Đánh giá thực trạng năng lực sẵn sàng ứng phó với bệnh truyền nhiễm tại cửa khẩu

Luận án đánh giá năng lực ứng phó với bệnh truyền nhiễm nhóm A tại cửa khẩu và sự chấp nhận của kiểm dịch viên về giải pháp can thiệp.

• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Đánh Giá Năng Lực Ứng Phó Bệnh Truyền Nhiễm Tại Cửa Khẩu Và Sự Chấp Nhận Của Kiểm Dịch Viên
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Kiểm dịch y tế
• 1.1.2. Kiểm dịch y tế trên thế giới
• 1.1.2.1. Kiểm dịch y tế tại Hoa Kỳ
• 1.1.2.2. Kiểm dịch y tế tại Úc
• 1.1.2.3. Kiểm dịch y tế tại Canada
• 1.1.2.4. Kiểm dịch y tế tại Trung Quốc
• 1.1.3. Kiểm dịch y tế tại Việt Nam
• 1.1.3.1. Tổ chức hệ thống kiểm dịch y tế
• 1.1.3.2. Nhiệm vụ của các Trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế
• 1.1.3.3. Quy trình kiểm dịch y tế biên giới tại cửa khẩu
• 1.1.3.4. Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm và kiểm dịch y tế
• 1.2. ĐẶT VẤN ĐỀ

Tóm tắt

I. Đặt Vấn Đề

Bệnh truyền nhiễm là một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Sự gia tăng của các bệnh truyền nhiễm như sốt vàng và cúm A(H7N9) đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về năng lực ứng phó tại các cửa khẩu. Việt Nam, với mạng lưới giao thông đa dạng, có nguy cơ cao về sự xâm nhập của các bệnh này. Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế (TTKDYTQT) đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn sự lây lan của bệnh truyền nhiễm. Năng lực phòng chống bệnh truyền nhiễm tại các trung tâm này được đánh giá qua nhân lực và vật lực. Kiểm dịch viên y tế, được xem là những “chiến sĩ” tuyến đầu, cần có đủ năng lực để ứng phó với các nguy cơ dịch bệnh. Tuy nhiên, nghiên cứu về năng lực này còn hạn chế, và việc áp dụng các can thiệp đào tạo trực tuyến là một giải pháp tiềm năng.

II. Năng Lực Sẵn Sàng Ứng Phó

Năng lực sẵn sàng ứng phó với bệnh truyền nhiễm tại cửa khẩu được xác định qua nhiều yếu tố, bao gồm kiến thức, thái độ và thực hành của kiểm dịch viên. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao năng lực ứng phó không chỉ phụ thuộc vào đào tạo mà còn vào cơ sở vật chất và trang thiết bị. Việc áp dụng các biện pháp kiểm dịch hiệu quả là cần thiết để đảm bảo an toàn sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, sự chấp nhận của kiểm dịch viên đối với các phương pháp đào tạo mới, như giảng dạy trực tuyến, có thể ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của công tác kiểm dịch. Các can thiệp nâng cao năng lực cần được thực hiện đồng bộ và liên tục để đáp ứng kịp thời với tình hình dịch bệnh.

III. Thực Trạng Đào Tạo Kiểm Dịch Viên

Đào tạo kiểm dịch viên y tế tại Việt Nam hiện nay gặp nhiều thách thức. Các chương trình đào tạo truyền thống thường tốn nhiều thời gian và nguồn lực, trong khi kiểm dịch viên thường làm việc tại các cửa khẩu xa trung tâm. Việc áp dụng hình thức đào tạo trực tuyến đã được đưa vào kế hoạch quốc gia nhằm nâng cao năng lực ứng phó. Tuy nhiên, sự chấp nhận của kiểm dịch viên đối với hình thức này vẫn còn nhiều rào cản. Nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện chất lượng giáo trình và phương pháp giảng dạy có thể giúp tăng cường sự chấp nhận và hiệu quả của chương trình đào tạo. Đặc biệt, việc sử dụng giáo trình điện tử đã cho thấy hiệu quả tích cực trong việc nâng cao kiến thức và kỹ năng cho kiểm dịch viên.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy thực trạng năng lực ứng phó với bệnh sốt vàng và cúm A(H7N9) tại 13 TTKDYTQT còn nhiều hạn chế. Kiến thức, thái độ và thực hành của kiểm dịch viên về các bệnh này cần được cải thiện. Các can thiệp nâng cao năng lực đã được thực hiện từ năm 2015 đến 2019 cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong kiến thức và thực hành của kiểm dịch viên. Tuy nhiên, sự chấp nhận của kiểm dịch viên đối với các phương pháp đào tạo mới vẫn cần được nghiên cứu thêm. Việc sáp nhập TTKDYTQT vào Trung tâm Kiểm soát bệnh tật cũng đã tạo ra những thay đổi trong cơ cấu tổ chức và hoạt động kiểm dịch, tuy nhiên, hiệu quả của sự thay đổi này cần được đánh giá một cách toàn diện.

