Vấn Đề Đào Tạo Nhân Lực Ngành Xuất Bản Ở Việt Nam Hiện Nay

Luận án tiến sĩ phân tích thực trạng và giải pháp đào tạo nhân lực ngành xuất bản tại Việt Nam hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng.

• Tác giả: Lê Hồng Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Văn Thấu
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Xuất bản
• Đề tài: Vấn Đề Đào Tạo Nhân Lực Ngành Xuất Bản Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐÀO TẠO NHÂN LỰC NGÀNH XUẤT BẢN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến luận án và hướng nghiên cứu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐÀO TẠO NHÂN LỰC NGÀNH XUẤT BẢN
• 2.1. Khái quát về xuất bản và đào tạo nhân lực ngành xuất bản
• 2.2. Đặc điểm, vai trò, các yếu tố tác động đến chất lượng đào tạo nhân lực ngành xuất bản
• 2.3. Cơ sở chính trị, pháp lý của đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam
• 2.4. Một số kinh nghiệm quốc tế về đào tạo nguồn nhân lực ngành xuất bản
• 2.5. Những yêu cầu đối với đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI ĐÀO TẠO NHÂN LỰC NGÀNH XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Giới thiệu về các cơ sở khảo sát
• 3.2. Thực trạng đào tạo nhân lực ngành xuất bản và nguyên nhân
• 3.3. Những vấn đề đặt ra đối với đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: DỰ BÁO XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ ĐẨY MẠNH ĐÀO TẠO NHÂN LỰC NGÀNH XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 4.1. Dự báo xu hướng phát triển đào tạo nhân lực ngành xuất bản thời gian tới
• 4.2. Giải pháp đẩy mạnh đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam trong thời gian tới
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đào Tạo Nhân Lực Ngành Xuất Bản Việt Nam

Trong bối cảnh đổi mới đất nước, văn hóa đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và nguồn lực con người. Hoạt động xuất bản là một phần của văn hóa, tư tưởng, phổ biến tri thức và giá trị văn hóa. Ngành xuất bản đang đổi mới, tiếp cận công nghệ hiện đại, đóng góp vào định hướng dư luận, giáo dục tư tưởng, và phát triển kinh tế. Nhu cầu về số lượng và chất lượng xuất bản phẩm ngày càng tăng, đòi hỏi nguồn nhân lực ngành xuất bản (NLNXB) chất lượng cao, đặc biệt là lãnh đạo và biên tập viên có trình độ cao. Sự phát triển công nghệ số cũng làm gia tăng nhu cầu về nhân lực xuất bản điện tử, nhân lực công nghệ, nhân lực kinh doanh số, và marketing. Đào tạo NLNXB là giải pháp chiến lược để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất, và tạo lợi thế cạnh tranh cho các nhà xuất bản (NXB) và doanh nghiệp.

1.1. Vai Trò Của Ngành Xuất Bản Trong Phát Triển Văn Hóa

Ngành xuất bản đóng vai trò then chốt trong việc truyền bá tri thức, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Nó góp phần nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp, mở rộng giao lưu văn hóa, và phát triển kinh tế - xã hội. Ngành xuất bản cũng tham gia vào cuộc đấu tranh chống lại các tư tưởng và hành vi gây tổn hại đến lợi ích quốc gia, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong cơ chế thị trường và sự phát triển kinh tế tri thức, ngành xuất bản đang trở thành một ngành kinh tế quan trọng, thu hút nhiều lao động trí tuệ.

1.2. Nhu Cầu Nhân Lực Chất Lượng Cao Trong Ngành Xuất Bản

Các NXB hiện nay có nhu cầu lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là các lãnh đạo và biên tập viên có trình độ cao. Điều này là do yêu cầu về chất lượng lao động ngày càng cao trong ngành xuất bản. Sự phát triển của công nghệ số cũng làm gia tăng nhu cầu về nhân lực xuất bản điện tử, nhân lực công nghệ, nhân lực kinh doanh số, và marketing. Nguồn nhân lực được xem là yếu tố cốt lõi, quyết định mọi sự thành công của tổ chức, doanh nghiệp. Đội ngũ nhân sự sáng tạo, có chất lượng, mới có thể giúp tổ chức, doanh nghiệp đứng vững trên thị trường đầy cạnh tranh.

II. Thực Trạng Đào Tạo Nhân Lực Ngành Xuất Bản Hiện Nay

Công tác đào tạo NLNXB đã có nhiều đổi mới và đạt được kết quả nhất định, cung cấp cho thị trường lao động nguồn nhân lực có phẩm chất chính trị, đạo đức, kiến thức, và kỹ năng nghề nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế về chất lượng đầu ra, nội dung chương trình, phương pháp đào tạo, cơ sở vật chất, và trang thiết bị. Cần nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống, và kỹ lưỡng về vấn đề đào tạo NLNXB để làm sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn, góp phần định hướng các giải pháp đẩy mạnh đào tạo trong thời gian tới. Các nghiên cứu hiện tại về đào tạo nguồn nhân lực (NNL) và đào tạo NNL phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) vẫn còn những khoảng trống cần được tiếp tục nghiên cứu.

2.1. Đánh Giá Chất Lượng Đào Tạo Nhân Lực Ngành Xuất Bản

Mặc dù công tác đào tạo NLNXB đã có những tiến bộ, nhưng vẫn còn những hạn chế về chất lượng đầu ra. Điều này có thể là do nhiều yếu tố, bao gồm nội dung chương trình chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế của thị trường lao động, phương pháp đào tạo chưa đủ hiệu quả, và cơ sở vật chất, trang thiết bị còn thiếu thốn. Cần có những đánh giá khách quan và toàn diện về chất lượng đào tạo NLNXB để xác định những điểm mạnh và điểm yếu, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện.

2.2. Hạn Chế Về Nội Dung Và Phương Pháp Đào Tạo

Một trong những hạn chế của công tác đào tạo NLNXB hiện nay là nội dung chương trình chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Cần có sự điều chỉnh và cập nhật nội dung chương trình để đảm bảo rằng sinh viên được trang bị những kiến thức và kỹ năng cần thiết để thành công trong ngành xuất bản. Phương pháp đào tạo cũng cần được đổi mới để tăng tính tương tác và thực hành, giúp sinh viên phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

2.3. Cơ Sở Vật Chất Và Trang Thiết Bị Đào Tạo

Cơ sở vật chất và trang thiết bị đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, nhiều cơ sở đào tạo NLNXB hiện nay vẫn còn thiếu thốn về cơ sở vật chất và trang thiết bị. Cần có sự đầu tư để nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị, giúp sinh viên có điều kiện học tập và thực hành tốt hơn. Điều này bao gồm việc trang bị các phòng thực hành hiện đại, thư viện đầy đủ tài liệu, và phần mềm chuyên dụng cho ngành xuất bản.

III. Giải Pháp Đột Phá Đào Tạo Nhân Lực Ngành Xuất Bản

Để đẩy mạnh công tác đào tạo NLNXB, cần có các giải pháp toàn diện và khả thi. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện chính sách, đổi mới mục tiêu, nội dung, và phương pháp đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, phát huy tính sáng tạo của sinh viên, và thực hiện tốt liên kết đào tạo. Đào tạo NLNXB có vai trò đặc biệt quan trọng, là giải pháp có tính chiến lược trong sự phát triển của các NXB và doanh nghiệp, đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển. Đào tạo NLNXB giúp nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất; nâng cao tính ổn định và năng động của NXB, doanh nghiệp; tạo ra tính chuyên nghiệp, nâng cao khả năng sáng tạo, cống hiến của người lao động.

