Đánh Giá Tăng Trưởng Bao Trùm Trong Tiếp Cận Giáo Dục Ở Việt Nam

Đánh giá sự tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục ở Việt Nam, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp cải thiện hiệu quả giáo dục.

• Tác giả: Hoàng Khánh Lam
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Công
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Đánh Giá Tăng Trưởng Bao Trùm Trong Giáo Dục Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TIẾP CẬN GIÁO DỤC VÀ TĂNG TRƢỞNG BAO TRÙM
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về tiếp cận giáo dục
• 1.1.1. Khái niệm tiếp cận giáo dục
• 1.1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến tiếp cận giáo dục
• 1.2. Những vấn đề cơ bản về tăng trưởng bao trùm
• 1.2.1. Quan niệm về tăng trưởng bao trùm
• 1.2.2. Nội hàm của tăng trưởng bao trùm
• 1.2.3. Phương pháp đo lường tăng trưởng bao trùm
• 1.2.3.1. Phương pháp hàm cơ hội xã hội và phương pháp hàm dịch chuyển xã hội
• 1.2.3.2. Phương pháp chỉ số tăng trưởng bao trùm tổng hợp
• 1.2.4. Các nhân tố tác động đến tăng trưởng bao trùm
• 1.2.5. Đề xuất khung phân tích tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục
• 1.3. TỔNG KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TĂNG TRƢỞNG BAO TRÙM TRONG TIẾP CẬN GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2012 - 2018
• 2.1. Tổng quan về tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập ở Việt Nam giai đoạn 2012-2018
• 2.2. Thực trạng tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục ở Việt Nam giai đoạn 2012 - 2018
• 2.3. Ước lượng các nhân tố tác động đến mức độ bao trùm về tiếp cận giáo dục ở Việt Nam giai đoạn 2012 - 2018
• 2.4. Chỉ định mô hình và phương pháp ước lượng
• 2.5. Các biến trong mô hình, nguồn dữ liệu và mô tả số liệu
• 2.6. Kết quả ước lượng
• 2.7. TỔNG KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 3.1. Định hướng về mở rộng tiếp cận giáo dục ở Việt Nam
• 3.2. Một số khuyến nghị chính sách
• 3.2.1. Chính sách về cải thiện thu nhập và bình đẳng trong phân phối thu nhập
• 3.2.2. Chính sách về thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3.2.3. Chính sách về đầu tư cho giáo dục
• 3.3. Hạn chế của luận văn
• 3.4. TỔNG KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đánh Giá Tăng Trưởng Bao Trùm Trong Giáo Dục Việt Nam

Đánh giá tăng trưởng bao trùm trong giáo dục Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Mô hình này không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế mà còn nhấn mạnh đến sự công bằng trong tiếp cận giáo dục. Tăng trưởng bao trùm giúp đảm bảo rằng mọi cá nhân, đặc biệt là nhóm yếu thế, đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng.

1.1. Khái niệm và Ý Nghĩa của Tăng Trưởng Bao Trùm

Tăng trưởng bao trùm được hiểu là sự kết hợp giữa phát triển kinh tế và công bằng xã hội. Điều này có nghĩa là mọi người đều có cơ hội tham gia vào quá trình phát triển và hưởng lợi từ kết quả của nó.

1.2. Tình Hình Giáo Dục Hiện Nay Tại Việt Nam

Giáo dục Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Tỷ lệ tốt nghiệp THPT giữa các nhóm thu nhập khác nhau cho thấy sự bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục.

II. Những Thách Thức Trong Đánh Giá Tăng Trưởng Bao Trùm

Mặc dù đã có những tiến bộ, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc đánh giá tăng trưởng bao trùm trong giáo dục. Những thách thức này bao gồm sự bất bình đẳng trong thu nhập, chất lượng giáo dục không đồng đều và sự thiếu hụt nguồn lực.

2.1. Bất Bình Đẳng Trong Tiếp Cận Giáo Dục

Bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục là một vấn đề nghiêm trọng. Tỷ lệ nhập học giữa các nhóm thu nhập cao và thấp cho thấy sự chênh lệch lớn, ảnh hưởng đến cơ hội phát triển của trẻ em.