V. Đề Xuất Giải Pháp

Để nâng cao năng lực ứng phó với bệnh truyền nhiễm tại cửa khẩu, cần có các giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, cần cải thiện chương trình đào tạo cho kiểm dịch viên, bao gồm việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và phù hợp với thực tiễn. Thứ hai, cần tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị tại các TTKDYTQT để đảm bảo khả năng thực hiện các biện pháp kiểm dịch hiệu quả. Cuối cùng, cần có sự hợp tác quốc tế trong công tác kiểm dịch để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực. Việc thực hiện các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao năng lực ứng phó mà còn đảm bảo an toàn sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh truyền nhiễm là một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của các phương tiện giao thông hiện đại. Ước tính hàng năm có khoảng 200.000 trường hợp mắc bệnh sốt vàng trên thế giới, trong đó có khoảng 30.000 người tử vong. Tại Việt Nam, bệnh truyền nhiễm được phân loại thành ba nhóm A, B, C theo mức độ nguy hiểm giảm dần, trong đó sốt vàng và cúm A(H7N9) thuộc nhóm A, có khả năng tạo thành sự kiện y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế theo Điều lệ Y tế quốc tế 2005 (IHR 2005). Mặc dù chưa ghi nhận ca bệnh sốt vàng và cúm A(H7N9) tại Việt Nam, nguy cơ xâm nhập là rất cao do mạng lưới giao thông đa dạng và nhộn nhịp.

Năng lực sẵn sàng ứng phó với bệnh truyền nhiễm tại các cửa khẩu quốc tế đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn dịch bệnh xâm nhập. Việt Nam hiện có 13 Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế (TTKDYTQT) tại các tỉnh, thành phố trọng điểm, chịu trách nhiệm giám sát, phòng ngừa và ứng phó kịp thời với các bệnh truyền nhiễm. Nghiên cứu này nhằm mô tả thực trạng năng lực sẵn sàng ứng phó với bệnh sốt vàng và cúm A(H7N9) tại 13 TTKDYTQT năm 2014, đồng thời đánh giá hiệu quả các giải pháp can thiệp nâng cao năng lực từ năm 2015 đến 2019.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành (KAP) của kiểm dịch viên y tế, cơ sở vật chất, trang thiết bị, cơ chế vận hành và sự chấp nhận các giải pháp đào tạo trực tuyến cũng như tác động của việc sáp nhập Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế vào Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh/thành phố. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách, nâng cao năng lực phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm tại cửa khẩu, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an ninh y tế quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Điều lệ Y tế quốc tế 2005 (IHR 2005): Là khung pháp lý quốc tế quy định các quốc gia thành viên WHO phải xây dựng năng lực kiểm dịch y tế tại cửa khẩu nhằm phòng ngừa, phát hiện và ứng phó với các sự kiện y tế công cộng khẩn cấp có khả năng lây lan quốc tế. IHR 2005 xác định 13 năng lực cốt lõi, trong đó năng lực tại cửa khẩu bao gồm giám sát, phát hiện, xử lý y tế, trang thiết bị và nhân lực.

• Mô hình Kiến thức - Thái độ - Thực hành (KAP): Mô hình này được sử dụng để đánh giá mức độ hiểu biết, quan điểm và hành vi thực tế của kiểm dịch viên y tế trong phòng chống bệnh truyền nhiễm. KAP có mối liên hệ mật thiết, ảnh hưởng lẫn nhau và là cơ sở để thiết kế các can thiệp nâng cao năng lực.

• Mô hình đào tạo trực tuyến (E-Learning): Hình thức đào tạo qua mạng Internet, cho phép truyền tải kiến thức linh hoạt, tiết kiệm chi phí và thời gian, phù hợp với đặc thù công việc của kiểm dịch viên y tế làm việc tại các cửa khẩu phân bố rộng rãi.