3.1. Hoàn Thiện Chính Sách Về Đào Tạo Nhân Lực Xuất Bản

Chính sách đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và thúc đẩy công tác đào tạo NLNXB. Cần có những chính sách hỗ trợ các cơ sở đào tạo trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, thu hút sinh viên giỏi, và tạo điều kiện cho sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể tìm được việc làm phù hợp. Chính sách cũng cần khuyến khích các NXB và doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo, tạo cơ hội cho sinh viên thực tập và làm việc thực tế.

3.2. Đổi Mới Nội Dung Và Phương Pháp Đào Tạo

Nội dung và phương pháp đào tạo cần được đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và sự phát triển của công nghệ. Cần cập nhật nội dung chương trình để bao gồm những kiến thức và kỹ năng mới nhất trong ngành xuất bản. Phương pháp đào tạo cần tăng tính tương tác và thực hành, khuyến khích sinh viên tham gia vào các dự án thực tế và làm việc nhóm. Cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, như học tập trực tuyến, học tập dựa trên dự án, và học tập trải nghiệm.

3.3. Nâng Cao Chất Lượng Đội Ngũ Giảng Viên

Đội ngũ giảng viên đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo chất lượng đào tạo. Cần có những chính sách thu hút và giữ chân giảng viên giỏi, tạo điều kiện cho giảng viên nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ. Cần khuyến khích giảng viên tham gia vào các hoạt động nghiên cứu khoa học và hợp tác với các NXB và doanh nghiệp. Cần có những đánh giá định kỳ về năng lực giảng dạy của giảng viên để đảm bảo rằng họ đáp ứng được yêu cầu của công việc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Đào Tạo Nhân Lực Ngành Xuất Bản

Việc liên kết đào tạo giữa các cơ sở đào tạo và các NXB, doanh nghiệp là rất quan trọng. Điều này giúp sinh viên có cơ hội thực tập và làm việc thực tế, áp dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn công việc. Các NXB và doanh nghiệp cũng có thể tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, đảm bảo rằng chương trình đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Theo tài liệu gốc, khảo sát được tiến hành trên 305 sinh viên và 95 cán bộ, cựu sinh viên tại nhiều NXB và công ty sách khác nhau để đánh giá thực trạng đào tạo và sử dụng nhân lực.

4.1. Liên Kết Đào Tạo Giữa Trường Học Và Doanh Nghiệp

Liên kết đào tạo giữa trường học và doanh nghiệp là một giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo NLNXB. Các NXB và doanh nghiệp có thể cung cấp cơ hội thực tập cho sinh viên, tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, và tuyển dụng sinh viên sau khi tốt nghiệp. Điều này giúp sinh viên có được những kinh nghiệm thực tế và kỹ năng cần thiết để thành công trong công việc.

4.2. Thực Tập Và Làm Việc Thực Tế Cho Sinh Viên

Thực tập và làm việc thực tế là một phần không thể thiếu trong quá trình đào tạo NLNXB. Sinh viên cần có cơ hội thực tập tại các NXB và doanh nghiệp để áp dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn công việc. Điều này giúp sinh viên hiểu rõ hơn về ngành xuất bản và phát triển những kỹ năng cần thiết để thành công trong sự nghiệp.

V. Dự Báo Xu Hướng Và Tương Lai Nhân Lực Ngành Xuất Bản

Ngành xuất bản đang trải qua những thay đổi lớn do sự phát triển của công nghệ số. Xu hướng xuất bản điện tử ngày càng phát triển, đòi hỏi NLNXB phải có những kỹ năng mới, như kỹ năng marketing trực tuyến, kỹ năng quản lý nội dung số, và kỹ năng phân tích dữ liệu. Các cơ sở đào tạo cần cập nhật chương trình đào tạo để đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường lao động. Theo dự báo, nhu cầu về nhân lực trong ngành xuất bản sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới, đặc biệt là nhân lực có trình độ cao và kỹ năng chuyên môn vững vàng.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Của Xuất Bản Điện Tử

Xuất bản điện tử đang trở thành một xu hướng quan trọng trong ngành xuất bản. Điều này đòi hỏi NLNXB phải có những kỹ năng mới, như kỹ năng marketing trực tuyến, kỹ năng quản lý nội dung số, và kỹ năng phân tích dữ liệu. Các cơ sở đào tạo cần cập nhật chương trình đào tạo để đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường lao động.

5.2. Nhu Cầu Nhân Lực Trong Tương Lai

Nhu cầu về nhân lực trong ngành xuất bản dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới, đặc biệt là nhân lực có trình độ cao và kỹ năng chuyên môn vững vàng. Các cơ sở đào tạo cần tăng cường hợp tác với các NXB và doanh nghiệp để đảm bảo rằng sinh viên được trang bị những kiến thức và kỹ năng cần thiết để thành công trong sự nghiệp.

VI. Kết Luận Nâng Tầm Đào Tạo Nhân Lực Ngành Xuất Bản

Đào tạo NLNXB là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết, đòi hỏi sự chung tay của các cơ sở đào tạo, các NXB, doanh nghiệp, và các cơ quan quản lý nhà nước. Cần có những giải pháp toàn diện và khả thi để nâng cao chất lượng đào tạo NLNXB, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và sự phát triển của ngành xuất bản. Luận án này đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng, và đề xuất các giải pháp để đẩy mạnh công tác đào tạo NLNXB ở Việt Nam trong thời gian tới.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Nhân Lực Chất Lượng

Đào tạo NLNXB chất lượng cao là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành xuất bản. Cần có những nỗ lực không ngừng để nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và sự phát triển của công nghệ.

6.2. Hợp Tác Để Phát Triển Ngành Xuất Bản

Sự hợp tác giữa các cơ sở đào tạo, các NXB, doanh nghiệp, và các cơ quan quản lý nhà nước là rất quan trọng để phát triển ngành xuất bản. Cần có những cơ chế khuyến khích sự hợp tác này để tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của ngành.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Vấn đề đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam hiện nay" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Lê Hồng Quang, chuyên ngành Xuất bản (mã số 9320401) tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phạm Văn Thấu, bảo vệ năm 2023.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, có chức năng phổ biến tri thức, phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân, định hướng dư luận xã hội, giáo dục chính trị tư tưởng và xây dựng nền văn hóa. Trong bối cảnh kinh tế thị trường, kinh tế tri thức và công nghiệp văn hóa phát triển, xuất bản trở thành ngành kinh tế có tốc độ tăng trưởng nhanh, đòi hỏi ngày càng nhiều lao động trí tuệ. Sự bùng nổ của công nghệ số và xuất bản điện tử làm gia tăng mạnh mẽ nhu cầu về quy mô và chất lượng nguồn nhân lực xuất bản, đặc biệt là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, biên tập viên chất lượng cao, nhân lực công nghệ số và marketing.

