phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chủ yếu của luận văn được trình bày trong 4 chương. Cơ sở lý luận về đánh giá tài nguyên du lịch Chương 2. Đánh giá tài nguyên du lịch tỉnh Tiền Giang Chương 3. Các giải pháp khai thác bền vững tài nguyên du lịch tỉnh Tiền Giang 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN DU LỊCH 1. Tài nguyên du lịch Tài nguyên du lịch là một dạng trong toàn bộ tài nguyên được con người sử dụng. Theo Luật du lịch Việt Nam, Tài nguyên du lịch được hiểu là “Cảnh quan thiên nhiên, di tích lịch sử, di tích cách mạng, giá trị nhân văn, công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng nhằm thỏa mãn nhu cầu du lịch; là yếu tố cơ bản để hình thành các điểm du lịch, khu du lịch, nhằm tạo ra sức hấp dẫn du lịch”. Cũng như các dạng tài nguyên khác, tài nguyên du lịch là một phạm trù lịch sử.
Những tổng thể tự nhiên hay văn hóa - lịch sử cùng các thành phần của chúng có thể tồn tại trước cả khi ngành kinh tế du lịch ra đời. Nhưng chúng chỉ có thể trở thành tài nguyên du lịch khi nhu cầu du lịch của con người xuất hiện. Thí dụ như ánh nắng mặt trời không được xem là tài nguyên du lịch vào trước những năm 1920, khi nhu cầu tắm nắng chưa phát triển. Và sau này, khi nỗi lo sợ của con người về ung thư da ngày càng gia tăng, nó cũng có thể sẽ không được coi là tài nguyên du lịch nữa.
Như vậy, sự phát triển và biến đổi của nhu cầu xã hội, đặc biệt là sự xuất hiện nhu cầu du lịch dẫn tới việc thu hút những thành phần mới của tự nhiên cũng như văn hóa - lịch sử vào hoạt động du lịch và chuyển chúng sang phạm trù tài nguyên du lịch. Thời điểm quyết định trong quá trình chuyển biến từ điều kiện tự nhiên hay di tích lịch sử văn hóa thành tài nguyên du lịch, chính là khi con người phát hiện, nghiên cứu, đánh giá, đầu tư khai thác chúng cho mục đích du lịch. Thoạt đầu chỉ có những tổng thể tự nhiên và những di tích lịch sử - văn hóa quý nhất được sử dụng cho du lịch. Sau đó nhu cầu du lịch gia tăng, những tổng thể tự nhiên và di tích ít giá trị hơn cũng được sử dụng sau khi đã tiến hành cải tạo, nâng cấp.
Như vậy, về thực chất tài nguyên du lịch là các điều kiện tự nhiên, các đối tượng văn hóa - lịch sử đã bị biến đổi ở mức độ nhất định dưới ảnh hưởng của nhu cầu xã hội và khả năng sử dụng trực tiếp vào mục đích du lịch. 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch đang khai thác và tài nguyên du lịch chưa khai thác. Mức độ khai thác tiềm năng du lịch phụ thuộc vào nhu cầu du lịch của con người. Nhu cầu này ngày càng gia tăng và càng đa dạng phụ thuộc vào mức độ và trình độ dân trí; khả năng nghiên cứu, phát hiện đánh giá các tài nguyên còn tiềm ẩn, trình độ phát triển khoa học, công nghệ tạo ra phương tiện khai thác các tài nguyên đó.
Tài nguyên du lịch tự nhiên Thiên nhiên là môi trường sống của con người và mọi sinh vật trên Trái Đất. Tuy nhiên, chỉ có các thành phần và các tổng thể tổng hợp tự nhiên trực tiếp hoặc gián tiếp được khai thác, sử dụng để tạo ra các sản phẩm du lịch, phục vụ cho mục đích phát triển du lịch mới được xem là tài nguyên du lịch tự nhiên. Các thành phần tự nhiên tạo nên tài nguyên du lịch tự nhiên thường là địa hình, khí hậu, thủy văn và sinh vật. Trong thực tế, các dạng tài nguyên luôn gắn bó với nhau và tác động tương hỗ với nhau, tạo nên các thể tổng hợp tự nhiên và được khai thác để tạo nên các sản phẩm du lịch hoàn chỉnh.
Theo luật du lịch Việt Nam (2005), « Tài nguyên du lịch tự nhiên gồm các yếu tố địa chất, địa hình, địa mạo, khí hậu, thủy văn, hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch ». Tài nguyên du lịch nhân văn Tài nguyên du lịch nhân văn là nhóm tài nguyên du lịch có nguồn gốc không tự nhiên. Hiện nay, toàn bộ những sản phẩm có giá trị về vật chất cũng như tinh thần do con người tạo ra đều được xem là sản phẩm văn hóa. Tuy nhiên, chỉ có những sản phẩm văn hóa nào có giá trị phục vụ du lịch mới được coi là tài nguyên du lịch nhân văn.