Các khái niệm chính bao gồm: kiểm dịch y tế, bệnh truyền nhiễm nhóm A, năng lực sẵn sàng ứng phó, can thiệp nâng cao năng lực, đào tạo trực tuyến, sáp nhập tổ chức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp phân tích định lượng và định tính, tiến hành tại 13 Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế trên toàn quốc trong giai đoạn 2014-2019.

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm khảo sát trực tiếp 400 kiểm dịch viên y tế, thu thập thông tin về kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh sốt vàng và cúm A(H7N9); đánh giá cơ sở vật chất, trang thiết bị; phân tích tài liệu, văn bản pháp luật và báo cáo hoạt động của các trung tâm.

• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ kiểm dịch viên y tế tại 13 trung tâm nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm thống kê để phân tích mô tả, so sánh tỷ lệ, đánh giá mối liên quan giữa các biến số KAP và các yếu tố nhân khẩu học, công tác. Phân tích hiệu quả can thiệp trước và sau khi áp dụng giáo trình điện tử và sáp nhập tổ chức.

• Timeline nghiên cứu: Giai đoạn khảo sát thực trạng năm 2014; triển khai can thiệp đào tạo trực tuyến và sáp nhập từ 2015 đến 2019; đánh giá kết quả và tổng hợp báo cáo năm 2020.

Nghiên cứu tuân thủ các nguyên tắc đạo đức, đảm bảo bảo mật thông tin và sự đồng thuận của người tham gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng năng lực KAP của kiểm dịch viên y tế: Tỷ lệ kiểm dịch viên có kiến thức đạt yêu cầu về phòng chống bệnh sốt vàng và cúm A(H7N9) lần lượt là khoảng 52% và 48%. Thái độ tích cực chiếm khoảng 60%, trong khi thực hành đạt chuẩn chỉ khoảng 45%. Mối liên quan thuận chiều giữa kiến thức và thực hành được ghi nhận với hệ số tương quan có ý nghĩa thống kê (p<0,05).

2. Cơ sở vật chất và trang thiết bị: Khoảng 65% cửa khẩu có trụ sở làm việc riêng, 55% có khu vực cách ly y tế, nhưng chỉ 38% có khu xử lý y tế đạt chuẩn. Trang thiết bị chuyên môn còn thiếu nhiều so với danh mục quy định, đặc biệt thiết bị giám sát và bảo hộ cá nhân. Tỷ lệ cán bộ kiểm dịch viên có trình độ đại học trở lên là 66,7%, trong đó 89,1% có chuyên môn ngành y.

3. Hiệu quả can thiệp đào tạo trực tuyến: Sau khi áp dụng giáo trình điện tử từ 2015 đến 2019, điểm trung bình KAP của kiểm dịch viên tăng đáng kể, với tỷ lệ kiến thức đạt tăng từ 52% lên 75%, thái độ tích cực từ 60% lên 82%, và thực hành đạt chuẩn từ 45% lên 70% (p<0,01). Sự chấp nhận hình thức đào tạo trực tuyến đạt trên 80%, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đào tạo.

4. Ảnh hưởng của việc sáp nhập Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế vào Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh/thành phố: Việc sáp nhập đã giúp tinh giản biên chế, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, một số khó khăn về tổ chức nhân sự và duy trì chuyên môn vẫn tồn tại, đòi hỏi có chính sách hỗ trợ phù hợp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy năng lực sẵn sàng ứng phó với bệnh truyền nhiễm nhóm A tại các cửa khẩu Việt Nam còn nhiều hạn chế, đặc biệt về thực hành và cơ sở vật chất. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế, cho thấy kiến thức và thái độ chưa đồng đều, ảnh hưởng đến hiệu quả phòng chống dịch. Việc áp dụng đào tạo trực tuyến đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong nâng cao năng lực kiểm dịch viên, phù hợp với đặc thù công việc phân tán và yêu cầu cập nhật kiến thức liên tục.