Mặc dù các cơ sở đào tạo đã nỗ lực cung cấp nhân lực cho thị trường lao động, thực tiễn công tác đào tạo vẫn bộc lộ nhiều hạn chế về chất lượng đầu ra, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và cơ sở vật chất. Trước đó, các nghiên cứu trong và ngoài nước chủ yếu tiếp cận vấn đề nguồn nhân lực nói chung, hoặc nghiên cứu riêng lẻ về phát hành sách, kỹ thuật in, quản lý hoạt động xuất bản, chưa có công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về công tác đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam dưới góc độ quản lý xuất bản.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về đào tạo nhân lực ngành xuất bản, đánh giá thực trạng đào tạo của các cơ sở đào tạo và tình hình sử dụng nhân lực của các cơ sở tuyển dụng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam trong xu thế hội nhập.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định gồm 4 nội dung:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về đào tạo nguồn nhân lực và đào tạo nhân lực ngành xuất bản.
2. Xây dựng khung lý thuyết của đề tài, bao gồm các khái niệm đào tạo nguồn nhân lực, nhân lực ngành xuất bản, đào tạo nhân lực ngành xuất bản, chất lượng và tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo; phân tích đặc điểm, vai trò của đào tạo nhân lực ngành xuất bản.
3. Đánh giá thực trạng đào tạo nhân lực ngành xuất bản tại các cơ sở đào tạo, làm rõ kết quả đạt được, hạn chế, xác định nguyên nhân và các vấn đề đặt ra.
4. Dự báo xu hướng phát triển đào tạo nhân lực ngành xuất bản và đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện, có tính khả thi nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo trong thời gian tới.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm 3 câu hỏi:

1. Hoạt động đào tạo nhân lực ngành xuất bản dựa trên những cơ sở lý luận và thực tiễn nào?
2. Thực trạng công tác đào tạo nhân lực ngành Xuất bản ở Việt Nam như thế nào?
3. Muốn đẩy mạnh công tác đào tạo nhân lực ngành Xuất bản ở Việt Nam cần phải thực hiện những giải pháp nào?

Giả thuyết nghiên cứu: Công tác đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam có tầm quan trọng đặc biệt, là yếu tố cốt lõi, quyết định mọi sự thành công của các tổ chức, doanh nghiệp trong ngành xuất bản. Nếu đề xuất được các giải pháp hoàn thiện chính sách; đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo; nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và phát huy tính sáng tạo của sinh viên; thực hiện tốt liên kết đào tạo thì chất lượng đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam sẽ được nâng lên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề đào tạo nhân lực ngành xuất bản của các cơ sở đào tạo ngành Xuất bản ở Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Khảo sát tại một số cơ sở đào tạo nhân lực xuất bản gồm Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh; cùng các cơ quan tuyển dụng là các nhà xuất bản và doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh xuất bản phẩm tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Luận án khảo sát dữ liệu trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2022. Thời gian tiến hành điều tra bảng hỏi thực địa từ ngày 30/8/2022 đến ngày 15/9/2022; thời gian xử lý số liệu khảo sát từ ngày 20/9/2022 đến ngày 15/10/2022.
• Giới hạn nghiên cứu: Đào tạo nhân lực ngành xuất bản bao gồm nhiều chuyên ngành như Biên tập xuất bản, Kinh doanh xuất bản phẩm, Kỹ thuật in, phát hành... Luận án giới hạn khảo sát các ngành Biên tập xuất bản, Kinh doanh xuất bản phẩm, Kỹ thuật in, nhưng trọng tâm tập trung chủ yếu vào ngành Biên tập xuất bản theo nghĩa hẹp của hoạt động xuất bản.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả phân loại và điểm lại các công trình nghiên cứu theo các nhóm vấn đề cụ thể:

Nhóm nghiên cứu ngoài nước:

• Về nguồn nhân lực và quản trị nhân lực: Nhiệm Ngạn Thân (2015) với cuốn sách "Phát hiện và sử dụng nhân tài" phân tích cách dùng người và nghệ thuật lãnh đạo. R. Seward (2000) trong "Australian human resource management: Framework and practice" bàn về lý thuyết quản lý nhân lực gắn với đạo đức, công nghệ và luật pháp. William R. Sullivan (1997) với "Entrepreneur magazine: Human resources for small businesses" nêu các khâu tuyển dụng, tiền lương, đào tạo trong doanh nghiệp nhỏ. Kim Dong-One và Johngseok Bae (2004) qua "Employment relations and HRM in South Korea" phân tích biến đổi quan hệ lao động qua các giai đoạn lịch sử. F. Harbison / UNESCO (1969) với "Educational planning and human resource development" áp dụng phương pháp hệ thống trong hoạch định giáo dục. Gary S. Becker trong nghiên cứu "Vốn con người - Phân tích lý thuyết và kinh nghiệm liên quan đặc biệt đến giáo dục" phân tích lý thuyết vốn con người và đầu tư giáo dục. Nghiên cứu tại Hội nghị Lao động Quốc tế khóa 91 (2003) "Apprendre et se former pour travailler dans la société du savoir" nhấn mạnh xu hướng tự học. William R. Watson và cộng sự (eLearning Guild) trong "Best of the eLearning Guild’s learning solutions" cung cấp các công cụ đào tạo kỹ thuật số.
• Về xuất bản và đào tạo nhân lực xuất bản: Trần Hân (2013) với "Luận đàm về ngành Xuất bản Trung Quốc" khảo sát các giai đoạn phát triển xuất bản. Châu Úy Hoa (2017) với "Truyền thông số và chuyển đổi mô hình xuất bản" phân tích quy trình xuất bản số, mô hình kinh doanh và bản quyền số. Rüdiger Wischenbart (2014) trong "Global Trends in Publishing 2014" nhận định xu hướng số hóa chuỗi giá trị xuất bản. Octavio Kulesz (2011) với "Digital publishing in developing countries" chỉ ra vai trò của công nghệ số tại các quốc gia đang phát triển. Báo cáo nghiên cứu tại Australia "The pontential impact of digitaltechnologies on Business models" đánh giá sự dịch chuyển sang sách điện tử. Thomas M. Shoesmith và Julian Zou (2016) công bố nghiên cứu về quy tắc quản lý dịch vụ xuất bản trực tuyến tại Trung Quốc. Kazuyoshi Takeuchi (2018) với "The Digital Publishing Distribution Market in Japan" và Ủy ban Quốc tế thuộc Hiệp hội NXB Sách Nhật Bản (2017 - 2018) trong "An Introduction to Publishing in Japan 2017 - 2018" mô tả thị trường sách số và cơ cấu xuất bản Nhật Bản. Jerene Ang (2015) nêu tình trạng thiếu hụt nhân tài xuất bản tại Singapore. Xiao Chuan Lian (2015) tổng quan ngành xuất bản Trung Quốc qua chương trình đào tạo của Đại học Pace. Zuzana Kalmárová (2012) phân tích vai trò của công nghệ, trí tuệ nhân tạo làm thay đổi cơ cấu lao động tại Slovakia và Vương quốc Anh.

