ĐẶT VẤN ĐỀ Đánh giá tác động là một trong những điều kiện cho phê duyệt dự án đi vào hoạt động và là biện pháp quản lý môi trƣờng mang tính phòng ngừa. Việc lập báo cáo tác động môi trƣờng đƣợc quy định rõ trong Luật bảo vệ Môi trƣờng 2015 và trong Nghị định 18/2015/NĐ – CP còn quy định rõ đối tƣợng phải lập báo cáo đánh giá tác động môi tƣờng theo quy mô ứng với mỗi đặc điểm sản xuất, do đó việc lập báo cáo đánh giá tác động môi trƣờng là một trong những thủ tục của quá trình hoàn thành hồ sơ phê duyệt dự án. Đây là biện pháp quản lý môi trƣờng mang tính bền vững và giảm thiệt hại môi trƣờng đang đƣợc áp dụng bắt buộc. Dự án xây dựng nhà máy sản xuất phụ kiện nghành dệt may, may xuất khẩu của công ty TNHH May Tín Thủy là một dự án tƣơng đối lớn và có ý nghĩa quan trọng của tỉnh Bắc Giang có tổng diện tích mặt bằng là 50.000 m2 với vốn đầu tƣ hơn 134 tỷ đồng.
Chính vì vậy, theo Luật bảo vệ môi trƣờng 2015 và Nghị định 18/2015/NĐ - CP, việc lập báo cáo đánh giá tác động môi trƣờng dự án xây dựng nhà máy may xuất khẩu của công ty TNHH May Tín Thủy là cần thiết phải có ứng với quy mô sản xuất dự kiến của nhà máy. Xây dựng báo cáo đánh giá tác động môi trƣờng tạo bƣớc đầu cho việc phát triển bền vững của công ty nói riêng và góp phần bảo vệ bền vững môi trƣờng khu vực nói chung. Chính vì vậy, để đảm bảo các điều kiện cần thiết cho dự án và góp phần vào công tác quản lí bảo vệ môi trƣờng bền vững, mặt khác dự án chƣa đi vào hoạt động và đang chờ phê duyệt, do đó tôi đã chọn đề tài “Đánh giá tác động môi trƣờng cho dự án xây dựng nhà máy sản xuất phụ kiện nghành dệt may, may xuất khẩu của công ty TNHH May Tín Thủy, Bắc Giang”. Để đảm bảo vai trò của báo cáo đánh giá tác động môi trƣờng đối với dự án, trong quá trình thực hiện đề tài đi sâu vào việc định lƣợng các tác động để từ đó là căn cứ đánh giá mức độ tác động của mỗi nguồn gây tác động, đó là cơ sở cho việc đƣa ra các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu các tác động tiêu cực.
1 CHƢƠNG I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan chung về đánh giá tác động môi trƣờng 1. Khái niệm Hiện nay, có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về đánh giá tác động môi trƣờng (EIA – Environmental Impact Assessetment) hay viết tắt là ĐTM: Đánh giá tác động môi trƣờng đƣợc định nghĩa “Đánh giá tác động môi trƣờng là sự đánh giá khả năng tác động tích cực – tiêu cực của một dự án đƣợc đề xuất môi trƣờng trong mối quan hệ giữa các khía cạnh tự nhiên, kinh tế và xã hội” (Theo Tổ chức quốc tế về đánh giá tác động môi trường, 1999). Theo một cách khác, “Đánh giá tác động môi trƣờng là một quá trình nghiên cứu nhằm dự báo các hậu quả môi trƣờng của một dự án phát triển quan trọng.
ĐTM xem xét việc thực hiện dự án gây ra những vấn đề gì với đời sống con ngƣời tại khu vực dự án, tới hiệu quả chủa chính dự án và của các hoạt động phát triển khác tại tại vùng đó. Sau dự báo ĐTM phải xác định các biện pháp làm giảm đến mức tối thiểu các hoạt động tiêu cực, làm cho dự án thích hợp hơn với môi trƣờng của nó” (Chương trình môi trường của Liên Hợp Quốc UNEP, giáo trình Đánh giá môi trường của Đai học Lâm nghiệp, 2012). Ở Việt Nam, định nghĩa “Đánh giá tác động môi trƣờng (ĐTM) là việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trƣờng của dự án đầu tƣ cụ thể để đƣa ra biện pháp bảo vệ môi trƣờng khi triển khai dự án đó” (Luật Bảo vệ môi trường 2015). Về bản chất ĐTM là một công cụ phân tích dự báo các tác động môi trƣờng của các dự án, là công cụ quản lí mang tính phòng ngừa vì vậy nó đƣợc tiến hành trƣớc khi thực hiện dự án.
