Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và hiệu quả của các loại hình sử dụng đất tại xã đông sơn huyện a lưới tỉnh thừa thiên huế

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và hiệu quả của các loại hình sử dụng đất tại xã đông, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Hồ Văn Tôi
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thanh Đức
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Xã Đông Sơn, Huyện A Lưới, Tỉnh Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2.1. MỤC TIÊU CHUNG
• 1.2.2. MỤC TIÊU CỤ THỂ
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1.3.1. Ý NGHĨA KHOA HỌC
• 1.3.2. Ý NGHĨA THỰC TIỄN
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Khái niệm về đất đai và đất nông nghiệp
• 2.1.2. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 2.1.3. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất
• 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.1.5. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Hiện trạng sử dụng đất tại Việt Nam
• 2.2.2. Những thách thức đối với sử dụng đất bền vững ở Việt Nam
• 2.3. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 2.3.1. Những nghiên cứu về thực trạng và hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên thế giới
• 2.3.2. Những nghiên cứu về thực trạng và hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam
• 2.3.3. Tình hình nghiên cứu hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và sản xuất nông nghiệp tại xã Đông Sơn
• 2.4. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.4.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.4.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.3.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 2.4.3.2. Phương pháp điều tra thu thập số liệu, tài liệu
• 2.4.3.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất
• 2.4.3.4. Phương pháp phân tích, tổng hợp và xử lý số liệu
• 2.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.5.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA XÃ ĐÔNG SƠN
• 2.5.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.5.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.5.2. THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ TÌNH HÌNH BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP GIAI ĐOẠN 2015-2019
• 2.5.2.1. Hiện trạng sử dụng đất
• 2.5.2.2. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp
• 2.5.2.3. Biến động sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2015-2019
• 2.5.3. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CÁC LOẠI HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP CHÍNH CỦA XÃ
• 2.5.3.1. Loại hình sử dụng đất và kiểu sử dụng đất nông nghiệp của xã
• 2.5.3.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 2.5.3.3. Đánh giá hiệu quả xã hội
• 2.5.3.4. Đánh giá hiệu quả môi trường
• 2.6. ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP CỦA XÃ ĐÔNG SƠN
• 2.6.1. Quan điểm và căn cứ đề xuất định hướng sử dụng đất nông nghiệp
• 2.6.2. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp xã Đông Sơn trong thời gian tới
• 2.6.3. Một số giải pháp thực hiện
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đông Sơn

Xã Đông Sơn, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế có tổng diện tích tự nhiên là 2.670,43 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm phần lớn. Giai đoạn 2015-2019, diện tích đất nông nghiệp giảm 36,99 ha, chủ yếu do chuyển đổi sang mục đích phi nông nghiệp và ảnh hưởng của thiên tai. Các loại hình sử dụng đất tại xã bao gồm chuyên lúa, chuyên màu, nuôi trồng thủy sản và rừng sản xuất. Tình hình sử dụng đất tại xã cho thấy sự đồng nhất trong các thôn, với 4 loại hình và 6 kiểu sử dụng đất khác nhau. Việc đánh giá sử dụng đất tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thực trạng mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Diện tích và biến động sử dụng đất

Diện tích đất nông nghiệp tại xã Đông Sơn đã có sự biến động đáng kể trong giai đoạn 2015-2019. Sự giảm sút này chủ yếu do chuyển đổi mục đích sử dụng đất và thiên tai. Cụ thể, diện tích đất sản xuất nông nghiệp giảm 33,64 ha. Điều này cho thấy áp lực từ phát triển kinh tế và đô thị hóa đang gia tăng, đòi hỏi cần có các chính sách quản lý đất đai hợp lý để bảo vệ quỹ đất nông nghiệp.

II. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất

Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tại xã Đông Sơn cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Loại hình trồng cây lâm nghiệp đạt hiệu quả cao nhất với 114 triệu đồng/ha, tiếp theo là chăn nuôi gia súc với 100 triệu đồng/ha. Ngược lại, loại hình chuyên lúa chỉ đạt 19,8 triệu đồng/ha, cho thấy sự cần thiết phải chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Đánh giá hiệu quả xã hội cũng cho thấy kiểu sử dụng đất nuôi cá cần nhiều công lao động nhất, trong khi trồng rau lại có giá trị gia tăng/công lao động thấp nhất. Điều này chỉ ra rằng cần có sự cân nhắc trong việc lựa chọn loại hình sử dụng đất để tối ưu hóa lợi ích.

2.1. Hiệu quả kinh tế và xã hội

Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tại xã Đông Sơn không chỉ phản ánh qua giá trị sản xuất mà còn qua giá trị gia tăng/công lao động. Kiểu sử dụng đất chăn nuôi gia súc và trồng cây lâm nghiệp cho thấy tiềm năng lớn trong việc nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích chuyển đổi từ các loại hình kém hiệu quả sang các loại hình có giá trị kinh tế cao hơn.

III. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đông Sơn, cần thực hiện một số giải pháp như duy trì diện tích gieo trồng lúa 2 vụ, chuyển đổi diện tích lúa thiếu nước sang trồng rau, và mở rộng diện tích trồng cây lâm nghiệp. Các giải pháp này không chỉ giúp tăng hiệu quả kinh tế mà còn đảm bảo an ninh lương thực. Bên cạnh đó, cần có các chính sách hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho nông dân để họ có thể áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

3.1. Giải pháp về chính sách và kỹ thuật

Các giải pháp về chính sách cần tập trung vào việc quy hoạch đất đai hợp lý, khuyến khích chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo kỹ thuật cho nông dân để họ có thể áp dụng các phương pháp canh tác tiên tiến. Việc phát triển hệ thống thủy lợi cũng rất quan trọng để đảm bảo nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xã Đông Sơn, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế có tổng diện tích tự nhiên 2.670,43 ha, chiếm khoảng 2,18% tổng diện tích huyện. Trong đó, đất nông nghiệp chiếm tới 96,02% diện tích tự nhiên, chủ yếu là đất lâm nghiệp với 2.388,1 ha, chiếm 93,14% diện tích đất nông nghiệp. Giai đoạn 2015-2019, diện tích đất nông nghiệp giảm khoảng 36,99 ha, chủ yếu do chuyển đổi mục đích sử dụng và ảnh hưởng thiên tai. Nông nghiệp là ngành kinh tế chủ đạo, đóng góp 87% cơ cấu kinh tế xã năm 2019, với giá trị sản xuất đạt 31,194 tỷ đồng, tăng gần gấp đôi so với năm 2015.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và hiệu quả các loại hình sử dụng đất tại xã Đông Sơn, từ đó đề xuất giải pháp sử dụng đất hợp lý, nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2019, trên địa bàn xã Đông Sơn với 3 thôn đại diện. Ý nghĩa nghiên cứu góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu, hỗ trợ quản lý đất đai, quy hoạch nông nghiệp bền vững, đồng thời cung cấp luận chứng kinh tế kỹ thuật cho các cơ quan quản lý và người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về quản lý đất đai và sử dụng đất nông nghiệp bền vững, trong đó:

• Khái niệm đất và đất nông nghiệp: Đất là tầng mặt tơi xốp có khả năng tạo sản phẩm cho cây trồng, là tài nguyên có hạn và là tư liệu sản xuất chủ yếu trong nông nghiệp. Đất nông nghiệp bao gồm đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm, đất lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản và các loại đất nông nghiệp khác theo Luật Đất đai 2013.

• Hệ thống sử dụng đất (Land Use System - LUS): Bao gồm loại hình sử dụng đất (LUT) và đặc tính đất (LMU), phản ánh sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên, kỹ thuật và kinh tế xã hội trong sử dụng đất.

• Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp: Đánh giá trên ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường. Hiệu quả kinh tế được đo bằng giá trị gia tăng trên diện tích và trên ngày công lao động; hiệu quả xã hội thể hiện qua khả năng tạo việc làm; hiệu quả môi trường liên quan đến mức độ bền vững và tác động đến đất đai, nước và sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp huyện, UBND xã Đông Sơn, cùng số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra thực địa, phỏng vấn 90 hộ dân (mẫu chọn theo công thức Slovin với độ tin cậy 90%).

• Phương pháp phân tích: Tổng hợp, phân loại số liệu theo loại đất, loại hình sử dụng đất; đánh giá hiệu quả kinh tế qua các chỉ tiêu giá trị sản xuất, chi phí trung gian, giá trị gia tăng; đánh giá hiệu quả xã hội qua mức thu hút lao động và giá trị ngày công lao động; đánh giá hiệu quả môi trường qua mức đầu tư phân bón và nhận xét của người dân.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu giai đoạn 2015-2019, tập trung vào biến động sử dụng đất và hiệu quả các loại hình sử dụng đất trong xã Đông Sơn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động sử dụng đất nông nghiệp: Tổng diện tích đất nông nghiệp năm 2019 giảm 36,99 ha so với năm 2015, chủ yếu do giảm diện tích đất sản xuất nông nghiệp (giảm 33,64 ha) do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp và ảnh hưởng thiên tai bão lũ.

2. Loại hình và kiểu sử dụng đất: Xã có 4 loại hình sử dụng đất chính gồm: chuyên lúa, chuyên màu, nuôi trồng thủy sản và rừng sản xuất; cùng 6 kiểu sử dụng đất như lúa đông xuân - hè thu, rau các loại, ngô - rau, keo - tràm, keo, tràm - chăn nuôi gia súc, cá trắm cỏ, cá chép, cá rô phi.

3. Hiệu quả kinh tế: Loại hình trồng cây lâm nghiệp đạt hiệu quả kinh tế cao nhất với 114 triệu đồng/ha, tiếp theo là chăn nuôi gia súc 100 triệu đồng/ha, chuyên rau 27,3 triệu đồng/ha và chuyên lúa thấp nhất 19,8 triệu đồng/ha.

4. Hiệu quả xã hội: Kiểu sử dụng đất nuôi cá cần nhiều lao động nhất với 320 công/ha, giá trị gia tăng/công lao động 129.000 đồng; chăn nuôi gia súc 305 công/ha, giá trị 207.000 đồng; trồng keo, tràm 158 công/ha, giá trị 403.000 đồng; lúa đông xuân - hè thu 102 công/ha, giá trị 154.000 đồng; trồng rau ít tốn công nhất 92 công/ha nhưng giá trị thấp nhất 96.000 đồng.

5. Hiệu quả môi trường: Lượng phân bón NPK cho lúa vượt tiêu chuẩn, trong khi phân chuồng bón còn thấp; cây rau chủ yếu sử dụng phân hữu cơ, không dùng phân hóa học, góp phần bảo vệ môi trường.

Thảo luận kết quả

Việc giảm diện tích đất sản xuất nông nghiệp phản ánh áp lực chuyển đổi mục đích sử dụng đất do phát triển kinh tế - xã hội và thiên tai. Hiệu quả kinh tế cao của cây lâm nghiệp và chăn nuôi gia súc cho thấy tiềm năng phát triển các loại hình này nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Hiệu quả xã hội thể hiện qua mức độ sử dụng lao động và giá trị gia tăng trên công lao động cho thấy sự khác biệt trong tổ chức sản xuất và kỹ thuật áp dụng giữa các loại hình.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng cường đa dạng hóa sản xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Việc sử dụng phân bón vượt chuẩn cho lúa cảnh báo nguy cơ ô nhiễm môi trường, trong khi việc sử dụng phân hữu cơ cho rau là điểm tích cực cần được nhân rộng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu sử dụng đất, bảng so sánh hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất và biểu đồ mức đầu tư lao động, giá trị gia tăng trên công lao động để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Duy trì diện tích gieo trồng lúa 2 vụ (Đông xuân – Hè thu) nhằm đảm bảo an ninh lương thực, ổn định sản xuất nông nghiệp trong xã.

