MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt. Với sản xuất nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế được, không có đất thì không có sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, sử dụng đất là một phần hợp thành của chiến lược nông nghiệp sinh thái và phát triển bền vững.
Nông nghiệp là hoạt động sản xuất cổ nhất và cơ bản nhất của loài người. Hầu hết các nước trên thế giới đều phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác các tiềm năng của đất, lấy đó làm bàn đạp phát triển các ngành khác. Vì vậy việc tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất đai hợp lý, có hiệu quả theo quan điểm sinh thái bền vững đang trở thành vấn đề toàn cầu. Trong những năm qua nền nông nghiệp nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần thúc đẩy kinh tế, xã hội của đất nước.
Nông nghiệp cơ bản đã chuyển sang sản xuất hàng hóa, phát triển tương đối toàn diện và đạt được những thành tựu quan trọng. Sản xuất nông nghiệp không những đảm bảo an toàn lương thực quốc gia mà còn mang lại nguồn thu cho nền kinh tế với việc tăng hàng hóa nông sản xuất khẩu. Tuy nhiên, cũng như các xã nông nghiệp khác xã Bình Dương đang đối mặt với hàng loạt các vấn đề như: Sản xuất nhỏ, manh mún, công nghệ lạc hậu, chất lượng nông sản thấp, khả năng hợp tác liên doanh cạnh tranh còn yếu, sự chuyển dịch cơ cấu còn chậm. Trong điều kiện diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do sức ép của quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và gia tăng dân số thì mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là hết sức cần thiết, tạo ra giá trị lớn về kinh tế, đồng thời tạo đà cho phát triển nông nghiệp bền vững.
Đó là mục tiêu thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Bình Dương, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng ”.Mục đích của đề tài 1.Mục đích tổng quát - Đánh giá được thực trạng sử dụng đất nông trên cơ sở các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã.Mục đích cụ thể - Đánh giá được hiệu quả các loại hình sử dụng đất. - Lựa chọn được các loại hình sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả. - Đánh giá những lợi thế và hạn chế của điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội tác động đến sản xuất nông nghiệp của xã.Yêu cầu của đề tài - Thu thập các tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội của xã Bình Dương, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. - Số liệu thu thập được phải khách quan trung thực, chính xác.
- Các nội dung nghiên cứu phải cụ thể, thực tế, phản ánh đúng thực trạng. - Các định hướng phải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Ý nghĩa nghiên cứu đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Củng cố kiến thức đã được học nghiên cứu trong nhà trường và những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở.
- Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập số liệu và xử lý thông tin trong quá trình làm đề tài.Ý nghĩa trong thực tiễn - Giúp cho sinh viên tiếp cận, học hỏi và đưa ra những cách xử lý đối với những tình huống trong thực tế. - Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng nhóm đất nông nghiệp từ đó đề xuất được những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Cơ sở lý luận của đề tài 2.Các khái niệm liên quan đến sử dụng đất hiệu quả. - Khái niệm sử dụng đất Sử dụng đất là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người đất trong tổ hợp với các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác và môi trường. - Khái quát về hiêu quả sử dụng đất Có nhiều quan điểm về hiệu quả sử dụng đất. Khi nhận thức người dân còn kém thì họ cho rằng hiệu quả và kết quả là một.
Nhưng hiệu quả với kết quả là 2 phạm trù khác nhau. + Kết quả là một đại lượng vật chất tạo ra do mục đích con người, được biểu hiện bằng những tiêu chí cụ thể, xác định. + Hiệu quả là kết quả mong muốn, cái sinh ra kết quả mà con người chờ đợi, hương tới. Trong sản xuất hiệu quả là năng suất, là hiệu suất còn trong kinh doanh hiệu quả là lãi suất là lợi nhuận.
Trong lao động hiệu quả là năng suất lao động được đánh giá bằng số lượng thời gian hoa phí để sản suất ra một đơn vị sản phẩm, hoặc bằng số lượng sản phẩm được sản xuất ra trong một đơn vị thời gian. Trong lĩnh vực sử dụng đất thì hiệu quả là chỉ tiêu chất lượng đánh giá kết quả sử dụng đất trong hoat động kinh tế, thể hiện qua lượng sản phẩm, lượng giá trị thu được bằng tiền. Đồng thời mặt hiệu quả xã hội được thể hiện là mức thu hút lao động trong hoạt động kinh tế để khai thác sử dụng đất. Riêng đối với sản xuất nông nghiệp hiệu quả được thể hiện là lượng nông sản thu hoạch được để đảm bảo sự ổn định về kinh tế và xã hội.