Nhóm nghiên cứu trong nước:

• Về nguồn nhân lực và đào tạo nhân lực: Các công trình sách, giáo trình của Nguyễn Thanh (2002), Bùi Văn Nhơn (2006), Vũ Văn Phúc và Nguyễn Duy Hùng (2012), Vũ Hoàng Ngân và Phạm Thị Bích Ngọc (2019), Đoàn Thị Yến (2019), Trần Khánh Đức (2010), Phan Văn Kha (2007). Công trình của Phạm Thành Nghị và Vũ Hoàng Ngân (chủ biên Đề tài KX.11 thuộc Chương trình KX-05 giai đoạn 2001-2005) tổng kết vấn đề quản lý nguồn nhân lực ở Việt Nam. Các đề tài, nghiên cứu thực trạng của Nguyễn Ngọc Phú, Hoàng Văn Thanh và Trịnh Thị Kim Ngọc (2010), Lê Thị Hồng Điệp (2010), Nguyễn Văn Phúc và Mai Thị Thu (2012), Nguyễn Thu Thủy (2020). Các luận án tiến sĩ của Bùi Sỹ Tuấn (2011), Vũ Thị Phương Mai (2013), Nguyễn Ngọc Tú (2012), Lương Công Lý (2014), Trần Thanh Bình (2003), Hoàng Thị Thu Hà (2012), Phan Thùy Chi (2008), Đoàn Thị Thu Hương (2017), Vũ Thanh Bình (2012). Các bài báo khoa học của Phạm Thị Hạnh (2020), Chu Thị Hoa, Đỗ Thị Thanh Toàn (2018).
• Về hoạt động xuất bản và nhân lực ngành xuất bản: Nhóm tác giả Nguyễn Hồng Vinh, Nguyễn Kiểm, Hoàng Phong Hà, Trần Đoàn Lâm, Nguyễn Thế Kỷ, Đường Vinh Sường, Trần Văn Hải, Nguyễn Quý Thao, Vi Quang Thọ, Võ Tử Thành (2012) trong cuốn sách "Xuất bản Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế"; Đường Vinh Sường (2013); Nguyễn Lan Phương và Đường Vinh Sường (2011); Nguyễn An Tiêm, Nguyễn Nguyên, Nguyễn Thị Mỹ Linh (2015). Giáo trình của Trần Văn Hải (2007), Phạm Thị Thu (2013), Vũ Thùy Dương (2021), Trần Thị Thu và nhóm tác giả Đại học Văn hóa TP.HCM (2008). Các luận án của Nguyễn Anh Tú (2015), Nguyễn Thị Vui (2020), Trần Thị Phương Nam (2014). Tác giả Hoàng Xuân Vinh có chuỗi công trình gồm bài báo năm 2015, 2018 và luận án tiến sĩ năm 2020 về phát triển nguồn nhân lực ngành xuất bản trong hội nhập. Các đề tài nghiên cứu của Nguyễn Duy Hùng (2008), Trịnh Thúc Huỳnh (2014), Nguyễn Đình Thực (2013, đề tài mã số KHBĐ (2010)-10), Đỗ Quang Dũng (2013 và đề tài cấp bộ mã số KHBĐ (2016)-05). Các bài viết chuyên đề của Đỗ Thị Quyên (2013), Đào Thị Hoàn, Hồ Quang Huy và Nguyễn Việt Anh, Tô Trọng Mạnh.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định giải quyết gồm 5 điểm:

1. Thiếu các công trình làm rõ hệ thống khái niệm, nội hàm và tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo nhân lực ngành xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số và xuất bản điện tử.
2. Chưa phân tích sâu sắc các đặc điểm đặc thù, vai trò và các yếu tố tác động đến chất lượng đào tạo nhân lực ngành xuất bản gắn với các quan điểm chỉ đạo mới của Đảng và kinh nghiệm thực tiễn quốc tế.
3. Thiếu các dữ liệu khảo sát thực nghiệm định lượng kết hợp định tính có quy mô lớn, cập nhật giai đoạn 2017-2022 về cả hai phía: cơ sở đào tạo và đơn vị sử dụng lao động trong ngành xuất bản.
4. Chưa nhận diện toàn diện các mâu thuẫn giữa nội dung, phương thức đào tạo với nhu cầu sử dụng thực tế của thị trường xuất bản, cũng như chưa đưa ra dự báo xu hướng phát triển nhân lực ngành xuất bản.
5. Chưa đề xuất được hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách đồng bộ, khả thi dưới góc độ quản lý xuất bản nhằm đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng cơ sở lý luận dựa trên chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, nguồn lực con người, giáo dục và đào tạo; các chủ trương, đường lối của Đảng và hệ thống văn bản pháp lý của Nhà nước, trực tiếp là Luật Xuất bản năm 2012 và Nghị định 195/2013/NĐ-CP hướng dẫn thi hành.

Khung khái niệm của luận án xác định:

• Hoạt động xuất bản (tiếp cận theo nghĩa hẹp): Là chuỗi hoạt động từ tổ chức bản thảo, xử lý và hoàn chỉnh bản thảo, bản mẫu để nhân bản và phát hành. Ba khâu cấu thành gồm: biên tập nội dung, in ấn và phát hành xuất bản phẩm.
• Xuất bản điện tử và xuất bản phẩm điện tử: Là việc ứng dụng công nghệ thông tin, viễn thông và thiết bị kỹ thuật số trong khai thác bản thảo, biên tập thành bản mẫu để tạo lập và phân phối các xuất bản phẩm định dạng số tới độc giả.
• Nguồn nhân lực: Tổng thể các tiềm năng về thể lực, trí lực và tâm lực của con người sẵn sàng tham gia vào quá trình lao động xã hội.
• Nhân lực ngành xuất bản: Đội ngũ những người làm việc trong các khâu của ngành xuất bản, gồm 3 nhóm chủ yếu: cán bộ tham mưu, quản lý nhà nước về xuất bản; cán bộ lãnh đạo, quản lý tại các nhà xuất bản; đội ngũ biên tập viên xuất bản. Trong đó, biên tập viên là lực lượng nòng cốt, quyết định chất lượng nội dung và giá trị tư tưởng của xuất bản phẩm, là đối tượng trọng tâm được nghiên cứu trong công tác đào tạo.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được thực hiện thông qua sự kết hợp giữa định lượng và định tính:

1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Thiết kế 3 mẫu phiếu khảo sát thực trạng dành cho 3 nhóm đối tượng, tổng số mẫu thu thập hợp lệ là 400 phiếu:
   • 305 sinh viên đang theo học tại 4 cơ sở đào tạo đại học.
   • 45 cán bộ lãnh đạo, quản lý tại các nhà xuất bản và doanh nghiệp xuất bản.
   • 50 cựu sinh viên ngành Biên tập xuất bản và Kinh doanh xuất bản phẩm đang làm việc tại các đơn vị xuất bản.

Bảng tổng hợp phân bố mẫu khảo sát:

Nhóm khách thể khảo sát	Đơn vị khảo sát	Số lượng mẫu (người)
Sinh viên ngành Biên tập xuất bản	Học viện Báo chí và Tuyên truyền	85
Sinh viên ngành Kinh doanh xuất bản phẩm	Trường Đại học Văn hóa Hà Nội	70
Sinh viên ngành Kỹ thuật In	Trường Đại học Bách khoa Hà Nội	75
Sinh viên ngành Kinh doanh xuất bản phẩm	Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh	75
Cán bộ lãnh đạo, quản lý	12 NXB và công ty sách (Hà Nội, TP.HCM)	45
Cựu sinh viên đã tốt nghiệp	Các đơn vị xuất bản, doanh nghiệp phát hành	50
Tổng cộng mẫu điều tra	Tất cả các cơ sở đào tạo và cơ sở sử dụng	400

Danh sách 12 cơ sở tuyển dụng, sử dụng lao động trong diện khảo sát gồm: NXB Lý luận chính trị, NXB Thông tấn, NXB Tư pháp, NXB Giao thông vận tải, NXB Công an nhân dân, NXB Khoa học kỹ thuật, NXB Nông nghiệp, Nhà sách Bách khoa Hà Nội, Công ty Cổ phần Sách Alpha (Hà Nội), Công ty Cổ phần Sách Thành phố Hồ Chí Minh (Quận 1, TP.HCM), Công ty Cổ phần Sách - Văn hóa Thái Hà (Hà Đông, Hà Nội), Công ty Cổ phần Sách và Giáo dục Athena (Đống Đa, Hà Nội).