Sự sáp nhập các trung tâm kiểm dịch vào CDC tỉnh/thành phố là xu hướng tất yếu nhằm tinh gọn bộ máy, tăng cường phối hợp và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Tuy nhiên, cần có sự quan tâm đến việc duy trì chuyên môn sâu và đảm bảo điều kiện làm việc cho cán bộ kiểm dịch viên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ KAP trước và sau can thiệp, bảng tổng hợp cơ sở vật chất và trang thiết bị tại các trung tâm, cũng như biểu đồ đánh giá mức độ hài lòng với đào tạo trực tuyến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn cho kiểm dịch viên y tế: Áp dụng rộng rãi hình thức đào tạo trực tuyến kết hợp với tập huấn thực hành định kỳ nhằm nâng cao kiến thức, thái độ và kỹ năng thực hành. Mục tiêu đạt tỷ lệ KAP đạt chuẩn trên 85% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế phối hợp với các viện vệ sinh dịch tễ và trung tâm đào tạo.

2. Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị tại các cửa khẩu: Đầu tư xây dựng khu vực cách ly, xử lý y tế đạt chuẩn, trang bị đầy đủ thiết bị giám sát và bảo hộ cá nhân. Mục tiêu hoàn thiện 100% các trung tâm trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, chính quyền địa phương và các nhà tài trợ.

3. Hoàn thiện cơ chế phối hợp và quản lý sau sáp nhập: Xây dựng quy trình làm việc rõ ràng, đảm bảo duy trì chuyên môn kiểm dịch y tế trong hệ thống CDC tỉnh/thành phố, đồng thời hỗ trợ cán bộ trong quá trình chuyển đổi. Mục tiêu ổn định tổ chức và nâng cao hiệu quả công tác trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế và các CDC địa phương.

4. Tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng: Phối hợp với các cơ quan truyền thông để phổ biến kiến thức về bệnh truyền nhiễm nhóm A, đặc biệt là sốt vàng và cúm A(H7N9), nhằm hỗ trợ công tác kiểm dịch và phòng chống dịch bệnh. Mục tiêu tăng tỷ lệ nhận thức cộng đồng lên trên 70% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, Trung tâm Truyền thông Giáo dục sức khỏe và các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý y tế dự phòng và kiểm dịch y tế: Giúp hiểu rõ thực trạng năng lực, cơ sở vật chất và các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm dịch tại cửa khẩu.

2. Nhà hoạch định chính sách y tế: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách đào tạo, đầu tư trang thiết bị và tổ chức bộ máy phù hợp với yêu cầu phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm.

3. Giảng viên và chuyên gia đào tạo y tế: Tham khảo mô hình đào tạo trực tuyến và các phương pháp can thiệp nâng cao kiến thức, thái độ, thực hành cho kiểm dịch viên y tế.

4. Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực dịch tễ học và y tế công cộng: Tài liệu tham khảo về đánh giá năng lực sẵn sàng ứng phó với bệnh truyền nhiễm nhóm A, cũng như các phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Kiểm dịch y tế là gì và tại sao quan trọng?
   Kiểm dịch y tế là việc kiểm tra y tế nhằm phát hiện và giám sát các bệnh truyền nhiễm tại cửa khẩu để ngăn chặn sự xâm nhập và lây lan dịch bệnh. Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an ninh y tế quốc gia.

2. Tại sao sốt vàng và cúm A(H7N9) được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm nhóm A?
   Hai bệnh này có khả năng lây truyền nhanh, gây tỷ lệ tử vong cao và có nguy cơ bùng phát thành dịch lớn, được WHO xếp vào nhóm bệnh có thể gây sự kiện y tế công cộng khẩn cấp quốc tế.

3. Đào tạo trực tuyến có hiệu quả như thế nào trong nâng cao năng lực kiểm dịch viên?
   Nghiên cứu cho thấy đào tạo trực tuyến giúp tăng tỷ lệ kiến thức đạt chuẩn từ 52% lên 75%, thái độ tích cực từ 60% lên 82%, và thực hành đạt chuẩn từ 45% lên 70%, đồng thời tiết kiệm thời gian và chi phí đào tạo.

4. Việc sáp nhập Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế vào CDC tỉnh/thành phố có lợi ích gì?
   Sáp nhập giúp tinh giản biên chế, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực, tuy nhiên cần đảm bảo duy trì chuyên môn và hỗ trợ cán bộ trong quá trình chuyển đổi.

5. Làm thế nào để cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị tại các cửa khẩu?
   Cần có kế hoạch đầu tư đồng bộ, ưu tiên xây dựng khu cách ly, trang bị thiết bị giám sát và bảo hộ cá nhân, phối hợp giữa Bộ Y tế, chính quyền địa phương và các nhà tài trợ để đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật và hiệu quả sử dụng.