2. Chuyển đổi diện tích lúa thiếu nước tưới sang trồng rau 2 vụ, tận dụng hiệu quả kinh tế cao hơn của cây rau, đồng thời áp dụng kỹ thuật thâm canh tăng vụ từ 3 lên 4 vụ, sử dụng giống mới năng suất cao.

3. Mở rộng diện tích trồng cây lâm nghiệp chuyên canh, phát huy hiệu quả kinh tế cao, đồng thời kết hợp bảo vệ môi trường và cải tạo đất.

4. Chuyển đổi diện tích cây lâu năm sang trồng cỏ chăn nuôi gia súc, tận dụng hiệu quả kinh tế và xã hội cao hơn, đồng thời phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

5. Nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón và quản lý môi trường, khuyến khích sử dụng phân hữu cơ, giảm phân hóa học để bảo vệ đất và nguồn nước.

6. Phát triển hệ thống thủy lợi và cải tạo đất, đầu tư nâng cấp các công trình thủy lợi hiện có để đảm bảo nguồn nước tưới tiêu ổn định, nâng cao năng suất cây trồng.

7. Tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho người dân, nâng cao trình độ sản xuất, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Các giải pháp cần được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, phối hợp giữa chính quyền địa phương, các cơ quan chuyên môn và người dân nhằm phát triển bền vững kinh tế nông nghiệp xã Đông Sơn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý tài nguyên và môi trường: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, dữ liệu thực tiễn và các đề xuất giải pháp để phát triển nghiên cứu sâu hơn.

3. Người nông dân và hợp tác xã nông nghiệp tại địa phương: Áp dụng các kiến thức về loại hình sử dụng đất hiệu quả, kỹ thuật canh tác và quản lý tài nguyên đất để nâng cao thu nhập và bảo vệ môi trường.

4. Các tổ chức phát triển nông thôn và dự án hỗ trợ nông nghiệp: Dựa trên kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững tại vùng nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao diện tích đất nông nghiệp xã Đông Sơn giảm trong giai đoạn 2015-2019?
   Diện tích giảm chủ yếu do chuyển đổi mục đích sử dụng sang đất phi nông nghiệp và ảnh hưởng của thiên tai bão lũ, làm mất một phần diện tích đất sản xuất nông nghiệp.

2. Loại hình sử dụng đất nào mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất?
   Loại hình trồng cây lâm nghiệp đạt hiệu quả kinh tế cao nhất với 114 triệu đồng/ha, tiếp theo là chăn nuôi gia súc với 100 triệu đồng/ha.

3. Hiệu quả xã hội được đánh giá như thế nào trong nghiên cứu?
   Hiệu quả xã hội được đánh giá qua mức thu hút lao động và giá trị gia tăng trên ngày công lao động, phản ánh khả năng tạo việc làm và thu nhập cho người lao động.

4. Tác động môi trường của việc sử dụng phân bón hiện nay ra sao?
   Lượng phân bón hóa học cho lúa vượt tiêu chuẩn, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, trong khi cây rau chủ yếu sử dụng phân hữu cơ, góp phần bảo vệ môi trường.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp?
   Các giải pháp bao gồm duy trì và chuyển đổi hợp lý các loại hình sử dụng đất, phát triển thủy lợi, cải tạo đất, nâng cao kỹ thuật canh tác và quản lý phân bón, nhằm tăng hiệu quả kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Xã Đông Sơn có tổng diện tích đất nông nghiệp chiếm 96,02% diện tích tự nhiên, trong đó đất lâm nghiệp chiếm ưu thế với 93,14%.
• Diện tích đất nông nghiệp giảm khoảng 36,99 ha giai đoạn 2015-2019 do chuyển đổi mục đích sử dụng và thiên tai.
• Hiệu quả kinh tế cao nhất thuộc về loại hình trồng cây lâm nghiệp và chăn nuôi gia súc, trong khi hiệu quả xã hội và môi trường có sự khác biệt giữa các loại hình sử dụng đất.
• Đề xuất các giải pháp chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển thủy lợi, cải tạo đất và nâng cao kỹ thuật canh tác nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu và luận chứng kinh tế kỹ thuật quan trọng cho quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp bền vững tại xã Đông Sơn trong 3-5 năm tới.