2.2. Chất Lượng Giáo Dục Không Đồng Đều

Chất lượng giáo dục giữa các vùng miền khác nhau cũng là một thách thức lớn. Các trường học ở khu vực nông thôn thường thiếu thốn về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tăng Trưởng Bao Trùm Trong Giáo Dục

Để đánh giá tăng trưởng bao trùm trong giáo dục, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Các phương pháp này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục.

3.1. Phương Pháp Hàm Cơ Hội Xã Hội

Phương pháp hàm cơ hội xã hội giúp đánh giá mức độ bình đẳng trong việc tiếp cận giáo dục. Chỉ số cơ hội được tính toán dựa trên các tiêu chí phi tiền tệ.

3.2. Phương Pháp Hồi Quy Dữ Liệu Mảng

Phương pháp hồi quy dữ liệu mảng được sử dụng để xác định các nhân tố tác động đến tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục. Điều này giúp đưa ra các khuyến nghị chính sách hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tăng Trưởng Bao Trùm Trong Giáo Dục

Tăng trưởng bao trùm trong giáo dục không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng. Các chính sách giáo dục cần được thiết kế để đảm bảo mọi người đều có cơ hội học tập và phát triển.

4.1. Chính Sách Đầu Tư Vào Giáo Dục

Đầu tư vào giáo dục là cần thiết để cải thiện chất lượng và khả năng tiếp cận. Chính phủ cần tăng cường ngân sách cho giáo dục, đặc biệt là ở các vùng khó khăn.

4.2. Các Chương Trình Hỗ Trợ Học Sinh Yếu Thế

Các chương trình hỗ trợ học sinh yếu thế cần được triển khai để đảm bảo rằng không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình học tập.

V. Kết Luận Về Tăng Trưởng Bao Trùm Trong Giáo Dục Việt Nam

Tăng trưởng bao trùm trong giáo dục là một mục tiêu quan trọng cho sự phát triển bền vững của Việt Nam. Cần có sự phối hợp giữa các bên liên quan để đảm bảo rằng mọi người đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng.

5.1. Tương Lai Của Tăng Trưởng Bao Trùm

Tương lai của tăng trưởng bao trùm trong giáo dục phụ thuộc vào các chính sách và hành động cụ thể. Cần có sự cam kết từ chính phủ và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Để Nâng Cao Tính Bao Trùm

Các khuyến nghị chính sách cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng giáo dục, nâng cao chất lượng giảng dạy và tạo ra môi trường học tập thân thiện cho tất cả học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2012-2018, Việt Nam đã chứng kiến sự phục hồi tăng trưởng kinh tế sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, tuy nhiên tốc độ tăng trưởng vẫn chậm hơn so với trước đó. Bất bình đẳng thu nhập có xu hướng gia tăng, đặc biệt tại khu vực nông thôn và các vùng nghèo như Trung du miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Tỷ lệ nhập học trung học cơ sở của nhóm thu nhập cao gần 100%, trong khi nhóm thu nhập thấp chỉ đạt khoảng 60% (UNDP và VASS, 2016). Giáo dục được xem là một trong những dịch vụ xã hội cơ bản, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực con người, thúc đẩy dịch chuyển xã hội và tăng trưởng bao trùm. Luận văn tập trung đánh giá tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục tại Việt Nam, sử dụng tiêu chí tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) của dân số trong độ tuổi 18-25 làm chỉ số đánh giá.

Mục tiêu nghiên cứu gồm: làm rõ các vấn đề cơ bản về tiếp cận giáo dục và tăng trưởng bao trùm; đo lường và phân tích tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục; đánh giá tác động của các nhân tố ảnh hưởng; đề xuất khuyến nghị chính sách nhằm mở rộng tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên 63 tỉnh/thành phố Việt Nam trong giai đoạn 2012-2018, với dữ liệu chủ yếu từ cuộc Điều tra mức sống dân cư (VHLSS) và các nguồn thống kê chính thức. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mức độ bao trùm trong tiếp cận giáo dục, góp phần định hướng chính sách phát triển giáo dục công bằng và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết tăng trưởng bao trùm và lý thuyết tiếp cận giáo dục. Tăng trưởng bao trùm được hiểu là sự kết hợp giữa thịnh vượng và bình đẳng, trong đó mọi người đều có cơ hội tham gia và hưởng lợi từ quá trình tăng trưởng (OECD, 2015). Tiếp cận giáo dục được định nghĩa là sự tham gia và hoàn thành chương trình học trong hệ thống giáo dục quốc dân, cụ thể là tốt nghiệp THPT đối với nhóm tuổi 18-25. Các khái niệm chính bao gồm: chỉ số cơ hội tiếp cận giáo dục, chỉ số bình đẳng cơ hội, và các nhân tố ảnh hưởng đến tiếp cận giáo dục như thu nhập, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), nguồn lực trường học, chi tiêu công cho giáo dục và biến động kinh tế vĩ mô.