2. Công cụ và kỹ thuật phân tích số liệu: Dữ liệu khảo sát được mã hóa và xử lý bằng phần mềm SPSS.

• Thang đo đánh giá 4 mức độ: Điểm 4 (Tốt, rất phù hợp, liên tục); Điểm 3 (Khá, phù hợp, thường xuyên); Điểm 2 (Trung bình, tương đối phù hợp, thỉnh thoảng); Điểm 1 (Yếu, không phù hợp, chưa bao giờ).
• Khoảng cách chênh lệch giữa các mức đo là 0,75 điểm:
  • Dưới 1,75 điểm: Mức độ yếu.
  • Từ 1,75 đến dưới 2,50 điểm: Mức độ trung bình.
  • Từ 2,50 đến dưới 3,25 điểm: Mức độ khá.
  • Từ 3,25 đến 4,00 điểm: Mức độ tốt.
• Kỹ thuật thống kê: Áp dụng thống kê mô tả gồm điểm trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (Std.Deviation) và tần suất (Frequency); áp dụng thống kê suy luận gồm kiểm định T-test và phân tích phương sai ANOVA để đánh giá độ tin cậy của thang đo và mối tương quan giữa các yếu tố tác động.

3. Các phương pháp nghiên cứu định tính và bổ trợ:

• Phương pháp quan sát sư phạm: Quan sát trực tiếp thái độ, hành vi của giảng viên và sinh viên trong các giờ học lý thuyết, thảo luận, thực hành và hoạt động ngoại khóa tại các cơ sở đào tạo.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn lãnh đạo các nhà xuất bản, doanh nghiệp và đội ngũ biên tập viên về phẩm chất nghề nghiệp, những kỹ năng còn thiếu, sự tương thích của chương trình đào tạo và phương hướng liên kết đào tạo.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp số liệu từ các báo cáo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; báo cáo tổng kết năm học của các trường và điểm chuẩn tuyển sinh đại học ngành Xuất bản giai đoạn 2019-2022.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về đào tạo nhân lực ngành xuất bản

Chương này trình bày tổng quan có hệ thống các tài liệu nghiên cứu ngoài nước và trong nước liên quan trực tiếp đến nguồn nhân lực, đào tạo nguồn nhân lực và ngành xuất bản. Tác giả khái quát các hướng nghiên cứu quốc tế về chuỗi giá trị số hóa, quản lý nội dung internet và thực trạng thiếu hụt nhân lực xuất bản tại các nước phát triển. Đồng thời, chương 1 điểm lại các công trình trong nước về lý luận đào tạo đại học, quản lý nhà nước về xuất bản, công tác tư tưởng và nghiệp vụ biên tập sách chính trị. Trên cơ sở phân tích những kết quả đã đạt được, tác giả chỉ ra 5 khoảng trống học thuật chưa được giải quyết trọn vẹn và xác định định hướng nghiên cứu chuyên biệt của luận án theo hướng tiếp cận liên ngành.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đào tạo nhân lực ngành xuất bản

Chương 2 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh cho đề tài. Tác giả phân tích nguồn gốc thuật ngữ xuất bản, định nghĩa xuất bản phẩm, xuất bản phẩm điện tử theo Luật Xuất bản năm 2012 và Nghị định số 195/2013/NĐ-CP. Luận án phân tích cấu trúc nhân lực ngành xuất bản với 3 bộ phận chính: cán bộ tham mưu quản lý nhà nước (Ban Tuyên giáo Trung ương, Cục Xuất bản, In và Phát hành), cán bộ quản lý nhà xuất bản và đội ngũ biên tập viên. Chương này phân tích các đặc điểm của đào tạo nhân lực ngành xuất bản gồm tính tư tưởng - chính trị sâu sắc, tính văn hóa xã hội và tính nghiệp vụ - công nghệ; phân tích vai trò của đào tạo nhân lực trong việc nâng cao năng suất, tạo lợi thế cạnh tranh cho nhà xuất bản; nhận diện các yếu tố tác động đến chất lượng đào tạo (chương trình, đội ngũ giảng viên, người học, cơ sở vật chất, chính sách). Tác giả cũng phân tích cơ sở chính trị, pháp lý, tổng kết kinh nghiệm đào tạo xuất bản tại Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, các nước châu Âu, từ đó xác lập các yêu cầu đổi mới đào tạo tại Việt Nam trong bối cảnh công nghệ thông tin.

Chương 3: Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam

Chương 3 trình bày các kết quả khảo sát thực nghiệm tại 4 cơ sở đào tạo và 12 cơ quan tuyển dụng sử dụng lao động. Tác giả phân tích dữ liệu thống kê từ 400 phiếu khảo sát và tổng hợp qua hệ thống 18 bảng số liệu:

Ký hiệu bảng	Tên bảng số liệu phản ánh trong văn bản luận án
Bảng 3.1	Thống kê đánh giá chương trình đào tạo
Bảng 3.2	Thống kê đánh giá phương thức đào tạo
Bảng 3.3	Trình độ đào tạo của GV ngành Xuất bản
Bảng 3.4	Thống kê đánh giá năng lực chuyên môn, sư phạm
Bảng 3.5	Điểm chuẩn đại học ngành Xuất bản HV BC&TT
Bảng 3.6	Điểm chuẩn đại học ngành Xuất bản, Đại học Văn hóa Hà Nội
Bảng 3.7	Điểm chuẩn đại học ngành In, Đại học Bách khoa Hà Nội
Bảng 3.8	Điểm chuẩn đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh
Bảng 3.9	Thống kê đánh giá các phương pháp học tập
Bảng 3.10	Thống kê đánh giá phương pháp giảng dạy
Bảng 3.11	Thống kê đánh giá cơ sở vật chất, trang thiết bị
Bảng 3.12	Thống kê đánh giá môi trường đào tạo
Bảng 3.13	Điểm thi của sinh viên khóa K37 - K40
Bảng 3.14	Thống kê kết quả thi của sinh viên khóa K37 - K40
Bảng 3.15	Thống kê đánh giá chất lượng nhân lực ngành xuất bản
Bảng 3.16	Thống kê đánh giá sử dụng nhân lực
Bảng 3.17	Thống kê đánh giá các yếu tố tác động
Bảng 3.18	Thống kê đánh giá nguyên nhân hạn chế

Từ số liệu xử lý trên SPSS (mean, độ lệch chuẩn, tần suất, kiểm định ANOVA), luận án chỉ ra các kết quả đạt được: các cơ sở đào tạo đã cung cấp cho xã hội đội ngũ nhân lực có phẩm chất chính trị, nắm được kiến thức nền tảng về nghiệp vụ xuất bản truyền thống; điểm chuẩn đầu vào và kết quả học tập của sinh viên các khóa K37 - K40 duy trì ổn định. Tuy nhiên, chương 3 làm rõ các hạn chế căn bản:

• Chương trình đào tạo chậm cập nhật các học phần về xuất bản điện tử, quy trình chế bản hiện đại, marketing số và bản quyền số.
• Phương pháp giảng dạy còn nặng về truyền thụ lý thuyết, thiếu thời lượng thực hành chuyên sâu.
• Năng lực của sinh viên tốt nghiệp còn thiếu các kỹ năng mềm, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin trong biên tập và thẩm định bản thảo số.
• Cơ sở vật chất, phòng thực hành mô phỏng quy trình xuất bản tại các trường còn thiếu thốn và chưa đồng bộ.
• Mối liên kết giữa nhà trường và các nhà xuất bản, doanh nghiệp xuất bản còn lỏng lẻo, chưa đi vào chiều sâu. Chương 3 kết luận bằng việc khái quát các mâu thuẫn chủ yếu đang đặt ra giữa yêu cầu chuyển đổi số ngành xuất bản với năng lực đào tạo thực tế của các nhà trường.