Các cơ quan quản lý và người dân cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả sử dụng đất để điều chỉnh chính sách phù hợp, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về đất đai và đất nông nghiệp 1.

Đất Từ lâu, con người đã có những nhận thức về đất, tùy theo ngành, lĩnh vực nghiên cứu mà đất được xem với vai trò, đối tượng nghiên cứu khác nhau. Trên phương diện thổ nhưỡng, nhà địa chất William (973-1048) cho rằng, đất là tầng mặt tơi xốp của lục địa có khả năng tạo ra sản phẩm cho cây trồng.Dokuchaev (1846-1903), nhà khoa học người Nga tiền phong trong lĩnh vực khoa học đất: đất như là một thực thể tự nhiên có nguồn gốc và lịch sử phát triển riêng, là thực thể với những quá trình phức tạp và đa dạng diễn ra trong nó. Đất được coi là khác biệt với đá. Đá trở thành đất dưới ảnh hưởng của một loạt các yếu tố tạo thành đất như sinh vật, khí hậu, đá mẹ, địa hình, thời gian và tác động của con người (Lê Thanh Bồn (2006), Giáo trình Thổ nhưỡng học).

Như vậy đất có nguồn gốc từ các loại đá mẹ nằm trong thiên nhiên lâu đời bị phá hủy dần dưới tác dụng của các yếu tố lý học, hóa học và sinh học. Sự khác biệt giữa đá và đất là độ phì nhiêu. Chính nhờ độ phì nhiêu của đất mà các hệ sinh thái và con người mới có thể tồn tại và phát triển được. Theo quan điểm kinh tế học, đất là tài sản quốc gia, là tư liệu sản suất chủ yếu, là đối tượng lao động đồng thời cũng là sản phẩm lao động.

Đất là mặt bằng để phát triển nền kinh tế quốc dân. Đất đồng hành cùng con người qua các nền văn minh nông nghiệp khác nhau, từ nông nghiệp thô sơ vào buổi bình minh của loài người đến nền nông nghiệp đầy ắp những tiến bộ về khoa học kỹ thuật như ngày nay. Mọi hoạt động của con người đều gắn với bề mặt của đất và không gian quanh nó. Đất đai Đất đai là tiền đề cơ bản cho sự tồn tại và phát triển của con người.

Thông qua đất đai, con người sản xuất ra của cải vật chất phục vụ cho nhu cầu của mình. Tùy theo mục đích khác nhau mà con người có sự nhìn nhận và tiếp cận khác nhau về đất đai. “Đất đai” là thuật ngữ khoa học có thể được hiểu theo nghĩa rộng là một diện tích bề mặt của trái đất có giới hạn, có chiều thẳng đứng hướng lên không trung, có chiều sâu hướng xuống lòng đất, có chiều ngang kết nối mọi thành phần liên quan với nhau về các điều kiện tự nhiên và điều kiện sống của động thực vật. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 Muốn quy hoạch bố trí sử dụng đất hiệu quả trước mắt và lâu dài thì phải nắm vững cả hai mặt: phần đất (thổ nhưỡng) và phần đất đai (mặt bằng lãnh thổ).