Khung phân tích tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục được xây dựng dựa trên phương pháp hàm cơ hội xã hội (Ali và Son, 2007a) để đo lường chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng cơ hội, kết hợp với các nhân tố môi trường tác động đến tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là số liệu thứ cấp từ cuộc Điều tra mức sống dân cư (VHLSS) giai đoạn 2012-2018, Niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê và các báo cáo của các tổ chức như VCCI, VNPI. Cỡ mẫu bao gồm 63 tỉnh/thành phố trên toàn quốc. Phương pháp phân tích chính là hàm cơ hội xã hội để tính toán chỉ số cơ hội tiếp cận giáo dục dựa trên tiêu chí tốt nghiệp THPT, kết hợp với phương pháp hàm dịch chuyển xã hội để đo lường chỉ số bao trùm theo thu nhập. Mô hình hồi quy dữ liệu mảng (panel data) được sử dụng để ước lượng tác động của các nhân tố môi trường đến tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục, với phương pháp chọn mẫu dựa trên toàn bộ các tỉnh/thành phố có dữ liệu đầy đủ trong giai đoạn nghiên cứu.

Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 2012 đến 2018, với phân tích định lượng và đánh giá thực trạng tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục, đồng thời đề xuất các chính sách phù hợp dựa trên kết quả phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cải thiện tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục: Chỉ số cơ hội tiếp cận giáo dục (tốt nghiệp THPT) trên phạm vi cả nước tăng lần lượt 5,06%, 0,26% và 5,56% trong các giai đoạn 2012-2014, 2014-2016 và 2016-2018. Chỉ số bình đẳng cơ hội cũng có xu hướng tăng, cho thấy sự phân phối cơ hội tiếp cận giáo dục ngày càng công bằng hơn.

2. Chênh lệch theo giới tính: Nữ giới có chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng cơ hội cao hơn nam giới, cho thấy nữ giới trong độ tuổi 18-25 có cơ hội tốt nghiệp THPT cao hơn và phân phối cơ hội giữa các nhóm thu nhập nữ cũng bình đẳng hơn.

3. Chênh lệch theo khu vực: Khu vực thành thị có chỉ số cơ hội và bình đẳng cơ hội cao hơn khu vực nông thôn. Đường cong cơ hội của thành thị tương đối thoải, trong khi nông thôn dốc hơn, phản ánh sự bất bình đẳng lớn hơn trong tiếp cận giáo dục tại khu vực nông thôn.

4. Chênh lệch theo vùng miền: Đồng bằng sông Hồng có chỉ số cơ hội tiếp cận giáo dục cao nhất và phân phối cơ hội hài hòa nhất, trong khi Tây Nguyên và Trung du miền núi phía Bắc có chỉ số thấp nhất và phân phối cơ hội không đồng đều.

5. Tác động của các nhân tố môi trường: Mô hình hồi quy dữ liệu mảng cho thấy các nhân tố như chỉ số bao trùm thu nhập, tỷ lệ FDI/GRDP, năng lực cạnh tranh địa phương, tỷ lệ giáo viên THPT trên 1000 dân và chi tiêu công cho giáo dục có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục. Ngược lại, biến động kinh tế vĩ mô (tỷ lệ lạm phát) có tác động tiêu cực.

Thảo luận kết quả

Sự cải thiện chỉ số cơ hội và bình đẳng cơ hội phản ánh hiệu quả của các chính sách mở rộng tiếp cận giáo dục và giảm bất bình đẳng trong giai đoạn nghiên cứu. Việc nữ giới có cơ hội tiếp cận giáo dục tốt hơn có thể do các chính sách ưu tiên giới và sự thay đổi nhận thức xã hội. Tuy nhiên, sự chênh lệch rõ rệt giữa thành thị và nông thôn, cũng như giữa các vùng miền, cho thấy cần tập trung nguồn lực để thu hẹp khoảng cách này.