Chương 4: Dự báo xu hướng phát triển và giải pháp, khuyến nghị đẩy mạnh đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam trong thời gian tới

Chương 4 đưa ra dự báo về xu hướng phát triển của ngành xuất bản: sự chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình xuất bản số, xuất bản đa nền tảng, sự can thiệp của trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn vào quy trình xử lý nội dung, đòi hỏi cơ cấu nhân lực phải thay đổi linh hoạt.

Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp đẩy mạnh đào tạo nhân lực ngành xuất bản:

• Nhóm giải pháp về hoàn thiện cơ chế, chính sách: Rà soát, bổ sung quy chế đào tạo, chuẩn hóa các tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp xuất bản, tạo hành lang pháp lý cho hoạt động liên kết đào tạo.
• Nhóm giải pháp về chương trình và phương thức đào tạo: Đổi mới mục tiêu, cấu trúc lại khung chương trình đào tạo theo hướng tích hợp kiến thức công nghệ số, biên tập đa phương tiện và kinh doanh xuất bản phẩm điện tử; chuyển đổi phương thức giảng dạy từ thụ động sang lấy người học làm trung tâm, tăng thời lượng thực hành.
• Nhóm giải pháp về phát triển đội ngũ giảng viên: Nâng cao trình độ chuyên môn, cử giảng viên đi thực tế tại các nhà xuất bản và doanh nghiệp truyền thông, bồi dưỡng kỹ năng sư phạm hiện đại.
• Nhóm giải pháp đối với sinh viên: Nâng cao ý thức nghề nghiệp, phát huy tính chủ động tự học, rèn luyện kỹ năng mềm và khả năng ngoại ngữ, công nghệ.
• Nhóm giải pháp về liên kết đào tạo: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa trường đại học và cơ sở tuyển dụng thông qua việc gửi sinh viên thực tập, mời chuyên gia thực tế tham gia giảng dạy và đồng thẩm định chương trình.
• Nhóm giải pháp về cơ sở vật chất: Tăng cường đầu tư trang thiết bị, phòng máy tính, hệ thống phần mềm chuyên dụng phục vụ việc thực hành chế bản và biên tập điện tử. Đồng thời, chương 4 nêu các khuyến nghị cụ thể đối với Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ sở đào tạo, Hội Xuất bản Việt Nam và các cơ quan xuất bản, phát hành.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về đào tạo nguồn nhân lực ngành xuất bản; xác định rõ nội hàm các khái niệm xuất bản, xuất bản phẩm, xuất bản điện tử, nhân lực ngành xuất bản và mối quan hệ giữa các khái niệm này; xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo nhân lực xuất bản; phân tích đặc điểm, vai trò của đào tạo nhân lực xuất bản trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và bối cảnh chuyển đổi số.

Về mặt thực tiễn, luận án thu thập và xử lý khối lượng dữ liệu khảo sát thực tế gồm 400 mẫu từ sinh viên, cựu sinh viên và cán bộ quản lý tại 4 trường đại học và 12 nhà xuất bản, doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu phản ánh bức tranh thực trạng công tác đào tạo và sử dụng nhân lực ngành xuất bản giai đoạn 2017-2022; xác định rõ nguyên nhân của các mặt đạt được cũng như những yếu kém, bất cập về chương trình, phương pháp giảng dạy và cơ sở vật chất.

Hệ thống giải pháp và khuyến nghị do luận án xây dựng có tính hệ thống và khả thi, định hướng đổi mới toàn diện công tác đào tạo nhân lực ngành xuất bản, phục vụ trực tiếp việc xây dựng quy hoạch đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho ngành xuất bản Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, căn cứ theo phạm vi xác định trong văn bản, luận án chỉ tập trung khảo sát tại một số cơ sở đào tạo đại học ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng phạm vi ra các cơ sở đào tạo khác trên toàn quốc. Khảo sát thực tiễn giới hạn trong giai đoạn 2017-2022 với thời gian khảo sát thực địa ngắn (từ ngày 30/8/2022 đến ngày 15/9/2022). Về nội dung chuyên môn, luận án chủ yếu đi sâu vào chuyên ngành Biên tập xuất bản; các khâu kỹ thuật in và phát hành chỉ được khảo sát như các yếu tố liên đới mà chưa đi sâu nghiên cứu quy trình công nghệ chuyên biệt.

Hướng nghiên cứu tiếp được gợi mở từ các giới hạn trên là mở rộng địa bàn khảo sát đến các doanh nghiệp in ấn và phát hành trên phạm vi toàn quốc; nghiên cứu chuyên sâu về chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo cho chức danh biên tập viên xuất bản điện tử; đánh giá tác động cụ thể của trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa trong các khâu biên tập, chế bản và phân phối xuất bản phẩm.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Thông tin và Truyền thông, Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo): Tham khảo các luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách đào tạo, quy định tiêu chuẩn nghiệp vụ biên tập viên và xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực xuất bản trong kỷ nguyên số.
• Các cơ sở giáo dục đại học: Sử dụng dữ liệu và khung giải pháp trong Chương 4 để rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo ngành Xuất bản, biên tập giáo trình, cải tiến phương pháp dạy học và củng cố mô hình liên kết đào tạo với doanh nghiệp.
• Nghiên cứu sinh, giảng viên và học viên chuyên ngành Xuất bản, Báo chí, Quản trị truyền thông: Kế thừa khung lý thuyết, phương pháp điều tra bảng hỏi xử lý trên phần mềm SPSS và danh mục tài liệu tham khảo để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu.
• Các nhà xuất bản và công ty sách: Vận dụng các kết quả đánh giá thực trạng sử dụng nhân lực tại Chương 3 để lập kế hoạch tuyển dụng, đào tạo nội bộ và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ, biên tập viên.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát những cơ sở đào tạo đại học nào? Luận án tiến hành khảo sát sinh viên và thu thập dữ liệu tại 4 cơ sở đào tạo: Học viện Báo chí và Tuyên truyền (85 sinh viên ngành Biên tập xuất bản), Trường Đại học Văn hóa Hà Nội (70 sinh viên ngành Kinh doanh xuất bản phẩm), Trường Đại học Bách khoa Hà Nội (75 sinh viên ngành Kỹ thuật In) và Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh (75 sinh viên ngành Kinh doanh xuất bản phẩm).

