Schools of Music.và Hệ thống các bài tập Méthode de Violon của tác giả Mazac; cuốn Grande complêt de Violon của Raoul Daniel; Campagnoly, Dancla, Dont, Ernst, Fiorillo, Rode, Kayser, Gavinier, Kreutzer, Leclair,… đây là một kho tàng vô cùng to lớn về hệ thống các etude với nhiều hình thức luyện ngón bấm, thế bấm, sử dụng cây vĩ từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp. Công trình Nghệ thuật chơi đàn Violon của Yehudi Menuhin là một cuốn sách thực hành hữu ích đối với cả giáo viên và học sinh. Ngay từ các trang đầu tiên, cuốn sách này đã cho thấy những giá trị mà cuốn sách đề cập và phân tích. Trong đó, sự phức tạp về kỹ thuật, các cử động và cảm giác hướng theo trong việc chơi Violon.
Đây là một lợi ích lớn đối với tất cả những người chơi nhạc cụ dây. Ông viết, dự định của tôi là phát triển tri giác cao nhất của các cử động tinh tế nhất và giúp cho giáo viên tạo nhận thức cho sinh viên về cảm giác chơi đàn của riêng họ. Giảng viên và người học được nhận biết trong hàng loạt các bài tập theo từng cấp độ hợp lý, phương pháp được điều chỉnh và được thúc đẩy đến độ hoàn hảo của trường phái đặc thù Menuhin. Người biểu diễn sẽ tìm thấy ở cuốn sách này sự tiến bộ về chất.