Các nhân tố môi trường như thu nhập, FDI và chi tiêu công cho giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tính bao trùm, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế. Tỷ lệ lạm phát cao làm giảm khả năng tiếp cận giáo dục của nhóm yếu thế do ảnh hưởng tiêu cực đến thu nhập thực tế và chi tiêu của hộ gia đình.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ đường cong cơ hội theo năm, giới tính, khu vực và vùng miền, cùng bảng kết quả hồi quy thể hiện mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố với các hệ số và mức ý nghĩa thống kê.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách cải thiện thu nhập và giảm bất bình đẳng: Thực hiện các chương trình hỗ trợ thu nhập cho nhóm thu nhập thấp, đặc biệt tại vùng nông thôn và vùng khó khăn, nhằm nâng cao khả năng tiếp cận giáo dục. Mục tiêu tăng chỉ số bao trùm thu nhập ít nhất 3% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các địa phương.

2. Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài có chọn lọc: Khuyến khích FDI vào các ngành tạo việc làm chất lượng cao tại các tỉnh nghèo, góp phần nâng cao năng lực kinh tế địa phương và mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục. Mục tiêu tăng tỷ lệ FDI/GRDP tối thiểu 10% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, UBND các tỉnh.

3. Tăng cường đầu tư cho giáo dục, ưu tiên vùng khó khăn: Tăng chi tiêu công cho giáo dục, đặc biệt nâng cao tỷ lệ giáo viên THPT trên 1000 dân tại các vùng nông thôn, miền núi và vùng sâu xa. Mục tiêu tăng tỷ lệ giáo viên THPT tối thiểu 15% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Sở Giáo dục địa phương.

4. Ổn định kinh tế vĩ mô: Kiểm soát lạm phát ở mức thấp và ổn định để bảo vệ thu nhập thực tế của người dân, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận giáo dục. Mục tiêu duy trì lạm phát dưới 4% hàng năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính.

5. Phát triển cơ sở hạ tầng giáo dục và giao thông: Mở rộng mạng lưới trường học, cải thiện điều kiện đi lại, đặc biệt tại các vùng khó khăn để giảm rào cản địa lý trong tiếp cận giáo dục. Chủ thể thực hiện: Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách giáo dục và phát triển kinh tế: Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích về tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục, giúp xây dựng chính sách công bằng và hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế học và giáo dục: Tài liệu tham khảo quan trọng về phương pháp đo lường tăng trưởng bao trùm và các nhân tố tác động trong bối cảnh Việt Nam.

3. Cơ quan quản lý giáo dục địa phương: Giúp hiểu rõ thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận giáo dục tại địa phương, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp.

4. Tổ chức phi chính phủ và các tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực phát triển con người: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm để thiết kế các chương trình hỗ trợ giáo dục và giảm bất bình đẳng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục là gì?
   Tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục là quá trình mà mọi nhóm dân cư, đặc biệt là nhóm yếu thế, đều có cơ hội công bằng để tham gia và hoàn thành chương trình giáo dục, được đo bằng chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng cơ hội.

2. Tại sao chọn tiêu chí tốt nghiệp THPT để đánh giá tiếp cận giáo dục?
   Bởi tốt nghiệp THPT được xem là mức trình độ cơ bản giúp người học mở rộng cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập, đồng thời phù hợp với nhóm tuổi 18-25 để đảm bảo tính logic và thực tiễn.

3. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục?
   Các nhân tố chính gồm thu nhập và sự phân phối thu nhập, đầu tư trực tiếp nước ngoài, năng lực cạnh tranh địa phương, nguồn lực trường học (tỷ lệ giáo viên THPT), chi tiêu công cho giáo dục và biến động kinh tế vĩ mô (lạm phát).

4. Phương pháp hàm cơ hội xã hội được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu?
   Phương pháp này tính toán chỉ số cơ hội và chỉ số bình đẳng cơ hội dựa trên đường cong tập trung cơ hội, giúp đánh giá mức độ bao trùm trong tiếp cận giáo dục thông qua phân phối cơ hội giữa các nhóm thu nhập.