Kết luận

• Năng lực sẵn sàng ứng phó với bệnh truyền nhiễm nhóm A tại các Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế Việt Nam còn nhiều hạn chế, đặc biệt về thực hành và cơ sở vật chất.
• Đào tạo trực tuyến là giải pháp hiệu quả, được kiểm dịch viên y tế chấp nhận cao, giúp nâng cao kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống dịch bệnh.
• Việc sáp nhập Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế vào Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh/thành phố góp phần tinh giản bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý, nhưng cần có chính sách hỗ trợ phù hợp.
• Cần đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất, trang thiết bị và tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng để hỗ trợ công tác kiểm dịch.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng đào tạo trực tuyến, hoàn thiện cơ chế phối hợp sau sáp nhập và triển khai các giải pháp đầu tư cơ sở vật chất trong vòng 1-3 năm tới.

Hành động ngay hôm nay: Các cơ quan quản lý và đơn vị liên quan cần phối hợp triển khai các khuyến nghị nhằm nâng cao năng lực phòng chống bệnh truyền nhiễm tại cửa khẩu, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an ninh y tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Kiểm dịch y tế Khái niệm “kiểm dịch” bắt nguồn từ tiếng Ý là “Quaranta giorni”, nghĩa là 40 ngày. Khái niệm này có từ năm 1377, liên quan đến bệnh dịch hạch; người đứng đầu cảng biển Ragusa (khi đó thuộc Cộng hòa Venetian) chính thức quy định thời gian cách ly 30 ngày đối với tàu, trở thành 40 ngày đối với du khách trên đất liền khi tới cảng.12 Năm 1951, các quốc gia thành viên của WHO đã thông qua Điều lệ vệ sinh quốc tế, sau đó được đổi tên thành Điều lệ y tế quốc tế (IHR) vào năm 1969.

Điều lệ này quy định phải thực hiện kiểm dịch y tế với 06 bệnh, bao gồm tả, dịch hạch, sốt vàng, sốt phát ban, sốt hồi quy và đậu mùa.13,14 Đến năm 2005, IHR quy định, kiểm dịch y tế là nghĩa vụ của 194 nước thành viên, trong đó có Việt Nam. Mỗi quốc gia cần xây dựng năng lực cần thiết để kiểm soát dịch bệnh ngay tại các cửa khẩu. Kiểm dịch y tế cũng được định nghĩa thống nhất: “Kiểm dịch y tế là việc kiểm tra y tế để phát hiện các bệnh phải kiểm dịch và giám sát các bệnh truyền nhiễm đối với người, các phương tiện vận tải khi nhập cảnh, xuất cảnh, những hành lý, hàng hóa, bưu phẩm, bưu kiện khi nhập khẩu, xuất khẩu phù hợp với các quy định của Điều lệ quốc tế về kiểm dịch y tế”. Hiện khái niệm này được áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới.

Kiểm dịch y tế trên thế giới - Kiểm dịch y tế tại Hoa Kỳ Thời kỳ đầu, khi chính quyền liên bang Hoa Kỳ được thành lập năm 1798, các hoạt động kiểm dịch y tế do chính quyền các tiểu bang đơn lẻ thực 4 hiện để ngăn chặn sự xâm nhập của dịch bệnh. Đến năm 1878, Quốc hội thông qua luật kiểm dịch liên bang. Năm 1944, Luật Y tế công cộng cho phép Chính phủ liên bang nhiều quyền hạn hơn về các hoạt động kiểm dịch. Bộ Y tế công cộng được phép triển khai các hoạt động nhằm ngăn ngừa sự lây lan của các bệnh dịch truyền nhiễm từ các quốc gia khác xâm nhập vào Hoa Kỳ.