Lịch sử ra đời của ĐTM a. Đánh giá tác động môi trường trên thế giới Năm 1969, đƣợc coi là dấu mốc cho sự ra đời của ĐTM khi những quy định về ĐTM đƣợc đƣa vào chính sách môi trƣờng Quốc Gia Hoa Kỳ. Sau Mỹ, đánh giá môi trƣờng đƣợc áp dụng ở nhiều nƣớc trên thế giới bằng cách ban hành luật và những quy định dƣới luật về đánh giá tác động môi trƣờng (Giáo trình Đánh giá môi trường của Đai học Lâm nghiệp, 2012). 2 Ngoài ra, các tổ chức quốc tế nhƣ Ngân hàng Thế Giới (WB), Ngân hàng phát triển Á Châu (ADB), Chƣơng trình môi trƣờng của Liên Hợp Quốc (UNEP),… cũng rất quan tâm và có nhiều đóng góp cho sự phát triển của công tác ĐTM.
Đánh giá tác động môi trường ở Việt Nam Ngay từ đầu những năm 80 của thế kỷ trƣớc, nhiều nhà khoa hoạc Việt Nam đã tiệp cận đƣợc thông tin về đánh giá tác động môi trƣờng thông qua các buổi hội thảo khoa học và các khóa đào tạo về tài nguyên môi trƣờng. Đánh giá tác động môi trƣờng đƣợc đƣa ra lần đầu tiên trong tài liệu “Giới thiệu phƣơng pháp đánh giá tác động môi trƣờng” đƣợc trình bày tại lớp học nâng cao trình độ cán bộ của chƣơng trình nghiên cứu cấp Nhà nƣớc về Tài nguyên Môi trƣờng với côn gtrinh đầu tiên là dự án Thủy điện Trị An năm 1985 (Lê Thạch Cán, 1994). Năm 1993, Thủ tƣớng Chính phủ đã ra chỉ thị về thực hiện thủ tục ĐTM đối với các dự án phát triển. Tháng 9/1993, Bộ trƣởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trƣờng đã ban hà về hƣớng dẫn tạm thời về ĐTM, hƣớng dẫn tổng quá về khái niệm, nội dung, các cơ quan liên quan, thời hạn và kinh phí cần thiết của quá trình lập ĐTM.
Ngày 21/12/1993, Quốc Hội đã thông qua Luật Bảo vệ môi trƣờng Việt Nam, có quy định chi tiết về đánh giá môi trƣờng chiến lƣợc, kế hoạch bảo vệ môi trƣờng và đánh giá tác động môi trƣờng cho các dự án cụ thể. Hiện nay, ĐTM đã trở thành một công cụ khoa học, kỹ thuật và mang tính pháp lý để quản lý môi trƣờng bền vững, làm hài hòa mối quan hệ giữa môi trƣờng và phát triển (Giáo trình Đánh giá môi trường của Đai học Lâm nghiệp, 2012). Vai trò của đánh giá tác động môi trường ĐTM đóng vai trò rất lớn trong việc quản lý và bảo vệ môi trƣờng tại khu vực thực hiện dự án: - ĐTM là nguồn cung cấp thông tin cho việc ra quyết định: ĐTM nhằm cung cấp một quy trình xem xét tất cả các tác động tới môi trƣờng từ các hoạt động cả dự án, giúp cho việc ra quyết định thực thi dự án một cách tối ƣu. ĐTM cũng là cơ sở để các cơ quan quản lý Nhà nƣớc có thẩm quyền tiến hành quản lý, bảo vệ môi trƣờng.