5. Chính sách nào được đề xuất để cải thiện tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục?
   Bao gồm cải thiện thu nhập và giảm bất bình đẳng, thu hút FDI có chọn lọc, tăng đầu tư cho giáo dục vùng khó khăn, ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển cơ sở hạ tầng giáo dục.

Kết luận

• Luận văn làm rõ các vấn đề cơ bản về tiếp cận giáo dục và tăng trưởng bao trùm, đề xuất khung phân tích phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
• Sử dụng phương pháp hàm cơ hội xã hội để đo lường chỉ số cơ hội và bình đẳng cơ hội trong tiếp cận giáo dục, cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong giai đoạn 2012-2018.
• Xây dựng mô hình hồi quy dữ liệu mảng xác định các nhân tố môi trường tác động tích cực và tiêu cực đến tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục.
• Đề xuất các giải pháp chính sách cụ thể nhằm thúc đẩy tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục, tập trung vào nhóm yếu thế và vùng khó khăn.
• Tiếp tục mở rộng nghiên cứu với thời gian dài hơn và đa dạng tiêu chí đánh giá tiếp cận giáo dục để nâng cao tính toàn diện và chính xác.

Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý giáo dục cần áp dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế và triển khai các chương trình hỗ trợ phù hợp, đồng thời tiếp tục thu thập và phân tích dữ liệu để theo dõi tiến trình tăng trưởng bao trùm trong giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sau hơn 30 năm kể từ khi thực hiện đổi mới và mở cửa, Việt Nam đã đạt được những thành tựu ấn tượng trong tăng trưởng kinh tế và phát triển con người. Thông qua các chính sách quan tâm đến phúc lợi của người nghèo, tái phân bổ những thành quả của tăng trưởng kinh tế cho người nghèo và hỗ trợ thoát nghèo thông qua các chính sách về thị trường lao động và an sinh xã hội, Việt Nam được quốc tế công nhận khi thực hiện thành công các mục tiêu thiên niên kỉ, đặc biệt là mục tiêu về xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, thực tế cho thấy một tốc độ tăng trưởng cao là chưa đủ để đảm bảo cho sự thành công lâu dài và bền vững của quá trình giảm nghèo trong khi bất bình đẳng có xu hướng gia tăng trong nhiều chiều kích.

Không thể phủ nhận, quá trình tăng trưởng kinh tế ấn tượng đã mang lại lợi ích cho người dân nhưng dường như nó đang mang lại nhiều lợi ích hơn cho nhóm có thu nhập cao. Tình trạng nghèo đói giảm đi nhưngkhoảng cách giàu nghèo ngày càng nới rộng, đồng nghĩa với sự phân phối thành quả tăng trưởng là không đồng đều. Tại Việt Nam, thu nhập trong một năm của 210 người siêu giàu dư sức để đưa 3,2 triệu người thoát nghèo, chấm dứt nghèo cùng cực (Oxfam, 2017). Các dịch vụ công như chăm sóc sức khỏe toàn dân, phổ cập giáo dục và an sinh xã hội, mặc dù đã được Nhà nước chú trọng đầu tư nhưng chưa thể bao phủ toàn bộ dân số, đặc biệt là đối với người dân ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn.

Việc tư nhân hóa các dịch vụ y tế và chi phí mà bệnh nhân phải tự thanh toán (tiền thuốc và các dịch vụ y tế khác) đã và đang tạo ra những gánh nặng to lớn cho người nghèo. Các khoản chi tiêu liên quan đến y tế và chăm sóc sức khỏe đã đẩy 583,724 gia đình Việt Nam vào tình trạng nghèo đói nghiêm trọng hơn (Oxfam, 2017). Trong lĩnh vực giáo dục, mặc dù Việt Nam đã rất thành công trong việc thực hiện mục tiêu phổ cập giáo dục tiểu học, song ở cấp học cao hơncó sự chênh lệch đáng kể giữa các nhóm dân cư trong cơ hội tiếp cận giáo dục. Đối với bậc trung học cơ sở (THCS), nếu như tỷ lệ nhập học của hai nhóm thu nhập cao nhất đạt tỷ lệ gần 2 100% thì con số này ở nhóm thu nhập thấp nhất chỉ đạt 60%.