Đến năm 1967, Bộ phận kiểm dịch được chuyển giao cho Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (CDC). Hiện có 20 trạm kiểm dịch trên toàn Hoa Kỳ. Danh sách các bệnh phải kiểm dịch được thực hiện theo sắc lệnh của tổng thống. Các bệnh bắt buộc có trong danh sách bao gồm tả, bạch hầu, lao truyền nhiễm, dịch hạch, đậu mùa, sốt vàng, sốt xuất huyết do vi rút (như Marburg, Ebola và Congo-Crimean) và hội chứng hô hấp cấp tính nặng.15,16 Các trạm kiểm dịch có nhiệm vụ thực hiện: + Kiểm tra tờ khai và kiểm tra tàu để xác định các yếu tố nguy cơ; + Thu thập và xem xét kết quả khám sức khoẻ ở nước ngoài của những người nhập cảnh; + Tiếp xúc với những người tị nạn và người được phóng thích, quan sát những dấu hiệu bệnh; + Cung cấp thông tin về tình trạng tàu và hành khách khi có yêu cầu của thanh tra viên hoặc các cơ quan có thẩm quyền; + Kiểm tra bằng mắt thường và các thiết bị đánh giá nhanh để phát hiện dấu hiệu, triệu chứng của bệnh cần kiểm dịch; + Cách ly và xử lý các đối tượng bị ốm khi cần; + Giám sát, kiểm tra việc nhập khẩu động vật, thực vật để đảm bảo quá trình được thực hiện đúng quy định nhằm phòng ngừa những bệnh truyền từ động, thực vật sang người và phòng tránh những nguy cơ đe dọa sức khoẻ cộng đồng.17 5 - Kiểm dịch y tế tại Úc Kiểm dịch y tế tại Úc đã được quy định trong hiến pháp.

Trên cơ sở đó, các Luật Kiểm dịch y tế được ban hành để áp dụng chung cho toàn quốc và riêng từng bang. Luật của từng bang không được quy định trái với luật chung toàn quốc. Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính trong việc xây dựng và thực thi Luật Kiểm dịch y tế. Kiểm dịch y tế tại các sân bay, cảng được giao trách nhiệm cho Cục Dịch vụ Kiểm dịch và Thanh tra (Australian Quarantine and Inspection Service-AQIS) thuộc Bộ Nông, Ngư nghiệp và Rừng.

Quy trình kiểm dịch được thực hiện trước khi đến cửa khẩu, tại cửa khẩu và khi rời cửa khẩu. Hành khách, hàng hoá được giám sát, kiểm tra ngay từ nơi xuất xứ thông qua hồ sơ.18,19 - Kiểm dịch y tế tại Canada Những hoạt động kiểm dịch đầu tiên được thực hiện có tổ chức tại Canada vào năm 1710 khi người nhập cư châu Âu gia tăng, các tàu đến cảng. Hiện nay, để ngăn chặn sự lây lan các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng, Cơ quan Y tế công cộng Canada thực hiện Luật Kiểm dịch tại tất cả các cửa khẩu quốc tế 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần. Tuy nhiên, không có các trạm kiểm dịch y tế tại các cửa khẩu nhỏ, lưu lượng hàng hoá, phương tiện và hành khách đi lại ít.

Nhân viên hải quan kiêm nhiệm kiểm dịch viên với toàn quyền như một cán bộ kiểm dịch. Trong trường hợp có dịch (được thông báo hoặc phát hiện thấy dấu hiệu nghi ngờ), nhân viên hải quan có quyền yêu cầu kiểm tra phương tiện, hàng hoá và hành khách dưới sự hỗ trợ của một nhân viên y tế địa phương. Kết quả kiểm dịch có thể có những biện pháp xử lý như giữ phương tiện, hàng hoá lại, khử khuẩn và cách ly người bệnh hoặc từ chối cho nhập cảnh.20 - Kiểm dịch y tế tại Trung Quốc Lịch sử kiểm dịch Trung Quốc được ghi nhận từ năm 1873, tuy nhiên, tới năm 1930, Trung Quốc mới chính thức thực hiện kiểm dịch y tế một cách 6 có hệ thống bằng việc thành lập văn phòng giám sát và kiểm dịch. Năm 2001, Trung Quốc thành lập Tổng cục Kiểm nghiệm kiểm dịch giám sát chất lượng (General Administration of Quality Supervision, Inspection and Quarantine - AQSIQ) trên cơ sở sáp nhập Cục Giám sát chất lượng và kỹ thuật với Cục Kiểm dịch và kiểm định.

Đây là cơ quan hành chính cấp bộ, trực thuộc Hội đồng nhà nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc), cơ quan này tương đương và độc lập với Bộ Y tế Trung Quốc. AQSIQ đã thành lập 35 cơ quan kiểm tra xuất nhập cảnh và kiểm dịch xuất nhập cảnh tại 31 tỉnh của Trung Quốc. Các cơ quan thuộc AQSIQ thực hiện kiểm tra và kiểm dịch đối với người nhập cảnh, phương tiện vận chuyển, container, hàng hóa, hành lý, bưu kiện, hài cốt, tro cốt và vật phẩm đặc biệt khác. Đến tháng 3 năm 2019, AQSIQ được sáp nhập vào Tổng Cục Hải quan Trung Quốc, tuy nhiên, các chức năng, nhiệm vụ không có sự thay đổi lớn.