- Hoàn thiện thiết kế và lựa chọn vị trí dự án: ĐTM giúp dự án có đủ cơ sở cho việc lựa chọn và ra quyết định phƣơng án thích hợp nhất với điều kiện cụ thể của dự án 3 - Tăng cƣờng trách nhiệm của các bên liên quan trong quá trình phát triển. ĐTM tạo điều kiện cho cộng đồng có thể đóng góp cho quá trình ra quyết định, tạo mối quan hệ tƣơng tác giữa chủ dự án – ngƣời dân – cơ quan Nhà nƣớc - Tiết kiệm chi phí và thời gian: đánh giá đƣợc hiệu quả của phƣơng án đối với chủ dự án, cộng đồng và xã hội, giảm chi phí khắc phục môi trƣờng - Giảm thiệt hại môi trƣờng: ĐTM có tính phòng ngừa cao nên sẽ làm giảm nguy cơ gây ảnh hƣởng tiêu cực tới môi tƣờng - Tăng hiệu quả kinh tế, xã hộ của dự án, phục vụ cho sự phát triển toàn diện bền vững của các dự án (Giáo trình Đánh giá môi trường của Đai học Lâm nghiệp, 2012). Nội dung của đánh giá tác động môi trường Đánh giá tác động môi trƣờng gồm 2 nội dung chủ yếu: - Phân tích và dự báo những tác động có thể của dự án chiến lƣợc, chính sách, kế hoạch dự án đầu tiên phát triển kinh tế xã hội an ninh quốc phòng đến môi trƣờng chỉ rõ đƣợc những tác động nguy hiểm, quy mô và mức độ, địa điểm có thể xảy ra - Đề xuất đƣợc những biện pháp thích hợp cho bảo vệ môi trƣờng. Đó là những giải pháp với nhiều lựa chọn tùy chọn tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, điều kiện nhận thức và kiến thức, phong tục tập quán, tôn giáo, tín ngƣỡng cụ thể (Giáo trình Đánh giá môi trường của Đai học Lâm nghiệp, 2012).
Phương pháp đánh giá tác động môi trường Hiện nay, có rất nhiều phƣơng pháp đánh giá tác động môi trƣờng đang đƣợc áp dụng, chia làm 2 nhóm chính: - Nhóm các phƣơng pháp ĐTM đơn giản: Phƣơng pháp liệt kê số liệu môi trƣờng Phƣơng pháp danh mục các điều kiện môi trƣờng Phƣơng pháp ma trận môi trƣờng Phƣơng pháp chập bản đồ môi trƣờng Phƣơng pháp sơ đồ mạng lƣới Phƣơng pháp tham vấn cộng đồng Nhóm các phƣơng pháp ĐTM định lƣợng hóa cao: Phƣơng pháp mô hình hóa Phƣơng pháp phân tích lợi ích chi phí mở rộng 4 Các phƣơng pháp đƣợc sử dụng linh hoạt, phù hợp với từng loại hình dự án cụ thể hoặc có thể kết hợp chúng hài hòa để đem lại kết quả tối ƣu nhất. Tổng quan về dự án nghiên cứu “Xây dựng nhà máy sản xuất phụ kiện nghành dệt may, may xuất khẩu của công ty TNHH May Tín Thủy, Bắc Giang” Tên dự án: Nhà máy sản xuất phụ kiện ngành dệt may, may xuất khẩu Chủ dự án: Công ty TNHH May Tín Thủy Địa chỉ: Tầng 3, số 306 đƣờng Trần Hƣng Đạo, phƣờng Đại Phúc, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Đại diện: Bà Triệu Quỳnh Trang Chức vụ: Giám đốc Vị trí địa lý của dự án: Địa điểm thực hiện dự án: tại thôn Trại Giữa, xã Cẩm Lý, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. Ranh giới tiếp giáp của dự án: - Phía Bắc giáp với nhà máy Gạch Cẩm Lý - Phía Đông giáp với mƣơng đất tƣới tiêu thôn Trại Giữa, xã Cẩm Lý - Phía Nam giáp với khu đất sản xuất nông nghiệp thôn Trại Giữa, xã Cẩm Lý - Phía Tây giáp với Quốc lộ 37, bên kia đƣờng là khu đất sản xuất nông nghiệp Thôn Trại Giữa.
Vị trí địa lý của dự án -Tọa độ khép góc của dự án đƣợc thể hiện trong bảng sau: Bảng 1.