Tình trạng tương tự cũng xảy ra với bậc học trung học phổ thông(THPT), khi tỷ lệ nhập học của nhóm nghèo và cận nghèo chỉ đạt tương ứng 50% và 40% (UNDP và VASS, 2016). Các cấp học cao hơn có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao trình độ, kĩ năng cho người học, giúp họ tăng khả năng nắm bắt các cơ hội kinh tế và dịch chuyển xã hội. Mô hình tăng trưởng truyền thống đã dần bộc lộ nhiều hạn chế khi tình trạng nghèo đói (đặc biệt là nghèo đói đa chiều) không phải luôn luôn được cải thiện và bất bình đẳng đang gia tăng, bất chấp nền kinh tế vẫn có tăng trưởng. Bất bình đẳng khi vượt qua giới hạn nhất định sẽ là nguy cơ tiềm ẩn gây ra những bất ổn xã hội và gây cản trở cho tăng trưởng kinh tế (Nguyễn Văn Công, 2019).

Ngoài ra, với một quốc gia đang phát triển như Việt Nam, thực hiện giảm nghèo thông qua cơ chế tái phân bổ thu nhập sẽ là một gánh nặng lớn đối với ngân sách. Do đó, cần phải xây dựng một mô hình tăng trưởng màtất cả mọi người, đặc biệt là nhóm người yếu thế và dễ bị tổn thương đều được hưởng lợi từ quá trình tăng trưởng kinh tế. Ở đó, sẽ không ai bị bỏ lại phía sau, tất cả mọi người đều có cơ hội đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và thụ hưởng thành quả, đều được tiếp cận với các dịch vụ thiết yếu và nguồn lực sản xuất, góp phần tạo nên một nền kinh tế nhân văn và công bằng, mang lại giá trị tốt đẹp cho tất cả các thành viên trong xã hội, không phân biệt vùng miền, giới tính, hoàn cảnh xuất thân, công việc hay tôn giáo.Mô hình tăng trưởng bao trùm được kì vọng sẽ giải quyết được vấn đề này.Không chỉ Việt Nam, mà nhiều quốc gia khác trên thế giới cũng xác định tăng trưởng bao trùm là chiến lược để đạt được sự thịnh vượng và công bằng trong dài hạn một cách bền vững. Giáo dục là một trong các dịch vụ xã hội cơ bản thiết yếu giúp đảm bảo và nâng cao năng lực con người để tiếp cận việc làm chất lượng cao, nâng cao năng suất, thúc đẩy dịch chuyển xã hội, tạo điều kiện để tất cả các cá nhân tham gia vào nền kinh tế và cùng chia sẻ thành quả tăng trưởng.

Giáo dục vừa là đầu vào, vừa là đầu ra của quá trình tăng trưởng. Vì vậy, tác giả lựa chọn nghiên cứu về "Đánh giá tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục ở Việt Nam", với mong muốn đóng góp thêm các bằng chứng thực nghiệm về tăng trưởng bao trùm ở Việt Nam. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu Luận văn đặt ra các mục tiêu nghiên cứu như sau: - Làm rõ những vấn đề cơ bản về tiếp cận giáo dục và tăng trưởng bao trùm; - Đo lường và phân tích tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục ở Việt Nam giai đoạn 2012-2018; - Đánh giá tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến tính bao trùm trong tiếp cận giáo dục ở Việt Nam giai đoạn 2012-2018; - Đề xuất một sốkhuyến nghị chính sách nhằm mở rộng tính bao trùm về tiếp cận giáo dục tại Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu: - Tính bao trùm về tiếp cận giáo dục ở Việt Nam như thế nào? - Những nhân tố nào tác động đến tínhbao trùm về tiếp cận giáo dục ở Việt Nam? - Chính sách nào có thể giúp cải thiện tính bao trùm về tiếp cận giáo dục tại Việt Nam? 3.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dục. Trong phạm vi luận văn này, tác giả sử dụng tiêu chí tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) để đánh giá việc tiếp cận giáo dục của một cá nhân trong độ tuổi 18-25.Nghĩa là, cá nhân tại thời điểm xem xét đã có bằng tốt nghiệp THPT thì được coi là có tiếp cận giáo dục; ngược lại, nếu chưa có bằng tốt nghiệp THPT thì được coi là không tiếp cận giáo dục. Luận văn lựa chọn tiêu chí tốt nghiệp THPT thay vì tiêu chí số năm đi học vì THPT có thể coi là mức trình độ cơ bản để giúp các cá nhân có thể mở rộng cơ hội việc làm và cải thiện thu nhập.