Vậy hiệu quả sử dụng đất là kết quả của cả một hệ thống các biện pháp tổ chức sản xuất, khoa học, kỹ thuật, quản lý kinh tế và phát huy các lợi thế, n 4 khắc phục các khó khăn khách quan của điều kiện tự nhiên, trong những hoàn cảnh cụ thế gắn với sản xuất nông nghiệp với các nghành khác của nền kinh tế, gắn sản xuất trong nước với thị trường quốc tế. Sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả cao phải thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng vật nuôi. Hiện nay các nhà khoa học cho rằng, vấn đề đánh giá hiệu quả sử dụng đất không chỉ xem xét đơn thuần ở một mặt hay một khía cạnh nào đó, mà phải xem xét trên tất cả các mặt: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. - Hiệu quả về kinh tế là mối tương quan so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
Kết quả đạt được là giá trị thu được của sản phẩm đầu ra, lượng chi phí bỏ ra là phần giá trị của nguồn lực đầu vào. Kinh tế sử dụng đất với một diện tích đất đai nhất định sản xuất ra một khối lượng của cải vật chất nhiều nhất với lượng chi phí về vật chất và lao động thấp nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội. Hiệu quả kinh tế là khâu trung tâm của tất cả các loại hiệu quả và có vai trò quyết định đối với các loại hiệu quả khác. Hiệu quả kinh tế có thể lượng hóa, tính toán được và tương đối chính xác được thể hiện bằng các hệ thống chi tiêu.
- Hiệu quả xã hội là mỗi tương quan so sánh giữa kết quả về mặt xã hội và tổng chi phi bỏ ra. Hiệu quả xã hội được thể hiện thông qua mức thu hút lao động, thu nhập của người dân. Hiệu quả xã hội của sử dụng đất chủ yếu là xác định bằng khả năng tạo ra việc làm trên một diện tích đất. Sử dụng đất phải phù hợp với tập quán, nền văn hóa của địa phương để sử dụng đất bền vững hơn.
- Hiệu quả về môi trường được thể hiện qua loại hình sử dụng đất phải bảo về được độ màu mỡ của đất đai, ngăn chặn được sự thoái hóa và bảo về được môi trường sinh thái.Các phương pháp nghiên cứu có liên quan đến sử dụng đất hiệu quả trên thế giới, trong nước và địa phương nghiên cứu Tùy theo mục đích và điều kiện cụ thể, mỗi quốc gia đã đề ra nội dung và phương pháp đánh giá đất của mình. Có nhiều phương pháp khác nhau nhưng dù là phương pháp nào thì cũng phải lấy đất đai làm nền và loại hình sử dụng đất cụ thể để đánh giá. • Phương pháp đánh giá đất đai của Liên Xô (cũ): Phương pháp được hình thành từ những năm đầu thập kỷ 50 của thế kỷ XX để phục vụ cho đánh giá đất và thống kê chất lượng đất đai nhằm mục đích xây dựng chiến lược quản lý và sử dụng đất cho các đơn vị hành chính thuộc Liên bang Xô Viết. Phương pháp này thống kê các đặc tính cơ bản của đất đai để hướng cho các mục đích sử dụng và bảo vệ đất hợp lý (Đỗ Nguyên Hải, 2000) [13].
• Phương pháp đánh giá đất đai ở Mỹ: Năm 1951, Cục Cải tạo đất đai - Bộ Nông nghiệp Mỹ đã xây dựng phương pháp phân loại khả năng thích nghi đất có tưới. Việc phân loại bao gồm 6 lớp, từ lớp có thể trồng được (arable) đến lớp có thể trồng trọt được một cách giới hạn (limited arable) và lớp không thể trồng trọt được (non - arable). Trong hệ thống phân loại này ngoài đặc điểm đất đai một số chỉ tiêu về kinh tế định lượng cũng được xem xét có giới hạn ở phạm vi thủy lợi (Đào Đức Ngọc, 2009)[15]. • Phương pháp đánh giá đất đai ở Canada: Canada đánh giá đất theo các tính chất tự nhiên của đất và năng suất ngũ cốc nhiều năm.
Trong nhóm cây ngũ cốc lấy cây lúa mì làm tiêu chuẩn và khi có nhiều loại cây thì dùng hệ số quy đổi ra lúa mì. Trong đánh giá đất đai các chỉ tiêu thường được lưu ý là thành phần cơ giới, cấu trúc đất, mức độ độ độc trong đất, xói mòn và đá lẫn. Trên cơ sở đó, đất Canada được chia làm 7 nhóm rất chi tiết và thích nghi cao tới không gian sản xuất được (Đào Đức Ngọc, 2009) [15]. • Phương pháp đánh giá đất đai ở Anh: Đánh giá đất đai ở Anh được áp dụng theo hai phương pháp: n 6 - Phương pháp thứ nhất, xác định khả năng trồng cây nông nghiệp của đất.
- Theo phương pháp thứ hai, việc đánh giá đất đai căn cứ hoàn toàn vào năng suất thực tế trên đất được lấy làm tiêu chuẩn, lấy năng suất bình quân nhiều nằm ở trên đất tốt nhất hoặc đất trung bình so sánh với năng suất trên đất tiêu chuẩn (Đào Đức Ngọc, 2009) [15].