Kiểm dịch y tế tại Việt Nam Việt Nam đã thực hiện kiểm dịch y tế một cách có hệ thống từ năm 1958 đối với bệnh 6 bệnh, bao gồm dịch hạch, tả, đậu mùa, sốt vàng, sốt phát ban và sốt hồi quy tại các hải cảng, sân bay và cửa khẩu đường bộ quan trọng.23 Cho đến nay, kiểm dịch y tế được thực hiện theo Nghị định số 89/2018/NĐ-CP ngày 25/6/2018 của Chính phủ. Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật phòng, chống bệnh truyền nhiễm về kiểm dịch y tế biên giới thay thế Nghị định số 103/2010/NĐ-CP từ ngày 10/8/2018. Nghị định đã quy định đầy đủ về thu thập thông tin, khai báo y tế, kiểm tra y tế, xử lý y tế đối với người, phương tiện vận tải nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, hàng hóa nhập khẩu, xuất khẩu, quá cảnh Việt Nam và thi thể, hài cốt (bao gồm cả tro cốt), mẫu vi sinh y học, sản phẩm sinh học, mô, bộ phận cơ thể người vận chuyển qua biên giới Việt Nam. Ngoài ra, nghị định cũng quy định về việc giám sát, kiểm soát bệnh truyền nhiễm tại cửa khẩu, tổ chức 7 kiểm dịch y tế biên giới và trách nhiệm trong việc thực hiện kiểm dịch y tế biên giới.

- Tổ chức hệ thống kiểm dịch y tế Đến năm 2015, Kiểm dịch y tế tại Việt Nam đã được tổ chức từ tuyến Trung ương tới địa phương, bao gồm 13 Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế tại 13 tỉnh/thành phố có các cửa khẩu lớn và 34 khoa, phòng, đội tại các trung tâm Y tế dự phòng tỉnh/thành phố thực hiện công tác kiểm dịch y tế biên giới. Hoạt động kiểm dịch y tế đã triển khai ở 77 cửa khẩu quốc tế (10 sân bay, 43 cảng và 21 cửa khẩu đất liền, 03 cửa khẩu đường sắt) và 54 cửa khẩu chính (27 cảng, 27 đất liền) trên cả nước. Tuy nhiên, phần lớn lưu lượng các đối tượng cần phải kiểm dịch do 13 trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế thực hiện. Sơ đồ Hệ thống Kiểm dịch y tế Việt Nam - Nhiệm vụ của các Trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế Nhiệm vụ chính của hệ thống kiểm dịch y tế biên giới là phòng ngừa, ứng phó kịp thời các bệnh truyền nhiễm và các sự kiện y tế công cộng 8 khác xâm nhập và lan truyền qua các cửa khẩu Việt Nam.

Các hoạt động chính bao gồm: + Tổ chức thực hiện công tác kiểm dịch y tế, giám sát thường xuyên các bệnh truyền nhiễm và các yếu tố nguy cơ đối với sức khoẻ cộng đồng; + Kiểm tra y tế, thực hiện xử lý y tế và cấp giấy chứng nhận cho các đối tượng kiểm dịch y tế; + Thực hiện, kiểm tra và giám sát việc thực hiện các biện pháp kiểm dịch y tế đối với các cơ sở cung ứng thực phẩm, đồ uống, nước sinh hoạt trong khu vực cửa khẩu; + Thực hiện các biện pháp phòng chống vật chủ, trung gian truyền bệnh, vật thể mang mầm bệnh truyền nhiễm, các yếu tố nguy cơ đối với sức khoẻ cộng đồng trong khu vực cửa khẩu theo quy định của pháp luật; + Phối hợp với Trung tâm Truyền thông Giáo dục sức khoẻ và các cơ quan thông tin đại chúng trên địa bàn để tổ chức triển khai công tác thông tin, giáo dục, truyền thông về lĩnh vực kiểm dịch y tế; + Nghiên cứu, tham gia nghiên cứu khoa học và ứng dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật về lĩnh vực kiểm dịch y tế, đào tạo, tham gia đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ, ngoại ngữ cho cán bộ làm công tác kiểm dịch y tế; + Thực hiện thống kê, báo cáo, giám sát bệnh truyền nhiễm theo quy định của Bộ Y tế.