Đây là mục đích quan trọng nhất của tiếp cận giáo dục. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: các tỉnh/thành phố của Việt Nam. 4 - Phạm vi thời gian: giai đoạn nghiên cứu là 2012 - 2018, do giai đoạn này có bối cảnh vĩ mô tương đối ổn định và tương đồng, khác với giai đoạn trước đó có sự bất ổn vĩ mô do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính 2008. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp hàm cơ hội xã hội để tính toán chỉ số cơ hội (chỉ số đánh giá tính bao trùm đối với các chỉ tiêu phi tiền tệ, mà ở đây là tiếp cận giáo dục); - Phương pháp hàm dịch chuyển xã hội để tính toán chỉ số bao trùm theo thu nhập (đây là một biến độc lập trong mô hình); - Phương pháp hồi quy dữ liệu mảng để xác định các nhân tố tác động đến tính bao trùm về tiếp cận giáo dục của các tỉnh/thành phố ở Việt Nam; - Thu thập và xử lý dữ liệu: Luận văn sử dụng số liệu thứ cấp từ cuộc Điều tra mức sống dân cư (VHLSS) do Tổng cục Thống kê (TCTK) tiến hành hai năm một lần.

Bên cạnh đó, một số dữ liệu được lấy từ Niên giám thống kê (NGTK) của TCTK và Cục Thống kê của 63 tỉnh/thành phố, báo cáo của các tổ chức như phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Viện Năng suất Việt Nam (VNPI). Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng Excel và Stata. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu bao gồmbachương như sau: Chương 1: Những vấn đề cơ bản về tiếp cận giáo dục và tăng trưởng bao trùm Chương 2: Đánh giá tăng trưởng bao trùm trong tiếp cận giáo dụcở Việt Nam giai đoạn 2012 - 2018 Chương 3: Khuyến nghị chính sách 5 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TIẾP CẬN GIÁO DỤC VÀTĂNG TRƢỞNG BAO TRÙM 1. Những vấn đề cơ bản về tiếp cận giáo dục 1.

Khái niệm tiếp cận giáo dục Giáo dục được coi là một quyền cơ bản của con người và là chìa khóa để thúc đẩy dịch chuyển xã hội, thoát khỏi tình trạng nghèo đói. Trong thập kỉ qua, nhiều nỗ lực đã được thực hiện trên toàn thế giới để mở rộng tiếp cận giáo dục và tăng tỉ lệ nhập học ở tất cả các cấp học, đặc biệt là đối với nữ giới. Trong giáo dục, thuật ngữ "tiếp cận" đề cập đến việc các tổ chức và chính sách giáo dục đảm bảo hoặc ít nhất là cố gắng đảm bảo chongười học có cơ hội công bằng và bình đẳng để khai thác tối đa những lợi ích từ giáo dục. Mở rộng tiếp cận giáo dục nhìn chung mang hàm ý rằng cần phải hỗ trợ hoặc loại bỏ đi các rào cản trong thực tế (hoặc có khả năng trở thành rào cản) cản trở một số đối tượng người học nào đó khỏi cơ hội tham gia giáo dục một cách công bằng.

Các yếu tố như vị trí địa lý, thu nhập của cha mẹ, thành tích học tập trong quá khứ, giới tính, sức khỏe, v.v có thể khiến một số đối tượng học sinh ít có khả năng tiếp cận giáo dục hơn các học sinh khác (The Glossary of Education Reform). Lewin (2015) đã phát triển khái niệm tiếp cận giáo dục theo nghĩa rộng, theo đó tiếp cận giáo dụcbao gồm việc nhập học theo đúng lộ trình của các độ tuổi nhất định, tham gia học tập thường xuyên tại trường học, được học tập trong một môi trường đáp ứng tiêu chuẩn quốc gia (giáo viên phải qua đào tạo, lớp học có đủ ánh sáng, nhiệt độ phù hợp, đảm bảo thông khí, phương tiện giảng dạy đầy đủ, v.