Các dạng tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm: di tích lịch sử văn hóa, lễ hội, nghề và làng nghề thủ công truyền thống, các đối tượng văn hóa thể thao hay những hoạt động có tính sự kiện. Theo luật du lịch Việt Nam (2005), « Tài nguyên du lịch nhân văn gồm truyền thống văn hóa, các yếu tố văn hóa, văn nghệ dân gian, di tích lịch sử, cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, các công trình lao động sáng tạo của con người và các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể khác có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch » 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Du lịch bền vững Theo luật du lịch Việt Nam 2005, du lịch bền vững được hiểu “là sự phát triển du lịch đáp ứng được các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch của tương lai”. Nguyên tắc phát triển du lịch Theo luật du lịch Việt Nam 2005, nguyên tắc phát triển du lịch gồm: Phát triển du lịch bền vững, theo quy hoạch, kế hoạch, bảo đảm hài hoà giữa kinh tế, xã hội và môi trường; phát triển có trọng tâm, trọng điểm theo hướng du lịch văn hoá - lịch sử, du lịch sinh thái; bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị của tài nguyên du lịch.
Bảo đảm chủ quyền quốc gia, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Bảo đảm lợi ích quốc gia, lợi ích cộng đồng, lợi ích chính đáng và an ninh, an toàn cho khách du lịch, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch. Bảo đảm sự tham gia của mọi thành phần kinh tế, mọi tầng lớp dân cư trong phát triển du lịch. Góp phần mở rộng quan hệ đối ngoại và giao lưu quốc tế để quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.
Phát triển đồng thời du lịch trong nước và du lịch quốc tế, tăng cường thu hút ngày càng nhiều khách du lịch nước ngoài vào Việt Nam. Đánh giá Để nắm được bản chất của việc đánh giá, trước hết cần xác định khái niệm của thuật ngữ này. Đánh giá được hiểu là một hoạt động, một quá trình đánh giá, đồng thời vừa được hiểu là sự nhận thức về chất lượng, giá trị, ý nghĩa, tức là như kết quả của hoạt động đánh giá. Đánh giá, từ lâu được gọi bằng thuật ngữ “đánh giá kỹ thuật”, hay “đánh giá mức độ thuận lợi” của các tổng thể tự nhiên hoặc các nguồn tài nguyên thiên nhiên cho một hoạt động kinh tế nào đó.
Đánh giá tài nguyên du lịch là một việc xem xét tài nguyên theo những tiêu chí nhất định để phục vụ cho mục đích du lịch. 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đánh giá các loại tài nguyên du lịch là một việc làm khó khăn và phức tạp vì có liên quan tới yêu cầu, sở thích, đặc điểm tâm lý, sinh lý rất khác nhau của con người, tới đặc điểm của tài nguyên và các điều kiện kỹ thuật.Vì vậy các nội dung và phương pháp đánh giá phải không ngừng hoàn thiện. Theo các nhà nghiên cứu có 4 kiển đánh giá tài nguyên du lịch: Kiểu tâm lí thẩm mỹ: kiểu đánh giá này thường dựa vào cảm nhận, sở thích của du khách, dân cư đối với các loại tài nguyên, môi trường du lịch thông qua việc điều tra thống kê và điều tra xã hội. Kiểu sinh khí hậu: nhằm đánh giá các dạng tài nguyên khí hậu, thời gian thích hợp nhất với sức khỏe con người, hoặc một kiểu hoạt động nào đó khi đi du lịch.
Kiểu đánh giá này chủ yếu dựa trên các chỉ số khí hậu để định giá trị của các loại tài nguyên du lịch đối với một số loại hình du lịch nào đó, hoặc làm cơ sở để xác định các điểm du lịch, các khu du lịch, các trung tâm du lịch. Kiểu đánh giá kỹ thuật: là kiểu sử dụng các tiêu chí và các phương tiện kỹ thuật vào việc đánh giá số lượng và chất lượng của tài nguyên du lịch nhằm xác định giá trị của tài nguyên du lịch đối với các loại hình phát triển du lịch hoặc trong quá trình lập và thực hiện các dự án quy hoạch phát triển du lịch tại các hệ thống lãnh thổ du lịch nhất định. Kiểu đánh giá kinh tế: là kiểu vận dụng các phương pháp và các tiêu chí nhằm xác định hiệu quả kinh tế - xã hội hiện tại và trong tương lai của các khu vực có nguồn tài nguyênn có thể khai thác, bảo vệ cho phát triển du lịch. Phương pháp đánh giá tài nguyên được tiến hành với từng loại và tổng thể các loại tài nguyên bao gồm cả số lượng, chất lượng, thực trạng khai thác, bảo vệ và phát triển, khả năng phát triển các loại hình du lịch hiện tại và trong tương lai.
Đánh giá các điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên cho mục đích phát triển kinh tế là lĩnh vực chiếm vị trí vô cùng quan trọng trong việc nghiên cứu những mối tác động tương hỗ giữa tự nhiên và xã hội. Bất kỳ một hoạt động kinh tế nào của con người cũng đều phải dựa trên cơ sở đánh giá các tổng thể tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên. 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đánh giá tài nguyên du lịch Trong thực tế, hoạt động kinh tế của con người ngày càng mở rộng và càng đa dạng.
Để đạt được thành công trong hoạt động phát triển, buộc con người phải nghiên cứu, qui hoạch lãnh thổ cho những hoạt động đó. Mà cơ sở để đưa ra những phương án quy hoạch lãnh thổ tối ưu lại chính là kết quả đánh giá lãnh thổ. Do đó, hoạt động kinh tế càng mở rộng và càng đa dạng thì các công trình đánh giá cũng ngày càng mở rộng và đa dạng hơn, làm xuất hiện nhiều hướng đánh giá mới. Đánh giá cho mục đích du lịch là một trong những hướng mới đó.