2. Kỹ thuật xử lý số liệu định lượng trong luận án được thực hiện như thế nào? Số liệu khảo sát từ 400 phiếu hỏi được nhập và phân tích bằng phần mềm SPSS. Tác giả sử dụng các chỉ số thống kê mô tả gồm điểm trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (Std.Deviation) và tần suất (Frequency). Đồng thời, tác giả áp dụng thống kê suy luận gồm kiểm định T-test và phân tích phương sai ANOVA để đánh giá độ tin cậy của thang đo và mối tương quan giữa các yếu tố tác động.

3. Thang đo 4 mức độ của luận án quy định điểm số cụ thể ra sao? Thang đo 4 mức độ có điểm tối thiểu là 1, tối đa là 4, khoảng chênh lệch mỗi bậc là 0,75 điểm: điểm dưới 1,75 phản ánh mức độ yếu; từ 1,75 đến dưới 2,50 là mức độ trung bình; từ 2,50 đến dưới 3,25 là mức độ khá; từ 3,25 đến 4,00 là mức độ tốt.

4. Luận án phân chia nhân lực ngành xuất bản thành những nhóm nào và nhóm nào là trọng tâm? Luận án phân loại nhân lực ngành xuất bản thành 3 nhóm cơ bản: đội ngũ cán bộ làm công tác tham mưu, quản lý nhà nước về xuất bản; cán bộ lãnh đạo, quản lý tại các nhà xuất bản; và đội ngũ biên tập viên xuất bản. Trong đó, biên tập viên xuất bản được xác định là lực lượng nòng cốt, trực tiếp quyết định chất lượng nội dung tác phẩm và là trọng tâm nghiên cứu đào tạo của luận án.

5. Những đơn vị sử dụng lao động nào đã tham gia vào mẫu khảo sát của luận án? Luận án khảo sát 45 cán bộ quản lý và 50 cựu sinh viên tại 12 đơn vị gồm: NXB Lý luận chính trị, NXB Thông tấn, NXB Tư pháp, NXB Giao thông vận tải, NXB Công an nhân dân, NXB Khoa học kỹ thuật, NXB Nông nghiệp, Nhà sách Bách khoa Hà Nội, Công ty Cổ phần Sách Alpha, Công ty Cổ phần Sách Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Cổ phần Sách - Văn hóa Thái Hà và Công ty Cổ phần Sách và Giáo dục Athena.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Vấn đề đào tạo nhân lực ngành xuất bản ở Việt Nam hiện nay" của Lê Hồng Quang đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và làm rõ hệ thống khái niệm, đặc điểm của đào tạo nhân lực xuất bản trong bối cảnh công nghệ thông tin. Dựa trên dữ liệu khảo sát thực nghiệm 400 mẫu tại các cơ sở đào tạo và 12 nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành, công trình đã phân tích khách quan thực trạng đào tạo và sử dụng lao động giai đoạn 2017-2022. Từ việc xác định các điểm nghẽn về chương trình, phương pháp giảng dạy và cơ sở vật chất, luận án đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và kiến nghị khả thi nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo nhân lực ngành xuất bản đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐÀO TẠO NHÂN LỰC NGÀNH XUẤT BẢN 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 1. Các công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực và đào tạo nguồn nhân lực Các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài về NNL tập trung luận giải về khái niệm NNL, quản lý NNL; cách thức xây dựng các chương trình về nhân lực cho một tổ chức; việc phát hiện và sử dụng nhân tài cho quốc gia; cách thức sử dụng nhân lực, lựa chọn cán bộ, nghệ thuật lãnh đạo; về công tác cán bộ, nhất là cán bộ LĐ,QL trong lĩnh vực quản lý nhân lực; doanh nghiệp và vấn đề đổi mới doanh nghiệp; quá trình tuyển dụng, định hướng công việc; chính sách sử dụng và quản lý nhân lực. Các nghiên cứu điển hình, như cuốn sách“Phát hiện và sử dụng nhân tài” [65], của Nhiệm Ngạn Thân (2015), giới thiệu những kiến thức và kinh nghiệm của tác giả trong việc phát hiện và sử dụng nhân tài; hàm chứa những tư tưởng, kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong cách dùng người, lựa chọn cán bộ, nghệ thuật lãnh đạo, thảo luận về tinh thần “đại học” và nêu lên các giá trị của văn hóa.

Cuốn sách “Australian human resource management: Framework and practice” [98], - 3rd ed. - North South Wale: McGraw-Hill, 2000 của R. Seward (2000), luận bàn về khái niệm về quản lý NNL; các lý thuyết quản lý nhân lực; các vấn đề về đạo đức, công nghệ, luật pháp. trong quản lý NNL.

Mối quan hệ giữa quản lý NNL và công nghiệp. Vai trò của quản lý NNL hiệu qủa, chất lượng, hoạch định và thực hiện công việc được giao. Cuốn sách “Entrepreneur magazine: Human resources for small businesses” [102], William R. Sullivan: John Wiley and Sons, c'1997, trình bày các cách thức xây dựng các chương trình về nhân lực cho một tổ chức: 12 Quá trình tuyển dụng, xác định tiền lương, định hướng công việc và đào tạo, chính sách và bố trí nhân lực, lợi ích người lao động, các vấn đề pháp luật và quản lý hồ sơ người lao động.

Cuốn sách “Employment relations and HRM in South Korea” [103], Kim Dong-One, Johngseok Bae. - Burlington: Ashgate, 2004, tập trung lý giải tác động mâu thuẫn giữa quan hệ công việc và vấn đề quản lý nhân lực dựa trên một cơ sở lý thuyết kết hợp với lý luận nảy sinh từ môi trường và chiến lược hành động. Đánh giá sự thay đổi về mô hình quan hệ công việc và quản lý nhân lực trong những thời kỳ quan trọng trước 1987, 1987 và 1997, sau 1997. Cuốn sách “Educational planning and human resource development” [104], F.

- Paris: UNESCO International Institute for Educational Planning, c'1969 là một trong những cuốn sách có giá trị, bộ tùng thư của UNESCO. Cuốn sách trình bày các quan điểm hiện đại về kế hoạch hóa và quản lý giáo dục và nhân lực. Dùng phương pháp hệ thống để phân tích mối liên hệ lẫn nhau giữa các yếu tố ảnh hưởng lên sự phát triển nhân lực ở các nước đang phát triển (đặc biệt là giáo dục, phát triển kinh tế, và sự đầu tư, giúp đỡ từ nước ngoài). Các công trình nghiên cứu về đào tạo NNL của các tác giả nước ngoài hướng vào phân tích lợi ích của việc đầu tư vào nguồn lực con người trong mối liên quan đến GD-ĐT, từ đào tạo chính quy ở các nhà trường, đến đào tạo, bồi dưỡng bên ngoài trường lớp, vừa làm, vừa học, cũng như ảnh hưởng của điều kiện KT-XH, môi trường, gia đình đến giáo dục nghề nghiệp.

Xu hướng của các hoạt động đào tạo và nâng cao giá trị con người; nhấn mạnh vào tiến bộ của các chính sách và việc thực hiện các chương trình GD-ĐT. Điển hình như nghiên cứu “Vốn con người - Phân tích lý thuyết và kinh nghiệm liên quan đặc biệt đến giáo dục” [13], của tác giả Gary S. Tác giả phân tích lý thuyết và phân tích thực nghiệm về vốn con 13 người (hay vốn nhân lực) và đầu tư vào vốn con người trong mối liên quan đến GD-ĐT. Cuốn sách “Apprendre et se former pour travailler dans la société du savoir” [99], Quatrième question à l''ordre du jour.