Tóm lại, đất đai là một vùng đất được xác định về mặt địa lý, có các thuộc tính tương đối ổn định hoặc thay đổi có tính chất chu kỳ có thể dự đoán được của sinh quyển bên trên, bên trong và bên dưới nó như là: không khí, đất, điều kiện địa chất, thủy văn, thực vật và động vật cư trú, những hoạt động trước đây của con người, ở chừng mực mà ảnh hưởng của những thuộc tính này có ý nghĩa tới việc sử dụng vùng đất đó của con người hiện tại và trong tương lai. Đất nông nghiệp Điều 10 Luật đất đai 2013, căn cứ vào mục đích sử dụng, đất đai được chia làm 3 nhóm chính: Đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng (Quốc hội (2013), Luật Đất đai năm 2013). * Đất nông nghiệp: Là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng; bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác. * Đất sản xuất nông nghiệp: Là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp.

Bao gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm. Như vậy, đối với nông nghiệp, đất đai là yếu tố quan trọng và quyết định đến quá trình sản xuất vật chất của con người. Tuy nhiên, tài nguyên đất đai tỷ lệ nghịch với sự gia tăng dân số làm cho áp lực lên ngành nông nghiệp càng tăng, thêm vào đó, quá trình công nghiệp hóa làm cho chất lượng đất nông nghiệp ngày càng suy giảm. Mặt khác, tình hình biến đổi khí hậu toàn cầu đã tác động tiêu cực đến diện tích đất nông nghiệp, năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

Vì vậy, việc sử dụng đất hợp lý, hiệu quả và tiết kiệm là một trong những điều kiện để phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Hệ thống sử dụng đất Khái niệm hệ thống sử dụng đất được các nhà khoa học đất xây dựng trên cơ sở lý thuyết về hệ thống do L.Vonbertanlanfy đề xướng vào đầu thế kỷ XX. Khái niệm hệ thống được hiểu như sau: “Hệ thống là một tổng thể có trật tự của các yếu tố khác nhau có quan hệ và tác động qua lại. Một hệ thống được xác định như một tập các đối tượng hay các thuộc tính được liên kết bằng nhiều mối tương tác (Phạm Chí Thành (1992), Một số vấn đề lý luận trong xây dựng hệ thống canh tác).

Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Như vậy, một loại hình sử dụng đất được bố trí trong một điều kiện tự nhiên cụ thể, có thể là một đơn vị đất đai, nó bao hàm cả vấn đề đầu tư cải tạo và thu nhập có thể có thì là một hệ thống sử dụng đất. LUS = LMU + LUT  Hợp phần đất đai của LUS là đặc tính của LMU, ví dụ: loại đất, độ dốc, chế độ ẩm của đất, lượng mưa, …  Hợp phần sử dụng đất của LUS là các thuộc tính mô tả LUT: Thuộc tính sinh học, thuộc tính kỹ thuật và quản lý sản xuất, thuộc tính kinh tế - xã hội,.  LUS là một phần của Hệ thống canh tác và quan hệ chặt chẽ với Hệ thống nông nghiệp của vùng sản xuất Vì vậy trong Trong đánh giá đất đai chúng ta không đánh giá loại hình sử dụng đất mà chúng ta đánh giá hệ thống sử dụng đất. Cấu trúc hệ thống sử dụng đất được thể hiện qua sơ đồ sau: HỆ THỐNG SỬ DỤNG ĐẤT Loại hình sử dụng đất Đơn vị bản đồ đất đai Cải tạo đất đai Năng suất, thu nhập Đầu tư Yêu cầu sử dụng đất Chất lượng đất đai Hình 1.

Hệ thống sử dụng đất (Beck, 1978; Dent và Young, 1981) 1. Loại hình sử dụng đất Loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT) được mô tả hoặc được xác định chi tiết hơn loại sử dụng đất chính. Một loại hình sử dụng đất có thể là một loại cây trồng hoặc một số loại cây trồng trong một điều kiện kỹ thuật và kinh tế - xã hội nhất định. Các thuộc tính của loại hình sử dụng đất bao gồm các thông tin về sản xuất; thị trường tiêu thụ sản phẩm; đầu tư, lao động, biện pháp kỹ thuật, yêu cầu về cơ sở hạ tầng; mức thu nhập v.

Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 1. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp Ngày nay, sử dụng đất bền vững, tiết kiệm và có hiệu quả đã trở thành chiến lược quan trọng có tính toàn cầu. Nó đặc biệt quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của nhân loại, bởi lẽ: Một là, tài nguyên đất vô cùng quý giá. Bất kỳ nước nào, đất đều là tư liệu sản xuất nông - lâm nghiệp chủ yếu, cơ sở lãnh thổ để phân bố các ngành kinh tế quốc dân, con người phải sinh sống và làm việc ở trên đất.

Hai là, tài nguyên đất có hạn, đất có khả năng canh tác càng ít ỏi. Toàn lục địa trừ diện tích đóng băng vĩnh cửu (1.360 triệu ha) chỉ có 13. Trong đó phần lớn có nhiều hạn chế cho sản xuất do quá lạnh, khô, dốc, nghèo dinh dưỡng, hoặc quá mặn, quá phèn, bị ô nhiễm, bị phá hoại do hoạt động sản xuất hoặc do bom đạn chiến tranh. Diện tích đất có khả năng canh tác của lục địa chỉ có 3.

Hiện nhân loại mới khai thác được 1.500 triệu ha đất canh tác. Ba là, diện tích tự nhiên và đất canh tác trên đầu người ngày càng giảm do áp lực tăng dân số, sự phát triển đô thị hóa, công nghiệp hóa và các hạ tầng kỹ thuât. Bình quân diện tích đất canh tác trên đầu người của thế giới hiện nay chỉ còn 0,23 ha, ở nhiều quốc gia khu vực châu Á, Thái Bình Dương là dưới 0,15 ha, ở Việt Nam chỉ còn 0,11 ha. Theo tính toán của Tổ chức Lương thực thế giới (FAO), với trình độ sản xuất trung bình hiện nay trên thế giới, để có đủ lương thực, thực phẩm, mỗi người cần có 0,4 ha đất canh tác (FAO (1993), Farming systems development).

Bốn là, do điều kiện tự nhiên, hoạt động tiêu cực của con người, hậu quả của chiến tranh nên diện tích đáng kể của lục địa đã, đang và sẽ còn bị thoái hóa, hoặc ô nhiễm dẫn tới tình trạng giảm, mất khả năng sản xuất và nhiều hậu quả nghiêm trọng khác. Trên thế giới hiện có 2.000 triệu ha đất đã và đang bị thoái hóa, trong đó 1.260 triệu ha tập trung ở châu Á, Thái Bình Dương. Ở Việt Nam hiện có 16,7 triệu ha bị xói mòn, rửa trôi mạnh, chua nhiều, 9 triệu ha đất có tầng mỏng và độ phì thấp, 3 triệu ha đất thường bị khô hạn và sa mạc hóa, 1,9 triệu ha đất bị phèn hóa, mặn hóa mạnh. Ngoài ra tình trạng ô nhiễm do phân bón, hóa chất bảo vệ thực vật, chất thải, nước thải đô thị, khu công nghiệp, làng nghề, sản xuất, dịch vụ và chất độc hóa học để lại sau chiến tranh cũng đáng báo động.

Hoạt động canh tác và đời sống còn bị đe dọa bởi tình trạng ngập úng, ngập lũ, lũ quét, đất trượt, sạt lở đất, thoái hóa lý, hóa học đất,. Năm là, lịch sử đã chứng minh sản xuất nông nghiệp phải được tiến hành trên đất tốt mới có hiệu quả. Tuy nhiên, để hình thành đất với độ phì nhiêu cần thiết cho canh tác nông nghiệp phải trải qua hàng nghìn năm, thậm chí hàng vạn năm. Vì vậy, mỗi khi sử dụng đất đang sản xuất nông nghiệp cho các mục đích khác cần cân nhắc kỹ để không rơi vào tình trạng chạy theo lợi ích trước mắt.