- (Conférence internationale du travail, 91e session, 2003. Tác giả nêu bật xu hướng tự học của cá nhân, đối lập lại với cách giáo dục truyền thống, qua đó đưa ra biện pháp nhằm tận dụng tối đa NNL. Cuốn sách “Best of the eLearning Guild’s learning solutions. Top articles from the eMagazine’s first five years” [100], của William R.

Cuốn sách bao gồm các bài báo hướng dẫn, danh sách kiểm tra, nhằm giúp người học tạo ra các giải pháp mang lại kết quả học tập thực sự. Các công trình nghiên cứu về xuất bản và đào tạo nhân lực ngành xuất bản Có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về lĩnh vực Xuất bản và đào tạo NLNXB, có thể cung cấp cho Việt Nam những bài học kinh nghiệm quý báu. Các nghiên cứu khái quát về tiến bộ kỹ thuật và sự phát triển của ngành Xuất bản ở một số quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Austraylia, Singapore,… Sự phát triển tất yếu của xuất bản kỹ thuật số, xuất bản điện tử trong một thế giới đang phát triển, nhất là sự phát triển của công nghệ; sự chuyển đổi mô hình kinh doanh xuất bản của nhiều quốc gia trên thế giới. Các quy tắc mới của một số chính phủ trong cấp phép và kiểm duyệt đối với hầu hết các nhà cung cấp nội dung internet; quy tắc Quản lý Dịch vụ Xuất bản Trực tuyến, hướng tới sự kiểm soát hoàn chỉnh hơn qua thông tin có sẵn cho người dùng internet.

Các nghiên cứu cũng cho thấy, ở các nước đang phát triển, nơi xuất bản truyền thống phải đối mặt với những thách thức to lớn, kỹ thuật số có thể hoạt động như một công cụ thúc đẩy ngành Xuất bản phát triển. Tuy nhiên, điều rất quan trọng là không nên áp dụng một cách máy móc, mà thay vào đó là đầu tư vào các mô hình mới phù hợp hơn. 14 Cuốn sách “Luận đàm về ngành Xuất bản Trung Quốc” [34], của tác giả Trần Hân (2013), nghiên cứu các giai đoạn phát triển của các ngành Xuất bản Trung Quốc và những vấn đề có liên quan đến ngành Xuất bản Trung Quốc. Cuốn sách “Truyền thông số và chuyển đổi mô hình xuất bản” [37], của Châu Úy Hoa (2017), khái quát về tiến bộ kỹ thuật và sự phát triển của ngành Xuất bản.

Tìm hiểu những thay đổi trong truyền thông số và phương thức đọc, truyền thông số với ấn phẩm truyền thống, xuất bản số và quy trình xuất bản, truyền thông số và quản lý xuất bản, xuất bản số và mô hình kinh doanh, truyền thông số với vấn đề bảo hộ bản quyền. Tác giả Rüdiger Wischenbart (2014), trong cuốn “Global Trends in Publishing 2014”, đã đưa ra những nhận định về hướng phát triển của ngành công nghiệp xuất bản trong bối cảnh sự phát triển rộng lớn hơn của chuỗi giá trị số hóa ảnh hưởng đến tất cả những ngành công nghiệp nội dung. Tác giả đánh giá sự chuyển đổi của thị trường trong bối cảnh sách điện tử, số hóa đang là nhu cầu lớn của người đọc. Tác giả cũng chỉ ra rằng Trung Quốc đã nổi lên thành thị trường lớn thứ hai của xuất bản sau nước Anh, trên Đức và Nhật Bản.

Tác giả Octavio Kulesz (2011) của cuốn sách “Digital publishing in developing countries” [108], chỉ ra tính tất yếu của xuất bản kỹ thuật số trong một thế giới đang phát triển, nhất là sự phát triển của công nghệ. Cuộc cách mạng kỹ thuật số đã biến đổi mọi mắt xích của chuỗi xuất bản, từ đọc và viết sang in và bán. Ở các quốc gia công nghiệp phát triển, những thay đổi này đặc biệt rõ ràng và các công ty như Apple, Amazon, Google, Sony và Samsung đã thực sự định hình lại toàn bộ bối cảnh xuất bản. Cuốn sách “The pontential impact of digitaltechnologies on Business models” [109], Austraylia, là một nghiên cứu cho thấy rất rõ sự chuyển đổi mô hình kinh doanh xuất bản ở Austraylia dưới tác động của công nghệ kỹ thuật số khi sách điện tử ra đời.

Nghiên cứu đưa ra nhận định, sự xuất hiện và 15 phát triển của công nghệ kỹ thuật số có khả năng cung cấp các cơ hội đáng kể cho xuất bản trong cả hai định dạng in ấn và điện tử, và với tiến bộ trong thương mại điện tử, cung cấp triển vọng của mệnh đề giá trị mới và kinh doanh mô hình. Định dạng xuất bản kỹ thuật số mới gói gọn một loạt các đặc điểm bao gồm nhiều cơ sở hạ tầng lựa chọn, định dạng nội dung khác nhau và chế độ xem thiết kế cho phù hợp với yêu cầu khách hàng, quy trình biên tập và cập nhật thông tin trên máy chủ. Cuốn sách “China Imposes Broad New Restrictions on Publication of Internet Content” [110], Corporate & Securities - Technology, Pillsbury Winthrop Shaw Pittman LLP của Thomas M. Shoesmith and Julian Zou (2016), công bố việc áp đặt Quy tắc Quản lý Dịch vụ Xuất bản Trực tuyến của Cơ quan Quản lý Nhà nước về Báo chí, Xuất bản, Phát thanh, Điện ảnh và Truyền hình Trung Quốc (SAPPRFT) và Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin (MIIT), yêu cầu cấp phép và kiểm duyệt mới đối với hầu hết các nhà cung cấp nội dung internet, bao gồm các nhà xuất bản và tổng hợp tin tức, quảng cáo, nội dung truyền thông xã hội và trò chơi di động.

Nghiên cứu của Mr. Kazuyoshi Takeuchi (2018), trong cuốn “The Digital Publishing Distribution Market in Japan” [107], cho thấy, Nhật Bản bắt đầu xuất bản sách điện tử từ năm 2014, thị phần sách điện tử mỗi ngày một tăng và đi đôi với nó là thị trường sách truyền thống giảm xuống. Các NXB phải đối mặt với những thách thức từ việc sử dụng internet và những nội dung kỹ thuật số ngày càng gia tăng. Ấn phẩm “An Introduction to Publishing in Japan 2017 - 2018” [105], của Ủy ban Quốc tế, Hiệp hội NXB Sách Nhật Bản, giới thiệu về Xuất bản ở Nhật Bản những năm gần đây nhìn chung chủ yếu là các NXB tư nhân.

Chỉ có sách giáo khoa, các NXB tổ chức biên soạn, chính phủ thông qua Bộ Giáo dục phê duyệt và ban hành. Một số nghiên cứu về đào tạo nhân lực cho lĩnh vực Xuất bản chỉ ra rằng, đào tạo NNL trong xu thế hội nhập luôn gắn với sự phát triển của 16 KHCN, trong xuất bản đó là công nghệ kỹ thuật số; sự gia tăng của các hình thức đào tạo từ xa khiến các cơ sở giáo dục đại học phải cân nhắc lý do tại sao một số chương trình phù hợp với giáo dục từ xa hơn những chương trình khác.